၂. သီလဝဂ္ဂေါ

[၁၁] ၁. လက္ခဏမိဂဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဟောတိ သီလဝတံ အတ္ထောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဒေဝဒတ္တဿ ဝတ္ထု ယာဝ အဘိမာရပ္ပယောဇနာ ခဏ္ဍဟာလဇာတကေ အာဝိဘဝိဿတိ၊ ယာဝ ဓနပါလကဝိဿဇ္ဇနာ ပန စူဠဟံသဇာတကေ အာဝိဘဝိဿတိ၊ ယာဝ ပထဝိပ္ပဝေသနာ ဒွါဒသနိပါတေ သမုဒ္ဒဝါဏိဇဇာတကေ အာဝိဘဝိဿတိ.

ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ဒေဝဒတ္တော ပဉ္စ ဝတ္ထူနိ ယာစိတွာ အလဘန္တော သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ အာဒါယ ဂယာသီသေ ဝိဟရတိ. အထ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဉာဏံ ပရိပါကံ အဂမာသိ. တံ ဉတွာ သတ္ထာ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ အာမန္တေသိ ‘‘သာရိပုတ္တာ၊ တုမှာကံ နိဿိတကာ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ ဒေဝဒတ္တဿ လဒ္ဓိံ ရောစေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ဂတာ၊ ဣဒါနိ ပန တေသံ ဉာဏံ ပရိပါကံ ဂတံ၊ တုမှေ ဗဟူဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ တတ္ထ ဂန္တွာ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ တေ ဘိက္ခူ မဂ္ဂဖလေဟိ ပဗောဓေတွာ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ. တေ တထေဝ ဂန္တွာ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ မဂ္ဂဖလေဟိ ပဗောဓေတွာ ပုနဒိဝသေ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယ တေ ဘိက္ခူ အာဒါယ ဝေဠုဝနမေဝ အာဂမံသု. အာဂန္တွာ စ ပန သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဌိတကာလေ ဘိက္ခူ ထေရံ ပသံသိတွာ ဘဂဝန္တံ အာဟံသု – ‘‘ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဇေဋ္ဌဘာတိကော ဓမ္မသေနာပတိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ ပရိဝုတော အာဂစ္ဆန္တော အတိဝိယ သောဘတိ၊ ဒေဝဒတ္တော ပန ပရိဟီနပရိဝါရော ဇာတော’’တိ. န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရိပုတ္တော ဣဒါနေဝ ဉာတိသံဃပရိဝုတော အာဂစ္ဆန္တော သောဘတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ သောဘိယေဝ. ဒေဝဒတ္တောပိ န ဣဒါနေဝ ဂဏတော ပရိဟီနော၊ ပုဗ္ဗေပိ ပရိဟီနောယေဝါတိ. ဘိက္ခူ တဿတ္ထဿာဝိဘာဝတ္ထာယ ဘဂဝန္တံ ယာစိံသု၊ ဘဂဝါ ဘဝန္တရေန ပဋိစ္ဆန္နံ ကာရဏံ ပါကဋံ အကာသိ.

အတီတေ မဂဓရဋ္ဌေ ရာဇဂဟနဂရေ ဧကော မဂဓရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော မိဂယောနိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော မိဂသဟဿပရိဝါရော အရညေ ဝသတိ. တဿ လက္ခဏော စ ကာဠော စာတိ ဒွေ ပုတ္တာ အဟေသုံ. သော အတ္တနော မဟလ္လကကာလေ ‘‘တာတာ၊ အဟံ ဣဒါနိ မဟလ္လကော၊ တုမှေ ဣမံ ဂဏံ ပရိဟရထာ’’တိ ပဉ္စ ပဉ္စ မိဂသတာနိ ဧကေကံ ပုတ္တံ ပဋိစ္ဆာပေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ တေ ဒွေ ဇနာ မိဂဂဏံ ပရိဟရန္တိ. မဂဓရဋ္ဌသ္မိဉ္စ သဿပါကသမယေ ကိဋ္ဌသမ္ဗာဓေ အရညေ မိဂါနံ ပရိပန္ထော ဟောတိ. မနုဿာ သဿခါဒကာနံ မိဂါနံ မာရဏတ္ထာယ တတ္ထ တတ္ထ ဩပါတံ ခဏန္တိ၊ သူလာနိ ရောပေန္တိ၊ ပါသာဏယန္တာနိ သဇ္ဇေန္တိ၊ ကူဋပါသာဒယော ပါသေ ဩဍ္ဍေန္တိ၊ ဗဟူ မိဂါ ဝိနာသံ အာပဇ္ဇန္တိ. ဗောဓိသတ္တော ကိဋ္ဌသမ္ဗာဓသမယံ ဉတွာ ဒွေ ပုတ္တေ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘တာတာ၊ အယံ ကိဋ္ဌသမ္ဗာဓသမယော၊ ဗဟူ မိဂါ ဝိနာသံ ပါပုဏန္တိ၊ မယံ မဟလ္လကာ ယေန ကေနစိ ဥပါယေန ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝီတိနာမေဿာမ၊ တုမှေ တုမှာကံ မိဂဂဏေ ဂဟေတွာ အရညေ ပဗ္ဗတပါဒံ ပဝိသိတွာ သဿာနံ ဥဒ္ဓဋကာလေ အာဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ပိတု ဝစနံ သုတွာ သပရိဝါရာ နိက္ခမိံသု. တေသံ ပန ဂမနမဂ္ဂံ မနုဿာ ဇာနန္တိ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ မိဂါ ပဗ္ဗတမာရောဟန္တိ၊ ဣမသ္မိံ ကာလေ ဩရောဟန္တီ’’တိ. တေ တတ္ထ တတ္ထ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ နိလီနာ ဗဟူ မိဂေ ဝိဇ္ဈိတွာ မာရေန္တိ.

ကာဠမိဂေါ အတ္တနော ဒန္ဓတာယ ‘‘ဣမာယ နာမ ဝေလာယ ဂန္တဗ္ဗံ၊ ဣမာယ ဝေလာယ န ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ အဇာနန္တော မိဂဂဏံ အာဒါယ ပုဗ္ဗဏှေပိ သာယနှေပိ ပဒေါသေပိ ပစ္စူသေပိ ဂါမဒွါရေန ဂစ္ဆတိ. မနုဿာ တတ္ထ တတ္ထ ပကတိယာ ဌိတာ စ နိလီနာ စ ဗဟူ မိဂေ ဝိနာသံ ပါပေန္တိ. ဧဝံ သော အတ္တနော ဒန္ဓတာယ ဗဟူ မိဂေ ဝိနာသံ ပါပေတွာ အပ္ပကေဟေဝ မိဂေဟိ အရညံ ပါဝိသိ. လက္ခဏမိဂေါ ပန ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ဥပါယကုသလော ‘‘ဣမာယ ဝေလာယ ဂန္တဗ္ဗံ၊ ဣမာယ ဝေလာယ န ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဇာနာတိ. သော ဂါမဒွါရေနပိ န ဂစ္ဆတိ၊ ဒိဝါပိ န ဂစ္ဆတိ၊ ပဒေါသေပိ န ဂစ္ဆတိ၊ ပစ္စူသေပိ န ဂစ္ဆတိ၊ မိဂဂဏံ အာဒါယ အဍ္ဎရတ္တသမယေယေဝ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧကမ္ပိ မိဂံ အဝိနာသေတွာ အရညံ ပါဝိသိ. တေ တတ္ထ စတ္တာရော မာသေ ဝသိတွာ သဿေသု ဥဒ္ဓဋေသု ပဗ္ဗတာ ဩတရိံသု.

ကာဠော ပစ္စာဂစ္ဆန္တောပိ ပုရိမနယေနေဝ အဝသေသမိဂေ ဝိနာသံ ပါပေန္တော ဧကကောဝ အာဂမိ. လက္ခဏော ပန ဧကမိဂမ္ပိ အဝိနာသေတွာ ပဉ္စဟိ မိဂသတေဟိ ပရိဝုတော မာတာပိတူနံ သန္တိကံ အာဂမိ. ဗောဓိသတ္တော ဒွေပိ ပုတ္တေ အာဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ မိဂဂဏေန သဒ္ဓိံ မန္တေန္တော ဣမံ ဂါထံ သမုဋ္ဌာပေသိ –

၁၁. ‘‘ဟောတိ သီလဝတံ အတ္ထော၊ ပဋိသန္ထာရဝုတ္တိနံ၊

လက္ခဏံ ပဿ အာယန္တံ၊ ဉာတိသံဃပုရက္ခတံ၊

အထ ပဿသိမံ ကာဠံ၊ သုဝိဟီနံဝ ဉာတိဘီ’’တိ.

တတ္ထ သီလဝတန္တိ သုခသီလတာယ သီလဝန္တာနံ အာစာရသမ္ပန္နာနံ. အတ္ထောတိ ဝုဍ္ဎိ. ပဋိသန္ထာရဝုတ္တိနန္တိ ဓမ္မပဋိသန္ထာရော စ အာမိသပဋိသန္ထာရော စ ဧတေသံ ဝုတ္တီတိ ပဋိသန္ထာရဝုတ္တိနော၊ တေသံ ပဋိသန္ထာရဝုတ္တိနံ. ဧတ္ထ စ ပါပနိဝါရဏဩဝါဒါနုသာသနိဝသေန ဓမ္မပဋိသန္ထာရော စ၊ ဂေါစရလာဘာပနဂိလာနုပဋ္ဌာနဓမ္မိကရက္ခာဝသေန အာမိသပဋိသန္ထာရော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေသု ဒွီသု ပဋိသန္ထာရေသု ဌိတာနံ အာစာရသမ္ပန္နာနံ ပဏ္ဍိတာနံ ဝုဍ္ဎိ နာမ ဟောတီတိ. ဣဒါနိ တံ ဝုဍ္ဎိံ ဒဿေတုံ ပုတ္တမာတရံ အာလပန္တော ဝိယ ‘‘လက္ခဏံ ပဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – အာစာရပဋိသန္ထာရသမ္ပန္နံ အတ္တနော ပုတ္တံ ဧကမိဂမ္ပိ အဝိနာသေတွာ ဉာတိသံဃေန ပုရက္ခတံ ပရိဝါရိတံ အာဂစ္ဆန္တံ ပဿ. တာယ ပန အာစာရပဋိသန္ထာရသမ္ပဒါယ ဝိဟီနံ ဒန္ဓပညံ အထ ပဿသိမံ ကာဠံ ဧကမ္ပိ ဉာတိံ အနဝသေသေတွာ သုဝိဟီနမေဝ ဉာတီဟိ ဧကကံ အာဂစ္ဆန္တန္တိ. ဧဝံ ပုတ္တံ အဘိနန္ဒိတွာ ပန ဗောဓိသတ္တော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာပိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရိပုတ္တော ဣဒါနေဝ ဉာတိသံဃပရိဝါရိတော သောဘတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ သောဘတိယေဝ. န စ ဒေဝဒတ္တော ဧတရဟိယေဝ ဂဏမှာ ပရိဟီနော၊ ပုဗ္ဗေပိ ပရိဟီနောယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ ဒဿေတွာ ဒွေ ဝတ္ထူနိ ကထေတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကာဠော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ပရိသာပိဿ ဒေဝဒတ္တပရိသာဝ၊ လက္ခဏော သာရိပုတ္တော၊ ပရိသာ ပနဿ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ မာတာ ရာဟုလမာတာ၊ ပိတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

လက္ခဏမိဂဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၁၂] ၂. နိဂြောဓမိဂဇာတကဝဏ္ဏနာ

နိဂြောဓမေဝ သေဝေယျာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကုမာရကဿပတ္ထေရဿ မာတရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာ ကိရ ရာဇဂဟနဂရေ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ဓီတာ အဟောသိ ဥဿန္နကုသလမူလာ ပရိမဒ္ဒိတသင်္ခါရာ ပစ္ဆိမဘဝိကာ၊ အန္တောဃဋေ ပဒီပေါ ဝိယ တဿာ ဟဒယေ အရဟတ္တူပနိဿယော ဇလတိ. သာ အတ္တာနံ ဇာနနကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂေဟေ အနဘိရတာ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ ဟုတွာ မာတာပိတရော အာဟ – ‘‘အမ္မတာတာ၊ မယှံ ဃရာဝါသေ စိတ္တံ နာဘိရမတိ၊ အဟံ နိယျာနိကေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ၊ ပဗ္ဗာဇေထ မ’’န္တိ. အမ္မ၊ ကိံ ဝဒေသိ၊ ဣဒံ ကုလံ ဗဟုဝိဘဝံ၊ တွဉ္စ အမှာကံ ဧကဓီတာ၊ န လဗ္ဘာ တယာ ပဗ္ဗဇိတုန္တိ. သာ ပုနပ္ပုနံ ယာစိတွာပိ မာတာပိတူနံ သန္တိကာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနာ စိန္တေသိ ‘‘ဟောတု၊ ပတိကုလံ ဂတာ သာမိကံ အာရာဓေတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. သာ ဝယပ္ပတ္တာ ပတိကုလံ ဂန္တွာ ပတိဒေဝတာ ဟုတွာ သီလဝတီ ကလျာဏဓမ္မာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ.

အထဿာ သံဝါသမနွာယ ကုစ္ဆိယံ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌဟိ. သာ ဂဗ္ဘဿ ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ န အညာသိ. အထ တသ္မိံ နဂရေ နက္ခတ္တံ ဃောသယိံသု၊ သကလနဂရဝါသိနော နက္ခတ္တံ ကီဠိံသု၊ နဂရံ ဒေဝနဂရံ ဝိယ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ အဟောသိ. သာ ပန တာဝ ဥဠာရာယပိ နက္ခတ္တကီဠာယ ဝတ္တမာနာယ အတ္တနော သရီရံ န ဝိလိမ္ပတိ နာလင်္ကရောတိ၊ ပကတိဝေသေနေဝ ဝိစရတိ.

အထ နံ သာမိကော အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ သကလနဂရံ နက္ခတ္တနိဿိတံ၊ တွံ ပန သရီရံ နပ္ပဋိဇဂ္ဂသီ’’တိ. အယျပုတ္တ၊ ဒွတ္တိံသာယ မေ ကုဏပေဟိ ပူရိတံ သရီရံ၊ ကိံ ဣမိနာ အလင်္ကတေန၊ အယဉှိ ကာယော နေဝ ဒေဝနိမ္မိတော၊ န ဗြဟ္မနိမ္မိတော၊ န သုဝဏ္ဏမယော၊ န မဏိမယော၊ န ဟရိစန္ဒနမယော၊ န ပုဏ္ဍရီကကုမုဒုပ္ပလဂဗ္ဘသမ္ဘူတော၊ န အမတောသဓပူရိတော၊ အထ ခေါ ကုဏပေ ဇာတော၊ မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝေါ၊ အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မော၊ ကဋသိဝဍ္ဎနော၊ တဏှူပါဒိန္နော၊ သောကာနံ နိဒါနံ၊ ပရိဒေဝါနံ ဝတ္ထု၊ သဗ္ဗရောဂါနံ အာလယော၊ ကမ္မကရဏာနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊ အန္တောပူတိ၊ ဗဟိ နိစ္စပဂ္ဃရဏော၊ ကိမိကုလာနံ အာဝါသော၊ သိဝထိကပယာတော၊ မရဏပရိယောသာနော၊ သဗ္ဗလောကဿ စက္ခုပထေ ဝတ္တမာနောပိ –

‘‘အဋ္ဌိနဟာရုသံယုတ္တော၊ တစမံသာဝလေပနော၊

ဆဝိယာ ကာယော ပဋိစ္ဆန္နော၊ ယထာဘူတံ န ဒိဿတိ.

‘‘အန္တပူရော ဥဒရပူရော၊ ယကနပေဠဿ ဝတ္ထိနော၊

ဟဒယဿ ပပ္ဖါသဿ၊ ဝက္ကဿ ပိဟကဿ စ.

‘‘သိင်္ဃာဏိကာယ ခေဠဿ၊ သေဒဿ စ မေဒဿ စ၊

လောဟိတဿ လသိကာယ၊ ပိတ္တဿ စ ဝသာယ စ.

‘‘အထဿ နဝဟိ သောတေဟိ၊ အသုစီ သဝတိ သဗ္ဗဒါ၊

အက္ခိမှာ အက္ခိဂူထကော၊ ကဏ္ဏမှာ ကဏ္ဏဂူထကော.

‘‘သိင်္ဃာဏိကာ စ နာသတော၊ မုခေန ဝမတေကဒါ၊

ပိတ္တံ သေမှဉ္စ ဝမတိ၊ ကာယမှာ သေဒဇလ္လိကာ.

‘‘အထဿ သုသိရံ သီသံ၊ မတ္ထလုင်္ဂဿ ပူရိတံ၊

သုဘတော နံ မညတိ ဗာလော၊ အဝိဇ္ဇာယ ပုရက္ခတော. (သု. နိ. ၁၉၆-၂၀၁)၊

‘‘အနန္တာဒီနဝေါ ကာယော၊ ဝိသရုက္ခသမူပမော၊

အာဝါသော သဗ္ဗရောဂါနံ၊ ပုဉ္ဇော ဒုက္ခဿ ကေဝလော. (အပ. ထေရ ၂.၅၄.၅၅)၊

‘‘သစေ ဣမဿ ကာယဿ၊ အန္တော ဗာဟိရကော သိယာ၊

ဒဏ္ဍံ နူန ဂဟေတွာန၊ ကာကေ သောဏေ စ ဝါရယေ.

‘‘ဒုဂ္ဂန္ဓော အသုစိ ကာယော၊ ကုဏပေါ ဥက္ကရူပမော၊

နိန္ဒိတော စက္ခုဘူတေဟိ၊ ကာယော ဗာလာဘိနန္ဒိတော.

‘‘အလ္လစမ္မပဋိစ္ဆန္နော၊ နဝဒွါရော မဟာဝဏော၊

သမန္တတော ပဂ္ဃရတိ၊ အသုစီ ပူတိဂန္ဓိယော’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၂၂)၊

အယျပုတ္တ၊ ဣမံ ကာယံ အလင်္ကရိတွာ ကိံ ကရိဿာမိ? နနု ဣမဿ အလင်္ကတကရဏံ ဂူထပုဏ္ဏဃဋဿ ဗဟိ စိတ္တကမ္မကရဏံ ဝိယ ဟောတီတိ? သေဋ္ဌိပုတ္တော တဿာ ဝစနံ သုတွာ အာဟ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ တွံ ဣမဿ သရီရဿ ဣမေ ဒေါသေ ပဿမာနာ ကသ္မာ န ပဗ္ဗဇသီ’’တိ? ‘‘အယျပုတ္တ၊ အဟံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘမာနာ အဇ္ဇေဝ ပဗ္ဗဇေယျ’’န္တိ. သေဋ္ဌိပုတ္တော ‘‘သာဓု၊ အဟံ တံ ပဗ္ဗာဇေဿာမီ’’တိ ဝတွာ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ မဟာသက္ကာရံ ကတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဘိက္ခုနုပဿယံ နေတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေန္တော ဒေဝဒတ္တပက္ခိယာနံ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗာဇေသိ. သာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘိတွာ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပါ အတ္တမနာ အဟောသိ.

အထဿာ ဂဗ္ဘေ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တေ ဣန္ဒြိယာနံ အညထတ္တံ ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌီနံ ဗဟလတ္တံ ဥဒရပဋလဿ စ မဟန္တတံ ဒိသွာ ဘိက္ခုနိယော တံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘အယျေ၊ တွံ ဂဗ္ဘိနီ ဝိယ ပညာယသိ၊ ကိံ ဧတ’’န္တိ? အယျေ၊ ‘‘ဣဒံ နာမ ကာရဏ’’န္တိ န ဇာနာမိ၊ သီလံ ပန မေ ပရိပုဏ္ဏန္တိ. အထ နံ တာ ဘိက္ခုနိယော ဒေဝဒတ္တဿ သန္တိကံ နေတွာ ဒေဝဒတ္တံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘အယျ၊ အယံ ကုလဓီတာ ကိစ္ဆေန သာမိကံ အာရာဓေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘိ၊ ဣဒါနိ ပနဿာ ဂဗ္ဘော ပညာယတိ၊ မယံ ဣမဿ ဂဗ္ဘဿ ဂိဟိကာလေ ဝါ ပဗ္ဗဇိတကာလေ ဝါ လဒ္ဓဘာဝံ န ဇာနာမ၊ ကိံဒါနိ ကရောမာ’’တိ? ဒေဝဒတ္တော အတ္တနော အဗုဒ္ဓဘာဝေန စ ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယာနဉ္စ နတ္ထိတာယ ဧဝံ စိန္တေသိ ‘‘ဒေဝဒတ္တပက္ခိကာ ဘိက္ခုနီ ကုစ္ဆိနာ ဂဗ္ဘံ ပရိဟရတိ၊ ဒေဝဒတ္တော စ တံ အဇ္ဈုပေက္ခတိယေဝါတိ မယှံ ဂရဟာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ မယာ ဣမံ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော အဝီမံသိတွာဝ သေလဂုဠံ ပဝဋ္ဋယမာနော ဝိယ ပက္ခန္ဒိတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဣမံ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ အာဟ. တာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ဥဋ္ဌာယ ဝန္ဒိတွာ ဥပဿယံ ဂတာ.

အထ သာ ဒဟရာ တာ ဘိက္ခုနိယော အာဟ – ‘‘အယျေ၊ န ဒေဝဒတ္တတ္ထေရော ဗုဒ္ဓေါ၊ နာပိ မယှံ တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ လောကေ ပန အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ သာ စ ပန မေ ဒုက္ခေန လဒ္ဓါ၊ မာ နံ အန္တရဓာပေထ၊ ဧထ မံ ဂဟေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆထာ’’တိ. တာ တံ အာဒါယ ရာဇဂဟာ ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနိကံ မဂ္ဂံ အတိက္ကမ္မ အနုပုဗ္ဗေန ဇေတဝနံ ပတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘ကိဉ္စာပိ ဂိဟိကာလေ ဧတိဿာ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌိတော၊ ဧဝံ သန္တေပိ ‘သမဏော ဂေါတမော ဒေဝဒတ္တေန ဇဟိတံ အာဒါယ စရတီ’တိ တိတ္ထိယာနံ ဩကာသော ဘဝိဿတိ. တသ္မာ ဣမံ ကထံ ပစ္ဆိန္ဒိတုံ သရာဇိကာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ ဣမံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ပုနဒိဝသေ ရာဇာနံ ပသေနဒိကောသလံ မဟာအနာထပိဏ္ဍိကံ စူဠအနာထပိဏ္ဍိကံ ဝိသာခံ မဟာဥပါသိကံ အညာနိ စ အဘိညာတာနိ မဟာကုလာနိ ပက္ကောသာပေတွာ သာယနှသမယေ စတူသု ပရိသာသု သန္နိပတိတာသု ဥပါလိတ္ထေရံ အာမန္တေသိ ‘‘ဂစ္ဆ၊ တွံ စတုပရိသမဇ္ဈေ ဣမိဿာ ဒဟရဘိက္ခုနိယာ ကမ္မံ သောဓေဟီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ ထေရော ပရိသမဇ္ဈံ ဂန္တွာ အတ္တနော ပညတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ ရညော ပုရတော ဝိသာခံ ဥပါသိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ဣမံ အဓိကရဏံ ပဋိစ္ဆာပေသိ ‘‘ဂစ္ဆ ဝိသာခေ၊ ‘အယံ ဒဟရာ အသုကမာသေ အသုကဒိဝသေ ပဗ္ဗဇိတာ’တိ တထတော ဉတွာ ဣမဿ ဂဗ္ဘဿ ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ လဒ္ဓဘာဝံ ဇာနာဟီ’’တိ. ဥပါသိကာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သာဏိံ ပရိက္ခိပါပေတွာ အန္တောသာဏိယံ ဒဟရဘိက္ခုနိယာ ဟတ္ထပါဒနာဘိဥဒရပရိယောသာနာဒီနိ ဩလောကေတွာ မာသဒိဝသေ သမာနေတွာ ဂိဟိဘာဝေ ဂဗ္ဘဿ လဒ္ဓဘာဝံ တထတော ဉတွာ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ. ထေရော စတုပရိသမဇ္ဈေ တံ ဘိက္ခုနိံ သုဒ္ဓံ အကာသိ. သာ သုဒ္ဓါ ဟုတွာ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ သတ္ထာရဉ္စ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဥပဿယမေဝ ဂတာ. သာ ဂဗ္ဘပရိပါကမနွာယ ပဒုမုတ္တရပါဒမူလေ ပတ္ထိတပတ္ထနံ မဟာနုဘာဝံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ.

အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ဘိက္ခုနုပဿယသမီပေန ဂစ္ဆန္တော ဒါရကသဒ္ဒံ သုတွာ အမစ္စေ ပုစ္ဆိ. အမစ္စာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘ဒေဝ၊ ဒဟရဘိက္ခုနီ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ၊ တဿေသော သဒ္ဒေါ’’တိ အာဟံသု. ‘‘ဘိက္ခုနီနံ၊ ဘဏေ၊ ဒါရကပဋိဇဂ္ဂနံ နာမ ပလိဗောဓော၊ မယံ နံ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမာ’’တိ ရာဇာ တံ ဒါရကံ နာဋကိတ္ထီနံ ဒါပေတွာ ကုမာရပရိဟာရေန ဝဍ္ဎာပေသိ. နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ စဿ ‘‘ကဿပေါ’’တိ နာမံ အကံသု. အထ နံ ကုမာရပရိဟာရေန ဝဍ္ဎိတတ္တာ ‘‘ကုမာရကဿပေါ’’တိ သဉ္ဇာနိံသု. သော သတ္တဝဿိကကာလေ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပရိပုဏ္ဏဝဿော ဥပသမ္ပဒံ လဘိတွာ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဓမ္မကထိကေသု စိတြကထီ အဟောသိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ စိတ္တကထိကာနံ ယဒိဒံ ကုမာရကဿပေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၉၊ ၂၁၇) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ. သော ပစ္ဆာ ဝမ္မိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၂၄၉ အာဒယော) အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. မာတာပိဿ ဘိက္ခုနီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အဂ္ဂဖလံ ပတ္တာ. ကုမာရကဿပတ္ထေရော ဗုဒ္ဓသာသနေ ဂဂနမဇ္ဈေ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ပါကဋော ဇာတော.

အထေကဒိဝသံ တထာဂတော ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒံ ဒတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ. ဘိက္ခူ ဩဝါဒံ ဂဟေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု ဒိဝသဘာဂံ ခေပေတွာ သာယနှသမယေ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတွာ ‘‘အာဝုသော၊ ဒေဝဒတ္တေန အတ္တနော အဗုဒ္ဓဘာဝေန စေဝ ခန္တိမေတ္တာဒီနဉ္စ အဘာဝေန ကုမာရကဿပတ္ထေရော စ ထေရီ စ ဥဘော နာသိတာ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန အတ္တနော ဓမ္မရာဇတာယ စေဝ ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယသမ္ပတ္တိယာ စ ဥဘိန္နမ္ပိ တေသံ ပစ္စယော ဇာတော’’တိ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ဝဏ္ဏယမာနာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ ဗုဒ္ဓလီလာယ ဓမ္မသဘံ အာဂန္တွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကမေဝ ဂုဏကထာယာ’’တိ သဗ္ဗံ အာရောစယိံသု. န၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ဣဒါနေဝ ဣမေသံ ဥဘိန္နံ ပစ္စယော စ ပတိဋ္ဌာ စ ဇာတော၊ ပုဗ္ဗေပိ အဟောသိယေဝါတိ. ဘိက္ခူ တဿတ္ထဿာဝိဘာဝတ္ထာယ ဘဂဝန္တံ ယာစိံသု. ဘဂဝါ ဘဝန္တရေန ပဋိစ္ဆန္နံ ကာရဏံ ပါကဋံ အကာသိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရယမာနေ ဗောဓိသတ္တော မိဂယောနိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. သော မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော အဟောသိ၊ အက္ခီနိ ပနဿ မဏိဂုဠသဒိသာနိ အဟေသုံ၊ သိင်္ဂါနိ ရဇတဝဏ္ဏာနိ၊ မုခံ ရတ္တကမ္ဗလပုဉ္ဇဝဏ္ဏံ၊ ဟတ္ထပါဒပရိယန္တာ လာခါရသပရိကမ္မကတာ ဝိယ၊ ဝါလဓိ စမရဿ ဝိယ အဟောသိ၊ သရီရံ ပနဿ မဟန္တံ အဿပေါတကပ္ပမာဏံ အဟောသိ. သော ပဉ္စသတမိဂပရိဝါရော အရညေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ နာမေန နိဂြောဓမိဂရာဇာ နာမ. အဝိဒူရေ ပနဿ အညောပိ ပဉ္စသတမိဂပရိဝါရော သာခမိဂေါ နာမ ဝသတိ၊ သောပိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောဝ အဟောသိ.

တေန သမယေန ဗာရာဏသိရာဇာ မိဂဝဓပ္ပသုတော ဟောတိ၊ ဝိနာ မံသေန န ဘုဉ္ဇတိ၊ မနုဿာနံ ကမ္မစ္ဆေဒံ ကတွာ သဗ္ဗေ နေဂမဇာနပဒေ သန္နိပါတေတွာ ဒေဝသိကံ မိဂဝံ ဂစ္ဆတိ. မနုဿာ စိန္တေသုံ – ‘‘အယံ ရာဇာ အမှာကံ ကမ္မစ္ဆေဒံ ကရောတိ၊ ယံနူန မယံ ဥယျာနေ မိဂါနံ နိဝါပံ ဝပိတွာ ပါနီယံ သမ္ပာဒေတွာ ဗဟူ မိဂေ ဥယျာနံ ပဝေသေတွာ ဒွါရံ ဗန္ဓိတွာ ရညော နိယျာဒေယျာမာ’’တိ. တေ သဗ္ဗေ ဥယျာနေ မိဂါနံ နိဝါပတိဏာနိ ရောပေတွာ ဥဒကံ သမ္ပာဒေတွာ ဒွါရံ ယောဇေတွာ ဝါဂုရာနိ အာဒါယ မုဂ္ဂရာဒိနာနာဝုဓဟတ္ထာ အရညံ ပဝိသိတွာ မိဂေ ပရိယေသမာနာ ‘‘မဇ္ဈေ ဌိတေ မိဂေ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ယောဇနမတ္တံ ဌာနံ ပရိက္ခိပိတွာ သင်္ခိပမာနာ နိဂြောဓမိဂသာခမိဂါနံ ဝသနဋ္ဌာနံ မဇ္ဈေ ကတွာ ပရိက္ခိပိံသု. အထ နံ မိဂဂဏံ ဒိသွာ ရုက္ခဂုမ္ဗာဒယော စ ဘူမိဉ္စ မုဂ္ဂရေဟိ ပဟရန္တာ မိဂဂဏံ ဂဟနဋ္ဌာနတော နီဟရိတွာ အသိသတ္တိဓနုအာဒီနိ အာဝုဓာနိ ဥဂ္ဂိရိတွာ မဟာနာဒံ နဒန္တာ တံ မိဂဂဏံ ဥယျာနံ ပဝေသေတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝ၊ နိဗဒ္ဓံ မိဂဝံ ဂစ္ဆန္တာ အမှာကံ ကမ္မံ နာသေထ၊ အမှေဟိ အရညတော မိဂေ အာနေတွာ တုမှာကံ ဥယျာနံ ပူရိတံ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ တေသံ မံသာနိ ခါဒထာ’’တိ ရာဇာနံ အာပုစ္ဆိတွာ ပက္ကမိံသု.

ရာဇာ တေသံ ဝစနံ သုတွာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ မိဂေ ဩလောကေန္တော ဒွေ သုဝဏ္ဏမိဂေ ဒိသွာ တေသံ အဘယံ အဒါသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပန ကဒါစိ သယံ ဂန္တွာ ဧကံ မိဂံ ဝိဇ္ဈိတွာ အာနေတိ၊ ကဒါစိဿ ဘတ္တကာရကော ဂန္တွာ ဝိဇ္ဈိတွာ အာဟရတိ. မိဂါ ဓနုံ ဒိသွာဝ မရဏဘယေန တဇ္ဇိတာ ပလာယန္တိ၊ ဒွေ တယော ပဟာရေ လဘိတွာ ကိလမန္တိပိ၊ ဂိလာနာပိ ဟောန္တိ၊ မရဏမ္ပိ ပါပုဏန္တိ. မိဂဂဏော တံ ပဝတ္တိံ ဗောဓိသတ္တဿ အာရောစေသိ. သော သာခံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘သမ္မ၊ ဗဟူ မိဂါ နဿန္တိ၊ ဧကံသေန မရိတဗ္ဗေ သတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ မာ ကဏ္ဍေန မိဂေ ဝိဇ္ဈန္တု၊ ဓမ္မဂဏ္ဍိကဋ္ဌာနေ မိဂါနံ ဝါရော ဟောတု. ဧကဒိဝသံ မမ ပရိသာယ ဝါရော ပါပုဏာတု၊ ဧကဒိဝသံ တဝ ပရိသာယ၊ ဝါရပ္ပတ္တော မိဂေါ ဂန္တွာ ဓမ္မဂဏ္ဍိကာယ ဂီဝံ ဌပေတွာ နိပဇ္ဇတု၊ ဧဝံ သန္တေ မိဂါ ကိလန္တာ န ဘဝိဿန္တီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဝါရပ္ပတ္တောဝ မိဂေါ ဂန္တွာ ဓမ္မဂဏ္ဍိကာယ ဂီဝံ ဌပေတွာ နိပဇ္ဇတိ၊ ဘတ္တကာရကော အာဂန္တွာ တတ္ထ နိပန္နကမေဝ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ.

အထေကဒိဝသံ သာခမိဂဿ ပရိသာယ ဧကိဿာ ဂဗ္ဘိနိမိဂိယာ ဝါရော ပါပုဏိ. သာ သာခံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သာမိ၊ အဟံ ဂဗ္ဘိနီ၊ ပုတ္တံ ဝိဇာယိတွာ ဒွေ ဇနာ ဝါရံ ဂမိဿာမ၊ မယှံ ဝါရံ အတိက္ကာမေဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘န သက္ကာ တဝ ဝါရံ အညေသံ ပါပေတုံ၊ တွမေဝ တုယှံ ဝါရံ ဇာနိဿသိ၊ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ အာဟ. သာ တဿ သန္တိကာ အနုဂ္ဂဟံ အလဘမာနာ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ. သော တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဟောတု ဂစ္ဆ တွံ၊ အဟံ တေ ဝါရံ အတိက္ကာမေဿာမီ’’တိ သယံ ဂန္တွာ ဓမ္မဂဏ္ဍိကာယ သီသံ ကတွာ နိပဇ္ဇိ. ဘတ္တကာရကော တံ ဒိသွာ ‘‘လဒ္ဓါဘယော မိဂရာဇာ ဓမ္မဂဏ္ဍိကာယ နိပန္နော၊ ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ ဝေဂေန ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ.

ရာဇာ တာဝဒေဝ ရထံ အာရုယှ မဟန္တေန ပရိဝါရေန အာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တံ ဒိသွာ အာဟ ‘‘သမ္မ မိဂရာဇ၊ နနု မယာ တုယှံ အဘယံ ဒိန္နံ၊ ကသ္မာ တွံ ဣဓ နိပန္နော’’တိ. မဟာရာဇ၊ ဂဗ္ဘိနီ မိဂီ အာဂန္တွာ ‘‘မမ ဝါရံ အညဿ ပါပေဟီ’’တိ အာဟ၊ န သက္ကာ ခေါ ပန မယာ ဧကဿ မရဏဒုက္ခံ အညဿ ဥပရိ နိက္ခိပိတုံ၊ သွာဟံ အတ္တနော ဇီဝိတံ တဿာ ဒတွာ တဿာ သန္တကံ မရဏံ ဂဟေတွာ ဣဓ နိပန္နော၊ မာ အညံ ကိဉ္စိ အာသင်္ကိတ္ထ၊ မဟာရာဇာတိ. ရာဇာ အာဟ – ‘‘သာမိ၊ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏမိဂရာဇ၊ မယာ န တာဒိသော ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယသမ္ပန္နော မနုဿေသုပိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ တေန တေ ပသန္နောသ္မိ၊ ဥဋ္ဌေဟိ၊ တုယှဉ္စ တဿာ စ အဘယံ ဒမ္မီ’’တိ. ‘‘ဒွီဟိ အဘယေ လဒ္ဓေ အဝသေသာ ကိံ ကရိဿန္တိ၊ နရိန္ဒာ’’တိ? ‘‘အဝသေသာနမ္ပိ အဘယံ ဒမ္မိ၊ သာမီ’’တိ. ‘‘မဟာရာဇ၊ ဧဝမ္ပိ ဥယျာနေယေဝ မိဂါ အဘယံ လဘိဿန္တိ၊ သေသာ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ဧတေသမ္ပိ အဘယံ ဒမ္မိ၊ သာမီ’’တိ. ‘‘မဟာရာဇ၊ မိဂါ တာဝ အဘယံ လဘန္တု၊ သေသာ စတုပ္ပဒါ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ဧတေသမ္ပိ အဘယံ ဒမ္မိ၊ သာမီ’’တိ. ‘‘မဟာရာဇ၊ စတုပ္ပဒါ တာဝ အဘယံ လဘန္တု၊ ဒိဇဂဏာ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ဧတေသမ္ပိ အဘယံ ဒမ္မိ၊ သာမီ’’တိ. ‘‘မဟာရာဇ၊ ဒိဇဂဏာ တာဝ အဘယံ လဘန္တု၊ ဥဒကေ ဝသန္တာ မစ္ဆာ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ဧတေသမ္ပိ အဘယံ ဒမ္မိ၊ သာမီ’’တိ. ဧဝံ မဟာသတ္တော ရာဇာနံ သဗ္ဗသတ္တာနံ အဘယံ ယာစိတွာ ဥဋ္ဌာယ ရာဇာနံ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ဓမ္မံ စရ၊ မဟာရာဇ၊ မာတာပိတူသု ပုတ္တဓီတာသု ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု နေဂမဇာနပဒေသု ဓမ္မံ စရန္တော သမံ စရန္တော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဂမိဿသီ’’တိ ရညော ဗုဒ္ဓလီလာယ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ကတိပါဟံ ဥယျာနေ ဝသိတွာ ရညော ဩဝါဒံ ဒတွာ မိဂဂဏပရိဝုတော အရညံ ပါဝိသိ. သာပိ ခေါ မိဂဓေနု ပုပ္ဖကဏ္ဏိကသဒိသံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. သော ကီဠမာနော သာခမိဂဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ. အထ နံ မာတာ တဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ပုတ္တ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ မာ ဧတဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆ၊ နိဂြောဓဿေဝ သန္တိကံ ဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ဩဝဒန္တီ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၂. ‘‘နိဂြောဓမေဝ သေဝေယျ၊ န သာခမုပသံဝသေ၊

နိဂြောဓသ္မိံ မတံ သေယျော၊ ယဉ္စေ သာခသ္မိ ဇီဝိတ’’န္တိ.

တတ္ထ နိဂြောဓမေဝ သေဝေယျာတိ တာတ တွံ ဝါ အညော ဝါ အတ္တနော ဟိတကာမော နိဂြောဓမေဝ သေဝေယျ ဘဇေယျ ဥပသင်္ကမေယျ၊ န သာခမုပသံဝသေတိ သာခမိဂံ ပန န ဥပသံဝသေ ဥပဂမ္မ န သံဝသေယျ၊ ဧတံ နိဿာယ ဇီဝိကံ န ကပ္ပေယျ. နိဂြောဓသ္မိံ မတံ သေယျောတိ နိဂြောဓရညော ပါဒမူလေ မရဏမ္ပိ သေယျော ဝရံ ဥတ္တမံ. ယဉ္စေ သာခသ္မိ ဇီဝိတန္တိ ယံ ပန သာခဿ သန္တိကေ ဇီဝိတံ၊ တံ နေဝ သေယျော န ဝရံ န ဥတ္တမန္တိ အတ္ထော.

တတော ပဋ္ဌာယ စ ပန အဘယလဒ္ဓကာ မိဂါ မနုဿာနံ သဿာနိ ခါဒန္တိ၊ မနုဿာ ‘‘လဒ္ဓါဘယာ ဣမေ မိဂါ’’တိ မိဂေ ပဟရိတုံ ဝါ ပလာပေတုံ ဝါ န ဝိသဟန္တိ၊ တေ ရာဇင်္ဂဏေ သန္နိပတိတွာ ရညော တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ရာဇာ ‘‘မယာ ပသန္နေန နိဂြောဓမိဂရာဇဿ ဝရော ဒိန္နော၊ အဟံ ရဇ္ဇံ ဇဟေယျံ၊ န စ တံ ပဋိညံ ဘိန္ဒာမိ၊ ဂစ္ဆထ န ကောစိ မမ ဝိဇိတေ မိဂေ ပဟရိတုံ လဘတီ’’တိ အာဟ. နိဂြောဓမိဂေါ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ မိဂဂဏံ သန္နိပါတာပေတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ပရေသံ သဿံ ခါဒိတုံ န လဘိဿထာ’’တိ မိဂေ ဩဝဒိတွာ မနုဿာနံ အာရောစာပေသိ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ သဿကာရကာ မနုဿာ သဿရက္ခဏတ္ထံ ဝတိံ မာ ကရောန္တု၊ ခေတ္တံ ပန အာဝိဇ္ဈိတွာ ပဏ္ဏသညံ ဗန္ဓန္တူ’’တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ကိရ ခေတ္တေသု ပဏ္ဏဗန္ဓနသညာ ဥဒပါဒိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပဏ္ဏသညံ အတိက္ကမနမိဂေါ နာမ နတ္ထိ. အယံ ကိရ နေသံ ဗောဓိသတ္တတော လဒ္ဓဩဝါဒေါ. ဧဝံ မိဂဂဏံ ဩဝဒိတွာ ဗောဓိသတ္တော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ သဒ္ဓိံ မိဂေဟိ ယထာကမ္မံ ဂတော၊ ရာဇာပိ ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ ပုညာနိ ကတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော.

သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝါဟံ ထေရိယာ စ ကုမာရကဿပဿ စ အဝဿယော၊ ပုဗ္ဗေပိ အဝဿယော ဧဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ စတုသစ္စဓမ္မဒေသနံ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာ ဒွေ ဝတ္ထူနိ ကထေတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ သာခမိဂေါ ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ပရိသာပိဿ ဒေဝဒတ္တပရိသာဝ၊ မိဂဓေနု ထေရီ အဟောသိ၊ ပုတ္တော ကုမာရကဿပေါ၊ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ နိဂြောဓမိဂရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

နိဂြောဓမိဂဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၁၃] ၃. ကဏ္ဍိဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဓိရတ္ထု ကဏ္ဍိနံ သလ္လန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုရာဏဒုတိယိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တံ အဋ္ဌကနိပါတေ ဣန္ဒြိယဇာတကေ အာဝိဘဝိဿတိ. ဘဂဝါ ပန တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ဘိက္ခု၊ ပုဗ္ဗေပိ တွံ ဧတံ မာတုဂါမံ နိဿာယ ဇီဝိတက္ခယံ ပတွာ ဝီတစ္စိတေသု အင်္ဂါရေသု ပက္ကော’’တိ. ဘိက္ခူ တဿတ္ထဿာဝိဘာဝတ္ထာယ ဘဂဝန္တံ ယာစိံသု၊ ဘဂဝါ ဘဝန္တရေန ပဋိစ္ဆန္နကာရဏံ ပါကဋံ အကာသိ. ဣတော ပရံ ပန ဘိက္ခူနံ ယာစနံ ဘဝန္တရပဋိစ္ဆန္နတဉ္စ အဝတွာ ‘‘အတီတံ အာဟရီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝက္ခာမ၊ ဧတ္တကေ ဝုတ္တေပိ ယာစနဉ္စ ဝလာဟကဂဗ္ဘတော စန္ဒနီဟရဏူပမာယ ဘဝန္တရပဋိစ္ဆန္နကာရဏဘာဝေါ စာတိ သဗ္ဗမေတံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အတီတေ မဂဓရဋ္ဌေ ရာဇဂဟေ မဂဓရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. မဂဓဝါသိကာနံ သဿသမယေ မိဂါနံ မဟာပရိပန္ထော ဟောတိ. တေ အရညေ ပဗ္ဗတပါဒံ ပဝိသန္တိ. တတ္ထ ဧကော အရညဝါသီ ပဗ္ဗတေယျမိဂေါ ဧကာယ ဂါမန္တဝါသိနိယာ မိဂပေါတိကာယ သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ကတွာ တေသံ မိဂါနံ ပဗ္ဗတပါဒတော ဩရုယှ ပုန ဂါမန္တံ ဩတရဏကာလေ မိဂပေါတိကာယ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တတ္တာ တေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဩတရိ. အထ နံ သာ အာဟ – ‘‘တွံ ခေါသိ၊ အယျ၊ ပဗ္ဗတေယျော ဗာလမိဂေါ၊ ဂါမန္တော စ နာမ သာသင်္ကော သပ္ပဋိဘယော၊ မာ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဩတရီ’’တိ. သော တဿာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တတ္တာ အနိဝတ္တိတွာ သဒ္ဓိံယေဝ အဂမာသိ. မဂဓဝါသိနော ‘‘ဣဒါနိ မိဂါနံ ပဗ္ဗတပါဒါ ဩတရဏကာလော’’တိ ဉတွာ မဂ္ဂေ ပဋိစ္ဆန္နကောဋ္ဌကေသု တိဋ္ဌန္တိ. တေသမ္ပိ ဒွိန္နံ အာဂမနမဂ္ဂေ ဧကော လုဒ္ဒကော ပဋိစ္ဆန္နကောဋ္ဌကေ ဌိတော ဟောတိ. မိဂပေါတိကာ မနုဿဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ‘‘ဧကော လုဒ္ဒကော ဌိတော ဘဝိဿတီ’’တိ တံ ဗာလမိဂံ ပုရတော ကတွာ သယံ ပစ္ဆတော အဟောသိ. လုဒ္ဒကော ဧကေနေဝ သရပ္ပဟာရေန မိဂံ တတ္ထေဝ ပါတေတိ. မိဂပေါတိကာ တဿ ဝိဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဝါတဂတိယာဝ ပလာယိ. လုဒ္ဒကော ကောဋ္ဌကတော နိက္ခမိတွာ မိဂံ ဩက္ကန္တိတွာ အဂ္ဂိံ ကတွာ ဝီတစ္စိတေသု အင်္ဂါရေသု မဓုရမံသံ ပစိတွာ ခါဒိတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ အဝသေသံ လောဟိတဗိန္ဒူဟိ ပဂ္ဃရန္တေဟိ ကာဇေနာဒါယ ဒါရကေ တောသေန္တော ဃရံ အဂမာသိ.

တဒါ ဗောဓိသတ္တော တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဟောတိ. သော တံ ကာရဏံ ဒိသွာ ‘‘ဣမဿ ဗာလမိဂဿ မရဏံ နေဝ မာတရံ နိဿာယ၊ န ပိတရံ နိဿာယ၊ အထ ခေါ ကာမံ နိဿာယ. ကာမနိမိတ္တဉှိ သတ္တာ သုဂတိယံ ဟတ္ထစ္ဆေဒါဒိကံ၊ ဒုဂ္ဂတိယဉ္စ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနာဒိနာနပ္ပကာရကံ ဒုက္ခံ ပါပုဏန္တိ၊ ပရေသံ မရဏဒုက္ခုပ္ပါဒနမ္ပိ နာမ ဣမသ္မိံ လောကေ ဂရဟိတမေဝ. ယံ ဇနပဒံ မာတုဂါမော ဝိစာရေတိ အနုသာသတိ၊ သော ဣတ္ထိပရိဏာယကော ဇနပဒေါပိ ဂရဟိတောယေဝ. ယေ သတ္တာ မာတုဂါမဿ ဝသံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တေပိ ဂရဟိတာယေဝါ’’တိ ဧကာယ ဂါထာယ တီဏိ ဂရဟဝတ္ထူနိ ဒဿေတွာ ဝနဒေဝတာသု သာဓုကာရံ ဒတွာ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီဟိ ပူဇယမာနာသု မဓုရေန သရေန တံ ဝနသဏ္ဍံ ဥန္နာဒေန္တော ဣမာယ ဂါထာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ –

၁၃. ‘‘ဓိရတ္ထု ကဏ္ဍိနံ သလ္လံ၊ ပုရိသံ ဂါဠှဝေဓိနံ၊

ဓိရတ္ထု တံ ဇနပဒံ၊ ယတ္ထိတ္ထီ ပရိဏာယိကာ၊

တေ စာပိ ဓိက္ကိတာ သတ္တာ၊ ယေ ဣတ္ထီနံ ဝသံ ဂတာ’’တိ.

တတ္ထ ဓိရတ္ထူတိ ဂရဟဏတ္ထေ နိပါတော၊ သွာယမိဓ ဥတ္တာသုဗ္ဗေဂဝသေန ဂရဟဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥတ္တသိတုဗ္ဗိဂ္ဂေါ ဟိ ဟောန္တော ဗောဓိသတ္တော ဧဝမာဟ. ကဏ္ဍမဿ အတ္ထီတိ ကဏ္ဍီ၊ တံ ကဏ္ဍိနံ. တံ ပန ကဏ္ဍံ အနုပဝိသနဋ္ဌေန ‘‘သလ္လ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ကဏ္ဍိနံ သလ္လန္တိ ဧတ္ထ သလ္လကဏ္ဍိနန္တိ အတ္ထော. သလ္လံ ဝါ အဿတ္ထီတိပိ သလ္လော၊ တံ သလ္လံ. မဟန္တံ ဝဏမုခံ ကတွာ ဗလဝပ္ပဟာရံ ဒေန္တော ဂါဠှံ ဝိဇ္ဈတီတိ ဂါဠှဝေဓီ၊ တံ ဂါဠှဝေဓိနံ. နာနပ္ပကာရေန ကဏ္ဍေန၊ ကုမုဒပတ္တသဏ္ဌာနထလေန ဥဇုကဂမနေနေဝ သလ္လေန စ သမန္နာဂတံ ဂါဠှဝေဓိနံ ပုရိသံ ဓိရတ္ထူတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ပရိဏာယိကာတိ ဣဿရာ သံဝိဓာယိကာ. ဓိက္ကိတာတိ ဂရဟိတာ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဣတော ပရံ ပန ဧတ္တကမ္ပိ အဝတွာ ယံ ယံ အနုတ္တာနံ၊ တံ တဒေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. ဧဝံ ဧကာယ ဂါထာယ တီဏိ ဂရဟဝတ္ထူနိ ဒဿေတွာ ဗောဓိသတ္တော ဝနံ ဥန္နာဒေတွာ ဗုဒ္ဓလီလာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. သတ္ထာ ဒွေ ဝတ္ထူနိ ကထေတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ. ဣတော ပရံ ပန ‘‘ဒွေ ဝတ္ထူနိ ကထေတွာ’’တိ ဣဒံ အဝတွာ ‘‘အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝက္ခာမ၊ အဝုတ္တမ္ပိ ပန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

တဒါ ပဗ္ဗတေယျမိဂေါ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု အဟောသိ၊ မိဂပေါတိကာ ပုရာဏဒုတိယိကာ၊ ကာမေသု ဒေါသံ ဒဿေတွာ ဓမ္မဒေသကဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ.

ကဏ္ဍိဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၁၄] ၄. ဝါတမိဂဇာတကဝဏ္ဏနာ

န ကိရတ္ထိ ရသေဟိ ပါပိယောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော စူဠပိဏ္ဍပါတိကတိဿတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သတ္ထရိ ကိရ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ တိဿကုမာရော နာမ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိကုလဿ ပုတ္တော ဧကဒိဝသံ ဝေဠုဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတုကာမော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ မာတာပိတူဟိ အနနုညာတတ္တာ ပဋိက္ခိတ္တော သတ္တာဟံ ဘတ္တစ္ဆေဒံ ကတွာ ရဋ္ဌပါလတ္ထေရော ဝိယ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. သတ္ထာ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ အဍ္ဎမာသမတ္တံ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရိတွာ ဇေတဝနံ အဂမာသိ. တတြာယံ ကုလပုတ္တော တေရသ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒါယ သာဝတ္ထိယံ သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော ကာလံ ဝီတိနာမေတိ၊ ‘‘စူဠပိဏ္ဍပါတိကတိဿတ္ထေရော နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ဂဂနတလေ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပါကဋော ပညာတော အဟောသိ.

တသ္မိံ ကာလေ ရာဇဂဟေ နက္ခတ္တကီဠာယ ဝတ္တမာနာယ ထေရဿ မာတာပိတရော ယံ တဿ ဂိဟိကာလေ အဟောသိ အာဘရဏဘဏ္ဍကံ၊ တံ ရတနစင်္ကောဋကေ နိက္ခိပိတွာ ဥရေ ဌပေတွာ ‘‘အညာသု နက္ခတ္တကီဠာသု အမှာကံ ပုတ္တော ဣမိနာ အလင်္ကာရေန အလင်္ကတော နက္ခတ္တံ ကီဠတိ၊ တံ နော ဧကပုတ္တံ ဂဟေတွာ သမဏော ဂေါတမော သာဝတ္ထိနဂရံ ဂတော၊ ကဟံ နု ခေါ သော ဧတရဟိ နိသိန္နော၊ ကဟံ ဌိတော’’တိ ဝတွာ ရောဒန္တိ.

အထေကာ ဝဏ္ဏဒါသီ တံ ကုလံ ဂန္တွာ သေဋ္ဌိဘရိယံ ရောဒန္တိံ ဒိသွာ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ ပန၊ အယျေ၊ ရောဒသီ’’တိ? ‘‘သာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ’’. ‘‘ကိံ ပန၊ အယျေ၊ အယျပုတ္တော ပိယာယတီ’’တိ? ‘‘အသုကဉ္စ အသုကဉ္စာ’’တိ. ‘‘သစေ တုမှေ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ သဗ္ဗံ ဣဿရိယံ မယှံ ဒေထ၊ အဟံ ဝေါ ပုတ္တံ အာနေဿာမီ’’တိ. သေဋ္ဌိဘရိယာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပရိဗ္ဗယံ ဒတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန တံ ဥယျောဇေသိ ‘‘ဂစ္ဆ၊ အတ္တနော ဗလေန မမ ပုတ္တံ အာနေဟီ’’တိ. သာ ပဋိစ္ဆန္နယာနေ နိသိန္နာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ထေရဿ ဘိက္ခာစာရဝီထိယံ နိဝါသံ ဂဟေတွာ သေဋ္ဌိကုလာ အာဂတေ မနုဿေ ထေရဿ အဒဿေတွာ အတ္တနော ပရိဝါရေနေဝ ပရိဝုတာ ထေရဿ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌဿ အာဒိတောဝ ဥဠုင်္ကယာဂုဉ္စ ရသကဘိက္ခဉ္စ ဒတွာ ရသတဏှာယ ဗန္ဓိတွာ အနုက္ကမေန ဂေဟေ နိသီဒါပေတွာ ဘိက္ခံ ဒဒမာနာ စ အတ္တနော ဝသံ ဥပဂတဘာဝံ ဉတွာ ဂိလာနာလယံ ဒဿေတွာ အန္တောဂဗ္ဘေ နိပဇ္ဇိ. ထေရောပိ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ သပဒါနံ စရန္တော ဂေဟဒွါရံ အဂမာသိ. ပရိဇနော ထေရဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ထေရံ ဃရေ နိသီဒါပေသိ. ထေရော နိသီဒိတွာဝ ‘‘ကဟံ ဥပါသိကာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဂိလာနာ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ဒဿနံ ဣစ္ဆတီ’’တိ. သော ရသတဏှာယ ဗဒ္ဓေါ အတ္တနော ဝတသမာဒါနံ ဘိန္ဒိတွာ တဿာ နိပန္နဋ္ဌာနံ ပါဝိသိ. သာ အတ္တနော အာဂတကာရဏံ ကထေတွာ တံ ပလောဘေတွာ ရသတဏှာယ ဗန္ဓိတွာ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေတွာ အတ္တနော ဝသေ ဌပေတွာ ယာနေ နိသီဒါပေတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ရာဇဂဟမေဝ အဂမာသိ. သာ ပဝတ္တိ ပါကဋာ ဇာတာ.

ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိသိန္နာ ‘‘စူဠပိဏ္ဍပါတိကတိဿတ္ထေရံ ကိရ ဧကာ ဝဏ္ဏဒါသီ ရသတဏှာယ ဗန္ဓိတွာ အာဒါယ ဂတာ’’တိ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ. သတ္ထာ ဓမ္မသဘံ ဥပဂန္တွာ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ အာဟ. တေ တံ ပဝတ္တိံ ကထယိံသု. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ ဧသော ဘိက္ခု ရသတဏှာယ ဗဇ္ဈိတွာ တဿာ ဝသံ ဂတော၊ ပုဗ္ဗေပိ တဿာ ဝသံ ဂတောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ရညော ဗြဟ္မဒတ္တဿ သဉ္ဇယော နာမ ဥယျာနပါလော အဟောသိ. အထေကော ဝါတမိဂေါ တံ ဥယျာနံ အာဂန္တွာ သဉ္ဇယံ ဒိသွာ ပလာယတိ၊ သဉ္ဇယောပိ န တံ တဇ္ဇေတွာ နီဟရတိ. သော ပုနပ္ပုနံ အာဂန္တွာ ဥယျာနေယေဝ စရတိ. ဥယျာနပါလော ဥယျာနေ နာနပ္ပကာရာနိ ပုပ္ဖဖလာနိ ဂဟေတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ရညော အဘိဟရတိ. အထ နံ ဧကဒိဝသံ ရာဇာ ပုစ္ဆိ ‘‘သမ္မ ဥယျာနပါလ၊ ဥယျာနေ ကိဉ္စိ အစ္ဆရိယံ ပဿသီ’’တိ? ‘‘ဒေဝ၊ အညံ န ပဿာမိ၊ ဧကော ပန ဝါတမိဂေါ အာဂန္တွာ ဥယျာနေ စရတိ၊ ဧတံ ပဿာမီ’’တိ. ‘‘သက္ခိဿတိ ပန တံ ဂဟေတု’’န္တိ. ‘‘ထောကံ မဓုံ လဘန္တော အန္တော ရာဇနိဝေသနမ္ပိ နံ အာနေတုံ သက္ခိဿာမိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ တဿ မဓုံ ဒါပေသိ. သော တံ ဂဟေတွာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဝါတမိဂဿ စရဏဋ္ဌာနေ တိဏာနိ မဓုနာ မက္ခေတွာ နိလီယိ. မိဂေါ အာဂန္တွာ မဓုမက္ခိတာနိ တိဏာနိ ခါဒိတွာ ရသတဏှာယ ဗဒ္ဓေါ အညတြ အဂန္တွာ ဥယျာနမေဝ အာဂစ္ဆတိ. ဥယျာနပါလော တဿ မဓုမက္ခိတတိဏေသု ပလုဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ အနုက္ကမေန အတ္တာနံ ဒဿေသိ. သော တံ ဒိသွာ ကတိပါဟံ ပလာယိတွာ ပုနပ္ပုနံ ပဿန္တော ဝိဿာသံ အာပဇ္ဇိတွာ အနုက္ကမေန ဥယျာနပါလဿ ဟတ္ထေ ဌိတတိဏာနိ ခါဒိတုံ အာရဘိ.

သော တဿ ဝိဿာသံ အာပန္နဘာဝံ ဉတွာ ယာဝ ရာဇနိဝေသနာ ဝီထိံ ကိလဉ္ဇေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ တဟိံ တဟိံ သာခါဘင်္ဂံ ပါတေတွာ မဓုလာဗုကံ အံသေ လဂ္ဂေတွာ တိဏကလာပံ ဥပကစ္ဆကေ ဌပေတွာ မဓုမက္ခိတာနိ တိဏာနိ မိဂဿ ပုရတော ပုရတော ဝိကိရန္တော အန္တောရာဇနိဝေသနံယေဝ အဂမာသိ. မိဂေ အန္တော ပဝိဋ္ဌေ ဒွါရံ ပိဒဟိံသု. မိဂေါ မနုဿေ ဒိသွာ ကမ္ပမာနော မရဏဘယတဇ္ဇိတော အန္တောနိဝေသနင်္ဂဏေ အာဓာဝတိ ပရိဓာဝတိ. ရာဇာ ပါသာဒါ ဩရုယှ တံ ကမ္ပမာနံ ဒိသွာ ‘‘ဝါတမိဂေါ နာမ မနုဿာနံ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနံ သတ္တာဟံ န ဂစ္ဆတိ၊ တဇ္ဇိတဋ္ဌာနံ ယာဝဇီဝံ န ဂစ္ဆတိ၊ သော ဧဝရူပေါ ဂဟနနိဿိတော ဝါတမိဂေါ ရသတဏှာယ ဗဒ္ဓေါ ဣဒါနိ ဧဝရူပံ ဌာနံ အာဂတော၊ နတ္ထိ ဝတ ဘော လောကေ ရသတဏှာယ ပါပတရံ နာမာ’’တိ ဣမာယ ဂါထာယ ဓမ္မဒေသနံ ပဋ္ဌပေသိ –

၁၄. ‘‘န ကိရတ္ထိ ရသေဟိ ပါပိယော၊ အာဝါသေဟိဝ သန္ထဝေဟိ ဝါ၊

ဝါတမိဂံ ဂဟနနိဿိတံ၊ ဝသမာနေသိ ရသေဟိ သဉ္ဇယော’’တိ.

တတ္ထ ကိရာတိ အနုဿဝနတ္ထေ နိပါတော. ရသေဟီတိ ဇိဝှါဝိညေယျေဟိ မဓုရမ္ဗိလာဒီဟိ. ပါပိယောတိ ပါပတရော. အာဝါသေဟိဝ သန္ထဝေဟိ ဝါတိ နိဗဒ္ဓဝသနဋ္ဌာနသင်္ခါတေသု ဟိ အာဝါသေသုပိ မိတ္တသန္ထဝေသုပိ ဆန္ဒရာဂေါ ပါပကောဝ၊ တေဟိ ပန သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂေဟိ အာဝါသေဟိ ဝါ မိတ္တသန္ထဝေဟိ ဝါ သတဂုဏေန စ သဟဿဂုဏေန စ သတသဟဿဂုဏေန စ ဓုဝပဋိသေဝနဋ္ဌေန အာဟာရံ ဝိနာ ဇီဝိတိန္ဒြိယပါလနာယ အဘာဝေန စ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂရသာဝ ပါပတရာတိ. ဗောဓိသတ္တော ပန အနုဿဝါဂတံ ဝိယ ဣမမတ္ထံ ကတွာ ‘‘န ကိရတ္ထိ ရသေဟိ ပါပိယော၊ အာဝါသေဟိဝ သန္ထဝေဟိ ဝါ’’တိ အာဟ. ဣဒါနိ တေသံ ပါပိယဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝါတမိဂ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဂဟနနိဿိတန္တိ ဂဟနဋ္ဌာနနိဿိတံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပဿထ ရသာနံ ပါပိယဘာဝံ၊ ဣဒံ နာမ အရညာယတနေ ဂဟနနိဿိတံ ဝါတမိဂံ သဉ္ဇယော ဥယျာနပါလော မဓုရသေဟိ အတ္တနော ဝသံ အာနေသိ၊ သဗ္ဗထာပိ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂေဟိ ရသေဟိ နာမ အညံ ပါပတရံ လာမကတရံ နတ္ထီတိ ရသတဏှာယ အာဒီနဝံ ကထေသိ. ကထေတွာ စ ပန တံ မိဂံ အရညမေဝ ပေသေသိ.

သတ္ထာပိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာ ဝဏ္ဏဒါသီ ဣဒါနေဝ ဧတံ ရသတဏှာယ ဗန္ဓိတွာ အတ္တနော ဝသေ ကရောတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ အကာသိယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ. ‘‘တဒါ သဉ္ဇယော အယံ ဝဏ္ဏဒါသီ အဟောသိ၊ ဝါတမိဂေါ စူဠပိဏ္ဍပါတိကော၊ ဗာရာဏသိရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝါတမိဂဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၁၅] ၅. ခရာဒိယဇာတကဝဏ္ဏနာ

အဋ္ဌက္ခုရံ ခရာဒိယေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဒုဗ္ဗစဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ ဘိက္ခု ဒုဗ္ဗစော ဩဝါဒံ န ဂဏှာတိ. အထ နံ သတ္ထာ ပုစ္ဆိ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဒုဗ္ဗစော ဩဝါဒံ န ဂဏှာသီ’’တိ? ‘‘သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ တွံ ဒုဗ္ဗစတာယ ပဏ္ဍိတာနံ ဩဝါဒံ အဂ္ဂဟေတွာ ပါသေန ဗဒ္ဓေါ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော မိဂေါ ဟုတွာ မိဂဂဏပရိဝုတော အရညေ ဝသတိ. အထဿ ဘဂိနိမိဂီ ပုတ္တကံ ဒဿေတွာ ‘‘ဘာတိက၊ အယံ တေ ဘာဂိနေယျော၊ ဧတံ မိဂမာယံ ဥဂ္ဂဏှာပေဟီ’’တိ ပဋိစ္ဆာပေသိ. သော တံ ဘာဂိနေယျံ ‘‘အသုကဝေလာယ နာမ အာဂန္တွာ ဥဂ္ဂဏှာဟီ’’တိ အာဟ. သော ဝုတ္တဝေလာယ နာဂစ္ဆတိ. ယထာ စ ဧကဒိဝသံ၊ ဧဝံ သတ္တ ဒိဝသေ သတ္တောဝါဒေ အတိက္ကန္တော သော မိဂမာယံ အနုဂ္ဂဏှိတွာဝ ဝိစရန္တော ပါသေ ဗဇ္ဈိ. မာတာပိဿ ဘာတရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကိံ တေ၊ ဘာတိက၊ ဘာဂိနေယျော မိဂမာယံ ဥဂ္ဂဏှာပိတော’’တိ ပုစ္ဆိ. ဗောဓိသတ္တော စ ‘‘တဿ အနောဝါဒကဿ မာ စိန္တယိ၊ န တေ ပုတ္တေန မိဂမာယာ ဥဂ္ဂဟိတာ’’တိ ဝတွာ ဣဒါနိပိ တံ အနောဝဒိတုကာမောဝ ဟုတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၅. ‘‘အဋ္ဌက္ခုရံ ခရာဒိယေ၊ မိဂံ ဝင်္ကာတိဝင်္ကိနံ၊

သတ္တဟိ ကာလာတိက္ကန္တံ၊ န နံ ဩဝဒိတုဿဟေ’’တိ.

တတ္ထ အဋ္ဌက္ခုရန္တိ ဧကေကသ္မိံ ပါဒေ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ဝသေန အဋ္ဌက္ခုရံ. ခရာဒိယေတိ တံ နာမေန အာလပတိ. မိဂန္တိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝစနံ. ဝင်္ကာတိဝင်္ကိနန္တိ မူလေ ဝင်္ကာနိ၊ အဂ္ဂေ အတိဝင်္ကာနီတိ ဝင်္ကာတိဝင်္ကာနိ၊ တာဒိသာနိ သိင်္ဂါနိ အဿ အတ္ထီတိ ဝင်္ကာတိဝင်္ကီ၊ တံ ဝင်္ကာတိဝင်္ကိနံ. သတ္တဟိ ကာလာတိက္ကန္တန္တိ သတ္တဟိ ဩဝါဒကာလေဟိ ဩဝါဒံ အတိက္ကန္တံ. န နံ ဩဝဒိတုဿဟေတိ ဧတံ ဒုဗ္ဗစမိဂံ အဟံ ဩဝဒိတုံ န ဥဿဟာမိ၊ ဧတဿ မေ ဩဝါဒတ္ထာယ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒဿေတိ. အထ နံ ဒုဗ္ဗစမိဂံ ပါသေ ဗဒ္ဓံ လုဒ္ဒေါ မာရေတွာ မံသံ အာဒါယ ပက္ကာမိ.

သတ္ထာပိ ‘‘န တွံ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ ဒုဗ္ဗစော၊ ပုဗ္ဗေပိ ဒုဗ္ဗစောယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ. ‘‘တဒါ ဘာဂိနေယျော မိဂေါ ဒုဗ္ဗစဘိက္ခု အဟောသိ၊ ဘဂိနီ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ၊ ဩဝါဒမိဂေါ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ခရာဒိယဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၁၆] ၆. တိပလ္လတ္ထမိဂဇာတကဝဏ္ဏနာ

မိဂံ တိပလ္လတ္ထန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ကောသမ္ဗိယံ ဗဒရိကာရာမေ ဝိဟရန္တော သိက္ခာကာမံ ရာဟုလတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိဉှိ ကာလေ သတ္ထရိ အာဠဝိနဂရံ ဥပနိဿာယ အဂ္ဂါဠဝေ စေတိယေ ဝိဟရန္တေ ဗဟူ ဥပါသကာ ဥပါသိကာ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော စ ဝိဟာရံ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဒိဝါ ဓမ္မဿဝနံ ဟောတိ. ဂစ္ဆန္တေ ပန ကာလေ ဥပါသိကာယော ဘိက္ခုနိယော စ န ဂစ္ဆိံသု၊ ဘိက္ခူ စေဝ ဥပါသကာ စ အဟေသုံ. တတော ပဋ္ဌာယ ရတ္တိံ ဓမ္မဿဝနံ ဇာတံ. ဓမ္မဿဝနပရိယောသာနေ ထေရာ ဘိက္ခူ အတ္တနော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနာနိ ဂစ္ဆန္တိ. ဒဟရာ သာမဏေရာ စ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ သယန္တိ. တေသု နိဒ္ဒံ ဥပဂတေသု ဧကစ္စေ ဃုရုဃုရုပဿာသာ ကာကစ္ဆမာနာ ဒန္တေ ခါဒန္တာ နိပဇ္ဇိံသု၊ ဧကစ္စေ မုဟုတ္တံ နိဒ္ဒါယိတွာ ဥဋ္ဌဟိံသု. တေ တံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု အနုပသမ္ပန္နေန သဟသေယျံ ကပ္ပေယျ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၄၉) သိက္ခာပဒံ ပညပေတွာ ကောသမ္ဗိံ အဂမာသိ.

တတ္ထ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ အာဟံသု – ‘‘အာဝုသော ရာဟုလ၊ ဘဂဝတာ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ ဣဒါနိ တွံ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဇာနာဟီ’’တိ. ပုဗ္ဗေ ပန တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတိ စ ဂါရဝံ တဿ စာယသ္မတော သိက္ခာကာမတံ ပဋိစ္စ တံ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ အာဂတံ အတိဝိယ သင်္ဂဏှန္တိ၊ ခုဒ္ဒကမဉ္စကံ ပညပေတွာ ဥဿီသကကရဏတ္ထာယ စီဝရံ ဒေန္တိ. တံ ဒိဝသံ ပန သိက္ခာပဒဘယေန ဝသနဋ္ဌာနမ္ပိ န အဒံသု. ရာဟုလဘဒ္ဒေါပိ ‘‘ပိတာ မေ’’တိ ဒသဗလဿ ဝါ၊ ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ’’တိ ဓမ္မသေနာပတိနော ဝါ၊ ‘‘အာစရိယော မေ’’တိ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဝါ၊ ‘‘စူဠပိတာ မေ’’တိ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဝါ သန္တိကံ အဂန္တွာ ဒသဗလဿ ဝဠဉ္ဇနဝစ္စကုဋိံ ဗြဟ္မဝိမာနံ ပဝိသန္တော ဝိယ ပဝိသိတွာ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဝဠဉ္ဇနကုဋိယံ ဒွါရံ သုပိဟိတံ ဟောတိ၊ ဂန္ဓပရိဘဏ္ဍကတာ ဘူမိ၊ ဂန္ဓဒါမမာလာဒါမာနိ ဩသာရိတာနေဝ ဟောန္တိ၊ သဗ္ဗရတ္တိံ ဒီပေါ ဈာယတိ. ရာဟုလဘဒ္ဒေါ ပန န တဿာ ကုဋိယာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ပဋိစ္စ တတ္ထ ဝါသံ ဥပဂတော၊ ဘိက္ခူဟိ ပန ‘‘ဝသနဋ္ဌာနံ ဇာနာဟီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဩဝါဒဂါရဝေန သိက္ခာကာမတာယ တတ္ထ ဝါသံ ဥပဂတော. အန္တရန္တရာ ဟိ ဘိက္ခူ တံ အာယသ္မန္တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ တဿ ဝီမံသနတ္ထာယ မုဋ္ဌိသမ္မဇ္ဇနိံ ဝါ ကစဝရဆဍ္ဍနကံ ဝါ ဗဟိ ခိပိတွာ တသ္မိံ အာဂတေ ‘‘အာဝုသော၊ ဣမံ ကေန ဆဍ္ဍိတ’’န္တိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ကေဟိစိ ‘‘ရာဟုလော ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂတော’’တိ ဝုတ္တေ သော အာယသ္မာ ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတံ ဇာနာမီ’’တိ အဝတွာဝ တံ ပဋိသာမေတွာ ‘‘ခမထ မေ၊ ဘန္တေ’’တိ ခမာပေတွာ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေသ သိက္ခာကာမော.

သော တံ သိက္ခာကာမတံယေဝ ပဋိစ္စ တတ္ထ ဝါသံ ဥပဂတော. အထ သတ္ထာ ပုရေအရုဏံယေဝ ဝစ္စကုဋိဒွါရေ ဌတွာ ဥက္ကာသိ၊ သောပါယသ္မာ ဥက္ကာသိ. ‘‘ကော ဧသော’’တိ? ‘‘အဟံ ရာဟုလော’’တိ နိက္ခမိတွာ ဝန္ဒိ. ‘‘ကသ္မာ တွံ ရာဟုလ ဣဓ နိပန္နောသီ’’တိ? ‘‘ဝသနဋ္ဌာနဿ အဘာဝတော’’. ‘‘ပုဗ္ဗေ ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခူ မမ သင်္ဂဟံ ကရောန္တိ၊ ဣဒါနိ အတ္တနော အာပတ္တိဘယေန ဝသနဋ္ဌာနံ န ဒေန္တိ၊ သွာဟံ ‘ဣဒံ အညေသံ အသင်္ဃဋ္ဋနဋ္ဌာန’န္တိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဣဓ နိပန္နောသ္မီတိ. အထ ဘဂဝတော ‘‘ရာဟုလံ တာဝ ဘိက္ခူ ဧဝံ ပရိစ္စဇန္တိ၊ အညေ ကုလဒါရကေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ ဓမ္မသံဝေဂေါ ဥဒပါဒိ.

အထ ဘဂဝါ ပါတောဝ ဘိက္ခူ သန္နိပါတာပေတွာ ဓမ္မသေနာပတိံ ပုစ္ဆိ ‘‘ဇာနာသိ ပန တွံ၊ သာရိပုတ္တ၊ အဇ္ဇ ကတ္ထစိ ရာဟုလဿ ဝုတ္ထဘာဝ’’န္တိ? ‘‘န ဇာနာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘သာရိပုတ္တ၊ အဇ္ဇ ရာဟုလော ဝစ္စကုဋိယံ ဝသိ၊ သာရိပုတ္တ၊ တုမှေ ရာဟုလံ ဧဝံ ပရိစ္စဇန္တာ အညေ ကုလဒါရကေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ကိံ ကရိဿထ? ဧဝဉှိ သန္တေ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတာ န ပတိဋ္ဌာ ဘဝိဿန္တိ၊ ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ အနုပသမ္ပန္နေန ဧကံ ဒွေ ဒိဝသေ အတ္တနော သန္တိကေ ဝသာပေတွာ တတိယဒိဝသေ တေသံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဉတွာ ဗဟိ ဝါသေထာ’’တိ ဣမံ အနုပညတ္တိံ ကတွာ ပုန သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ.

တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိသိန္နာ ဘိက္ခူ ရာဟုလဿ ဂုဏကထံ ကထေန္တိ ‘‘ပဿထာဝုသော၊ ယာဝ သိက္ခာကာမော ဝတာယံ ရာဟုလော၊ ‘တဝ ဝသနဋ္ဌာနံ ဇာနာဟီ’တိ ဝုတ္တော နာမ ‘အဟံ ဒသဗလဿ ပုတ္တော၊ တုမှာကံ သေနာသနသ္မာ တုမှေယေဝ နိက္ခမထာ’တိ ဧကံ ဘိက္ခုမ္ပိ အပ္ပဋိပ္ဖရိတွာ ဝစ္စကုဋိယံ ဝါသံ ကပ္ပေသီ’’တိ. ဧဝံ တေသု ကထယမာနေသု သတ္ထာ ဓမ္မသဘံ ဂန္တွာ အလင်္ကတာသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဘန္တေ၊ ရာဟုလဿ သိက္ခာကာမကထာယ၊ န အညာယ ကထာယာ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဟုလော ဣဒါနေဝ သိက္ခာကာမော၊ ပုဗ္ဗေ တိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တောပိ သိက္ခာကာမောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ရာဇဂဟေ ဧကော မဂဓရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော မိဂယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မိဂဂဏပရိဝုတော အရညေ ဝသတိ. အထဿ ဘဂိနီ အတ္တနော ပုတ္တကံ ဥပနေတွာ ‘‘ဘာတိက၊ ဣမံ တေ ဘာဂိနေယျံ မိဂမာယံ သိက္ခာပေဟီ’’တိ အာဟ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ‘‘ဂစ္ဆ၊ တာတ၊ အသုကဝေလာယ နာမ အာဂန္တွာ သိက္ခေယျာသီ’’တိ အာဟ. သော မာတုလေန ဝုတ္တဝေလံ အနတိက္ကမိတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ မိဂမာယံ သိက္ခိ. သော ဧကဒိဝသံ ဝနေ ဝိစရန္တော ပါသေန ဗဒ္ဓေါ ဗဒ္ဓရဝံ ရဝိ၊ မိဂဂဏော ပလာယိတွာ ‘‘ပုတ္တော တေ ပါသေန ဗဒ္ဓေါ’’တိ တဿ မာတုယာ အာရောစေသိ. သာ ဘာတု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘာတိက၊ ဘာဂိနေယျော တေ မိဂမာယံ သိက္ခာပိတော’’တိ ပုစ္ဆိ. ဗောဓိသတ္တော ‘‘မာ တွံ ပုတ္တဿ ကိဉ္စိ ပါပကံ အာသင်္ကိ၊ သုဂ္ဂဟိတာ တေန မိဂမာယာ၊ ဣဒါနိ တံ ဟာသယမာနော အာဂစ္ဆိဿတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၆. ‘‘မိဂံ တိပလ္လတ္ထမနေကမာယံ၊ အဋ္ဌက္ခုရံ အဍ္ဎရတ္တာပပါယိံ၊

ဧကေန သောတေန ဆမာဿသန္တော၊ ဆဟိ ကလာဟိတိဘောတိ ဘာဂိနေယျော’’တိ.

တတ္ထ မိဂန္တိ ဘာဂိနေယျမိဂံ. တိပလ္လတ္ထန္တိ ပလ္လတ္ထံ ဝုစ္စတိ သယနံ၊ ဥဘောဟိ ပဿေဟိ ဥဇုကမေဝ စ နိပန္နကဝသေနာတိ တီဟာကာရေဟိ ပလ္လတ္ထံ အဿ၊ တီဏိ ဝါ ပလ္လတ္ထာနိ အဿာတိ တိပလ္လတ္ထော၊ တံ တိပလ္လတ္ထံ. အနေကမာယန္တိ ဗဟုမာယံ ဗဟုဝဉ္စနံ. အဋ္ဌက္ခုရန္တိ ဧကေကသ္မိံ ပါဒေ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ဝသေန အဋ္ဌဟိ ခုရေဟိ သမန္နာဂတံ. အဍ္ဎရတ္တာပပါယိန္တိ ပုရိမယာမံ အတိက္ကမိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ အရညတော အာဂမ္မ ပါနီယဿ ပိဝနတော အဍ္ဎရတ္တေ အာပံ ပိဝတီတိ အဍ္ဎရတ္တာပပါယီ. တံ အဍ္ဎရတ္တေ အပါယိန္တိ အတ္ထော. မမ ဘာဂိနေယျံ မိဂံ အဟံ သာဓုကံ မိဂမာယံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိံ. ကထံ? ယထာ ဧကေန သောတေန ဆမာဿသန္တော၊ ဆဟိ ကလာဟိတိဘောတိ ဘာဂိနေယျောတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အဟဉှိ တဝ ပုတ္တံ တထာ ဥဂ္ဂဏှာပေသိံ၊ ယထာ ဧကသ္မိံ ဥပရိမနာသိကာသောတေ ဝါတံ သန္နိရုမ္ဘိတွာ ပထဝိယာ အလ္လီနေန ဧကေန ဟေဋ္ဌိမသောတေန တတ္ထေဝ ဆမာယံ အဿသန္တော ဆဟိ ကလာဟိ လုဒ္ဒကံ အတိဘောတိ၊ ဆဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ ဝဉ္စေတီတိ အတ္ထော. ကတမာဟိ ဆဟိ? စတ္တာရော ပါဒေ ပသာရေတွာ ဧကေန ပဿေန သေယျာယ၊ ခုရေဟိ တိဏပံသုခဏနေန၊ ဇိဝှါနိန္နာမနေန ဥဒရဿ ဥဒ္ဓုမာတဘာဝကရဏေန၊ ဥစ္စာရပဿာဝဝိဿဇ္ဇနေန၊ ဝါတသန္နိရုမ္ဘနေနာတိ.

အပရော နယော – ပါဒေန ပံသုံ ဂဟေတွာ အဘိမုခါကဍ္ဎနေန၊ ပဋိပဏာမနေန၊ ဥဘောသု ပဿေသု သဉ္စရဏေန၊ ဥဒရံ ဥဒ္ဓံ ပက္ခိပနေန၊ အဓော အဝက္ခိပနေနာတိ ဣမာဟိ ဆဟိ ကလာဟိ ယထာ အတိဘောတိ၊ ‘‘မတော အယ’’န္တိ သညံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဝဉ္စေတိ၊ ဧဝံ တံ မိဂမာယံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိန္တိ ဒီပေတိ.

အပရော နယော – တထာ နံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိံ၊ ယထာ ဧကေန သောတေန ဆမာဿသန္တော ဆဟိ ကလာဟိတိ ဒွီသုပိ နယေသု ဒဿိတေဟိ ဆဟိ ကာရဏေဟိ ကလာဟိတိ ကလာယိဿတိ၊ လုဒ္ဒံ ဝဉ္စေဿတီတိ အတ္ထော. ဘောတီတိ ဘဂိနိံ အာလပတိ. ဘာဂိနေယျောတိ ဧဝံ ဆဟိ ကာရဏေဟိ ဝဉ္စနကံ ဘာဂိနေယျံ နိဒ္ဒိသတိ. ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဘာဂိနေယျဿ မိဂမာယာယ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟိတဘာဝံ ဒဿေန္တော ဘဂိနိံ သမဿာသေတိ.

သောပိ မိဂပေါတကော ပါသေ ဗဒ္ဓေါ အဝိပ္ဖန္ဒိတွာယေဝ ဘူမိယံ မဟာဖာသုကပဿေန ပါဒေ ပသာရေတွာ နိပန္နော ပါဒါနံ အာသန္နဋ္ဌာနေ ခုရေဟေဝ ပဟရိတွာ ပံသုဉ္စ တိဏာနိ စ ဥပ္ပါဋေတွာ ဥစ္စာရပဿာဝံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သီသံ ပါတေတွာ ဇိဝှံ နိန္နာမေတွာ သရီရံ ခေဠကိလိန္နံ ကတွာ ဝါတဂ္ဂဟဏေန ဥဒရံ ဥဒ္ဓုမာတကံ ကတွာ အက္ခီနိ ပရိဝတ္တေတွာ ဟေဋ္ဌာ နာသိကာသောတေန ဝါတံ သဉ္စရာပေန္တော ဥပရိမနာသိကာသောတေန ဝါတံ သန္နိရုမ္ဘိတွာ သကလသရီရံ ထဒ္ဓဘာဝံ ဂါဟာပေတွာ မတာကာရံ ဒဿေသိ. နီလမက္ခိကာပိ နံ သမ္ပရိဝါရေသုံ၊ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ကာကာ နိလီယိံသု. လုဒ္ဒေါ အာဂန္တွာ ဥဒရံ ဟတ္ထေန ပဟရိတွာ ‘‘အတိပါတောဝ ဗဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ၊ ပူတိကော ဇာတော’’တိ တဿ ဗန္ဓနရဇ္ဇုကံ မောစေတွာ ‘‘ဧတ္ထေဝဒါနိ နံ ဥက္ကန္တိတွာ မံသံ အာဒါယ ဂမိဿာမီ’’တိ နိရာသင်္ကော ဟုတွာ သာခါပလာသံ ဂဟေတုံ အာရဒ္ဓေါ. မိဂပေါတကောပိ ဥဋ္ဌာယ စတူဟိ ပါဒေဟိ ဌတွာ ကာယံ ဝိဓုနိတွာ ဂီဝံ ပသာရေတွာ မဟာဝါတေန ဆိန္နဝလာဟကော ဝိယ ဝေဂေန မာတု သန္တိကံ အဂမာသိ.

သတ္ထာပိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဟုလော ဣဒါနေဝ သိက္ခာကာမော၊ ပုဗ္ဗေပိ သိက္ခာကာမောယေဝါ’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဘာဂိနေယျမိဂပေါတကော ရာဟုလော အဟောသိ၊ မာတာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ၊ မာတုလမိဂေါ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

တိပလ္လတ္ထမိဂဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၁၇] ၇. မာလုတဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကာဠေ ဝါ ယဒိ ဝါ ဇုဏှေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒွေ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတေ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တေ ကိရ ကောသလဇနပဒေ ဧကသ္မိံ အရညာဝါသေ ဝသန္တိ. ဧကော ကာဠတ္ထေရော နာမ၊ ဧကော ဇုဏှတ္ထေရော နာမ. အထေကဒိဝသံ ဇုဏှော ကာဠံ ပုစ္ဆိ ‘‘ဘန္တေ ကာဠ၊ သီတံ နာမ ကသ္မိံ ကာလေ ဟောတီ’’တိ. သော ‘‘ကာဠေ ဟောတီ’’တိ အာဟ. အထေကဒိဝသံ ကာဠော ဇုဏှံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ ဇုဏှ၊ သီတံ နာမ ကသ္မိံ ကာလေ ဟောတီ’’တိ. သော ‘‘ဇုဏှေ ဟောတီ’’တိ အာဟ. တေ ဥဘောပိ အတ္တနော ကင်္ခံ ဆိန္ဒိတုံ အသက္ကောန္တာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ သီတံ နာမ ကသ္မိံ ကာလေ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. သတ္ထာ တေသံ ကထံ သုတွာ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှာကံ ဣမံ ပဉှံ ကထေသိံ၊ ဘဝသင်္ခေပဂတတ္တာ ပန န သလ္လက္ခယိတ္ထာ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဧကသ္မိံ ပဗ္ဗတပါဒေ သီဟော စ ဗျဂ္ဃေါ စ ဒွေ သဟာယာ ဧကိဿာယေဝ ဂုဟာယ ဝသန္တိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တောပိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တသ္မိံယေဝ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝသတိ. အထေကဒိဝသံ တေသံ သဟာယကာနံ သီတံ နိဿာယ ဝိဝါဒေါ ဥဒပါဒိ. ဗျဂ္ဃေါ ‘‘ကာဠေယေဝ သီတံ ဟောတီ’’တိ အာဟ. သီဟော ‘‘ဇုဏှေယေဝ သီတံ ဟောတီ’’တိ အာဟ. တေ ဥဘောပိ အတ္တနော ကင်္ခံ ဆိန္ဒိတုံ အသက္ကောန္တာ ဗောဓိသတ္တံ ပုစ္ဆိံသု. ဗောဓိသတ္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၇. ‘‘ကာဠေ ဝါ ယဒိ ဝါ ဇုဏှေ၊ ယဒါ ဝါယတိ မာလုတော၊

ဝါတဇာနိ ဟိ သီတာနိ၊ ဥဘောတ္ထမပရာဇိတာ’’တိ.

တတ္ထ ကာဠေ ဝါ ယဒိ ဝါ ဇုဏှေတိ ကာဠပက္ခေ ဝါ ဇုဏှပက္ခေ ဝါ. ယဒါ ဝါယတိ မာလုတောတိ ယသ္မိံ သမယေ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒေါ ဝါတော ဝါယတိ၊ တသ္မိံ သမယေ သီတံ ဟောတိ. ကိံကာရဏာ? ဝါတဇာနိ ဟိ သီတာနိ၊ ယသ္မာ ဝါတေ ဝိဇ္ဇန္တေယေဝ သီတာနိ ဟောန္တိ၊ ကာဠပက္ခော ဝါ ဇုဏှပက္ခော ဝါ ဧတ္ထ အပမာဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥဘောတ္ထမပရာဇိတာတိ ဥဘောပိ တုမှေ ဣမသ္မိံ ပဉှေ အပရာဇိတာတိ. ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော တေ သဟာယကေ သညာပေသိ.

သတ္ထာပိ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေပိ မယာ တုမှာကံ အယံ ပဉှော ကထိတော’’တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဒွေပိ ထေရာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. သတ္ထာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ ဗျဂ္ဃေါ ကာဠော အဟောသိ၊ သီဟော ဇုဏှော၊ ပဉှဝိဿဇ္ဇနကတာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မာလုတဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၁၈] ၈. မတကဘတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ စေ သတ္တာ ဇာနေယျုန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော မတကဘတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တသ္မိဉှိ ကာလေ မနုဿာ ဗဟူ အဇေဠကာဒယော မာရေတွာ ကာလကတေ ဉာတကေ ဥဒ္ဒိဿ မတကဘတ္တံ နာမ ဒေန္တိ. ဘိက္ခူ တေ မနုဿေ တထာ ကရောန္တေ ဒိသွာ သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘ဧတရဟိ၊ ဘန္တေ၊ မနုဿာ ဗဟူ ပါဏေ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ မတကဘတ္တံ နာမ ဒေန္တိ. အတ္ထိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဧတ္ထ ဝုဍ္ဎီ’’တိ? သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘မတကဘတ္တံ ဒဿာမာ’တိ ကတေပိ ပါဏာတိပါတေ ကာစိ ဝုဍ္ဎိ နာမ အတ္ထိ၊ ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာ အာကာသေ နိသဇ္ဇ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဧတ္ထ အာဒီနဝံ ကထေတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိကေ ဧတံ ကမ္မံ ဇဟာပေသုံ. ဣဒါနိ ပန ဘဝသင်္ခေပဂတတ္တာ ပုန ပါတုဘူတ’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဧကော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယဗြာဟ္မဏော ‘‘မတကဘတ္တံ ဒဿာမီ’’တိ ဧကံ ဧဠကံ ဂါဟာပေတွာ အန္တေဝါသိကေ အာဟ – ‘‘တာတာ၊ ဣမံ ဧဠကံ နဒိံ နေတွာ နှာပေတွာ ကဏ္ဌေ မာလံ ပရိက္ခိပိတွာ ပဉ္စင်္ဂုလိကံ ဒတွာ မဏ္ဍေတွာ အာနေထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ တံ အာဒါယ နဒိံ ဂန္တွာ နှာပေတွာ မဏ္ဍေတွာ နဒီတီရေ ဌပေသုံ. သော ဧဠကော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒိသွာ ‘‘ဧဝရူပါ နာမ ဒုက္ခာ အဇ္ဇ မုစ္စိဿာမီ’’တိ သောမနဿဇာတော မတ္တိကာဃဋံ ဘိန္ဒန္တော ဝိယ မဟာဟသိတံ ဟသိတွာ ပုန ‘‘အယံ ဗြာဟ္မဏော မံ ဃာတေတွာ မယာ လဒ္ဓဒုက္ခံ လဘိဿတီ’’တိ ဗြာဟ္မဏေ ကာရုညံ ဥပ္ပါဒေတွာ မဟန္တေန သဒ္ဒေန ပရောဒိ.

အထ နံ တေ မာဏဝါ ပုစ္ဆိံသု ‘‘သမ္မ ဧဠက၊ တွံ မဟာသဒ္ဒေန ဟသိ စေဝ ရောဒိ စ၊ ကေန နု ခေါ ကာရဏေန ဟသိ၊ ကေန ကာရဏေန ပရောဒီ’’တိ? ‘‘တုမှေ မံ ဣမံ ကာရဏံ အတ္တနော အာစရိယဿ သန္တိကေ ပုစ္ဆေယျာထာ’’တိ. တေ တံ အာဒါယ ဂန္တွာ ဣဒံ ကာရဏံ အာစရိယဿ အာရောစေသုံ. အာစရိယော တေသံ ဝစနံ သုတွာ ဧဠကံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကသ္မာ တွံ ဧဠက၊ ဟသိ၊ ကသ္မာ ရောဒီ’’တိ? ဧဠကော အတ္တနာ ကတကမ္မံ ဇာတိဿရဉာဏေန အနုဿရိတွာ ဗြာဟ္မဏဿ ကထေသိ ‘‘အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ပုဗ္ဗေ တာဒိသောဝ မန္တဇ္ဈာယကဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ ‘မတကဘတ္တံ ဒဿာမီ’တိ ဧကံ ဧဠကံ မာရေတွာ မတကဘတ္တံ အဒါသိံ၊ သွာဟံ ဧကဿ ဧဠကဿ ဃာတိတတ္တာ ဧကေနူနေသု ပဉ္စသု အတ္တဘာဝသတေသု သီသစ္ဆေဒံ ပါပုဏိံ၊ အယံ မေ ကောဋိယံ ဌိတော ပဉ္စသတိမော အတ္တဘာဝေါ၊ သွာဟံ ‘အဇ္ဇ ဧဝရူပါ ဒုက္ခာ မုစ္စိဿာမီ’တိ သောမနဿဇာတော ဣမိနာ ကာရဏေန ဟသိံ. ရောဒန္တော ပန ‘အဟံ တာဝ ဧကံ ဧဠကံ မာရေတွာ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ သီသစ္ဆေဒဒုက္ခံ ပတွာ အဇ္ဇ တမှာ ဒုက္ခာ မုစ္စိဿာမိ၊ အယံ ပန ဗြာဟ္မဏော မံ မာရေတွာ အဟံ ဝိယ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ သီသစ္ဆေဒဒုက္ခံ လဘိဿတီ’တိ တယိ ကာရုညေန ရောဒိ’’န္တိ. ‘‘ဧဠက၊ မာ ဘာယိ၊ နာဟံ တံ မာရေဿာမီ’’တိ. ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ ကိံ ဝဒေသိ၊ တယိ မာရေန္တေပိ အမာရေန္တေပိ န သက္ကာ အဇ္ဇ မယာ မရဏာ မုစ္စိတု’’န္တိ. ‘‘ဧဠက၊ မာ ဘာယိ၊ အဟံ တေ အာရက္ခံ ဂဟေတွာ တယာ သဒ္ဓိံယေဝ ဝိစရိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ အပ္ပမတ္တကော တဝ အာရက္ခော၊ မယာ ကတပါပံ ပန မဟန္တံ ဗလဝ’’န္တိ.

ဗြာဟ္မဏော ဧဠကံ မုဉ္စိတွာ ‘‘ဣမံ ဧဠကံ ကဿစိပိ မာရေတုံ န ဒဿာမီ’’တိ အန္တေဝါသိကေ အာဒါယ ဧဠကေနေဝ သဒ္ဓိံ ဝိစရိ. ဧဠကော ဝိဿဋ္ဌမတ္တောဝ ဧကံ ပါသာဏပိဋ္ဌိံ နိဿာယ ဇာတဂုမ္ဗေ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ ပဏ္ဏာနိ ခါဒိတုံ အာရဒ္ဓေါ. တင်္ခဏညေဝ တသ္မိံ ပါသာဏပိဋ္ဌေ အသနိ ပတိ၊ တတော ဧကာ ပါသာဏသကလိကာ ဆိဇ္ဇိတွာ ဧဠကဿ ပသာရိတဂီဝါယ ပတိတွာ သီသံ ဆိန္ဒိ၊ မဟာဇနော သန္နိပတိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော တသ္မိံ ဌာနေ ရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော. သော ပဿန္တဿေဝ တဿ မဟာဇနဿ ဒေဝတာနုဘာဝေန အာကာသေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဧဝံ ပါပဿ ဖလံ ဇာနမာနာ အပ္ပေဝနာမ ပါဏာတိပါတံ န ကရေယျု’’န္တိ မဓုရဿရေန ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၈. ‘‘ဧဝံ စေ သတ္တာ ဇာနေယျုံ၊ ဒုက္ခာယံ ဇာတိသမ္ဘဝေါ၊

န ပါဏော ပါဏိနံ ဟညေ၊ ပါဏဃာတီ ဟိ သောစတီ’’တိ.

တတ္ထ ဧဝံ စေ သတ္တာ ဇာနေယျုန္တိ ဣမေ သတ္တာ ဧဝံ စေ ဇာနေယျုံ. ကထံ? ဒုက္ခာယံ ဇာတိသမ္ဘဝေါတိ အယံ တတ္ထ တတ္ထ ဇာတိ စ ဇာတဿ အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎိသင်္ခါတော သမ္ဘဝေါ စ ဇရာဗျာဓိမရဏအပ္ပိယသမ္ပယောဂပိယဝိပ္ပယောဂဟတ္ထပါဒစ္ဆေဒါဒီနံ ဒုက္ခာနံ ဝတ္ထုဘူတတ္တာ ‘‘ဒုက္ခော’’တိ ယဒိ ဇာနေယျုံ. န ပါဏော ပါဏိနံ ဟညေတိ ‘‘ပရံ ဝဓန္တော ဇာတိသမ္ဘဝေ ဝဓံ လဘတိ၊ ပီဠေန္တော ပီဠံ လဘတီ’’တိ ဇာတိသမ္ဘဝဿ ဒုက္ခဝတ္ထုတာယ ဒုက္ခဘာဝံ ဇာနန္တော ကောစိ ပါဏော အညံ ပါဏိနံ န ဟညေ၊ သတ္တော သတ္တံ န ဟနေယျာတိ အတ္ထော. ကိံကာရဏာ? ပါဏဃာတီ ဟိ သောစတီတိ၊ ယသ္မာ သာဟတ္ထိကာဒီသု ဆသု ပယောဂေသု ယေန ကေနစိ ပယောဂေန ပရဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒနေန ပါဏဃာတီ ပုဂ္ဂလော အဋ္ဌသု မဟာနိရယေသု သောဠသသု ဥဿဒနိရယေသု နာနပ္ပကာရာယ တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပေတ္တိဝိသယေ အသုရကာယေတိ ဣမေသု စတူသု အပါယေသု မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝမာနော ဒီဃရတ္တံ အန္တောနိဇ္ဈာယနလက္ခဏေန သောကေန သောစတိ. ယထာ ဝါယံ ဧဠကော မရဏဘယေန သောစတိ၊ ဧဝံ ဒီဃရတ္တံ သောစတီတိပိ ဉတွာ န ပါဏော ပါဏိနံ ဟညေ၊ ကောစိ ပါဏာတိပါတကမ္မံ နာမ န ကရေယျ. မောဟေန ပန မူဠှာ အဝိဇ္ဇာယ အန္ဓီကတာ ဣမံ အာဒီနဝံ အပဿန္တာ ပါဏာတိပါတံ ကရောန္တီတိ.

ဧဝံ မဟာသတ္တော နိရယဘယေန တဇ္ဇေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. မနုဿာ တံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ နိရယဘယဘီတာ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမိံသု. ဗောဓိသတ္တောပိ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ မဟာဇနံ သီလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ယထာကမ္မံ ဂတော၊ မဟာဇနောပိ ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝနဂရံ ပူရေသိ. သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘အဟံ တေန သမယေန ရုက္ခဒေဝတာ အဟောသိ’’န္တိ.

မတကဘတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၁၉] ၉. အာယာစိတဘတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

သစေ မုစ္စေ ပေစ္စ မုစ္စေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝတာနံ အာယာစနဗလိကမ္မံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဒါ ကိရ မနုဿာ ဝဏိဇ္ဇာယ ဂစ္ဆန္တာ ပါဏေ ဝဓိတွာ ဒေဝတာနံ ဗလိကမ္မံ ကတွာ ‘‘မယံ အနန္တရာယေန အတ္ထသိဒ္ဓိံ ပတွာ အာဂန္တွာ ပုန တုမှာကံ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ အာယာစိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထာနန္တရာယေန အတ္ထသိဒ္ဓိံ ပတွာ အာဂတာ ‘‘ဒေဝတာနုဘာဝေန ဣဒံ ဇာတ’’န္တိ မညမာနာ ဗဟူ ပါဏေ ဝဓိတွာ အာယာစနတော မုစ္စိတုံ ဗလိကမ္မံ ကရောန္တိ၊ တံ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဧတ္ထ အတ္ထော’’တိ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိံသု. ဘဂဝါ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ကာသိရဋ္ဌေ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ကုဋုမ္ဗိကော ဂါမဒွါရေ ဌိတနိဂြောဓရုက္ခေ ဒေဝတာယ ဗလိကမ္မံ ပဋိဇာနိတွာ အနန္တရာယေန အာဂန္တွာ ဗဟူ ပါဏေ ဝဓိတွာ ‘‘အာယာစနတော မုစ္စိဿာမီ’’တိ ရုက္ခမူလံ ဂတော. ရုက္ခဒေဝတာ ခန္ဓဝိဋပေ ဌတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၉. ‘‘သစေ မုစ္စေ ပေစ္စ မုစ္စေ၊ မုစ္စမာနော ဟိ ဗဇ္ဈတိ၊

န ဟေဝံ ဓီရာ မုစ္စန္တိ၊ မုတ္တိ ဗာလဿ ဗန္ဓန’’န္တိ.

တတ္ထ သစေ မုစ္စေ ပေစ္စ မုစ္စေတိ ဘော ပုရိသ၊ တွံ သစေ မုစ္စေ ယဒိ မုစ္စိတုကာမောသိ. ပေစ္စ မုစ္စေတိ ယထာ ပရလောကေ န ဗဇ္ဈသိ၊ ဧဝံ မုစ္စာဟိ. မုစ္စမာနော ဟိ ဗဇ္ဈတီတိ ယထာ ပန တွံ ပါဏံ ဝဓိတွာ မုစ္စိတုံ ဣစ္ဆသိ၊ ဧဝံ မုစ္စမာနော ဟိ ပါပကမ္မေန ဗဇ္ဈတိ. တသ္မာ န ဟေဝံ ဓီရာ မုစ္စန္တီတိ ယေ ပဏ္ဍိတပုရိသာ၊ တေ ဧဝံ ပဋိဿဝတော န မုစ္စန္တိ. ကိံကာရဏာ? ဧဝရူပါ ဟိ မုတ္တိ ဗာလဿ ဗန္ဓနံ၊ ဧသာ ပါဏာတိပါတံ ကတွာ မုတ္တိ နာမ ဗာလဿ ဗန္ဓနမေဝ ဟောတီတိ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ မနုဿာ ဧဝရူပါ ပါဏာတိပါတကမ္မာ ဝိရတာ ဓမ္မံ စရိတွာ ဒေဝနဂရံ ပူရယိံသု.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘အဟံ တေန သမယေန ရုက္ခဒေဝတာ အဟောသိ’’န္တိ.

အာယာစိတဘတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ.

[၂၀] ၁၀. နဠပါနဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဒိသွာ ပဒမနုတ္တိဏ္ဏန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော နဠကပါနဂါမံ ပတွာ နဠကပါနပေါက္ခရဏိယံ ကေတကဝနေ ဝိဟရန္တော နဠဒဏ္ဍကေ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဒါ ကိရ ဘိက္ခူ နဠကပါနပေါက္ခရဏိယံ နှတွာ သူစိဃရတ္ထာယ သာမဏေရေဟိ နဠဒဏ္ဍကေ ဂါဟာပေတွာ တေ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဆိဒ္ဒေ ဒိသွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ မယံ သူစိဃရတ္ထာယ နဠဒဏ္ဍကေ ဂဏှာပေမ၊ တေ မူလတော ယာဝ အဂ္ဂါ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဆိဒ္ဒါ၊ ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ ပုစ္ဆိံသု. သတ္ထာ ‘‘ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယှံ ပေါရာဏကအဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

ပုဗ္ဗေ ကိရ သော ဝနသဏ္ဍော အရညော အဟောသိ. တဿာပိ ပေါက္ခရဏိယာ ဧကော ဒကရက္ခသော ဩတိဏ္ဏောတိဏ္ဏေ ခါဒတိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော ရောဟိတမိဂပေါတကပ္ပမာဏော ကပိရာဇာ ဟုတွာ အသီတိသဟဿမတ္တဝါနရပရိဝုတော ယူထံ ပရိဟရန္တော တသ္မိံ အရညေ ဝသတိ. သော ဝါနရဂဏဿ ဩဝါဒံ အဒါသိ ‘‘တာတာ၊ ဣမသ္မိံ အရညေ ဝိသရုက္ခာပိ အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတပေါက္ခရဏိယောပိ ဟောန္တိ၊ တုမှေ အခါဒိတပုဗ္ဗံ ဖလာဖလံ ခါဒန္တာ ဝါ အပီတပုဗ္ဗံ ပါနီယံ ပိဝန္တာ ဝါ မံ ပဋိပုစ္ဆေယျာထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ဧကဒိဝသံ အဂတပုဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဂတာ တတ္ထ ဗဟုဒေဝ ဒိဝသံ စရိတွာ ပါနီယံ ဂဝေသမာနာ ဧကံ ပေါက္ခရဏိံ ဒိသွာ ပါနီယံ အပိဝိတွာဝ ဗောဓိသတ္တဿာဂမနံ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိံသု. ဗောဓိသတ္တော အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ တာတာ၊ ပါနီယံ န ပိဝထာ’’တိ အာဟ. ‘‘တုမှာကံ အာဂမနံ ဩလောကေမာ’’တိ. ‘‘သုဋ္ဌု၊ တာတာ’’တိ ဗောဓိသတ္တော ပေါက္ခရဏိံ အာဝိဇ္ဈိတွာ ပဒံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော ဩတိဏ္ဏမေဝ ပဿိ၊ န ဥတ္တိဏ္ဏံ. သော ‘‘နိဿံသယံ ဧသာ အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတာ’’တိ ဉတွာ ‘‘သုဋ္ဌု ဝေါ ကတံ၊ တာတာ၊ ပါနီယံ အပိဝန္တေဟိ၊ အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတာ အယ’’န္တိ အာဟ.

ဒကရက္ခသောပိ တေသံ အနောတရဏဘာဝံ ဉတွာ နီလောဒရော ပဏ္ဍရမုခေါ သုရတ္တဟတ္ထပါဒေါ ဗီဘစ္ဆဒဿနော ဟုတွာ ဥဒကံ ဒွိဓာ ကတွာ နိက္ခမိတွာ ‘‘ကသ္မာ နိသိန္နာတ္ထ၊ ဩတရိတွာ ပါနီယံ ပိဝထာ’’တိ အာဟ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ပုစ္ဆိ ‘‘တွံ ဣဓ နိဗ္ဗတ္တဒကရက္ခသောသီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ အဟ’’န္တိ. ‘‘တွံ ပေါက္ခရဏိံ ဩတိဏ္ဏကေ လဘသီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ လဘာမိ၊ အဟံ ဣဓောတိဏ္ဏံ အန္တမသော သကုဏိကံ ဥပါဒါယ န ကိဉ္စိ မုဉ္စာမိ၊ တုမှေပိ သဗ္ဗေ ခါဒိဿာမီ’’တိ. ‘‘န မယံ အတ္တာနံ တုယှံ ခါဒိတုံ ဒဿာမာ’’တိ. ‘‘ပါနီယံ ပန ပိဝိဿထာ’’တိ. ‘‘အာမ၊ ပါနီယံ ပိဝိဿာမ၊ န စ တေ ဝသံ ဂမိဿာမာ’’တိ. ‘‘အထ ကထံ ပါနီယံ ပိဝိဿထာ’’တိ? ကိံ ပန တွံ မညသိ ‘‘ဩတရိတွာ ပိဝိဿန္တီ’’တိ. ‘‘မယဉှိ အနောတရိတွာ အသီတိသဟဿာနိပိ ဧကမေကံ နဠဒဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ ဥပ္ပလနာဠေန ဥဒကံ ပိဝန္တာ ဝိယ တဝ ပေါက္ခရဏိယာ ပါနီယံ ပိဝိဿာမ၊ ဧဝံ နော တွံ ခါဒိတုံ န သက္ခိဿသီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ သတ္ထာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဣမိဿာ ဂါထာယ ပုရိမပဒဒွယံ အဘာသိ –

၂၀. ‘‘ဒိသွာ ပဒမနုတ္တိဏ္ဏံ၊ ဒိသွာနောတရိတံ ပဒ’’န္တိ.

တဿတ္ထော – ဘိက္ခဝေ၊ သော ကပိရာဇာ တဿာ ပေါက္ခရဏိယာ ဧကမ္ပိ ဥတ္တိဏ္ဏပဒံ နာဒ္ဒသ၊ ဩတရိတံ ပန ဩတိဏ္ဏပဒမေဝ အဒ္ဒသ. ဧဝံ ဒိသွာ ပဒံ အနုတ္တိဏ္ဏံ ဒိသွာန ဩတရိတံ ပဒံ ‘‘အဒ္ဓါယံ ပေါက္ခရဏီ အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတာ’’တိ ဉတွာ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော သပရိသော အာဟ –

‘‘နဠေန ဝါရိံ ပိဿာမာ’’တိ၊

တဿတ္ထော – မယံ တဝ ပေါက္ခရဏိယံ နဠေန ပါနီယံ ပိဝိဿာမာတိ. ပုန မဟာသတ္တော အာဟ –

‘‘နေဝ မံ တွံ ဝဓိဿသီ’’တိ၊

ဧဝံ နဠေန ပါနီယံ ပိဝန္တံ သပရိသမ္ပိ မံ တွံ နေဝ ဝဓိဿသီတိ အတ္ထော.

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဗောဓိသတ္တော ဧကံ နဠဒဏ္ဍကံ အာဟရာပေတွာ ပါရမိယော အာဝဇ္ဇေတွာ သစ္စကိရိယံ ကတွာ မုခေန ဓမိ၊ နဠော အန္တော ကိဉ္စိ ဂဏ္ဌိံ အသေသေတွာ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ သုသိရော အဟောသိ. ဣမိနာ နိယာမေန အပရမ္ပိ အပရမ္ပိ အာဟရာပေတွာ မုခေန ဓမိတွာ အဒါသိ. ဧဝံ သန္တေပိ န သက္ကာ နိဋ္ဌာပေတုံ၊ တသ္မာ ဧဝံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ဗောဓိသတ္တော ပန ‘‘ဣမံ ပေါက္ခရဏိံ ပရိဝါရေတွာ ဇာတာ သဗ္ဗေပိ နဠာ ဧကစ္ဆိဒ္ဒါ ဟောန္တူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. ဗောဓိသတ္တာနဉှိ ဟိတူပစာရဿ မဟန္တတာယ အဓိဋ္ဌာနံ သမိဇ္ဈတိ. တတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗေပိ တံ ပေါက္ခရဏိံ ပရိဝါရေတွာ ဥဋ္ဌိတနဠာ ဧကစ္ဆိဒ္ဒါ ဇာတာ. ဣမသ္မိဉှိ ကပ္ပေ စတ္တာရိ ကပ္ပဋ္ဌိယပါဋိဟာရိယာနိ နာမ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? စန္ဒေ သသလက္ခဏံ သကလမ္ပိ ဣမံ ကပ္ပံ ဌဿတိ၊ ဝဋ္ဋကဇာတကေ အဂ္ဂိနော နိဗ္ဗုတဋ္ဌာနံ သကလမ္ပိ ဣမံ ကပ္ပံ အဂ္ဂိ န ဈာယိဿတိ၊ ဃဋီကာရနိဝေသနဋ္ဌာနံ သကလမ္ပိ ဣမံ ကပ္ပံ အနောဝဿကံ ဌဿတိ၊ ဣမံ ပေါက္ခရဏိံ ပရိဝါရေတွာ ဥဋ္ဌိတနဠာ သကလမ္ပိ ဣမံ ကပ္ပံ ဧကစ္ဆိဒ္ဒါ ဘဝိဿန္တီတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ကပ္ပဋ္ဌိယပါဋိဟာရိယာနိ နာမ.

ဗောဓိသတ္တော ဧဝံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဧကံ နဠံ အာဒါယ နိသီဒိ. တေပိ အသီတိသဟဿဝါနရာ ဧကေကံ အာဒါယ ပေါက္ခရဏိံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. တေပိ ဗောဓိသတ္တဿ နဠေန အာကဍ္ဎိတွာ ပါနီယံ ပိဝနကာလေ သဗ္ဗေ တီရေ နိသိန္နာဝ ပိဝိံသု. ဧဝံ တေဟိ ပါနီယေ ပိဝိတေ ဒကရက္ခသော ကိဉ္စိ အလဘိတွာ အနတ္တမနော သကနိဝေသနမေဝ ဂတော. ဗောဓိသတ္တောပိ သပရိဝါရော အရညမေဝ ပါဝိသိ.

သတ္ထာ ပန ‘‘ဣမေသံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နဠာနံ ဧကစ္ဆိဒ္ဒဘာဝေါ နာမ မယှမေဝေတံ ပေါရာဏကအဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဒကရက္ခသော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ အသီတိသဟဿဝါနရာ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ ဥပါယကုသလော ပန ကပိရာဇာ အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

နဠပါနဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ.

သီလဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

နိဂြောဓံ လက္ခဏံ ကဏ္ဍိ၊ ဝါတမိဂံ ခရာဒိယံ၊

တိပလ္လတ္ထံ မာလုတဉ္စ၊ မတဘတ္တ အယာစိတံ၊

နဠပါနန္တိ တေ ဒသာတိ.