၁၄. ပကိဏ္ဏကနိပါတော

[၄၈၄] ၁. သာလိကေဒါရဇာတကဝဏ္ဏနာ

သမ္ပန္နံ သာလိကေဒါရန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော မာတုပေါသကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထု သာမဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၂.၂၉၆ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. သတ္ထာ ပန တံ ဘိက္ခုံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဂိဟီ ပေါသေသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ တေ ဟောန္တီ’’တိ ဝတွာ ‘‘မာတာပိတရော မေ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု ဘိက္ခု၊ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာ တိရစ္ဆာနာ ဟုတွာ သုဝယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာပိ ဇိဏ္ဏေ မာတာပိတရော ကုလာဝကေ နိပဇ္ဇာပေတွာ မုခတုဏ္ဍကေန ဂေါစရံ အာဟရိတွာ ပေါသေသု’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ရာဇဂဟေ မဂဓရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဒါ နဂရတော ပုဗ္ဗုတ္တရဒိသာယ သာလိဒ္ဒိယော နာမ ဗြာဟ္မဏဂါမော အဟောသိ. တဿ ပုဗ္ဗုတ္တရဒိသာယ မဂဓခေတ္တံ အတ္ထိ၊ တတ္ထ ကောသိယဂေါတ္တော နာမ သာလိဒ္ဒိယဝါသီ ဗြာဟ္မဏော သဟဿကရီသမတ္တံ ခေတ္တံ ဂဟေတွာ သာလိံ ဝပါပေသိ. ဥဋ္ဌိတေ စ ပန သဿေ ဝတိံ ထိရံ ကာရေတွာ ကဿစိ ပဏ္ဏာသကရီသမတ္တံ၊ ကဿစိ သဋ္ဌိကရီသမတ္တန္တိ ဧဝံ ပဉ္စသတကရီသမတ္တံ ခေတ္တံ အတ္တနော ပုရိသာနံယေဝ အာရက္ခဏတ္ထာယ ဒတွာ သေသံ ပဉ္စသတကရီသမတ္တံ ခေတ္တံ ဘတိံ ကတွာ ဧကဿ ဘတကဿ အဒါသိ. သော တတ္ထ ကုဋိံ ကတွာ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဝသတိ. ခေတ္တဿ ပန ပုဗ္ဗုတ္တရဒိသာဘာဂေ ဧကသ္မိံ သာနုပဗ္ဗတေ မဟန္တံ သိမ္ဗလိဝနံ အတ္ထိ၊ တတ္ထ အနေကာနိ သုဝသတာနိ ဝသန္တိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော တသ္မိံ သုဝသံဃေ သုဝရညော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော ဝယပ္ပတ္တော အဘိရူပေါ ထာမသမ္ပန္နော သကဋနာဘိပမာဏသရီရော အဟောသိ. အထဿ ပိတာ မဟလ္လကကာလေ ‘‘အဟံ ဣဒါနိ ဒူရံ ဂန္တုံ န သက္ကောမိ၊ တွံ ဣမံ ဂဏံ ပရိဟရာ’’တိ ဂဏံ နိယျာဒေသိ. သော ပုနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ မာတာပိတူနံ ဂေါစရတ္ထာယ ဂန္တုံ နာဒါသိ၊ သုဝဂဏံ ပရိဟရန္တော ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ သယံဇာတသာလိဝနေ ယာဝဒတ္ထံ သာလိံ ခါဒိတွာ အာဂမနကာလေ မာတာပိတူနံ ပဟောနကံ ဂေါစရံ အာဟရိတွာ မာတာပိတရော ပေါသေသိ.

အထဿ ဧကဒိဝသံ သုဝါ အာရောစေသုံ ‘‘ပုဗ္ဗေ ဣမသ္မိံ ကာလေ မဂဓခေတ္တေ သာလိ ပစ္စတိ၊ ဣဒါနိ ကိံ နု ခေါ ဇာတ’’န္တိ? ‘‘တေန ဟိ ဇာနာထာ’’တိ ဒွေ သုဝေ ပဟိဏိံသု. တေ ဂန္တွာ မဂဓခေတ္တေ ဩတရန္တာ တဿ ဘတိယာ ရက္ခဏပုရိသဿ ခေတ္တေ ဩတရိတွာ သာလိံ ခါဒိတွာ ဧကံ သာလိသီသံ အာဒါယ သိမ္ဗလိဝနံ ဂန္တွာ သာလိသီသံ မဟာသတ္တဿ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ‘‘တတ္ထ ဧဝရူပေါ သာလီ’’တိ ဝဒိံသု. သော ပုနဒိဝသေ သုဝဂဏပရိဝုတော တတ္ထ ဂန္တွာ တသ္မိံ ဘတကဿ ခေတ္တေ ဩတရိ. သော ပန ပုရိသော သုဝေ သာလိံ ခါဒန္တေ ဒိသွာ ဣတော စိတော စ ဓာဝိတွာ ဝါရေန္တောပိ ဝါရေတုံ န သက္ကောတိ. သေသာ သုဝါ ယာဝဒတ္ထံ သာလိံ ခါဒိတွာ တုစ္ဆမုခါဝ ဂစ္ဆန္တိ. သုဝရာဇာ ပန ဗဟူနိ သာလိသီသာနိ ဧကတော ကတွာ တေဟိ ပရိဝုတော ဟုတွာ အာဟရိတွာ မာတာပိတူနံ ဒေတိ. သုဝါ ပုနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ တတ္ထေဝ သာလိံ ခါဒိံသု. အထ သော ပုရိသော ‘‘သစေ ဣမေ အညံ ကတိပါဟံ ဧဝံ ခါဒိဿန္တိ၊ ကိဉ္စိ န ဘဝိဿတိ၊ ဗြာဟ္မဏော သာလိံ အဂ္ဃါပေတွာ မယှံ ဣဏံ ကရိဿတိ၊ ဂန္တွာ တဿ အာရောစေဿာမီ’’တိ သာလိမုဋ္ဌိနာ သဒ္ဓိံ တထာရူပံ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ သာလိဒ္ဒိယဂါမံ ဂန္တွာ ဗြာဟ္မဏံ ပဿိတွာ ဝန္ဒိတွာ ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော ‘‘ကိံ၊ ဘော ပုရိသ၊ သမ္ပန္နံ သာလိခေတ္တ’’န္တိ ပုဋ္ဌော ‘‘အာမ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ သမ္ပန္န’’န္တိ ဝတွာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၁. ‘‘သမ္ပန္နံ သာလိကေဒါရံ၊ သုဝါ ဘုဉ္ဇန္တိ ကောသိယ၊

ပဋိဝေဒေမိ တေ ဗြဟ္မေ၊ န နေ ဝါရေတုမုဿဟေ.

၂. ‘‘ဧကော စ တတ္ထ သကုဏော၊ ယော နေသံ သဗ္ဗသုန္ဒရော၊

ဘုတွာ သာလိံ ယထာကာမံ၊ တုဏ္ဍေနာဒါယ ဂစ္ဆတီ’’တိ.

တတ္ထ သမ္ပန္နန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ အဝေကလ္လံ. သာလိကေဒါရန္တိ သာလိခေတ္တံ. သဗ္ဗသုန္ဒရောတိ သဗ္ဗေဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ သုန္ဒရော ရတ္တတုဏ္ဍော ဇိဉ္ဇုကသန္နိဘအက္ခိ ရတ္တပါဒေါ တီဟိ ရတ္တရာဇီဟိ ပရိက္ခိတ္တဂီဝေါ မဟာမယူရပမာဏော သော ယာဝဒတ္ထံ သာလိံ ခါဒိတွာ အညံ တုဏ္ဍေန ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတီတိ.

ဗြာဟ္မဏော တဿ ကထံ သုတွာ သုဝရာဇေ သိနေဟံ ဥပ္ပါဒေတွာ ခေတ္တပါလံ ပုစ္ဆိ ‘‘အမ္ဘော ပုရိသ၊ ပါသံ ဩဍ္ဍေတုံ ဇာနာသီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဇာနာမီ’’တိ. အထ နံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

၃. ‘‘ဩဍ္ဍေန္တု ဝါလပါသာနိ၊ ယထာ ဗဇ္ဈေထ သော ဒိဇော၊

ဇီဝဉ္စ နံ ဂဟေတွာန၊ အာနယေဟိ မမန္တိကေ’’တိ.

တတ္ထ ဩဍ္ဍေန္တူတိ ဩဍ္ဍယန္တု. ဝါလပါသာနီတိ အဿဝါလာဒိရဇ္ဇုမယပါသာနိ. ဇီဝဉ္စ နန္တိ ဇီဝန္တံ ဧဝ နံ. အာနယေဟီတိ အာနေဟိ.

တံ သုတွာ ခေတ္တပါလော သာလိံ အဂ္ဃါပေတွာ ဣဏဿ အကတဘာဝေန တုဋ္ဌော ဂန္တွာ အဿဝါလေ ဝဋ္ဋေတွာ ‘‘အဇ္ဇ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဩတရိဿတီ’’တိ သုဝရညော ဩတရဏဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ပုနဒိဝသေ ပါတောဝ စာဋိပမာဏံ ပဉ္ဇရံ ကတွာ ပါသဉ္စ ဩဍ္ဍေတွာ သုဝါနံ အာဂမနံ ဩလောကေန္တော ကုဋိယံ နိသီဒိ. သုဝရာဇာပိ သုဝဂဏပရိဝုတော အာဂန္တွာ အလောလုပ္ပစာရတာယ ဟိယျော ခါဒိတဋ္ဌာနေ ဩဍ္ဍိတပါသေ ပါဒံ ပဝေသန္တောဝ ဩတရိ. သော အတ္တနော ဗဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ စိန္တေသိ ‘‘သစာဟံ ဣဒါနေဝ ဗဒ္ဓရဝံ ရဝိဿာမိ၊ ဉာတကာမေ ဘယတဇ္ဇိတာ ဂေါစရံ အဂ္ဂဟေတွာဝ ပလာယိဿန္တိ၊ ယာဝ ဧတေသံ ဂေါစရဂ္ဂဟဏံ၊ တာဝ အဓိဝါသေဿာမီ’’တိ. သော တေသံ သုဟိတဘာဝံ ဉတွာ မရဏဘယတဇ္ဇိတော ဟုတွာ တိက္ခတ္တုံ ဗဒ္ဓရဝံ ရဝိ. အထ သဗ္ဗေ တေ သုဝါ ပလာယိံသု. သုဝရာဇာ ‘‘ဧတ္တကေသု မေ ဉာတကေသု နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော ဧကောပိ နတ္ထိ၊ ကိံ နု ခေါ မယာ ပါပံ ကတ’’န္တိ ဝိလပန္တော ဂါထမာဟ –

၄. ‘‘ဧတေ ဘုတွာ ပိဝိတွာ စ၊ ပက္ကမန္တိ ဝိဟင်္ဂမာ၊

ဧကော ဗဒ္ဓေါသ္မိ ပါသေန၊ ကိံ ပါပံ ပကတံ မယာ’’တိ.

ခေတ္တပါလော သုဝရာဇဿ ဗဒ္ဓရဝံ သုဝါနဉ္စ အာကာသေ ပက္ခန္ဒနသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ’’တိ ကုဋိယာ ဩရုယှ ပါသာဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သုဝရာဇာနံ ဒိသွာ ‘‘ယဿေဝ မေ ပါသော ဩဍ္ဍိတော၊ သွေဝ ဗဒ္ဓေါ’’တိ တုဋ္ဌမာနသော သုဝရာဇာနံ ပါသတော မောစေတွာ ဒွေ ပါဒေ ဧကတော ဗန္ဓိတွာ ဒဠှံ အာဒါယ သာလိဒ္ဒိယဂါမံ ဂန္တွာ သုဝရာဇံ ဗြာဟ္မဏဿ အဒါသိ. ဗြာဟ္မဏော ဗလဝသိနေဟေန မဟာသတ္တံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဒဠှံ ဂဟေတွာ အင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၅. ‘‘ဥဒရံ နူန အညေသံ၊ သုဝ အစ္စောဒရံ တဝ၊

ဘုတွာ သာလိံ ယထာကာမံ၊ တုဏ္ဍေနာဒါယ ဂစ္ဆသိ.

၆. ‘‘ကောဋ္ဌံ နု တတ္ထ ပူရေသိ၊ သုဝ ဝေရံ နု တေ မယာ၊

ပုဋ္ဌော မေ သမ္မ အက္ခာဟိ၊ ကုဟိံ သာလိံ နိဒါဟသီ’’တိ.

တတ္ထ ဥဒရံ နူနာတိ အညေသံ ဥဒရံ ဥဒရမေဝ မညေ၊ တဝ ဥဒရံ ပန အတိဥဒရံ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ သိမ္ဗလိဝနေ. ပူရေသီတိ ဝဿာရတ္တတ္ထာယ ပူရေသိ. နိဒါဟသီတိ နိဓာနံ ကတွာ ဌပေသိ၊ ‘‘နိဓီယသီ’’တိပိ ပါဌော.

တံ သုတွာ သုဝရာဇာ မဓုရာယ မနုဿဘာသာယ သတ္တမံ ဂါထမာဟ –

၇. ‘‘န မေ ဝေရံ တယာ သဒ္ဓိံ၊ ကောဋ္ဌော မယှံ န ဝိဇ္ဇတိ၊

ဣဏံ မုဉ္စာမိဏံ ဒမ္မိ၊ သမ္ပတ္တော ကောဋသိမ္ဗလိံ၊

နိဓိမ္ပိ တတ္ထ နိဒဟာမိ၊ ဧဝံ ဇာနာဟိ ကောသိယာ’’တိ.

တတ္ထ ဣဏံ မုဉ္စာမိဏံ ဒမ္မီတိ တဝ သာလိံ ဟရိတွာ ဣဏံ မုဉ္စာမိ စေဝ ဒမ္မိ စာတိ ဝဒတိ. နိဓိမ္ပီတိ ဧကံ တတ္ထ သိမ္ဗလိဝနေ အနုဂါမိကနိဓိမ္ပိ နိဒဟာမိ.

အထ နံ ဗြာဟ္မဏော ပုစ္ဆိ –

၈. ‘‘ကီဒိသံ တေ ဣဏဒါနံ၊ ဣဏမောက္ခော စ ကီဒိသော၊

နိဓိနိဓာနမက္ခာဟိ၊ အထ ပါသာ ပမောက္ခသီ’’တိ.

တတ္ထ ဣဏဒါနန္တိ ဣဏဿ ဒါနံ. နိဓိနိဓာနန္တိ နိဓိနော နိဓာနံ.

ဧဝံ ဗြာဟ္မဏေန ပုဋ္ဌော သုဝရာဇာ တဿ ဗျာကရောန္တော စတဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၉. ‘‘အဇာတပက္ခာ တရုဏာ၊ ပုတ္တကာ မယှ ကောသိယ၊

တေ မံ ဘတာ ဘရိဿန္တိ၊ တသ္မာ တေသံ ဣဏံ ဒဒေ.

၁၀. ‘‘မာတာ ပိတာ စ မေ ဝုဒ္ဓါ၊ ဇိဏ္ဏကာ ဂတယောဗ္ဗနာ၊

တေသံ တုဏ္ဍေန ဟာတူန၊ မုဉ္စေ ပုဗ္ဗကတံ ဣဏံ.

၁၁. ‘‘အညေပိ တတ္ထ သကုဏာ၊ ခီဏပက္ခာ သုဒုဗ္ဗလာ၊

တေသံ ပုညတ္ထိကော ဒမ္မိ၊ တံ နိဓိံ အာဟု ပဏ္ဍိတာ.

၁၂. ‘‘ဤဒိသံ မေ ဣဏဒါနံ၊ ဣဏမောက္ခော စ ဤဒိသော၊

နိဓိနိဓာနမက္ခာမိ၊ ဧဝံ ဇာနာဟိ ကောသိယာ’’တိ.

တတ္ထ ဟာတူနာတိ ဟရိတွာ. တံ နိဓိန္တိ တံ ပုညကမ္မံ ပဏ္ဍိတာ အနုဂါမိကနိဓိံ နာမ ကထေန္တိ. နိဓိနိဓာနန္တိ နိဓိနော နိဓာနံ၊ ‘‘နိဓာနနိဓိ’’န္တိပိ ပါဌော၊ အယမေဝတ္ထော.

ဗြာဟ္မဏော မဟာသတ္တဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ ပသန္နစိတ္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

၁၃. ‘‘ဘဒ္ဒကော ဝတယံ ပက္ခီ၊ ဒိဇော ပရမဓမ္မိကော၊

ဧကစ္စေသု မနုဿေသု၊ အယံ ဓမ္မော န ဝိဇ္ဇတိ.

၁၄. ‘‘ဘုဉ္ဇ သာလိံ ယထာကာမံ၊ သဟ သဗ္ဗေဟိ ဉာတိဘိ၊

ပုနာပိ သုဝ ပဿေမု၊ ပိယံ မေ တဝ ဒဿန’’န္တိ.

တတ္ထ ဘုဉ္ဇ သာလိန္တိ ဣတော ပဋ္ဌာယ နိဗ္ဘယော ဟုတွာ ဘုဉ္ဇာတိ ကရီသသဟဿမ္ပိ တဿေဝ နိယျာဒေန္တော ဧဝမာဟ. ပဿေမူတိ အတ္တနော ရုစိယာ အာဂတံ အညေသုပိ ဒိဝသေသု တံ ပဿေယျာမာတိ.

ဧဝံ ဗြာဟ္မဏော မဟာသတ္တံ ယာစိတွာ ပိယပုတ္တံ ဝိယ မုဒုစိတ္တေန ဩလောကေန္တော ပါဒတော ဗန္ဓနံ မောစေတွာ သတပါကတေလေန ပါဒေ မက္ခေတွာ ဘဒ္ဒပီဌေ နိသီဒါပေတွာ ကဉ္စနတဋ္ဋကေ မဓုလာဇေ ခါဒါပေတွာ သက္ခရောဒကံ ပါယေသိ. အထဿ သုဝရာဇာ ‘‘အပ္ပမတ္တော ဟောဟိ၊ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဝတွာ ဩဝါဒံ ဒေန္တော အာဟ –

၁၅. ‘‘ဘုတ္တဉ္စ ပီတဉ္စ တဝဿမမှိ၊ ရတီ စ နော ကောသိယ တေ သကာသေ၊

နိက္ခိတ္တဒဏ္ဍေသု ဒဒါဟိ ဒါနံ၊ ဇိဏ္ဏေ စ မာတာပိတရော ဘရဿူ’’တိ.

တတ္ထ တဝဿမမှီတိ တဝ နိဝေသနေ. ရတီတိ အဘိရတိ.

တံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏော တုဋ္ဌမာနသော ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော ဂါထမာဟ –

၁၆. ‘‘လက္ခီ ဝတ မေ ဥဒပါဒိ အဇ္ဇ၊ ယော အဒ္ဒသာသိံ ပဝရံ ဒိဇာနံ၊

သုဝဿ သုတွာန သုဘာသိတာနိ၊ ကာဟာမိ ပုညာနိ အနပ္ပကာနီ’’တိ.

တတ္ထ လက္ခီတိ သိရီပိ ပုညမ္ပိ ပညာပိ.

မဟာသတ္တော ဗြာဟ္မဏေန အတ္တနော ဒိန္နံ ကရီသသဟဿမတ္တံ ပဋိက္ခိပိတွာ အဋ္ဌကရီသမေဝ ဂဏှိ. ဗြာဟ္မဏော ထမ္ဘေ နိခနိတွာ တဿ ခေတ္တံ နိယျာဒေတွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ ခမာပေတွာ ‘‘ဂစ္ဆ သာမိ၊ အဿုမုခေ ရောဒမာနေ မာတာပိတရော အဿာသေဟီ’’တိ ဝတွာ တံ ဥယျောဇေသိ. သော တုဋ္ဌမာနသော သာလိသီသံ အာဒါယ ဂန္တွာ မာတာပိတူနံ ပုရတော နိက္ခိပိတွာ ‘‘အမ္မတာတာ၊ ဥဋ္ဌေထာ’’တိ အာဟ. တေ အဿုမုခါ ရောဒမာနာ ဥဋ္ဌဟိံသု၊ တာဝဒေဝ သုဝဂဏာ သန္နိပတိတွာ ‘‘ကထံ မုတ္တောသိ၊ ဒေဝါ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. သော တေသံ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရတော ကထေသိ. ကောသိယောပိ သုဝရညော ဩဝါဒံ သုတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏာနံ မဟာဒါနံ ပဋ္ဌပေသိ. တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ ဩသာနဂါထမာဟ –

၁၇. ‘‘သော ကောသိယော အတ္တမနော ဥဒဂ္ဂေါ၊ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စဘိသင်္ခရိတွာ၊

အန္နေန ပါနေန ပသန္နစိတ္တော၊ သန္တပ္ပယိ သမဏဗြာဟ္မဏေ စာ’’တိ.

တတ္ထ သန္တပ္ပယီတိ ဂဟိတဂဟိတာနိ ဘာဇနာနိ ပူရေန္တော သန္တပ္ပေသီတိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘ဧဝံ ဘိက္ခု မာတာပိတူနံ ပေါသနံ နာမ ပဏ္ဍိတာနံ ဝံသော’’တိ ဝတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. တဒါ သုဝဂဏာ ဗုဒ္ဓပရိသာ အဟေသုံ၊ မာတာပိတရော မဟာရာဇကုလာနိ၊ ခေတ္တပါလော ဆန္နော၊ ဗြာဟ္မဏော အာနန္ဒော၊ သုဝရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ.

သာလိကေဒါရဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၄၈၅] ၂. စန္ဒကိန္နရီဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဥပနီယတိဒံ မညေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ကပိလဝတ္ထုပုရံ ဥပနိဿာယ နိဂြောဓာရာမေ ဝိဟရန္တော ရာဇနိဝေသနေ ရာဟုလမာတရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဣဒံ ပန ဇာတကံ ဒူရေနိဒါနတော ပဋ္ဌာယ ကထေတဗ္ဗံ. သာ ပနေသာ နိဒါနကထာ ယာဝ လဋ္ဌိဝနေ ဥရုဝေလကဿပသီဟနာဒါ အပဏ္ဏကဇာတကေ ကထိတာ၊ တတော ပရံ ယာဝ ကပိလဝတ္ထုဂမနာ ဝေဿန္တရဇာတကေ အာဝိ ဘဝိဿတိ. သတ္ထာ ပန ပိတု နိဝေသနေ နိသီဒိတွာ အန္တရဘတ္တသမယေ မဟာဓမ္မပါလဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁၀.၉၂ အာဒယော) ကထေတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော ‘‘ရာဟုလမာတု နိဝေသနေ နိသီဒိတွာ တဿာ ဂုဏံ ဝဏ္ဏေန္တော စန္ဒကိန္နရီဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁၄.၁၈ အာဒယော) ကထေဿာမီ’’တိ ရာဇာနံ ပတ္တံ ဂါဟာပေတွာ ဒွီဟိ အဂ္ဂသာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ရာဟုလမာတု နိဝေသနဋ္ဌာနံ ပါယာသိ. တဒါ တဿာ သမ္မုခါ စတ္တာလီသသဟဿနာဋကိတ္ထိယော ဝသန္တိ တာသု ခတ္တိယကညာနံယေဝ နဝုတိအဓိကသဟဿံ. သာ တထာဂတဿ အာဂမနံ ဉတွာ ‘‘သဗ္ဗာ ကာသာဝါနေဝ နိဝါသေန္တူ’’တိ တာသံ အာရောစာပေသိ. တာ တထာ ကရိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိ. အထ တာ သဗ္ဗာပိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိရဝိံသု၊ မဟာပရိဒေဝသဒ္ဒေါ အဟောသိ. ရာဟုလမာတာပိ ပရိဒေဝိတွာ သောကံ ဝိနောဒေတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ရာဇဂတေန ဗဟုမာနေန သဂါရဝေန နိသီဒိ. ရာဇာ တဿာ ဂုဏကထံ အာရဘိ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ မမ သုဏှာ ‘တုမှေဟိ ကာသာဝါနိ နိဝတ္ထာနီ’တိ သုတွာ ကာသာဝါနေဝ နိဝါသေသိ၊ ‘မာလာဒီနိ ပရိစ္စတ္တာနီ’တိ သုတွာ မာလာဒီနိ ပရိစ္စဇိ၊ ‘ဘူမိယံ သယတီ’တိ သုတွာ ဘူမိသယနာဝ ဇာတာ၊ တုမှာကံ ပဗ္ဗဇိတကာလေ ဝိဓဝါ ဟုတွာ အညေဟိ ရာဇူဟိ ပေသိတံ ပဏ္ဏာကာရံ န ဂဏှိ၊ ဧဝံ တုမှေသု အသံဟီရစိတ္တာ ဧသာ’’တိ နာနပ္ပကာရေဟိ တဿာ ဂုဏကထံ ကထေသိ. သတ္ထာ ‘‘အနစ္ဆရိယံ၊ မဟာရာဇ၊ ယံ ဧသာ ဣဒါနိ မမ ပစ္ဆိမေ အတ္တဘာဝေ မယိ သသိနေဟာ အသံဟီရစိတ္တာ အနညနေယျာ ဘဝေယျ. ဧသာ တိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တာပိ မယိ အသံဟီရစိတ္တာ အနညနေယျာ အဟောသီ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ မဟာသတ္တော ဟိမဝန္တပဒေသေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ စန္ဒာ နာမဿ ဘရိယာ. တေ ဥဘောပိ စန္ဒနာမကေ ရဇတပဗ္ဗတေ ဝသိံသု. တဒါ ဗာရာဏသိရာဇာ အမစ္စာနံ ရဇ္ဇံ နိယျာဒေတွာ ဒွေ ကာသာယာနိ နိဝါသေတွာ သန္နဒ္ဓပဉ္စာဝုဓော ဧကကောဝ ဟိမဝန္တံ ပါဝိသိ. သော မိဂမံသံ ခါဒန္တော ဧကံ ခုဒ္ဒကနဒိံ အနုသဉ္စရန္တော ဥဒ္ဓံ အဘိရုဟိ. စန္ဒပဗ္ဗတဝါသိနော ကိန္နရာ ဝဿာရတ္တသမယေ အနောတရိတွာ ပဗ္ဗတေယေဝ ဝသန္တိ၊ နိဒါဃသမယေ ဩတရန္တိ. တဒါ စ သော စန္ဒကိန္နရော အတ္တနော ဘရိယာယ သဒ္ဓိံ ဩတရိတွာ တေသု တေသု ဌာနေသု ဂန္ဓေ ဝိလိမ္ပန္တော ပုပ္ဖရေဏုံ ခါဒန္တော ပုပ္ဖပဋေ နိဝါသေန္တော ပါရုပန္တော လတာဒေါလာဟိ ကီဠန္တော မဓုရဿရေန ဂါယန္တော တံ ခုဒ္ဒကနဒိံ ပတွာ ဧကသ္မိံ နိဝတ္တနဋ္ဌာနေ ဩတရိတွာ ဥဒကေ ပုပ္ဖါနိ ဝိကိရိတွာ ဥဒကကီဠံ ကီဠိတွာ ပုပ္ဖပဋေ နိဝါသေတွာ ပါရုပိတွာ ရဇတပဋ္ဋဝဏ္ဏာယ ဝါလုကာယ ပုပ္ဖါသနံ ပညပေတွာ ဧကံ ဝေဠု ဒဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ သယနေ နိသီဒိ. တတော စန္ဒကိန္နရော ဝေဠုံ ဝါဒေန္တော မဓုရသဒ္ဒေန ဂါယိ. စန္ဒကိန္နရီ မုဒုဟတ္ထေ နာမေတွာ တဿ အဝိဒူရေ ဌိတာ နစ္စိ စေဝ ဂါယိ စ. သော ရာဇာ တေသံ သဒ္ဒံ သုတွာ ပဒသဒ္ဒံ အသာဝေန္တော သဏိကံ ဂန္တွာ ပဋိစ္ဆန္နေ ဌတွာ တေ ကိန္နရေ ဒိသွာ ကိန္နရိယာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ‘‘တံ ကိန္နရံ ဝိဇ္ဈိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ဣမာယ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေဿာမီ’’တိ ဌတွာ စန္ဒကိန္နရံ ဝိဇ္ဈိ. သော ဝေဒနာပ္ပတ္တော ပရိဒေဝမာနော စတဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၁၈. ‘‘ဥပနီယတိဒံ မညေ၊ စန္ဒေ လောဟိတမဒ္ဒနေ၊

အဇ္ဇ ဇဟာမိ ဇီဝိတံ၊ ပါဏာ မေ စန္ဒေ နိရုဇ္ဈန္တိ.

၁၉. ‘‘ဩသီဒိ မေ ဒုက္ခံ ဟဒယံ၊ မေ ဍယှတေ နိတမ္မာမိ၊

တဝ စန္ဒိယာ သောစန္တိယာ၊ န နံ အညေဟိ သောကေဟိ.

၂၀. ‘‘တိဏမိဝ ဝနမိဝ မိလာယာမိ၊ နဒီ အပရိပုဏ္ဏာဝ သုဿာမိ၊

တဝ စန္ဒိယာ သောစန္တိယာ၊ န နံ အညေဟိ သောကေဟိ.

၂၁. ‘‘ဝဿမိဝ သရေ ပါဒေ၊ ဣမာနိ အဿူနိ ဝတ္တရေ မယှံ၊

တဝ စန္ဒိယာ သောစန္တိယာ၊ န နံ အညေဟိ သောကေဟီ’’တိ.

တတ္ထ ဥပနီယတီတိ သန္တတိဝိစ္ဆေဒံ ဥပနီယတိ. ဣဒန္တိ ဇီဝိတံ. ပါဏာ မေတိ ဘဒ္ဒေ၊ စန္ဒေ မမ ဇီဝိတပါဏာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဩသီဒိ မေတိ ဇီဝိတံ မေ ဩသီဒတိ. နိတမ္မာမီတိ အတိကိလမာမိ. တဝ စန္ဒိယာတိ ဣဒံ မမ ဒုက္ခံ၊ န နံ အညေဟိ သောကေဟိ၊ အထ ခေါ တဝ စန္ဒိယာ သောစန္တိယာ သောကဟေတု ယသ္မာ တွံ မမ ဝိယောဂေန သောစိဿသိ၊ တသ္မာတိ အတ္ထော. တိဏမိဝ ဝနမိဝ မိလာယာမီတိ တတ္တပါသာဏေ ခိတ္တတိဏမိဝ မူလဆိန္နဝနမိဝ မိလာယာမီတိ ဝဒတိ. သရေ ပါဒေတိ ယထာ နာမ ပဗ္ဗတပါဒေ ပတိတဝဿံ သရိတွာ အစ္ဆိန္နဓာရံ ဝတ္တတိ.

မဟာသတ္တော ဣမာဟိ စတူဟိ ဂါထာဟိ ပရိဒေဝိတွာ ပုပ္ဖသယနေ နိပန္နောဝ သတိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပရိဝတ္တိ. ရာဇာ ပတိဋ္ဌိတောဝ. ဣတရာ မဟာသတ္တေ ပရိဒေဝန္တေ အတ္တနော ရတိယာ မတ္တာ ဟုတွာ တဿ ဝိဒ္ဓဘာဝံ န ဇာနာတိ၊ ဝိသညံ ပန နံ ပရိဝတ္တိတွာ နိပန္နံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ မေ ပိယသာမိကဿ ဒုက္ခ’’န္တိ ဥပဓာရေန္တီ ပဟာရမုခတော ပဂ္ဃရန္တံ လောဟိတံ ဒိသွာ ပိယသာမိကေ ဥပ္ပန္နံ ဗလဝသောကံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ မဟာသဒ္ဒေန ပရိဒေဝိ. ရာဇာ ‘‘ကိန္နရော မတော ဘဝိဿတီ’’တိ နိက္ခမိတွာ အတ္တာနံ ဒဿေသိ. စန္ဒာ တံ ဒိသွာ ‘‘ဣမိနာ မေ စောရေန ပိယသာမိကော ဝိဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ကမ္ပမာနာ ပလာယိတွာ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဌတွာ ရာဇာနံ ပရိဘာသန္တီ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ –

၂၂. ‘‘ပါပေါ ခေါသိ ရာဇပုတ္တ၊ ယော မေ ဣစ္ဆိတံ ပတိံ ဝရာကိယာ၊

ဝိဇ္ဈသိ ဝနမူလသ္မိံ၊ သောယံ ဝိဒ္ဓေါ ဆမာ သေတိ.

၂၃. ‘‘ဣမံ မယှံ ဟဒယသောကံ၊ ပဋိမုဉ္စတု ရာဇပုတ္တ တဝ မာတာ၊

ယော မယှံ ဟဒယသောကော၊ ကိမ္ပုရိသံ အဝေက္ခမာနာယ.

၂၄. ‘‘ဣမံ မယှံ ဟဒယသောကံ၊ ပဋိမုဉ္စတု ရာဇပုတ္တ တဝ ဇာယာ၊

ယော မယှံ ဟဒယသောကော၊ ကိမ္ပုရိသံ အဝေက္ခမာနာယ.

၂၅. ‘‘မာ စ ပုတ္တံ မာ စ ပတိံ၊ အဒ္ဒက္ခိ ရာဇပုတ္တ တဝ မာတာ၊

ယော ကိမ္ပုရိသံ အဝဓိ၊ အဒူသကံ မယှ ကာမာ ဟိ.

၂၆. ‘‘မာ စ ပုတ္တံ မာ စ ပတိံ၊ အဒ္ဒက္ခိ ရာဇပုတ္တ တဝ ဇာယာ၊

ယော ကိမ္ပုရိသံ အဝဓိ၊ အဒူသကံ မယှ ကာမာ ဟီ’’တိ.

တတ္ထ ဝရာကိယာတိ ကပဏာယ. ပဋိမုဉ္စတူတိ ပဋိလဘတု ဖုသတု ပါပုဏာတု. မယှ ကာမာ ဟီတိ မယှံ ကာမေန.

ရာဇာ နံ ပဉ္စဟိ ဂါထာဟိ ပရိဘာသိတွာ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဌိတံယေဝ အဿာသေန္တော ဂါထမာဟ –

၂၇. ‘‘မာ တွံ စန္ဒေ ရောဒိ မာ သောပိ၊ ဝနတိမိရမတ္တက္ခိ၊

မမ တွံ ဟေဟိသိ ဘရိယာ၊ ရာဇကုလေ ပူဇိတာ နာရီဘီ’’တိ.

တတ္ထ စန္ဒေတိ မဟာသတ္တဿ ပရိဒေဝနကာလေ နာမဿ သုတတ္တာ ဧဝမာဟ. ဝနတိမိရမတ္တက္ခီတိ ဝနတိမိရပုပ္ဖသမာနအက္ခိ. ပူဇိတာ နာရီဘီတိ သောဠသန္နံ ဣတ္ထိသဟဿာနံ ဇေဋ္ဌိကာ အဂ္ဂမဟေသီ ဟေဿသိ.

စန္ဒာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘တွံ ကိံ မံ ဝဒေသီ’’တိ သီဟနာဒံ နဒန္တီ အနန္တရဂါထမာဟ –

၂၈. ‘‘အပိ နူနဟံ မရိဿံ၊ နာဟံ ရာဇပုတ္တ တဝ ဟေဿံ၊

ယော ကိမ္ပုရိသံ အဝဓိ၊ အဒူသကံ မယှ ကာမာ ဟီ’’တိ.

တတ္ထ အပိ နူနဟန္တိ အပိ ဧကံသေနေဝ အဟံ မရိဿံ.

သော တဿာ ဝစနံ သုတွာ နိစ္ဆန္ဒရာဂေါ ဟုတွာ ဣတရံ ဂါထမာဟ –

၂၉. ‘‘အပိ ဘီရုကေ အပိ ဇီဝိတုကာမိကေ၊ ကိမ္ပုရိသိ ဂစ္ဆ ဟိမဝန္တံ၊

တာလီသတဂရဘောဇနာ၊ အညေ တံ မိဂါ ရမိဿန္တီ’’တိ.

တတ္ထ အပိ ဘီရုကေတိ ဘီရုဇာတိကေ. တာလီသတဂရဘောဇနာတိ တွံ တာလီသပတ္တတဂရပတ္တဘောဇနာ မိဂီ၊ တသ္မာ အညေ တံ မိဂါ ရမိဿန္တိ၊ န တွံ ရာဇကုလာရဟာ၊ ဂစ္ဆာတိ နံ အဝစ၊ ဝတွာ စ ပန နိရပေက္ခော ဟုတွာ ပက္ကာမိ.

သာ တဿ ဂတဘာဝံ ဉတွာ ဩရုယှ မဟာသတ္တံ အာလိင်္ဂိတွာ ပဗ္ဗတမတ္ထကံ အာရောပေတွာ ပဗ္ဗတတလေ နိပဇ္ဇာပေတွာ သီသမဿ အတ္တနော ဦရူသု ကတွာ ဗလဝပရိဒေဝံ ပရိဒေဝမာနာ ဒွါဒသ ဂါထာ အဘာသိ –

၃၀. ‘‘တေ ပဗ္ဗတာ တာ စ ကန္ဒရာ၊ တာ စ ဂိရိဂုဟာယော တထေဝ တိဋ္ဌန္တိ၊