၁၆. တိံသနိပါတော

[၅၁၁] ၁. ကိံဆန္ဒဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကိံဆန္ဒော ကိမဓိပ္ပါယောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဥပေါသထကမ္မံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကဒိဝသဉှိ သတ္ထာ ဗဟူ ဥပါသကေ စ ဥပါသိကာယော စ ဥပေါသထိကေ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ အာဂန္တွာ ဓမ္မသဘာယံ နိသိန္နေ ‘‘ဥပေါသထိကာတ္ထ ဥပါသကာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု ဝေါ ကတံ ဥပေါသထံ ကရောန္တေဟိ၊ ပေါရာဏကာ ဥပဍ္ဎူပေါသထကမ္မဿ နိဿန္ဒေန မဟန္တံ ယသံ ပဋိလဘိံသူ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တော ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော သဒ္ဓေါ အဟောသိ ဒါနသီလဥပေါသထကမ္မေသု အပ္ပမတ္တော. သော သေသေပိ အမစ္စာဒယော ဒါနာဒီသု သမာဒပေသိ. ပုရောဟိတော ပနဿ ပရပိဋ္ဌိမံသိကော လဉ္ဇခါဒကော ကူဋဝိနိစ္ဆယိကော အဟောသိ. ရာဇာ ဥပေါသထဒိဝသေ အမစ္စာဒယော ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဥပေါသထိကာ ဟောထာ’’တိ အာဟ. ပုရောဟိတော ဥပေါသထံ န သမာဒိယိ. အထ နံ ဒိဝါ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ကူဋဍ္ဍံ ကတွာ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတံ ရာဇာ ‘‘တုမှေ ဥပေါသထိကာ’’တိ အမစ္စေ ပုစ္ဆန္တော ‘‘တွမ္ပိ အာစရိယ ဥပေါသထိကော’’တိ ပုစ္ဆိ. သော ‘‘အာမာ’’တိ မုသာဝါဒံ ကတွာ ပါသာဒါ ဩတရိ. အထ နံ ဧကော အမစ္စော ‘‘နနု တုမှေ န ဥပေါသထိကာ’’တိ စောဒေသိ. သော အာဟ – ‘‘အဟံ ဝေလာယမေဝ ဘုဉ္ဇိံ၊ ဂေဟံ ပန ဂန္တွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဥပေါသထံ အဓိဋ္ဌာယ သာယံ န ဘုဉ္ဇိဿာမိ၊ ရတ္တိံ သီလံ ရက္ခိဿာမိ၊ ဧဝံ မေ ဥပဍ္ဎူပေါသထကမ္မံ ဘဝိဿတီ’’တိ? ‘‘သာဓု၊ အာစရိယာ’’တိ. သော ဂေဟံ ဂန္တွာ တထာ အကာသိ. ပုနေကဒိဝသံ တသ္မိံ ဝိနိစ္ဆယေ နိသိန္နေ အညတရာ သီလဝတီ ဣတ္ထီ အဍ္ဍံ ကရောန္တီ ဃရံ ဂန္တုံ အလဘမာနာ ‘‘ဥပေါသထကမ္မံ နာတိက္ကမိဿာမီ’’တိ ဥပကဋ္ဌေ ကာလေ မုခံ ဝိက္ခာလေတုံ အာရဘိ. တသ္မိံ ခဏေ ဗြာဟ္မဏဿ သုပက္ကာနံ အမ္ဗဖလာနံ အမ္ဗပိဏ္ဍိ အာဟရိယိတ္ထ. သော တဿာ ဥပေါသထိကဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣမာနိ ခါဒိတွာ ဥပေါသထိကာ ဟောဟီ’’တိ အဒါသိ. သာ တထာ အကာသိ. ဧတ္တကံ ဗြာဟ္မဏဿ ကမ္မံ.

သော အပရဘာဂေ ကာလံ ကတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ကောသိကိဂင်္ဂါယ တီရေ တိယောဇနိကေ အမ္ဗဝနေ ရမဏီယေ ဘူမိဘာဂေ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တေ ကနကဝိမာနေ အလင်္ကတသိရိသယနေ သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါ ဝိယ နိဗ္ဗတ္တိ အလင်္ကတပဋိယတ္တော ဥတ္တမရူပဓရော သောဠသသဟဿဒေဝကညာပရိဝါရော. သော ရတ္တိညေဝ တံ သိရိသမ္ပတ္တိံ အနုဘောတိ. ဝေမာနိကပေတဘာဝေန ဟိဿ ကမ္မသရိက္ခကော ဝိပါကော အဟောသိ၊ တသ္မာ အရုဏေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ အမ္ဗဝနံ ပဝိသတိ၊ ပဝိဋ္ဌက္ခဏေယေဝဿ ဒိဗ္ဗတ္တဘာဝေါ အန္တရဓာယတိ၊ အသီတိဟတ္ထတာလက္ခန္ဓပ္ပမာဏော အတ္တဘာဝေါ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ သကလသရီရံ ဈာယတိ၊ သုပုပ္ဖိတကိံသုကော ဝိယ ဟောတိ. ဒွီသု ဟတ္ထေသု ဧကေကာဝ အင်္ဂုလိ၊ တတ္ထ မဟာကုဒ္ဒါလပ္ပမာဏာ နခါ ဟောန္တိ. တေဟိ နခေဟိ အတ္တနော ပိဋ္ဌိမံသံ ဖာလေတွာ ဥပ္ပါဋေတွာ ခါဒန္တော ဝေဒနာပ္ပတ္တော မဟာရဝံ ရဝန္တော ဒုက္ခံ အနုဘောတိ. သူရိယေ အတ္ထင်္ဂတေ တံ သရီရံ အန္တရဓာယတိ၊ ဒိဗ္ဗသရီရံ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ ဒိဗ္ဗနာဋကိတ္ထိယော နာနာတူရိယာနိ ဂဟေတွာ ပရိဝါရေန္တိ. သော မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ရမဏီယေ အမ္ဗဝနေ ဒိဗ္ဗပါသာဒံ အဘိရုဟတိ. ဣတိ သော ဥပေါသထိကာယ ဣတ္ထိယာ အမ္ဗဖလဒါနဿ နိဿန္ဒေန တိယောဇနိကံ အမ္ဗဝနံ ပဋိလဘတိ၊ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ကူဋဍ္ဍကရဏနိဿန္ဒေန ပန ပိဋ္ဌိမံသံ ဥပ္ပါဋေတွာ ခါဒတိ၊ ဥပဍ္ဎူပေါသထဿ နိဿန္ဒေန ရတ္တိံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘောတိ၊ သောဠသသဟဿနာဋကိတ္ထီဟိ ပရိဝုတော ပရိစာရေသိ.

တသ္မိံ ကာလေ ဗာရာဏသိရာဇာ ကာမေသု ဒေါသံ ဒိသွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဓောဂင်္ဂါယ ရမဏီယေ ဘူမိပဒေသေ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေတွာ ဥဉ္ဆာစရိယာယ ယာပေန္တော ဝိဟာသိ. အထေကဒိဝသံ တမှာ အမ္ဗဝနာ မဟာဃဋပ္ပမာဏံ အမ္ဗပက္ကံ ဂင်္ဂါယ ပတိတွာ သောတေန ဝုယှမာနံ တဿ တာပသဿ ပရိဘောဂတိတ္ထာဘိမုခံ အဂမာသိ. သော မုခံ ဓောဝန္တော တံ မဇ္ဈေ နဒိယာ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဥဒကံ တရန္တော ဂန္တွာ အာဒါယ အဿမပဒံ အာဟရိတွာ အဂျာဂါရေ ဌပေတွာ သတ္ထကေန ဖာလေတွာ ယာပနမတ္တံ ခါဒိတွာ သေသံ ကဒလိပဏ္ဏေဟိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပုနပ္ပုနံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ယာဝ ပရိက္ခယာ ခါဒိ. တသ္မိံ ပန ခီဏေ အညံ ဖလာဖလံ ခါဒိတုံ နာသက္ခိ၊ ရသတဏှာယ ဗဇ္ဈိတွာ ‘‘တမေဝ အမ္ဗပက္ကံ ခါဒိဿာမီ’’တိ နဒီတီရံ ဂန္တွာ နဒိံ ဩလောကေန္တော ‘‘အမ္ဗံ အလဘိတွာ န ဥဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ နိသီဒိ. သော တတ္ထ နိရာဟာရော ဧကမ္ပိ ဒိဝသံ၊ ဒွေပိ၊ တီဏိ၊ စတု၊ ပဉ္စ၊ ဆ ဒိဝသာနိ ဝါတာတပေန ပရိသုဿန္တော အမ္ဗံ ဩလောကေန္တော နိသီဒိ. အထ သတ္တမေ ဒိဝသေ နဒီဒေဝတာ အာဝဇ္ဇမာနာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘အယံ တာပသော တဏှာဝသိကော ဟုတွာ သတ္တာဟံ နိရာဟာရော ဂင်္ဂံ ဩလောကေန္တော နိသီဒိ၊ ဣမဿ အမ္ဗပက္ကံ အဒါတုံ န ယုတ္တံ၊ အလဘန္တော မရိဿတိ၊ ဒဿာမိ တဿာ’’တိ အာဂန္တွာ ဂင်္ဂါယ ဥပရိ အာကာသေ ဌတွာ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တီ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁. ‘‘ကိံဆန္ဒော ကိမဓိပ္ပါယော၊ ဧကော သမ္မသိ ဃမ္မနိ၊

ကိံပတ္ထယာနော ကိံ ဧသံ၊ ကေန အတ္ထေန ဗြာဟ္မဏာ’’တိ.

တတ္ထ ဆန္ဒောတိ အဇ္ဈာသယော. အဓိပ္ပါယောတိ စိတ္တံ. သမ္မသီတိ အစ္ဆသိ. ဃမ္မနီတိ ဂိမှေ. ဧသန္တိ ဧသန္တော. ဗြာဟ္မဏာတိ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ တာပသံ အာလပတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဗြာဟ္မဏ၊ တွံ ကိံ အဓိပ္ပါယော ကိံ စိန္တေန္တော ကိံ ပတ္ထေန္တော ကိံ ဂဝေသန္တော ကေနတ္ထေန ဣမသ္မိံ ဂင်္ဂါတီရေ ဂင်္ဂံ ဩလောကေန္တော နိသိန္နောတိ.

တံ သုတွာ တာပသော နဝ ဂါထာ အဘာသိ –

၂. ‘‘ယထာ မဟာ ဝါရိဓရော၊ ကုမ္ဘော သုပရိဏာဟဝါ၊

တထူပမံ အမ္ဗပက္ကံ၊ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသုတ္တမံ.

၃. ‘‘တံ ဝုယှမာနံ သောတေန၊ ဒိသွာနာမလမဇ္ဈိမေ၊

ပါဏီဘိ နံ ဂဟေတွာန၊ အဂျာယတနမာဟရိံ.

၄. ‘‘တတော ကဒလိပတ္တေသု၊ နိက္ခိပိတွာ သယံ အဟံ၊

သတ္ထေန နံ ဝိကပ္ပေတွာ၊ ခုပ္ပိပါသံ အဟာသိ မေ.

၅. ‘‘သောဟံ အပေတဒရထော၊ ဗျန္တီဘူတော ဒုခက္ခမော၊

အဿာဒံ နာဓိဂစ္ဆာမိ၊ ဖလေသွညေသု ကေသုစိ.

၆. ‘‘သောသေတွာ နူန မရဏံ၊ တံ မမံ အာဝဟိဿတိ၊

အမ္ဗံ ယဿ ဖလံ သာဒု၊ မဓုရဂ္ဂံ မနောရမံ၊

ယမုဒ္ဓရိံ ဝုယှမာနံ၊ ဥဒဓိသ္မာ မဟဏ္ဏဝေ.

၇. ‘‘အက္ခာတံ တေ မယာ သဗ္ဗံ၊ ယသ္မာ ဥပဝသာမဟံ၊

ရမ္မံ ပတိ နိသိန္နောသ္မိ၊ ပုထုလောမာယုတာ ပုထု.

၈. ‘‘တွဉ္စ ခေါ မေဝ အက္ခာဟိ၊ အတ္တာနမပလာယိနိ၊

ကာ ဝါ တွမသိ ကလျာဏိ၊ ကိဿ ဝါ တွံ သုမဇ္ဈိမေ.

၉. ‘‘ရုပ္ပပဋ္ဋပလိမဋ္ဌီဝ၊ ဗျဂ္ဃီဝ ဂိရိသာနုဇာ၊

ယာ သန္တိ နာရိယော ဒေဝေသု၊ ဒေဝါနံ ပရိစာရိကာ.

၁၀. ‘‘ယာ စ မနုဿလောကသ္မိံ၊ ရူပေနာနွာဂတိတ္ထိယော၊

ရူပေန တေ သဒိသီ နတ္ထိ၊ ဒေဝေသု ဂန္ဓဗ္ဗမနုဿလောကေ၊

ပုဋ္ဌာသိ မေ စာရုပုဗ္ဗင်္ဂိ၊ ဗြူဟိ နာမဉ္စ ဗန္ဓဝေ’’တိ.

တတ္ထ ဝါရိဓရော ကုမ္ဘောတိ ဥဒကဃဋော. သုပရိဏာဟဝါတိ သုသဏ္ဌာနော. ဝဏ္ဏဂန္ဓရသုတ္တမန္တိ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသေဟိ ဥတ္တမံ. ဒိသွာနာတိ ဒိသွာ. အမလမဇ္ဈိမေတိ နိမ္မလမဇ္ဈေ. ဒေဝတံ အာလပန္တော ဧဝမာဟ. ပါဏီဘီတိ ဟတ္ထေဟိ. အဂျာယတနမာဟရိန္တိ အတ္တနော အဂ္ဂိဟုတသာလံ အာဟရိံ. ဝိကပ္ပေတွာတိ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ‘‘ဝိကန္တေတွာ’’တိပိ ပါဌော. ‘‘ခါဒိ’’န္တိ ပါဌသေသော. အဟာသိ မေတိ တံ ဇိဝှဂ္ဂေ ဌပိတမတ္တမေဝ သတ္တ ရသဟရဏိသဟဿာနိ ဖရိတွာ မမ ခုဒဉ္စ ပိပါသဉ္စ ဟရိ. အပေတဒရထောတိ ဝိဂတကာယစိတ္တဒရထော. သုဓာဘောဇနံ ဘုတ္တဿ ဝိယ ဟိ တဿ သဗ္ဗဒရထံ အပဟရိ. ဗျန္တီဘူတောတိ တဿ အမ္ဗပက္ကဿ ဝိဂတန္တော ဇာတော၊ ပရိက္ခီဏအမ္ဗပက္ကော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဒုခက္ခမောတိ ဒုက္ခေန အသာတေန ကာယက္ခမေန စေဝ စိတ္တက္ခမေန စ သမန္နာဂတော. အညေသု ပန ကဒလိပနသာဒီသု ဖလေသု ပရိတ္တကမ္ပိ အဿာဒံ နာဓိဂစ္ဆာမိ၊ သဗ္ဗာနိ မေ ဇိဝှါယ ဌပိတမတ္တာနိ တိတ္တကာနေဝ သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒီပေတိ.

သောသေတွာတိ နိရာဟာရတာယ သောသေတွာ သုက္ခာပေတွာ. တံ မမန္တိ တံ မမ. ယဿာတိ ယံ အဿ၊ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ ဖလံ မမ သာဒု အဟောသိ၊ ယမဟံ ဂမ္ဘီရေ ပုထုလဥဒကက္ခန္ဓသင်္ခါတေ မဟဏ္ဏဝေ ဝုယှမာနံ တတော ဥဒဓိသ္မာ ဥဒ္ဓရိံ၊ တံ အမ္ဗံ မမ မရဏံ အာဝဟိဿတီတိ မညာမိ၊ မယှံ တံ အလဘန္တဿ ဇီဝိတံ နပ္ပဝတ္တိဿတီတိ. ဥပဝသာမီတိ ခုပ္ပိပါသာဟိ ဥပဂတော ဝသာမိ. ရမ္မံ ပတိ နိသိန္နောသ္မီတိ ရမဏီယံ နဒိံ ပတိ အဟံ နိသိန္နော. ပုထုလောမာယုတာ ပုထူတိ အယံ နဒီ ပုထုလောမေဟိ မစ္ဆေဟိ အာယုတာ ပုထု ဝိပုလာ၊ အပိ နာမ မေ ဣတော သောတ္ထိ ဘဝေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. အပလာယိနီတိ အပလာယိတွာ မမ သမ္မုခေ ဌိတေတိ တံ ဒေဝတံ အာလပတိ. ‘‘အပလာသိနီ’’တိပိ ပါဌော၊ ပလာသရဟိတေ အနဝဇ္ဇသရီရေတိ အတ္ထော. ကိဿ ဝါတိ ကိဿ ဝါ ကာရဏာ ဣဓာဂတာသီတိ ပုစ္ဆတိ.

ရူပပဋ္ဋပလိမဋ္ဌီဝါတိ သုဋ္ဌု ပရိမဇ္ဇိတကဉ္စနပဋ္ဋသဒိသီ. ဗျဂ္ဃီဝါတိ လီလာဝိလာသေန တရုဏဗျဂ္ဃပေါတိကာ ဝိယ. ဒေဝါနန္တိ ဆန္နံ ကာမာဝစရဒေဝါနံ. ယာ စ မနုဿလောကသ္မိန္တိ ယာ စ မနုဿလောကေ. ရူပေနာနွာဂတိတ္ထိယောတိ ရူပေန အနွာဂတာ ဣတ္ထိယော နတ္ထီတိ အတ္တနော သမ္ဘာဝနာယ ဧဝမာဟ. တဝ ရူပသဒိသာယ နာမ န ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဟိဿ အဓိပ္ပါယော. ဂန္ဓဗ္ဗမနုဿလောကေတိ မူလဂန္ဓာဒိနိဿိတေသု ဂန္ဓဗ္ဗေသု စ မနုဿလောကေ စ. စာရုပုဗ္ဗင်္ဂီတိ စာရုနာ ပုဗ္ဗင်္ဂေန ဦရုလက္ခဏေန သမန္နာဂတေ. နာမဉ္စ ဗန္ဓဝေတိ အတ္တနော နာမဂေါတ္တဉ္စ ဗန္ဓဝေ စ မယှံ အက္ခာဟီတိ ဝဒတိ.

တတော ဒေဝဓီတာ အဋ္ဌ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၁. ‘‘ယံ တွံ ပတိ နိသိန္နောသိ၊ ရမ္မံ ဗြာဟ္မဏ ကောသိကိံ၊

သာဟံ ဘုသာလယာဝုတ္ထာ၊ ဝရဝါရိဝဟောဃသာ.

၁၂. ‘‘နာနာဒုမဂဏာကိဏ္ဏာ၊ ဗဟုကာ ဂိရိကန္ဒရာ၊

မမေဝ ပမုခါ ဟောန္တိ၊ အဘိသန္ဒန္တိ ပါဝုသေ.

၁၃. ‘‘အထော ဗဟူ ဝနတောဒါ၊ နီလဝါရိဝဟိန္ဓရာ၊

ဗဟုကာ နာဂဝိတ္တောဒါ၊ အဘိသန္ဒန္တိ ဝါရိနာ.

၁၄. ‘‘တာ အမ္ဗဇမ္ဗုလဗုဇာ၊ နီပါ တာလာ စုဒုမ္ဗရာ၊

ဗဟူနိ ဖလဇာတာနိ၊ အာဝဟန္တိ အဘိဏှသော.

၁၅. ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဥဘတော တီရေ၊ ဖလံ ပတတိ အမ္ဗုနိ၊

အသံသယံ တံ သောတဿ၊ ဖလံ ဟောတိ ဝသာနုဂံ.

၁၆. ‘‘ဧတဒညာယ မေဓာဝိ၊ ပုထုပည သုဏောဟိ မေ၊

မာ ရောစယ မဘိသင်္ဂံ၊ ပဋိသေဓ ဇနာဓိပ.

၁၇. ‘‘န ဝါဟံ ဝဍ္ဎဝံ မညေ၊ ယံ တွံ ရဋ္ဌာဘိဝဍ္ဎန၊

အာစေယျမာနော ရာဇိသိ၊ မရဏံ အဘိကင်္ခသိ.

၁၈. ‘‘တဿ ဇာနန္တိ ပိတရော၊ ဂန္ဓဗ္ဗာ စ သဒေဝကာ၊

ယေ စာပိ ဣသယော လောကေ၊ သညတတ္တာ တပဿိနော၊

အသံသယံ တေပိ ဇာနန္တိ၊ ပဋ္ဌဘူတာ ယသဿိနော’’တိ.

တတ္ထ ကောသိကိန္တိ ယံ တွံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ရမ္မံ ကောသိကိံ ဂင်္ဂံ ပတိ နိသိန္နော. ဘုသာလယာဝုတ္ထာတိ ဘုသေ စဏ္ဍသောတေ အာလယော ယဿ ဝိမာနဿ၊ တသ္မိံ အဓိဝတ္ထာ၊ ဂင်္ဂဋ္ဌကဝိမာနဝါသိနီတိ အတ္ထော. ဝရဝါရိဝဟောဃသာတိ ဝရဝါရိဝဟေန ဩဃေန သမန္နာဂတာ. ပမုခါတိ တာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဂိရိကန္ဒရာ မံ ပမုခံ ကရောန္တိ၊ အဟံ တာသံ ပါမောက္ခာ ဟောမီတိ ဒဿေတိ. အဘိသန္ဒန္တီတိ သန္ဒန္တိ ပဝတ္တန္တိ၊ တတော တတော အာဂန္တွာ မံ ကောသိကိဂင်္ဂံ ပဝိသန္တီတိ အတ္ထော. ဝနတောဒါတိ န ကေဝလံ ကန္ဒရာဝ၊ အထ ခေါ ဗဟူ ဝနတောဒါ တမှာ တမှာ ဝနမှာ ဥဒကာနိပိ မံ ဗဟူနိ ပဝိသန္တိ. နီလဝါရိဝဟိန္ဓရာတိ မဏိဝဏ္ဏေန နီလဝါရိနာ ယုတ္တေ ဥဒကက္ခန္ဓသင်္ခါတေ ဝဟေ ဓာရယန္တိယော. နာဂဝိတ္တောဒါတိ နာဂါနံ ဝိတ္တိကာရေန ဓနသင်္ခါတေန ဝါ ဥဒကေန သမန္နာဂတာ. ဝါရိနာတိ ဧဝရူပါ ဟိ ဗဟူ နဒိယော မံ ဝါရိနာဝ အဘိသန္ဒန္တိ ပူရေန္တီတိ ဒဿေတိ.

တာတိ တာ နဒိယော. အာဝဟန္တီတိ ဧတာနိ အမ္ဗာဒီနိ အာကဍ္ဎန္တိ. သဗ္ဗာနိ ဟိ ဧတာနိ ဥပယောဂတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနာနိ. အထ ဝါ တာတိ ဥပယောဂဗဟုဝစနံ. အာဝဟန္တီတိ ဣမာနိ အမ္ဗာဒီနိ တာ နဒိယော အာဂစ္ဆန္တိ၊ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော၊ ဧဝံ ဥပဂတာနိ ပန မမ သောတံ ပဝိသန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. သောတဿာတိ ယံ ဥဘတော တီရေ ဇာတရုက္ခေဟိ ဖလံ မမ အမ္ဗုနိ ပတတိ၊ သဗ္ဗံ တံ မမ သောတဿေဝ ဝသာနုဂံ ဟောတိ. နတ္ထေတ္ထ သံသယောတိ ဧဝံ အမ္ဗပက္ကဿ နဒီသောတေန အာဂမနကာရဏံ ကထေသိ.

မေဓာဝိ ပုထုပညာတိ ဥဘယံ အာလပနမေဝ. မာ ရောစယာတိ ဧဝံ တဏှာဘိသင်္ဂံ မာ ရောစယ. ပဋိသေဓာတိ ပဋိသေဓေဟိ နန္တိ ရာဇာနံ ဩဝဒတိ. ဝဍ္ဎဝန္တိ ပညာဝဍ္ဎဘာဝံ ပဏ္ဍိတဘာဝံ. ရဋ္ဌာဘိဝဍ္ဎနာတိ ရဋ္ဌဿ အဘိဝဍ္ဎန. အာစေယျမာနောတိ မံသလောဟိတေဟိ အာစိယန္တော ဝဍ္ဎန္တော၊ တရုဏောဝ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ရာဇိသီတိ တံ အာလပတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ တွံ နိရာဟာရတာယ သုဿမာနော တရုဏောဝ သမာနော အမ္ဗလောဘေန မရဏံ အဘိကင်္ခသိ၊ န ဝေ အဟံ တဝ ဣမံ ပဏ္ဍိတဘာဝံ မညာမီတိ.

တဿာတိ ယော ပုဂ္ဂလော တဏှာဝသိကော ဟောတိ၊ တဿ တဏှာဝသိကဘာဝံ ‘‘ပိတရော’’တိ သင်္ခံ ဂတာ ဗြဟ္မာနော စ သဒ္ဓိံ ကာမာဝစရဒေဝေဟိ ဂန္ဓဗ္ဗာ စ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ဣသယော စ အသံသယံ ဇာနန္တိ. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ၊ ယံ တေ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇာနေယျုံ၊ ‘‘အသုကော ဟိ နာမ တဏှာဝသိကော ဟောတီ’’တိ. ပုန တေသံ ဘာသမာနာနံ ဝစနံ သုတွာ ယေပိ တေသံ ပဋ္ဌဘူတာ ယသဿိနော ပရိစာရကာ၊ တေပိ ဇာနန္တိ. ပါပကမ္မံ ကရောန္တဿ ဟိ ရဟော နာမ နတ္ထီတိ တာပသဿ သံဝေဂံ ဥပ္ပါဒေန္တီ ဧဝမာဟ.

တတော တာပသော စတဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၁၉. ‘‘ဧဝံ ဝိဒိတွာ ဝိဒူ သဗ္ဗဓမ္မံ၊ ဝိဒ္ဓံသနံ စဝနံ ဇီဝိတဿ၊

န စီယတီ တဿ နရဿ ပါပံ၊ သစေ န စေတေတိ ဝဓာယ တဿ.

၂၀. ‘‘ဣသိပူဂသမညာတေ၊ ဧဝံ လောကျာ ဝိဒိတာ သတိ၊

အနရိယပရိသမ္ဘာသေ၊ ပါပကမ္မံ ဇိဂီသသိ.

၂၁. ‘‘သစေ အဟံ မရိဿာမိ၊ တီရေ တေ ပုထုသုဿောဏိ၊

အသံသယံ တံ အသိလောကော၊ မယိ ပေတေ အာဂမိဿတိ.

၂၂. ‘‘တသ္မာ ဟိ ပါပကံ ကမ္မံ၊ ရက္ခဿေဝ သုမဇ္ဈိမေ၊

မာ တံ သဗ္ဗော ဇနော ပစ္ဆာ၊ ပကုဋ္ဌာယိ မယိ မတေ’’တိ.

တတ္ထ ဧဝံ ဝိဒိတွာတိ ယထာ အဟံ သီလဉ္စ အနိစ္စတဉ္စ ဇာနာမိ၊ ဧဝံ ဇာနိတွာ ဌိတဿ. ဝိဒူတိ ဝိဒုနော. သဗ္ဗဓမ္မန္တိ သဗ္ဗံ သုစရိတဓမ္မံ. တိဝိဓဉှိ သုစရိတံ ဣဓ သဗ္ဗဓမ္မောတိ အဓိပ္ပေတံ. ဝိဒ္ဓံသနန္တိ ဘင်္ဂံ. စဝနန္တိ စုတိံ. ဇီဝိတဿာတိ အာယုနော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧဝံ ဝိဒိတွာ ဌိတဿ ပဏ္ဍိတဿ သဗ္ဗံ သုစရိတဓမ္မံ ဇီဝိတဿ စ အနိစ္စတံ ဇာနန္တဿ ဧဝရူပဿ နရဿ ပါပံ န စီယတိ န ဝဍ္ဎတိ. သစေ န စေတေတိ ဝဓာယ တဿာတိ တဿ သင်္ခံ ဂတဿ ပရပုဂ္ဂလဿ ဝဓာယ န စေတေတိ န ပကပ္ပေတိ၊ နေဝ ပရပုဂ္ဂလံ ဝဓာယ စေတေတိ၊ နာပိ ပရသန္တကံ ဝိနာသေတိ၊ အဟဉ္စ ကဿစိ ဝဓာယ အစေတေတွာ ကေဝလံ အမ္ဗပက္ကေ အာသင်္ဂံ ကတွာ ဂင်္ဂံ ဩလောကေန္တော နိသိန္နော၊ တွံ မယှံ ကိံ နာမ အကုသလံ ပဿသီတိ.

ဣသိပူဂသမညာတေတိ ဣသိဂဏေန သုဋ္ဌု အညာတေ ဣသီနံ သမ္မတေ. ဧဝံ လောကျာတိ တွံ နာမ ပါပပဝါဟနေန လောကဿ ဟိတာတိ ဧဝံ ဝိဒိတာ. သတီတိ သတိ သောဘနေ ဥတ္တမေတိ အာလပနမေတံ. အနရိယပရိသမ္ဘာသေတိ ‘‘တဿ ဇာနန္တိ ပိတရော’’တိအာဒိကာယ အသုန္ဒရာယ ပရိဘာသာယ သမန္နာဂတေ. ဇိဂီသသီတိ မယိ ပါပေ အသံဝိဇ္ဇန္တေပိ မံ ဧဝံ ပရိဘာသန္တီ စ ပရမရဏံ အဇ္ဈုပေက္ခန္တီ စ အတ္တနော ပါပကမ္မံ ဂဝေသသိ ဥပ္ပါဒေသိ. တီရေ တေတိ တဝ ဂင်္ဂါတီရေ. ပုထုသုဿောဏီတိ ပုထုလာယ သုန္ဒရာယ သောဏိယာ သမန္နာဂတေ. ပေတေတိ အမ္ဗပက္ကံ အလဘိတွာ ပရလောကံ ဂတေ၊ မတေတိ အတ္ထော. ပကုဋ္ဌာယီတိ အက္ကောသိ ဂရဟိ နိန္ဒိ. ‘‘ပကွတ္ထာသီ’’တိပိ ပါဌော.

တံ သုတွာ ဒေဝဓီတာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ –

၂၃. ‘‘အညာတမေတံ အဝိသယှသာဟိ၊ အတ္တာနမမ္ဗဉ္စ ဒဒါမိ တေ တံ၊

ယော ဒုဗ္ဗဇေ ကာမဂုဏေ ပဟာယ၊ သန္တိဉ္စ ဓမ္မဉ္စ အဓိဋ္ဌိတောသိ.

၂၄. ‘‘ယော ဟိတွာ ပုဗ္ဗသညောဂံ၊ ပစ္ဆာသံယောဇနေ ဌိတော၊

အဓမ္မဉ္စေဝ စရတိ၊ ပါပဉ္စဿ ပဝဍ္ဎတိ.

၂၅. ‘‘ဧဟိ တံ ပါပယိဿာမိ၊ ကာမံ အပ္ပေါဿုကော ဘဝ၊

ဥပနယာမိ သီတသ္မိံ၊ ဝိဟရာဟိ အနုဿုကော.

၂၆. ‘‘တံ ပုပ္ဖရသမတ္တေဘိ၊ ဝက္ကင်္ဂေဟိ အရိန္ဒမ၊

ကောဉ္စာ မယူရာ ဒိဝိယာ၊ ကောလဋ္ဌိမဓုသာဠိကာ၊

ကူဇိတာ ဟံသပူဂေဟိ၊ ကောကိလေတ္ထ ပဗောဓရေ.

၂၇. ‘‘အမ္ဗေတ္ထ ဝိပ္ပသာခဂ္ဂါ၊ ပလာလခလသန္နိဘာ၊

ကောသမ္ဗသလဠာ နီပါ၊ ပက္ကတာလဝိလမ္ဗိနော’’တိ.

တတ္ထ အညာတမေတန္တိ ‘‘ဂရဟာ တေ ဘဝိဿတီတိ ဝဒန္တော အမ္ဗပက္ကတ္ထာယ ဝဒသီ’’တိ ဧတံ ကာရဏံ မယာ အညာတံ. အဝိသယှသာဟီတိ ရာဇာနော နာမ ဒုဿဟံ သဟန္တိ၊ တေန နံ အာလပန္တီ ဧဝမာဟ. အတ္တာနန္တိ တံ အာလိင်္ဂိတွာ အမ္ဗဝနံ နယန္တီ အတ္တာနဉ္စ တေ ဒဒါမိ တဉ္စ အမ္ဗံ. ကာမဂုဏေတိ ကဉ္စနမာလာသေတစ္ဆတ္တပဋိမဏ္ဍိတေ ဝတ္ထုကာမေ. သန္တိဉ္စ ဓမ္မဉ္စာတိ ဒုဿီလျဝူပသမေန သန္တိသင်္ခါတံ သီလဉ္စေဝ သုစရိတဓမ္မဉ္စ. အဓိဋ္ဌိတောသီတိ ယော တွံ ဣမေ ဂုဏေ ဥပဂတော၊ ဧတေသု ဝါ ပတိဋ္ဌိတောတိ အတ္ထော.

ပုဗ္ဗသညောဂန္တိ ပုရိမဗန္ဓနံ. ပစ္ဆာသံယောဇနေတိ ပစ္ဆိမဗန္ဓနေ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အမ္ဘော တာပသ ယော မဟန္တံ ရဇ္ဇသိရိဝိဘဝံ ပဟာယ အမ္ဗပက္ကမတ္တေ ရသတဏှာယ ဗဇ္ဈိတွာ ဝါတာတပံ အဂဏေတွာ နဒီတီရေ သုဿမာနော နိသီဒတိ၊ သော မဟာသမုဒ္ဒံ တရိတွာ ဝေလန္တေ သံသီဒနပုဂ္ဂလသဒိသော. ယော ပုဂ္ဂလော ရသတဏှာဝသိကော အဓမ္မဉ္စေဝ စရတိ၊ ရသတဏှာဝသေန ကရိယမာနံ ပါပဉ္စဿ ပဝဍ္ဎတီတိ. ဣတိ သာ တာပသံ ဂရဟန္တီ ဧဝမာဟ.

ကာမံ အပ္ပေါဿုကော ဘဝါတိ ဧကံသေနေဝ အမ္ဗပက္ကေ နိရာလယော ဟောဟိ. သီတသ္မိန္တိ သီတလေ အမ္ဗဝနေ. တန္တိ ဧဝံ ဝဒမာနာဝ ဒေဝတာ တာပသံ အာလိင်္ဂိတွာ ဥရေ နိပဇ္ဇာပေတွာ အာကာသေ ပက္ခန္တာ တိယောဇနိကံ ဒိဗ္ဗအမ္ဗဝနံ ဒိသွာ သကုဏသဒ္ဒဉ္စ သုတွာ တာပသဿ အာစိက္ခန္တီ ‘‘တ’’န္တိ ဧဝမာဟ. ပုပ္ဖရသမတ္တေဘီတိ ပုပ္ဖရသေန မတ္တေဟိ. ဝက္ကင်္ဂေဟီတိ ဝင်္ကဂီဝေဟိ သကုဏေဟိ အဘိနာဒိတန္တိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တေ သကုဏေ အာစိက္ခန္တီ ‘‘ကောဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒိဝိယာတိ ဒိဗျာ. ကောလဋ္ဌိမဓုသာဠိကာတိ ကောလဋ္ဌိသကုဏာ စ နာမ သုဝဏ္ဏသာဠိကာ သကုဏာ စ. ဧတေ ဒိဗ္ဗသကုဏာ ဧတ္ထ ဝသန္တီတိ ဒဿေတိ. ကူဇိတာ ဟံသပူဂေဟီတိ ဟံသဂဏေဟိ ဥပကူဇိတာ ဝိရဝသင်္ဃဋ္ဋိတာ. ကောကိလေတ္ထ ပဗောဓရေတိ ဧတ္ထ အမ္ဗဝနေ ကောကိလာ ဝဿန္တိယော အတ္တာနံ ပဗောဓေန္တိ ဉာပေန္တိ. အမ္ဗေတ္ထာတိ အမ္ဗာ ဧတ္ထ. ဝိပ္ပသာခဂ္ဂါတိ ဖလဘာရေန ဩနမိတသာခဂ္ဂါ. ပလာလခလသန္နိဘာတိ ပုပ္ဖသန္နိစယေန သာလိပလာလခလသဒိသာ. ပက္ကတာလဝိလမ္ဗိနောတိ ပက္ကတာလဖလဝိလမ္ဗိနော. ဧဝရူပါ ရုက္ခာ စ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ အမ္ဗဝနံ ဝဏ္ဏေတိ.

ဝဏ္ဏယိတွာ စ ပန တာပသံ တတ္ထ ဩတာရေတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ အမ္ဗဝနေ အမ္ဗာနိ ခါဒန္တော အတ္တနော တဏှံ ပူရေဟီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. တာပသော အမ္ဗာနိ ခါဒိတွာ တဏှံ ပူရေတွာ ဝိဿမိတွာ အမ္ဗဝနေ ဝိစရန္တော တံ ပေတံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တံ ဒိသွာ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ နာသက္ခိ. သူရိယေ ပန အတ္ထင်္ဂတေ တံ နာဋကိတ္ထိပရိဝါရိတံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနံ ဒိသွာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၂၈. ‘‘မာလီ ကိရိဋီ ကာယူရီ၊ အင်္ဂဒီ စန္ဒနုဿဒေါ၊

ရတ္တိံ တွံ ပရိစာရေသိ၊ ဒိဝါ ဝေဒေသိ ဝေဒနံ.

၂၉. ‘‘သောဠသိတ္ထိသဟဿာနိ၊ ယာ တေမာ ပရိစာရိကာ၊

ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါသိ၊ အဗ္ဘုတော လောမဟံသနော.

၃၀. ‘‘ကိံ ကမ္မမကရီ ပုဗ္ဗေ၊ ပါပံ အတ္တဒုခါဝဟံ၊

ယံ ကရိတွာ မနုဿေသု၊ ပိဋ္ဌိမံသာနိ ခါဒသီ’’တိ.

တတ္ထ မာလီတိ ဒိဗ္ဗမာလာဓရော. ကိရိဋီတိ ဒိဗ္ဗဝေဌနဓရော. ကာယူရီတိ ဒိဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတော. အင်္ဂဒီတိ ဒိဗ္ဗင်္ဂဒသမန္နာဂတော. စန္ဒနုဿဒေါတိ ဒိဗ္ဗစန္ဒနဝိလိတ္တော. ပရိစာရေသီတိ ဣန္ဒြိယာနိ ဒိဗ္ဗဝိသယေသု စာရေသိ. ဒိဝါတိ ဒိဝါ ပန မဟာဒုက္ခံ အနုဘောသိ. ယာ တေမာတိ ယာ တေ ဣမာ. အဗ္ဘုတောတိ မနုဿလောကေ အဘူတပုဗ္ဗော. လောမဟံသနောတိ ယေ တံ ပဿန္တိ၊ တေသံ လောမာနိ ဟံသန္တိ. ပုဗ္ဗေတိ ပုရိမဘဝေ. အတ္တဒုခါဝဟန္တိ အတ္တနော ဒုက္ခာဝဟံ. မနုဿေသူတိ ယံ မနုဿလောကေ ကတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော ပိဋ္ဌိမံသာနိ ခါဒသီတိ ပုစ္ဆတိ.

ပေတော တံ သဉ္ဇာနိတွာ ‘‘တုမှေ မံ န သဉ္ဇာနာထ၊ အဟံ တုမှာကံ ပုရောဟိတော အဟောသိံ၊ ဣဒံ မေ ရတ္တိံ သုခါနုဘဝနံ တုမှေ နိဿာယ ကတဿ ဥပဍ္ဎူပေါသထဿ နိဿန္ဒေန လဒ္ဓံ၊ ဒိဝါ ဒုက္ခာနုဘဝနံ ပန မယာ ပကတဿ ပါပဿေဝ နိဿန္ဒေန. အဟဉှိ တုမှေဟိ ဝိနိစ္ဆယေ ဌပိတော ကူဋဍ္ဍံ ကရိတွာ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ပရပိဋ္ဌိမံသိကော ဟုတွာ တဿ ဒိဝါ ကတဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန ဣဒံ ဒုက္ခံ အနုဘဝါမီ’’တိ ဝတွာ ဂါထာဒွယမာဟ –

၃၁. ‘‘အဇ္ဈေနာနိ ပဋိဂ္ဂယှ၊ ကာမေသု ဂဓိတော အဟံ၊

အစရိံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ၊ ပရေသံ အဟိတာယဟံ.

၃၂. ‘‘ယော ပိဋ္ဌိမံသိကော ဟောတိ၊ ဧဝံ ဥက္ကစ္စ ခါဒတိ၊

ယထာဟံ အဇ္ဇ ခါဒါမိ၊ ပိဋ္ဌိမံသာနိ အတ္တနော’’တိ.

တတ္ထ အဇ္ဈေနာနီတိ ဝေဒေ. ပဋိဂ္ဂယှာတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အဓီယိတွာ. အစရိန္တိ ပဋိပဇ္ဇိံ. အဟိတာယဟန္တိ အဟိတာယ အတ္ထနာသနာယ အဟံ. ယော ပိဋ္ဌိမံသိကောတိ ယော ပုဂ္ဂလော ပရေသံ ပိဋ္ဌိမံသခါဒကော ပိသုဏော ဟောတိ. ဥက္ကစ္စာတိ ဥက္ကန္တိတွာ.

ဣဒဉ္စ ပန ဝတွာ တာပသံ ပုစ္ဆိ – ‘‘တုမှေ ကထံ ဣဓာဂတာ’’တိ. တာပသော သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေန ကထေသိ. ‘‘ဣဒါနိ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဣဓေဝ ဝသိဿထ၊ ဂမိဿထာ’’တိ. ‘‘န ဝသိဿာမိ၊ အဿမပဒံယေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ. ပေတော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ၊ အဟံ ဝေါ နိဗဒ္ဓံ အမ္ဗပက္ကေန ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော အာနုဘာဝေန အဿမပဒေယေဝ ဩတာရေတွာ ‘‘အနုက္ကဏ္ဌာ ဣဓေဝ ဝသထာ’’တိ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ဂတော. တတော ပဋ္ဌာယ နိဗဒ္ဓံ အမ္ဗပက္ကေန ဥပဋ္ဌဟိ. တာပသော တံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ ဈာနာဘိညာ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဥပါသကာနံ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ကေစိ သောတာပန္နာ အဟေသုံ၊ ကေစိ သကဒါဂါမိနော၊ ကေစိ အနာဂါမိနော. တဒါ ဒေဝဓီတာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ အဟောသိ၊ တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ.

ကိံဆန္ဒဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၅၁၂] ၂. ကုမ္ဘဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကော ပါတုရာသီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဝိသာခါယ သဟာယိကာ သုရာပီတာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိယံ ကိရ သုရာဆဏေ သင်္ဃုဋ္ဌေ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော သာမိကာနံ ဆဏေ ကီဠမာနာနံ တိက္ခသုရံ ပဋိယာဒေတွာ ‘‘ဆဏံ ကီဠိဿာမာ’’တိ သဗ္ဗာပိ ဝိသာခါယ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘သဟာယိကေ ဆဏံ ကီဠိဿာမာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အယံ သုရာဆဏော၊ န အဟံ သုရံ ပိဝိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘တုမှေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဒါနံ ဒေထ၊ မယံ ဆဏံ ကရိဿာမာ’’တိ အာဟံသု. သာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တာ ဥယျောဇေတွာ သတ္ထာရံ နိမန္တာပေတွာ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ ဗဟုံ ဂန္ဓမာလံ အာဒါယ သာယနှသမယေ ဓမ္မကထံ သောတုံ တာဟိ ပရိဝုတာ ဇေတဝနံ အဂမာသိ. တာ ပနိတ္ထိယော သုရံ ပိဝမာနာဝ တာယ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌတွာ သုရံ ပိဝိတွာဝ တာယ သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ အဂမံသု. ဝိသာခါ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ၊ ဣတရာသု ဧကစ္စာ သတ္ထု သန္တိကေယေဝ နစ္စိံသု၊ ဧကစ္စာ ဂါယိံသု၊ ဧကစ္စာ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စပါဒကုက္ကုစ္စာနိ၊ ဧကစ္စာ ကလဟံ အကံသု.

သတ္ထာ တာသံ သံဝေဂဇနနတ္ထာယ ဘမုကလောမတော ရံသီ ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ အန္ဓကာရတိမိသာ အဟောသိ. တာ ဘီတာ အဟေသုံ မရဏဘယတဇ္ဇိတာ၊ တေန တာသံ သုရာ ဇီရိ. သတ္ထာ နိသိန္နပလ္လင်္ကေ အန္တရဟိတော သိနေရုမုဒ္ဓနိ ဌတွာ ဥဏ္ဏလောမတော ရံသီ ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ စန္ဒသူရိယသဟဿုဂ္ဂမနံ ဝိယ အဟောသိ. သတ္ထာ တတ္ထ ဌိတောဝ တာသံ သံဝေဂဇနနတ္ထာယ –

‘‘ကော နု ဟာသော ကိမာနန္ဒော၊ နိစ္စံ ပဇ္ဇလိတေ သတိ၊

အန္ဓကာရေန ဩနဒ္ဓါ၊ ပဒီပံ န ဂဝေသထာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၄၆) –

ဣမံ ဂါထမာဟ. ဂါထာပရိယောသာနေ တာ ပဉ္စသတာပိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ဂန္ဓကုဋိဆာယာယ ဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ. အထ နံ ဝိသာခါ ဝန္ဒိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣဒံ ဟိရောတ္တပ္ပဘေဒကံ သုရာပါနံ နာမ ကဒါ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သော တဿာ အာစိက္ခန္တော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဧကော ကာသိရဋ္ဌဝါသီ သုရော နာမ ဝနစရကော ဘဏ္ဍပရိယေသနတ္ထာယ ဟိမဝန္တံ အဂမာသိ. တတ္ထေကော ရုက္ခော ဥဂ္ဂန္တွာ ပေါရိသမတ္တေ ဌာနေ တိဓာကပ္ပေါ အဟောသိ. တဿ တိဏ္ဏံ ကပ္ပါနံ အန္တရေ စာဋိပ္ပမာဏော အာဝါဋော အဟောသိ. သော ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဥဒကေန ပူရိတော၊ တံ ပရိဝါရေတွာ ဟရီတကီ အာမလကီ မရိစဂစ္ဆော စ အဟောသိ၊ တေသံ ပက္ကာနိ ဖလာနိ ဆိဇ္ဇိတွာ တတ္ထ ပတန္တိ. တဿာဝိဒူရေ သယံဇာတသာလိ ဇာတော၊ တတော သုဝကာ သာလိသီသာနိ အာဟရိတွာ တသ္မိံ ရုက္ခေ နိသီဒိတွာ ခါဒန္တိ. တေသံ ခါဒမာနာနံ သာလီပိ တဏ္ဍုလာပိ တတ္ထ ပတန္တိ. ဣတိ တံ ဥဒကံ သူရိယသန္တာပေန ပစ္စမာနံ ရသံ လောဟိတဝဏ္ဏံ အဟောသိ. နိဒါဃသမယေ ပိပါသိတာ သကုဏဂဏာ အာဂန္တွာ တံ ပိဝိတွာ မတ္တာ ပရိဝတ္တိတွာ ရုက္ခမူလေ ပတိံသု၊ တသ္မိံ ထောကံ နိဒ္ဒါယိတွာ ဝိကူဇမာနာ ပက္ကမန္တိ. ရုက္ခသုနခမက္ကဋာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝနစရကော တံ ဒိသွာ ‘‘သစေ ဣဒံ ဝိသံ ဘဝေယျ၊ ဣမေ မရေယျုံ၊ ဣမေ ပန ထောကံ နိဒ္ဒါယိတွာ ယထာသုခံ ဂစ္ဆန္တိ၊ နယိဒံ ဝိသ’’န္တိ သယံ ပိဝိတွာ မတ္တော ဟုတွာ မံသံ ခါဒိတုကာမော အဟောသိ. တတော အဂ္ဂိံ ကတွာ ရုက္ခမူလေ ပတိတေ တိတ္တိရကုက္ကုဋာဒယော မာရေတွာ မံသံ အင်္ဂါရေ ပစိတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန နစ္စန္တော ဧကေန မံသံ ခါဒန္တော ဧကာဟဒွီဟံ တတ္ထေဝ အဟောသိ.

တတော ပန အဝိဒူရေ ဧကော ဝရုဏော နာမ တာပသော ဝသတိ. ဝနစရကော အညဒါပိ တဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣဒံ ပါနံ တာပသေန သဒ္ဓိံ ပိဝိဿာမီ’’တိ. သော ဧကံ ဝေဠုနာဠိကံ ပူရေတွာ ပက္ကမံသေန သဒ္ဓိံ အာဟရိတွာ ပဏ္ဏသာလံ ဂန္တွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမံ ပိဝထာ’’တိ ဝတွာ ဥဘောပိ မံသံ ခါဒန္တာ ပိဝိံသု. ဣတိ သုရေန စ ဝရုဏေန စ ဒိဋ္ဌတ္တာ တဿ ပါနဿ ‘‘သုရာ’’တိ စ ‘‘ဝရုဏာ’’တိ စ နာမံ ဇာတံ. တေ ဥဘောပိ ‘‘အတ္ထေသော ဥပါယော’’တိ ဝေဠုနာဠိယော ပူရေတွာ ကာဇေနာဒါယ ပစ္စန္တနဂရံ ဂန္တွာ ‘‘ပါနကာရကာ နာမ အာဂတာ’’တိ ရညော အာရောစာပေသုံ. ရာဇာ နေ ပက္ကောသာပေသိ၊ တေ တဿ ပါနံ ဥပနေသုံ. ရာဇာ ဒွေ တယော ဝါရေ ပိဝိတွာ မဇ္ဇိ၊ တဿ တံ ဧကာဟဒွီဟမတ္တမေဝ အဟောသိ. အထ နေ ‘‘အညမ္ပိ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အတ္ထိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကုဟိ’’န္တိ? ‘‘ဟိမဝန္တေ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ အာနေထာ’’တိ. တေ ဂန္တွာ ဧကဒွေ ဝါရေ အာနေတွာ ‘‘နိဗဒ္ဓံ ဂန္တုံ န သက္ခိဿာမာ’’တိ သမ္ဘာရေ သလ္လက္ခေတွာ တဿ ရုက္ခဿ တစံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗသမ္ဘာရေ ပက္ခိပိတွာ နဂရေ သုရံ ကရိံသု. နာဂရာ သုရံ ပိဝိတွာ ပမာဒံ အာပန္နာ ဒုဂ္ဂတာ အဟေသုံ၊ နဂရံ သုညံ ဝိယ အဟောသိ၊ တေန ပါနကာရကာ တတော ပလာယိတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ‘‘ပါနကာရကာ အာဂတာ’’တိ ရညော အာရောစာပေသုံ. ရာဇာ နေ ပက္ကောသာပေတွာ ပရိဗ္ဗယံ အဒါသိ. တေ တတ္ထာပိ သုရံ အကံသု၊ တမ္ပိ နဂရံ တထေဝ ဝိနဿိ၊ တတော ပလာယိတွာ သာကေတံ၊ သာကေတတော သာဝတ္ထိံ အဂမံသု.

တဒါ သာဝတ္ထိယံ သဗ္ဗမိတ္တော နာမ ရာဇာ အဟောသိ. သော တေသံ သင်္ဂဟံ ကတွာ ‘‘ကေန ဝေါ အတ္ထော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သမ္ဘာရမူလေန စေဝ သာလိပိဋ္ဌေန စ ပဉ္စဟိ စာဋိသတေဟိ စာ’’တိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗံ ဒါပေသိ. တေ ပဉ္စသု စာဋိသတေသု သုရံ သဏ္ဌာပေတွာ မူသိကဘယေန စာဋိရက္ခဏတ္ထာယ ဧကေကာယ စာဋိယာ သန္တိကေ ဧကေကံ ဗိဠာရံ ဗန္ဓိံသု. တေ ပစ္စိတွာ ဥတ္တရဏကာလေ စာဋိကုစ္ဆီသု ပဂ္ဃရန္တံ သုရံ ပိဝိတွာ မတ္တာ နိဒ္ဒါယိံသု. မူသိကာ အာဂန္တွာ တေသံ ကဏ္ဏနာသိကဒါဌိကနင်္ဂုဋ္ဌေ ခါဒိတွာ အဂမံသု. ‘‘ဗိဠာရာ သုရံ ပိဝိတွာ မတာ’’တိ အာယုတ္တကပုရိသာ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ ‘‘ဝိသကာရကာ ဧတေ ဘဝိဿန္တီ’’တိ တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ ဇနာနံ သီသာနိ ဆိန္ဒာပေသိ. တေ ‘‘သုရံ ဒေဝ၊ မဓုရံ ဒေဝါ’’တိ ဝိရဝန္တာဝ မရိံသု. ရာဇာ တေ မာရာပေတွာ ‘‘စာဋိယော ဘိန္ဒထာ’’တိ အာဏာပေသိ. ဗိဠာရာပိ သုရာယ ဇိဏ္ဏာယ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကီဠန္တာ ဝိစရိံသု၊ တေ ဒိသွာ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ ‘‘သစေ ဝိသံ အဿ၊ ဧတေ မရေယျုံ၊ မဓုရေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ပိဝိဿာမိ န’’န္တိ နဂရံ အလင်္ကာရာပေတွာ ရာဇင်္ဂဏေ မဏ္ဍပံ ကာရာပေတွာ အလင်္ကတမဏ္ဍပေ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တေ ရာဇပလ္လင်္ကေ နိသီဒိတွာ အမစ္စဂဏပရိဝုတော သုရံ ပါတုံ အာရဘိ.

တဒါ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ‘‘ကေ နု ခေါ မာတုပဋ္ဌာနာဒီသု အပ္ပမတ္တာ တီဏိ သုစရိတာနိ ပူရေန္တီ’’တိ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တံ ရာဇာနံ သုရံ ပါတုံ နိသိန္နံ ဒိသွာ ‘‘သစာယံ သုရံ ပိဝိဿတိ၊ သကလဇမ္ဗုဒီပေါ နဿိဿတိ. ယထာ န ပိဝိဿတိ၊ တထာ နံ ကရိဿာမီ’’တိ ဧကံ သုရာပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘံ ဟတ္ထတလေ ဌပေတွာ ဗြာဟ္မဏဝေသေနာဂန္တွာ ရညော သမ္မုခဋ္ဌာနေ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘ဣမံ ကုမ္ဘံ ကိဏာထ၊ ဣမံ ကုမ္ဘံ ကိဏာထာ’’တိ အာဟ. သဗ္ဗမိတ္တရာဇာ တံ တထာ ဝဒန္တံ အာကာသေ ဌိတံ ဒိသွာ ‘‘ကုတော နု ခေါ ဗြာဟ္မဏော အာဂစ္ဆတီ’’တိ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၃၃. ‘‘ကော ပါတုရာသီ တိဒိဝါ နဘမှိ၊ ဩဘာသယံ သံဝရိံ စန္ဒိမာဝ၊

ဂတ္တေဟိ တေ ရသ္မိယော နိစ္ဆရန္တိ၊ သတေရတာ ဝိဇ္ဇုရိဝန္တလိက္ခေ.

၃၄. ‘‘သော ဆိန္နဝါတံ ကမသီ အဃမှိ၊ ဝေဟာယသံ ဂစ္ဆသိ တိဋ္ဌသီ စ၊

ဣဒ္ဓီ နု တေ ဝတ္ထုကတာ သုဘာဝိတာ၊ အနဒ္ဓဂူနံ အပိ ဒေဝတာနံ.

၃၅. ‘‘ဝေဟာယသံ ဂမ္မမာဂမ္မ တိဋ္ဌသိ၊ ကုမ္ဘံ ကိဏာထာတိ ယမေတမတ္ထံ၊

ကော ဝါ တုဝံ ကိဿ ဝါ တာယ ကုမ္ဘော၊ အက္ခာဟိ မေ ဗြာဟ္မဏ ဧတမတ္ထ’’န္တိ.

တတ္ထ ကော ပါတုရာသီတိ ကုတော ပါတုဘူတောသိ၊ ကုတော အာဂတောသီတိ အတ္ထော. တိဒိဝါ နဘမှီတိ ကိံ တာဝတိံသဘဝနာ အာဂန္တွာ ဣဓ နဘမှိ အာကာသေ ပါကဋော ဇာတောသီတိ ပုစ္ဆတိ. သံဝရိန္တိ ရတ္တိံ. သတေရတာတိ ဧဝံနာမိကာ. သောတိ သော တွံ. ဆိန္နဝါတန္တိ ဝလာဟကောပိ တာဝ ဝါတေန ကမတိ၊ တဿ ပန သောပိ ဝါတော နတ္ထိ၊ တေနေဝမာဟ. ကမသီတိ ပဝတ္တေသိ. အဃမှီတိ အပ္ပဋိဃေ အာကာသေ. ဝတ္ထုကတာတိ ဝတ္ထု ဝိယ ပတိဋ္ဌာ ဝိယ ကတာ. အနဒ္ဓဂူနံ အပိ ဒေဝတာနန္တိ ယာ ပဒသာ အဒ္ဓါနံ အဂမနေန အနဒ္ဓဂူနံ ဒေဝတာနံ ဣဒ္ဓိ၊ သာ အပိ တဝ သုဘာဝိတာတိ ပုစ္ဆတိ. ဝေဟာယသံ ဂမ္မမာဂမ္မာတိ အာကာသေ ပဝတ္တံ ပဒဝီတိဟာရံ ပဋိစ္စ နိဿာယ. ‘‘တိဋ္ဌသီ’’တိ ဣမဿ ‘‘ကော ဝါ တုဝ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော၊ ဧဝံ တိဋ္ဌမာနော ကော ဝါ တွန္တိ အတ္ထော. ယမေတမတ္ထန္တိ ယံ ဧတံ ဝဒသိ. ဣမဿ ‘‘ကိဿ ဝါ တာယ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော၊ ယံ ဧတံ ကုမ္ဘံ ကိဏာထာတိ ဝဒသိ၊ ကိဿ ဝါ တေ အယံ ကုမ္ဘောတိ အတ္ထော.

တတော သက္ကော ‘‘တေန ဟိ သုဏာဟီ’’တိ ဝတွာ သုရာယ ဒေါသေ ဒဿေန္တော အာဟ –

၃၆. ‘‘န သပ္ပိကုမ္ဘော နပိ တေလကုမ္ဘော၊ န ဖာဏိတဿ န မဓုဿ ကုမ္ဘော၊

ကုမ္ဘဿ ဝဇ္ဇာနိ အနပ္ပကာနိ၊ ဒေါသေ ဗဟူ ကုမ္ဘဂတေ သုဏာထ.

၃၇. ‘‘ဂဠေယျ ယံ ပိတွာ ပတေ ပပါတံ၊ သောဗ္ဘံ ဂုဟံ စန္ဒနိယောဠိဂလ္လံ၊

ဗဟုမ္ပိ ဘုဉ္ဇေယျ အဘောဇနေယျံ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၃၈. ‘‘ယံ ပိတွာ စိတ္တသ္မိံ အနေသမာနော၊ အာဟိဏ္ဍတီ ဂေါရိဝ ဘက္ခသာဒီ၊

အနာထမာနော ဥပဂါယတိ နစ္စတိ စ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၃၉. ‘‘ယံ ဝေ ပိဝိတွာ အစေလောဝ နဂ္ဂေါ၊ စရေယျ ဂါမေ ဝိသိခန္တရာနိ၊

သမ္မူဠှစိတ္တော အတိဝေလသာယီ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၄၀. ‘‘ယံ ပိတွာ ဥဋ္ဌာယ ပဝေဓမာနော၊ သီသဉ္စ ဗာဟုဉ္စ ပစာလယန္တော၊

သော နစ္စတီ ဒါရုကဋလ္လကောဝ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၄၁. ‘‘ယံ ဝေ ပိဝိတွာ အဂ္ဂိဒဍ္ဎာ သယန္တိ၊ အထော သိဂါလေဟိပိ ခါဒိတာသေ၊

ဗန္ဓံ ဝဓံ ဘောဂဇာနိဉ္စုပေန္တိ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၄၂. ‘‘ယံ ပိတွာ ဘာသေယျ အဘာသနေယျံ၊ သဘာယမာသီနော အပေတဝတ္ထော၊

သမ္မက္ခိတော ဝန္တဂတော ဗျသန္နော၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၄၃. ‘‘ယံ ဝေ ပိဝိတွာ ဥက္ကဋ္ဌော အာဝိလက္ခော၊ မမေဝ သဗ္ဗပထဝီတိ မညေ၊

န မေ သမော စာတုရန္တောပိ ရာဇာ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၄၄. ‘‘မာနာတိမာနာ ကလဟာနိ ပေသုဏီ၊ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိနီ နဂ္ဂယိနီ ပလာယိနီ၊

စောရာန ဓုတ္တာန ဂတီ နိကေတော၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၄၅. ‘‘ဣဒ္ဓါနိ ဖီတာနိ ကုလာနိ အဿု၊ အနေကသာဟဿဓနာနိ လောကေ၊

ဥစ္ဆိန္နဒါယဇ္ဇကတာနိမာယ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၄၆. ‘‘ဓညံ ဓနံ ရဇတံ ဇာတရူပံ၊ ခေတ္တံ ဂဝံ ယတ္ထ ဝိနာသယန္တိ၊

ဥစ္ဆေဒနီ ဝိတ္တဂတံ ကုလာနံ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၄၇. ‘‘ယံ ဝေ ပိတွာ ဒိတ္တရူပေါဝ ပေါသော၊ အက္ကောသတိ မာတရံ ပိတရဉ္စ၊

သဿုမ္ပိ ဂဏှေယျ အထောပိ သုဏှံ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၄၈. ‘‘ယံ ဝေ ပိတွာ ဒိတ္တရူပါဝ နာရီ၊ အက္ကောသတီ သဿုရံ သာမိကဉ္စ၊

ဒါသမ္ပိ ဂဏှေ ပရိစာရိကမ္ပိ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၄၉. ‘‘ယံ ဝေ ပိဝိတွာန ဟနေယျ ပေါသော၊ ဓမ္မေ ဌိတံ သမဏံ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ၊

ဂစ္ဆေ အပါယမ္ပိ တတောနိဒါနံ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၅၀. ‘‘ယံ ဝေ ပိဝိတွာ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ၊ ကာယေန ဝါစာယ စ စေတသာ စ၊

နိရယံ ဝဇန္တိ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၅၁. ‘‘ယံ ယာစမာနာ န လဘန္တိ ပုဗ္ဗေ၊ ဗဟုံ ဟိရညမ္ပိ ပရိစ္စဇန္တာ၊

သော တံ ပိဝိတွာ အလိကံ ဘဏာတိ၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.

၅၂. ‘‘ယံ ဝေ ပိတွာ ပေသနေ ပေသိယန္တော၊ အစ္စာယိကေ ကရဏီယမှိ ဇာတေ၊

အတ္ထမ္ပိ သော နပ္ပဇာနာတိ ဝုတ္တော၊ တဿာ ပုဏ္ဏံ ကုမ္ဘမိမံ ကိဏာထ.