၁၂. ဒွါဒသကနိပါတော

[၄၆၄] ၁. စူဠကုဏာလဇာတကဝဏ္ဏနာ

၁-၁၂. လုဒ္ဓါနံ လဟုစိတ္တာနန္တိ ဣဒံ ဇာတကံ ကုဏာလဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၁.ကုဏာလဇာတက) အာဝိ ဘဝိဿတိ၊

စူဠကုဏာလဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၄၆၅] ၂. ဘဒ္ဒသာလဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကာ တွံ သုဒ္ဓေဟိ ဝတ္ထေဟီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဉာတတ္ထစရိယံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိယဉှိ အနာထပိဏ္ဍိကဿ နိဝေသနေ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ နိဗဒ္ဓဘောဇနံ ပဝတ္တတိ၊ တထာ ဝိသာခါယ စ ကောသလရညော စ. တတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဒီယတိ၊ ဘိက္ခူနံ ပနေတ္ထ ကောစိ ဝိဿာသိကော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဘိက္ခူ ရာဇနိဝေသနေ န ဘုဉ္ဇန္တိ၊ ဘတ္တံ ဂဟေတွာ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဝါ ဝိသာခါယ ဝါ အညေသံ ဝါ ဝိဿာသိကာနံ ဃရံ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇန္တိ. ရာဇာ ဧကဒိဝသံ ပဏ္ဏာကာရံ အာဟဋံ ‘‘ဘိက္ခူနံ ဒေထာ’’တိ ဘတ္တဂ္ဂံ ပေသေတွာ ‘‘ဘတ္တဂ္ဂေ ဘိက္ခူ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကဟံ ဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အတ္တနော ဝိဿာသိကဂေဟေသု နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ သုတွာ ဘုတ္တပါတရာသော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဘောဇနံ နာမ ကိံ ပရမ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ဝိဿာသပရမံ မဟာရာဇ၊ ကဉ္ဇိကမတ္တကမ္ပိ ဝိဿာသိကေန ဒိန္နံ မဓုရံ ဟောတီတိ. ဘန္တေ၊ ကေန ပန သဒ္ဓိံ ဘိက္ခူနံ ဝိဿာသော ဟောတီတိ? ‘‘ဉာတီဟိ ဝါ သေက္ခကုလေဟိ ဝါ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. တတော ရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘ဧကံ သကျဓီတရံ အာနေတွာ အဂ္ဂမဟေသိံ ကရိဿာမိ၊ ဧဝံ မယာ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခူနံ ဉာတကေ ဝိယ ဝိဿာသော ဘဝိဿတီ’’တိ. သော ဥဋ္ဌာယာသနာ အတ္တနော နိဝေသနံ ဂန္တွာ ကပိလဝတ္ထုံ ဒူတံ ပေသေသိ ‘‘ဓီတရံ မေ ဒေထ၊ အဟံ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဉာတိဘာဝံ ဣစ္ဆာမီ’’တိ.

သာကိယာ ဒူတဝစနံ သုတွာ သန္နိပတိတွာ မန္တယိံသု ‘‘မယံ ကောသလရညော အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနေ ဝသာမ၊ သစေ ဒါရိကံ န ဒဿာမ၊ မဟန္တံ ဝေရံ ဘဝိဿတိ၊ သစေ ဒဿာမ၊ ကုလဝံသော နော ဘိဇ္ဇိဿတိ၊ ကိံ နု ခေါ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ. အထ နေ မဟာနာမော အာဟ – ‘‘မာ စိန္တယိတ္ထ၊ မမ ဓီတာ ဝါသဘခတ္တိယာ နာမ နာဂမုဏ္ဍာယ နာမ ဒါသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဥတ္တမရူပဓရာ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တာ ပိတု ဝံသေန ခတ္တိယဇာတိကာ၊ တမဿ ‘ခတ္တိယကညာ’တိ ပေသေဿာမာ’’တိ. သာကိယာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဒူတေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သာဓု၊ ဒါရိကံ ဒဿာမ၊ ဣဒါနေဝ နံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ အာဟံသု. ဒူတာ စိန္တေသုံ ‘‘ဣမေ သာကိယာ နာမ ဇာတိံ နိဿာယ အတိမာနိနော၊ ‘သဒိသီ နော’တိ ဝတွာ အသဒိသိမ္ပိ ဒဒေယျုံ၊ ဧတေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘုဉ္ဇမာနမေဝ ဂဏှိဿာမာ’’တိ. တေ ဧဝမာဟံသု ‘‘မယံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တာ ယာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘုဉ္ဇတိ၊ တံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမာ’’တိ. သာကိယာ တေသံ နိဝါသဋ္ဌာနံ ဒါပေတွာ ‘‘ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ စိန္တယိံသု. မဟာနာမော အာဟ – ‘‘တုမှေ မာ စိန္တယိတ္ထ၊ အဟံ ဥပါယံ ကရိဿာမိ၊ တုမှေ မမ ဘောဇနကာလေ ဝါသဘခတ္တိယံ အလင်္ကရိတွာ အာနေတွာ မယာ ဧကသ္မိံ ကဗဠေ ဂဟိတမတ္တေ ‘ဒေဝ၊ အသုကရာဇာ ပဏ္ဏံ ပဟိဏိ၊ ဣမံ တာဝ သာသနံ သုဏာထာ’တိ ပဏ္ဏံ ဒဿေယျာထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တသ္မိံ ဘုဉ္ဇမာနေ ကုမာရိကံ အလင်္ကရိံသု.

မဟာနာမော ‘‘ဓီတရံ မေ အာနေထ၊ မယာ သဒ္ဓိံ ဘုဉ္ဇတူ’’တိ အာဟ. အထ နံ အလင်္ကရိတွာ တာဝဒေဝ ထောကံ ပပဉ္စံ ကတွာ အာနယိံသု. သာ ‘‘ပိတရာ သဒ္ဓိံ ဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ ဧကပါတိယံ ဟတ္ထံ ဩတာရေသိ. မဟာနာမောပိ တာယ သဒ္ဓိံ ဧကပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာ မုခေ ဌပေသိ. ဒုတိယပိဏ္ဍာယ ဟတ္ထေ ပသာရိတေ ‘‘ဒေဝ၊ အသုကရညာ ပဏ္ဏံ ပဟိတံ၊ ဣမံ တာဝ သာသနံ သုဏာထာ’’တိ ပဏ္ဏံ ဥပနာမေသုံ. မဟာနာမော ‘‘အမ္မ၊ တွံ ဘုဉ္ဇာဟီ’’တိ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ပါတိယာယေဝ ကတွာ ဝါမဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ပဏ္ဏံ ဩလောကေသိ. တဿ တံ သာသနံ ဥပဓာရေန္တဿေဝ ဣတရာ ဘုဉ္ဇိ. သော တဿာ ဘုတ္တကာလေ ဟတ္ထံ ဓောဝိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေသိ. တံ ဒိသွာ ဒူတာ ‘‘နိစ္ဆယေနေသာ ဧတဿ ဓီတာ’’တိ နိဋ္ဌမကံသု၊ န တံ အန္တရံ ဇာနိတုံ သက္ခိံသု. မဟာနာမော မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဓီတရံ ပေသေသိ. ဒူတာပိ နံ သာဝတ္ထိံ နေတွာ ‘‘အယံ ကုမာရိကာ ဇာတိသမ္ပန္နာ မဟာနာမဿ ဓီတာ’’တိ ဝဒိံသု. ရာဇာ တုဿိတွာ သကလနဂရံ အလင်္ကာရာပေတွာ တံ ရတနရာသိမှိ ဌပေတွာ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ အဘိသိဉ္စာပေသိ. သာ ရညော ပိယာ အဟောသိ မနာပါ.

အထဿာ န စိရဿေဝ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌဟိ. ရာဇာ ဂဗ္ဘပရိဟာရမဒါသိ. သာ ဒသမာသစ္စယေန သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. အထဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ရာဇာ အတ္တနော အယျကဿ သန္တိကံ ပေသေသိ ‘‘သကျရာဇဓီတာ ဝါသဘခတ္တိယာ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ၊ ကိမဿ နာမံ ကရောမာ’’တိ. တံ ပန သာသနံ ဂဟေတွာ ဂတော အမစ္စော ထောကံ ဗဓိရဓာတုကော၊ သော ဂန္တွာ ရညော အယျကဿာရောစေသိ. သော တံ သုတွာ ‘‘ဝါသဘခတ္တိယာ ပုတ္တံ အဝိဇာယိတွာပိ သဗ္ဗံ ဇနံ အဘိဘဝတိ၊ ဣဒါနိ ပန အတိဝိယ ရညော ဝလ္လဘာ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟ. သော ဗဓိရအမစ္စော ‘‘ဝလ္လဘာ’’တိ ဝစနံ ဒုဿုတံ သုတွာ ‘‘ဝိဋဋူဘော’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ရာဇာနံ ဥပဂန္တွာ ‘‘ဒေဝ၊ ကုမာရဿ ကိရ ‘ဝိဋဋူဘော’တိ နာမံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘ပေါရာဏကံ နော ကုလဒတ္တိကံ နာမံ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဝိဋဋူဘော’’တိ နာမံ အကာသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ကုမာရော ကုမာရပရိဟာရေန ဝဍ္ဎန္တော သတ္တဝဿိကကာလေ အညေသံ ကုမာရာနံ မာတာမဟကုလတော ဟတ္ထိရူပကအဿရူပကာဒီနိ အာဟရိယမာနာနိ ဒိသွာ မာတရံ ပုစ္ဆိ ‘‘အမ္မ၊ အညေသံ မာတာမဟကုလတော ပဏ္ဏာကာရော အာဟရိယတိ၊ မယှံ ကောစိ ကိဉ္စိ န ပေသေသိ၊ ကိံ တွံ နိမ္မာတာ နိပ္ပိတာသီ’’တိ? အထ နံ သာ ‘‘တာတ၊ သကျရာဇာနော မာတာမဟာ ဒူရေ ပန ဝသန္တိ၊ တေန တေ ကိဉ္စိ န ပေသေန္တီ’’တိ ဝတွာ ဝဉ္စေသိ.

ပုန သောဠသဝဿိကကာလေ ‘‘အမ္မ၊ မာတာမဟကုလံ ပဿိတုကာမောမှီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အလံ တာတ၊ ကိံ တတ္ထ ဂန္တွာ ကရိဿသီ’’တိ ဝါရိယမာနောပိ ပုနပ္ပုနံ ယာစိ. အထဿ မာတာ ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သော ပိတု အာရောစေတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန နိက္ခမိ. ဝါသဘခတ္တိယာ ပုရေတရံ ပဏ္ဏံ ပေသေသိ ‘‘အဟံ ဣဓ သုခံ ဝသာမိ၊ သာမိနော ကိဉ္စိ အန္တရံ မာ ဒဿယိံသူ’’တိ. သာကိယာ ဝိဋဋူဘဿ အာဂမနံ ဉတွာ ‘‘ဝန္ဒိတုံ န သက္ကာ’’တိ တဿ ဒဟရဒဟရေ ကုမာရကေ ဇနပဒံ ပဟိဏိံသု. ကုမာရေ ကပိလဝတ္ထုံ သမ္ပတ္တေ သာကိယာ သန္ထာဂါရေ သန္နိပတိံသု. ကုမာရော သန္ထာဂါရံ ဂန္တွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ‘‘အယံ တေ၊ တာတ၊ မာတာမဟော၊ အယံ မာတုလော’’တိ ဝဒိံသု သော သဗ္ဗေ ဝန္ဒမာနော ဝိစရိ. သော ယာဝပိဋ္ဌိယာ ရုဇနပ္ပမာဏာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမ္ပိ အတ္တာနံ ဝန္ဒမာနံ အဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ မံ ဝန္ဒန္တာ နတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သာကိယာ ‘‘တာတ၊ တဝ ကနိဋ္ဌကုမာရာ ဇနပဒံ ဂတာ’’တိ ဝတွာ တဿ မဟန္တံ သက္ကာရံ ကရိံသု. သော ကတိပါဟံ ဝသိတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန နိက္ခမိ. အထေကာ ဒါသီ သန္ထာဂါရေ တေန နိသိန္နဖလကံ ‘‘ဣဒံ ဝါသဘခတ္တိယာယ ဒါသိယာ ပုတ္တဿ နိသိန္နဖလက’’န္တိ အက္ကောသိတွာ ပရိဘာသိတွာ ခီရောဒကေန ဓောဝိ. ဧကော ပုရိသော အတ္တနော အာဝုဓံ ပမုဿိတွာ နိဝတ္တော တံ ဂဏှန္တော ဝိဋဋူဘကုမာရဿ အက္ကောသနသဒ္ဒံ သုတွာ တံ အန္တရံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဝါသဘခတ္တိယာ ဒါသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ မဟာနာမသက္ကဿ ဇာတာ’’တိ ဉတွာ ဂန္တွာ ဗလကာယဿ ကထေသိ. ‘‘ဝါသဘခတ္တိယာ ကိရ ဒါသိယာ ဓီတာ’’တိ မဟာကောလာဟလံ အဟောသိ.

ကုမာရော တံ သုတွာ ‘‘ဧတေ တာဝ မမ နိသိန္နဖလကံ ခီရောဒကေန ဓောဝန္တု၊ အဟံ ပန ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတကာလေ ဧတေသံ ဂလလောဟိတံ ဂဟေတွာ မမ နိသိန္နဖလကံ ဓောဝိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ. တသ္မိံ သာဝတ္ထိံ ဂတေ အမစ္စာ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ ‘‘သဗ္ဗေ မယှံ ဒါသိဓီတရံ အဒံသူ’’တိ သာကိယာနံ ကုဇ္ဈိတွာ ဝါသဘခတ္တိယာယ စ ပုတ္တဿ စ ဒိန္နပရိဟာရံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒါသဒါသီဟိ လဒ္ဓဗ္ဗပရိဟာရမတ္တမေဝ ဒါပေသိ. တတော ကတိပါဟစ္စယေန သတ္ထာ ရာဇနိဝေသနံ အာဂန္တွာ နိသီဒိ. ရာဇာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ကိရ ဉာတကေဟိ ဒါသိဓီတာ မယှံ ဒိန္နာ၊ တေနဿာ အဟံ သပုတ္တာယ ပရိဟာရံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒါသဒါသီဟိ လဒ္ဓဗ္ဗပရိဟာရမတ္တမေဝ ဒါပေသိ’’န္တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘အယုတ္တံ၊ မဟာရာဇ၊ သာကိယေဟိ ကတံ၊ ဒဒန္တေဟိ နာမ သမာနဇာတိကာ ဒါတဗ္ဗာ အဿ. တံ ပန မဟာရာဇ၊ ဝဒါမိ ဝါသဘခတ္တိယာ ခတ္တိယရာဇဓီတာ ခတ္တိယဿ ရညော ဂေဟေ အဘိသေကံ လဘိ၊ ဝိဋဋူဘောပိ ခတ္တိယရာဇာနမေဝ ပဋိစ္စ ဇာတော၊ မာတုဂေါတ္တံ နာမ ကိံ ကရိဿတိ၊ ပိတုဂေါတ္တမေဝ ပမာဏန္တိ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာ ဒလိဒ္ဒိတ္ထိယာ ကဋ္ဌဟာရိကာယပိ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနံ အဒံသု၊ တဿာ စ ကုစ္ဆိမှိ ဇာတကုမာရော ဒွါဒသယောဇနိကာယ ဗာရာဏသိယာ ရဇ္ဇံ ကတွာ ကဋ္ဌဝါဟနရာဇာ နာမ ဇာတော’’တိ ကဋ္ဌဝါဟနဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁.၇) ကထေသိ. ရာဇာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ ‘‘ပိတုဂေါတ္တမေဝ ကိရ ပမာဏ’’န္တိ သုတွာ တုဿိတွာ မာတာပုတ္တာနံ ပကတိပရိဟာရမေဝ ဒါပေသိ.

ရညော ပန ဗန္ဓုလော နာမ သေနာပတိ မလ္လိကံ နာမ အတ္တနော ဘရိယံ ဝဉ္ဈံ ‘‘တဝ ကုလဃရမေဝ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ ကုသိနာရမေဝ ပေသေသိ. သာ ‘‘သတ္ထာရံ ဒိသွာဝ ဂမိဿာမီ’’တိ ဇေတဝနံ ပဝိသိတွာ တထာဂတံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ ‘‘ကဟံ ဂစ္ဆသီ’’တိ စ ပုဋ္ဌာ ‘‘သာမိကော မေ၊ ဘန္တေ၊ ကုလဃရံ ပေသေသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကသ္မာ’’တိ ဝုတ္တာ ‘‘ဝဉ္ဈာ အပုတ္တိကာ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ သတ္ထာရာ ‘‘ယဒိ ဧဝံ ဂမနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ နိဝတ္တာဟီ’’တိ ဝုတ္တာ တုဋ္ဌာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ နိဝေသနမေဝ ပုန အဂမာသိ. ‘‘ကသ္မာ နိဝတ္တသီ’’တိ ပုဋ္ဌာ ‘‘ဒသဗလေန နိဝတ္တိတာမှီ’’တိ အာဟ. သေနာပတိ ‘‘ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတိ တထာဂတေန ကာရဏ’’န္တိ အာဟ. သာ န စိရဿေဝ ဂဗ္ဘံ ပဋိလဘိတွာ ဥပ္ပန္နဒေါဟဠာ ‘‘ဒေါဟဠော မေ ဥပ္ပန္နော’’တိ အာရောစေသိ. ‘‘ကိံ ဒေါဟဠော’’တိ? ‘‘ဝေသာလိယာ နဂရေ လိစ္ဆဝိရာဇာနံ အဘိသေကမင်္ဂလပေါက္ခရဏိံ ဩတရိတွာ နှတွာ ပါနီယံ ပိဝိတုကာမာမှိ၊ သာမီ’’တိ. သေနာပတိ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတွာ သဟဿထာမဓနုံ ဂဟေတွာ တံ ရထံ အာရောပေတွာ သာဝတ္ထိတော နိက္ခမိတွာ ရထံ ပါဇေန္တော ဝေသာလိံ ပါဝိသိ.

တသ္မိဉ္စ ကာလေ ကောသလရညော ဗန္ဓုလသေနာပတိနာ သဒ္ဓိံ ဧကာစရိယကုလေ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပေါ မဟာလိ နာမ လိစ္ဆဝီ အန္ဓော လိစ္ဆဝီနံ အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စ အနုသာသန္တော ဒွါရသမီပေ ဝသတိ. သော ရထဿ ဥမ္မာရေ ပဋိဃဋ္ဋနသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ဗန္ဓုလမလ္လဿ ရထပတနသဒ္ဒေါ ဧသော၊ အဇ္ဇ လိစ္ဆဝီနံ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ အာဟ. ပေါက္ခရဏိယာ အန္တော စ ဗဟိ စ အာရက္ခာ ဗလဝါ၊ ဥပရိ လောဟဇာလံ ပတ္ထဋံ၊ သကုဏာနမ္ပိ ဩကာသော နတ္ထိ. သေနာပတိ ပန ရထာ ဩတရိတွာ အာရက္ခကေ ခဂ္ဂေန ပဟရန္တော ပလာပေတွာ လောဟဇာလံ ဆိန္ဒိတွာ အန္တောပေါက္ခရဏိယံ ဘရိယံ ဩတာရေတွာ နှာပေတွာ ပါယေတွာ သယမ္ပိ နှတွာ မလ္လိကံ ရထံ အာရောပေတွာ နဂရာ နိက္ခမိတွာ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ ပါယာသိ. အာရက္ခကာ ဂန္တွာ လိစ္ဆဝီနံ အာရောစေသုံ. လိစ္ဆဝိရာဇာနော ကုဇ္ဈိတွာ ပဉ္စ ရထသတာနိ အာရုယှ ‘‘ဗန္ဓုလမလ္လံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ နိက္ခမိံသု. တံ ပဝတ္တိံ မဟာလိဿ အာရောစေသုံ. မဟာလိ ‘‘မာ ဂမိတ္ထ၊ သော ဟိ ဝေါ သဗ္ဗေ ဃာတယိဿတီ’’တိ အာဟ. တေပိ ‘‘မယံ ဂမိဿာမယေဝါ’’တိ ဝဒိံသု. တေန ဟိ စက္ကဿ ယာဝ နာဘိတော ပထဝိံ ပဝိဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဒိသွာ နိဝတ္တေယျာထ၊ တတော အနိဝတ္တန္တာ ပုရတော အသနိသဒ္ဒံ ဝိယ သုဏိဿထ၊ တမှာ ဌာနာ နိဝတ္တေယျာထ၊ တတော အနိဝတ္တန္တာ တုမှာကံ ရထဓုရေသု ဆိဒ္ဒံ ပဿိဿထ၊ တမှာ ဌာနာ နိဝတ္တေယျာထ၊ ပုရတော မာဂမိတ္ထာတိ. တေ တဿ ဝစနေန အနိဝတ္တိတွာ တံ အနုဗန္ဓိံသုယေဝ.

မလ္လိကာ ဒိသွာ ‘‘ရထာ၊ သာမိ၊ ပညာယန္တီ’’တိ အာဟ. တေန ဟိ ဧကဿ ရထဿ ဝိယ ပညာယနကာလေ မမ အာရောစေယျာသီတိ. သာ ယဒါ သဗ္ဗေ ဧကော ဝိယ ဟုတွာ ပညာယိံသု၊ တဒါ ‘‘ဧကမေဝ သာမိ ရထသီသံ ပညာယတီ’’တိ အာဟ. ဗန္ဓုလော ‘‘တေန ဟိ ဣမာ ရသ္မိယော ဂဏှာဟီ’’တိ တဿာ ရသ္မိယော ဒတွာ ရထေ ဌိတောဝ ဓနုံ အာရောပေတိ၊ ရထစက္ကံ ယာဝ နာဘိတော ပထဝိံ ပါဝိသိ၊ လိစ္ဆဝိနော တံ ဌာနံ ဒိသွာပိ န နိဝတ္တိံသု. ဣတရော ထောကံ ဂန္တွာ ဇိယံ ပေါထေသိ၊ အသနိသဒ္ဒေါ ဝိယ အဟောသိ. တေ တတောပိ န နိဝတ္တိံသု၊ အနုဗန္ဓန္တာ ဂစ္ဆန္တေဝ. ဗန္ဓုလော ရထေ ဌိတကောဝ ဧကံ သရံ ခိပိ. သော ပဉ္စန္နံ ရထသတာနံ ရထသီသံ ဆိဒ္ဒံ ကတွာ ပဉ္စ ရာဇသတာနိ ပရိကရဗန္ဓနဋ္ဌာနေ ဝိဇ္ဈိတွာ ပထဝိံ ပါဝိသိ. တေ အတ္တနော ဝိဒ္ဓဘာဝံ အဇာနိတွာ ‘‘တိဋ္ဌ ရေ၊ တိဋ္ဌ ရေ’’တိ ဝဒန္တာ အနုဗန္ဓိံသုယေဝ. ဗန္ဓုလော ရထံ ဌပေတွာ ‘‘တုမှေ မတကာ၊ မတကေဟိ သဒ္ဓိံ မယှံ ယုဒ္ဓံ နာမ နတ္ထီ’’တိ အာဟ. တေ ‘‘မတကာ နာမ အမှာဒိသာ နေဝ ဟောန္တီ’’တိ ဝဒိံသု. ‘‘တေန ဟိ သဗ္ဗပစ္ဆိမဿ ပရိကရံ မောစေထာ’’တိ. တေ မောစယိံသု. သော မုတ္တမတ္တေယေဝ မရိတွာ ပတိတော. အထ နေ ‘‘သဗ္ဗေပိ တုမှေ ဧဝရူပါ၊ အတ္တနော ဃရာနိ ဂန္တွာ သံဝိဓာတဗ္ဗံ သံဝိဒဟိတွာ ပုတ္တဒါရေ အနုသာသိတွာ သန္နာဟံ မောစေထာ’’တိ အာဟ. တေ တထာ ကတွာ သဗ္ဗေ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တာ.

ဗန္ဓုလောပိ မလ္လိကံ သာဝတ္ထိံ အာနေသိ. သာ သောဠသက္ခတ္တုံ ယမကေ ပုတ္တေ ဝိဇာယိ၊ သဗ္ဗေပိ သူရာ ထာမသမ္ပန္နာ အဟေသုံ၊ သဗ္ဗသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ ပါပုဏိံသု. ဧကေကဿပိ ပုရိသသဟဿပရိဝါရော အဟောသိ. ပိတရာ သဒ္ဓိံ ရာဇနိဝေသနံ ဂစ္ဆန္တေဟိ တေဟေဝ ရာဇင်္ဂဏံ ပရိပူရိ. အထေကဒိဝသံ ဝိနိစ္ဆယေ ကူဋဍ္ဍပရာဇိတာ မနုဿာ ဗန္ဓုလံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ မဟာရဝံ ဝိရဝန္တာ ဝိနိစ္ဆယအမစ္စာနံ ကူဋဍ္ဍကာရဏံ တဿ အာရောစေသုံ. သောပိ ဝိနိစ္ဆယံ ဂန္တွာ တံ အဍ္ဍံ တီရေတွာ သာမိကမေဝ သာမိကံ၊ အဿာမိကမေဝ အဿာမိကံ အကာသိ. မဟာဇနော မဟာသဒ္ဒေန သာဓုကာရံ ပဝတ္တေသိ. ရာဇာ ‘‘ကိမိဒ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ တုဿိတွာ သဗ္ဗေပိ တေ အမစ္စေ ဟာရေတွာ ဗန္ဓုလဿေဝ ဝိနိစ္ဆယံ နိယျာဒေသိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ သမ္မာ ဝိနိစ္ဆိနိ. တတော ပေါရာဏကဝိနိစ္ဆယိကာ လဉ္ဇံ အလဘန္တာ အပ္ပလာဘာ ဟုတွာ ‘‘ဗန္ဓုလော ရဇ္ဇံ ပတ္ထေတီ’’တိ ရာဇကုလေ ပရိဘိန္ဒိံသု. ရာဇာ တံ ကထံ ဂဟေတွာ စိတ္တံ နိဂ္ဂဟေတုံ နာသက္ခိ၊ ‘‘ဣမသ္မိံ ဣဓေဝ ဃာတိယမာနေ ဂရဟာ မေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ပုန စိန္တေတွာ ‘‘ပယုတ္တပုရိသေဟိ ပစ္စန္တံ ပဟရာပေတွာ တေ ပလာပေတွာ နိဝတ္တကာလေ အန္တရာမဂ္ဂေ ပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ မာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဗန္ဓုလံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ပစ္စန္တော ကိရ ကုပိတော၊ တဝ ပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ စောရေ ဂဏှာဟီ’’တိ ပဟိဏိတွာ ‘‘ဧတ္ထေဝဿ ဒွတ္တိံသာယ ပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ အာဟရထာ’’တိ တေဟိ သဒ္ဓိံ အညေပိ သမတ္ထေ မဟာယောဓေ ပေသေသိ. တသ္မိံ ပစ္စန္တံ ဂစ္ဆန္တေယေဝ ‘‘သေနာပတိ ကိရ အာဂစ္ဆတီ’’တိ သုတွာဝ ပယုတ္တကစောရာ ပလာယိံသု. သော တံ ပဒေသံ အာဝါသာပေတွာ ဇနပဒံ သဏ္ဌပေတွာ နိဝတ္တိ.

အထဿ နဂရတော အဝိဒူရေ ဌာနေ တေ ယောဓာ ပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ သီသံ ဆိန္ဒိံသု. တံ ဒိဝသံ မလ္လိကာယ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ နိမန္တိတာ ဟောန္တိ. အထဿာ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ‘‘သာမိကဿ တေ သဒ္ဓိံ ပုတ္တေဟိ သီသံ ဆိန္ဒိံသူ’’တိ ပဏ္ဏံ အာဟရိတွာ အဒံသု. သာ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ကဿစိ ကိဉ္စိ အဝတွာ ပဏ္ဏံ ဥစ္ဆင်္ဂေ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃမေဝ ပရိဝိသိ. အထဿာ ပရိစာရိကာ ဘိက္ခူနံ ဘတ္တံ ဒတွာ သပ္ပိစာဋိံ အာဟရန္တိယော ထေရာနံ ပုရတော စာဋိံ ဘိန္ဒိံသု. ဓမ္မသေနာပတိ ‘‘ဥပါသိကေ၊ ဘေဒနဓမ္မံ ဘိန္နံ၊ န စိန္တေတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. သာ ဥစ္ဆင်္ဂတော ပဏ္ဏံ နီဟရိတွာ ‘‘ဒွတ္တိံသပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ ပိတု သီသံ ဆိန္နန္တိ မေ ဣမံ ပဏ္ဏံ အာဟရိံသု၊ အဟံ ဣဒံ သုတွာပိ န စိန္တေမိ၊ သပ္ပိစာဋိယာ ဘိန္နာယ ကိံ စိန္တေမိ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ဓမ္မသေနာပတိ ‘‘အနိမိတ္တမနညာတ’’န္တိအာဒီနိ (သု. နိ. ၅၇၉) ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ အဂမာသိ. သာပိ ဒွတ္တိံသ သုဏိသာယော ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တုမှာကံ သာမိကာ အတ္တနော ပုရိမကမ္မဖလံ လဘိံသု၊ တုမှေ မာ သောစိတ္ထ မာ ပရိဒေဝိတ္ထ၊ ရညော ဥပရိ မနောပဒေါသံ မာ ကရိတ္ထာ’’တိ ဩဝဒိ.

ရညော စရပုရိသာ တံ ကထံ သုတွာ တေသံ နိဒ္ဒေါသဘာဝံ ရညော ကထယိံသု. ရာဇာ သံဝေဂပ္ပတ္တော တဿာ နိဝေသနံ ဂန္တွာ မလ္လိကဉ္စ သုဏိသာယော စဿာ ခမာပေတွာ မလ္လိကာယ ဝရံ အဒါသိ. သာ ‘‘ဂဟိတော မေ ဟောတူ’’တိ ဝတွာ တသ္မိံ ဂတေ မတကဘတ္တံ ဒတွာ နှတွာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဒေဝ၊ တုမှေဟိ မေ ဝရော ဒိန္နော၊ မယှဉ္စ အညေန အတ္ထော နတ္ထိ၊ ဒွတ္တိံသာယ မေ သုဏိသာနံ မမ စ ကုလဃရဂမနံ အနုဇာနာထာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သာ ဒွတ္တိံသာယ သုဏိသာနံ သကကုလံ ပေသေတွာ သယံ ကုသိနာရနဂရေ အတ္တနော ကုလဃရံ အဂမာသိ. ရာဇာ ဗန္ဓုလသေနာပတိနော ဘာဂိနေယျဿ ဒီဃကာရာယနဿ နာမ သေနာပတိဋ္ဌာနံ အဒါသိ. သော ပန ‘‘မာတုလော မေ ဣမိနာ မာရိတော’’တိ ရညော ဩတာရံ ဂဝေသန္တော ဝိစရတိ. ရာဇာပိ နိပ္ပရာဓဿ ဗန္ဓုလဿ မာရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝိပ္ပဋိသာရီ စိတ္တဿာဒံ န လဘတိ၊ ရဇ္ဇသုခံ နာနုဘောတိ.

တဒါ သတ္ထာ သာကိယာနံ ဝေဠုံ နာမ နိဂမံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ. ရာဇာ တတ္ထ ဂန္တွာ အာရာမတော အဝိဒူရေ ခန္ဓာဝါရံ နိဝါသေတွာ ‘‘မဟန္တေန ပရိဝါရေန သတ္ထာရံ ဝန္ဒိဿာမာ’’တိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပဉ္စ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍာနိ ဒီဃကာရာယနဿ ဒတွာ ဧကကောဝ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ. သဗ္ဗံ ဓမ္မစေတိယသုတ္တနိယာမေနေဝ (မ. နိ. ၂.၃၆၄ အာဒယော) ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မိံ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိဋ္ဌေ ဒီဃကာရာယနော တာနိ ပဉ္စ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍာနိ ဂဟေတွာ ဝိဋဋူဘံ ရာဇာနံ ကတွာ ရညော ဧကံ အဿံ ဧကဉ္စ ဥပဋ္ဌာနကာရိကံ မာတုဂါမံ နိဝတ္တေတွာ သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ. ရာဇာ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ပိယကထံ ကထေတွာ နိက္ခန္တော သေနံ အဒိသွာ တံ မာတုဂါမံ ပုစ္ဆိတွာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘အဟံ ဘာဂိနေယျံ အဇာတသတ္တုံ အာဒါယ အာဂန္တွာ ဝိဋဋူဘံ ဂဟေဿာမီ’’တိ ရာဇဂဟနဂရံ ဂစ္ဆန္တော ဝိကာလေ ဒွါရေသု ပိဟိတေသု နဂရံ ပဝိသိတုမသက္ကောန္တော ဧကိဿာယ သာလာယ နိပဇ္ဇိတွာ ဝါတာတပေန ကိလန္တော ရတ္တိဘာဂေ တတ္ထေဝ ကာလမကာသိ. ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ ‘‘ဒေဝ ကောသလနရိန္ဒ၊ ဣဒါနိ အနာထောသိ ဇာတော’’တိ ဝိလပန္တိယာ တဿာ ဣတ္ထိယာ သဒ္ဒံ သုတွာ ရညော အာရောစေသုံ. သော မာတုလဿ မဟန္တေန သက္ကာရေန သရီရကိစ္စံ ကာရေသိ.

ဝိဋဋူဘောပိ ရဇ္ဇံ လဘိတွာ တံ ဝေရံ သရိတွာ ‘‘သဗ္ဗေပိ သာကိယေ မာရေဿာမီ’’တိ မဟတိယာ သေနာယ နိက္ခမိ. တံ ဒိဝသံ သတ္ထာ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ဉာတိသံဃဿ ဝိနာသံ ဒိသွာ ‘‘ဉာတိသင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဂန္ဓကုဋိယံ သီဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ သာယနှသမယေ အာကာသေန ဂန္တွာ ကပိလဝတ္ထုသာမန္တေ ဧကသ္မိံ ကဗရစ္ဆာယေ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. တတော အဝိဒူရေ ဝိဋဋူဘဿ ရဇ္ဇသီမာယ အန္တော သန္ဒစ္ဆာယော နိဂြောဓရုက္ခော အတ္ထိ၊ ဝိဋဋူဘော သတ္ထာရံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ကိံကာရဏာ ဧဝရူပါယ ဥဏှဝေလာယ ဣမသ္မိံ ကဗရစ္ဆာယေ ရုက္ခမူလေ နိသီဒထ၊ ဧတသ္မိံ သန္ဒစ္ဆာယေ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ နိသီဒထ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဟောတု၊ မဟာရာဇ၊ ဉာတကာနံ ဆာယာ နာမ သီတလာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဉာတကာနံ ရက္ခဏတ္ထာယ သတ္ထာ အာဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ သာဝတ္ထိမေဝ ပစ္စာဂမိ. သတ္ထာပိ ဥပ္ပတိတွာ ဇေတဝနမေဝ ဂတော.

ရာဇာ သာကိယာနံ ဒေါသံ သရိတွာ ဒုတိယံ နိက္ခမိတွာ တထေဝ သတ္ထာရံ ပဿိတွာ ပုန နိဝတ္တိတွာ တတိယဝါရေ နိက္ခမိတွာ တတ္ထေဝ သတ္ထာရံ ပဿိတွာ နိဝတ္တိ. စတုတ္ထဝါရေ ပန တသ္မိံ နိက္ခန္တေ သတ္ထာ သာကိယာနံ ပုဗ္ဗကမ္မံ ဩလောကေတွာ တေသံ နဒိယံ ဝိသပက္ခိပနပါပကမ္မဿ အပ္ပဋိဗာဟိရဘာဝံ ဉတွာ စတုတ္ထဝါရေ န အဂမာသိ. ဝိဋဋူဘရာဇာ ခီရပါယကေ ဒါရကေ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေ သာကိယေ ဃာတေတွာ ဂလလောဟိတေန နိသိန္နဖလကံ ဓောဝိတွာ ပစ္စာဂမိ. သတ္ထရိ တတိယဝါရေ ဂမနတော ပစ္စာဂန္တွာ ပုနဒိဝသေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ နိဋ္ဌာပိတဘတ္တကိစ္စေ ဂန္ဓကုဋိယံ ပဝိသန္တေ ဒိသာဟိ သန္နိပတိတာ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ နိသီဒိတွာ ‘‘အာဝုသော၊ သတ္ထာ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ရာဇာနံ နိဝတ္တာပေတွာ ဉာတကေ မရဏဘယာ မောစေသိ၊ ဧဝံ ဉာတကာနံ အတ္ထစရော သတ္ထာ’’တိ ဘဂဝတော ဂုဏကထံ ကထယိံသု. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ တထာဂတော ဉာတကာနံ အတ္ထံ စရတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ စရိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ ဒသ ရာဇဓမ္မေ အကောပေတွာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဧကဒိဝသံ စိန္တေသိ ‘‘ဇမ္ဗုဒီပတလေ ရာဇာနော ဗဟုထမ္ဘေသု ပါသာဒေသု ဝသန္တိ၊ တသ္မာ ဗဟူဟိ ထမ္ဘေဟိ ပါသာဒကရဏံ နာမ အနစ္ဆရိယံ၊ ယံနူနာဟံ ဧကထမ္ဘကံ ပါသာဒံ ကာရေယျံ၊ ဧဝံ သဗ္ဗရာဇူနံ အဂ္ဂရာဇာ ဘဝိဿာမီ’’တိ. သော ဝဍ္ဎကီ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘မယှံ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တံ ဧကထမ္ဘကံ ပါသာဒံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဥဇူ မဟန္တေ ဧကထမ္ဘကပါသာဒါရဟေ ဗဟူ ရုက္ခေ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ ရုက္ခာ သန္တိ၊ မဂ္ဂေါ ပန ဝိသမော၊ န သက္ကာ ဩတာရေတုံ၊ ရညော အာစိက္ခိဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ တထာ အကံသု. ရာဇာ ‘‘ကေနစိ ဥပါယေန သဏိကံ ဩတာရေထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဒေဝ၊ ယေန ကေနစိ ဥပါယေန န သက္ကာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ မမ ဥယျာနေ ဧကံ ရုက္ခံ ဥပဓာရေထာ’’တိ အာဟ. ဝဍ္ဎကီ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဧကံ သုဇာတံ ဥဇုကံ ဂါမနိဂမပူဇိတံ ရာဇကုလတောပိ လဒ္ဓဗလိကမ္မံ မင်္ဂလသာလရုက္ခံ ဒိသွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ရာဇာ ‘‘ဥယျာနေ ရုက္ခော နာမ မမ ပဋိဗဒ္ဓေါ၊ ဂစ္ဆထ ဘော တံ ဆိန္ဒထာ’’တိ အာဟ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ရုက္ခေ ဂန္ဓပဉ္စင်္ဂုလိကံ ဒတွာ သုတ္တေန ပရိက္ခိပိတွာ ပုပ္ဖကဏ္ဏိကံ ဗန္ဓိတွာ ဒီပံ ဇာလေတွာ ဗလိကမ္မံ ကတွာ ‘‘ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ အာဂန္တွာ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိဿာမ၊ ရာဇာ ဆိန္ဒာပေတိ၊ ဣမသ္မိံ ရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တဒေဝတာ အညတ္ထ ဂစ္ဆတု၊ အမှာကံ ဒေါသော နတ္ထီ’’တိ သာဝေသုံ.

အထ တသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တော ဒေဝပုတ္တော တံ ဝစနံ သုတွာ ‘‘နိဿံသယံ ဣမေ ဝဍ္ဎကီ ဣမံ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိဿန္တိ၊ ဝိမာနံ မေ နဿိဿတိ၊ ဝိမာနပရိယန္တိကမေဝ ခေါ ပန မယှံ ဇီဝိတံ၊ ဣမဉ္စ ရက္ခံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေသု တရုဏသာလရုက္ခေသု နိဗ္ဗတ္တာနံ မမ ဉာတိဒေဝတာနမ္ပိ ဗဟူနိ ဝိမာနာနိ နဿိဿန္တိ. ဝိမာနပရိယန္တိကမေဝ မမ ဉာတီနံ ဒေဝတာနမ္ပိ ဇီဝိတံ၊ န ခေါ ပန မံ တထာ အတ္တနော ဝိနာသော ဗာဓတိ၊ ယထာ ဉာတီနံ၊ တသ္မာ နေသံ မယာ ဇီဝိတံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ အဍ္ဎရတ္တသမယေ ဒိဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော ရညော သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ သကလဂဗ္ဘံ ဧကောဘာသံ ကတွာ ဥဿိသကပဿေ ရောဒမာနော အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာ ဘီတတသိတော တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၃. ‘‘ကာ တွံ သုဒ္ဓေဟိ ဝတ္ထေဟိ၊ အဃေ ဝေဟာယသံ ဌိတာ၊

ကေန တျာဿူနိ ဝတ္တန္တိ၊ ကုတော တံ ဘယမာဂတ’’န္တိ.

တတ္ထ ကာ တွန္တိ နာဂယက္ခသုပဏ္ဏသက္ကာဒီသု ကာ နာမ တွန္တိ ပုစ္ဆတိ. ဝတ္ထေဟီတိ ဝစနမတ္တမေဝေတံ၊ သဗ္ဗေပိ ပန ဒိဗ္ဗာလင်္ကာရေ သန္ဓာယေဝမာဟ. အဃေတိ အပ္ပဋိဃေ အာကာသေ. ဝေဟာယသန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ကေန တျာဿူနိ ဝတ္တန္တီတိ ကေန ကာရဏေန တဝ အဿူနိ ဝတ္တန္တိ. ကုတောတိ ဉာတိဝိယောဂဓနဝိနာသာဒီနံ ကိံ နိဿာယ တံ ဘယမာဂတန္တိ ပုစ္ဆတိ.

တတော ဒေဝရာဇာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၄. ‘‘တဝေဝ ဒေဝ ဝိဇိတေ၊ ဘဒ္ဒသာလောတိ မံ ဝိဒူ၊

သဋ္ဌိ ဝဿသဟဿာနိ၊ တိဋ္ဌတော ပူဇိတဿ မေ.

၁၅. ‘‘ကာရယန္တာ နဂရာနိ၊ အဂါရေ စ ဒိသမ္ပတိ၊

ဝိဝိဓေ စာပိ ပါသာဒေ၊ န မံ တေ အစ္စမညိသုံ၊

ယထေဝ မံ တေ ပူဇေသုံ၊ တထေဝ တွမ္ပိ ပူဇယာ’’တိ.

တတ္ထ တိဋ္ဌတောတိ သကလဗာရာဏသိနဂရေဟိ စေဝ ဂါမနိဂမေဟိ စ တယာ စ ပူဇိတဿ နိစ္စံ ဗလိကမ္မဉ္စ သက္ကာရဉ္စ လဘန္တဿ မယှံ ဣမသ္မိံ ဥယျာနေ တိဋ္ဌန္တဿ ဧတ္တကော ကာလော ဂတောတိ ဒဿေတိ. နဂရာနီတိ နဂရပဋိသင်္ခရဏကမ္မာနိ. အဂါရေစာတိ ဘူမိဂေဟာနိ. ဒိသမ္ပတီတိ ဒိသာနံ ပတိ၊ မဟာရာဇ. န မံ တေတိ တေ နဂရပဋိသင်္ခရဏာဒီနိ ကရောန္တာ ဣမသ္မိံ နဂရေ ပေါရာဏကရာဇာနော မံ နာတိမညိသုံ နာတိက္ကမိံသု န ဝိဟေဌယိံသု၊ မမ နိဝါသရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ အတ္တနော ကမ္မံ န ကရိံသု၊ မယှံ ပန သက္ကာရမေဝ ကရိံသူတိ အဝစ. ယထေဝါတိ တသ္မာ ယထေဝ တေ ပေါရာဏကရာဇာနော မံ ပူဇယိံသု၊ ဧကောပိ ဣမံ ရုက္ခံ န ဆိန္ဒာပေသိ၊ တွဉ္စာပိ မံ တထေဝ ပူဇယ၊ မာ မေ ရုက္ခံ ဆေဒယီတိ.

တတော ရာဇာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၆. ‘‘တံ ဣဝါဟံ န ပဿာမိ၊ ထူလံ ကာယေန တေ ဒုမံ၊

အာရောဟပရိဏာဟေန၊ အဘိရူပေါသိ ဇာတိယာ.

၁၇. ‘‘ပါသာဒံ ကာရယိဿာမိ၊ ဧကတ္ထမ္ဘံ မနောရမံ၊

တတ္ထ တံ ဥပနေဿာမိ၊ စိရံ တေ ယက္ခ ဇီဝိတ’’န္တိ.

တတ္ထ ကာယေနာတိ ပမာဏေန. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တဝ ပမာဏေန တံ ဝိယ ထူလံ မဟန္တံ အညံ ဒုမံ န ပဿာမိ၊ တွညေဝ ပန အာရောဟပရိဏာဟေန သုဇာတသင်္ခါတာယ သမသဏ္ဌာနဥဇုဘာဝပ္ပကာရာယ ဇာတိယာ စ အဘိရူပေါ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တော ဧကထမ္ဘပါသာဒါရဟောတိ. ပါသာဒန္တိ တသ္မာ တံ ဆေဒါပေတွာ အဟံ ပါသာဒံ ကာရာပေဿာမေဝ. တတ္ထ တန္တိ တံ ပနာဟံ သမ္မ ဒေဝရာဇ၊ တတ္ထ ပါသာဒေ ဥပနေဿာမိ၊ သော တွံ မယာ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဝသန္တော အဂ္ဂဂန္ဓမာလာဒီနိ လဘန္တော သက္ကာရပ္ပတ္တော သုခံ ဇီဝိဿသိ၊ နိဝါသဋ္ဌာနာဘာဝေန မေ ဝိနာသော ဘဝိဿတီတိ မာ စိန္တယိ၊ စိရံ တေ ယက္ခ ဇီဝိတံ ဘဝိဿတီတိ.

တံ သုတွာ ဒေဝရာဇာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၈. ‘‘ဧဝံ စိတ္တံ ဥဒပါဒိ၊ သရီရေန ဝိနာဘာဝေါ၊

ပုထုသော မံ ဝိကန္တိတွာ၊ ခဏ္ဍသော အဝကန္တထ.

၁၉. ‘‘အဂ္ဂေ စ ဆေတွာ မဇ္ဈေ စ၊ ပစ္ဆာ မူလမှိ ဆိန္ဒထ၊

ဧဝံ မေ ဆိဇ္ဇမာနဿ၊ န ဒုက္ခံ မရဏံ သိယာ’’တိ.

တတ္ထ ဧဝံ စိတ္တံ ဥဒပါဒီတိ ယဒိ ဧဝံ စိတ္တံ တဝ ဥပ္ပန္နံ. သရီရေန ဝိနာဘာဝေါတိ ယဒိ တေ မမ သရီရေန ဘဒ္ဒသာလရုက္ခေန သဒ္ဓိံ မမ ဝိနာဘာဝေါ ပတ္ထိတော. ပုထုသောတိ ဗဟုဓာ. ဝိကန္တိတွာတိ ဆိန္ဒိတွာ. ခဏ္ဍသောတိ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကတွာ အဝကန္တထ. အဂ္ဂေ စာတိ အဝကန္တန္တာ ပန ပဌမံ အဂ္ဂေ၊ တတော မဇ္ဈေ ဆေတွာ သဗ္ဗပစ္ဆာ မူလေ ဆိန္ဒထ. ဧဝဉှိ မေ ဆိဇ္ဇမာနဿ န ဒုက္ခံ မရဏံ သိယာ၊ သုခံ နု ခဏ္ဍသော ဘဝေယျာတိ ယာစတိ.

တတော ရာဇာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၂၀. ‘‘ဟတ္ထပါဒံ ယထာ ဆိန္ဒေ၊ ကဏ္ဏနာသဉ္စ ဇီဝတော၊

တတော ပစ္ဆာ သိရော ဆိန္ဒေ၊ တံ ဒုက္ခံ မရဏံ သိယာ.

၂၁. ‘‘သုခံ နု ခဏ္ဍသော ဆိန္နံ၊ ဘဒ္ဒသာလ ဝနပ္ပတိ၊

ကိံဟေတု ကိံ ဥပါဒါယ၊ ခဏ္ဍသော ဆိန္နမိစ္ဆသီ’’တိ.

တတ္ထ ဟတ္ထပါဒန္တိ ဟတ္ထေ စ ပါဒေ စ. တံ ဒုက္ခန္တိ ဧဝံ ပဋိပါဋိယာ ဆိဇ္ဇန္တဿ စောရဿ တံ မရဏံ ဒုက္ခံ သိယာ. သုခံ နူတိ သမ္မ ဘဒ္ဒသာလ၊ ဝဇ္ဈပ္ပတ္တာ စောရာ သုခေန မရိတုကာမာ သီသစ္ဆေဒံ ယာစန္တိ၊ န ခဏ္ဍသော ဆေဒနံ၊ တွံ ပန ဧဝံ ယာစသိ၊ တေန တံ ပုစ္ဆာမိ ‘‘သုခံ နု ခဏ္ဍသော ဆိန္န’’န္တိ. ကိံဟေတူတိ ခဏ္ဍသော ဆိန္နံ နာမ န သုခံ၊ ကာရဏေန ပနေတ္ထ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ တံ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ.

အထဿ အာစိက္ခန္တော ဘဒ္ဒသာလော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၂၂. ‘‘ယဉ္စ ဟေတုမုပါဒါယ၊ ဟေတုံ ဓမ္မူပသံဟိတံ၊

ခဏ္ဍသော ဆိန္နမိစ္ဆာမိ၊ မဟာရာဇ သုဏောဟိ မေ.

၂၃. ‘‘ဉာတီ မေ သုခသံဝဒ္ဓါ၊ မမ ပဿေ နိဝါတဇာ၊

တေပိဟံ ဥပဟိံသေယျ၊ ပရေသံ အသုခေါစိတ’’န္တိ.

တတ္ထ ဟေတုံ ဓမ္မူပသံဟိတန္တိ မဟာရာဇ၊ ယံ ဟေတုသဘာဝယုတ္တမေဝ၊ န ဟေတုပတိရူပကံ၊ ဟေတုံ ဥပါဒါယ အာရဗ္ဘ သန္ဓာယာဟံ ခဏ္ဍသော ဆိန္နမိစ္ဆာမိ၊ တံ ဩဟိတသောတော သုဏောဟီတိ အတ္ထော. ဉာတီ မေတိ မမ ဘဒ္ဒသာလရုက္ခဿ ဆာယာယ သုခသံဝဒ္ဓါ မမ ပဿေ တရုဏသာလရုက္ခေသု နိဗ္ဗတ္တာ မယာ ကတဝါတပရိတ္တာဏတ္တာ နိဝါတဇာ မမ ဉာတကာ ဒေဝသံဃာ အတ္ထိ၊ တေ အဟံ ဝိသာလသာခဝိဋပေါ မူလေ ဆိန္ဒိတွာ ပတန္တော ဥပဟိံသေယျံ၊ သံဘဂ္ဂဝိမာနေ ကရောန္တော ဝိနာသေယျန္တိ အတ္ထော. ပရေသံ အသုခေါစိတန္တိ ဧဝံ သန္တေ မယာ တေသံ ပရေသံ ဉာတိဒေဝသံဃာနံ အသုခံ ဒုက္ခံ ဩစိတံ ဝဍ္ဎိတံ၊ န စာဟံ တေသံ ဒုက္ခကာမော၊ တသ္မာ ဘဒ္ဒသာလံ ခဏ္ဍသော ခဏ္ဍသော ဆိန္ဒာပေမီတိ အယမေတ္ထာဓိပ္ပါယော.

တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘ဓမ္မိကော ဝတာယံ၊ ဒေဝပုတ္တော၊ အတ္တနော ဝိမာနဝိနာသတောပိ ဉာတီနံ ဝိမာနဝိနာသံ န ဣစ္ဆတိ၊ ဉာတီနံ အတ္ထစရိယံ စရတိ၊ အဘယမဿ ဒဿာမီ’’တိ တုဿိတွာ ဩသာနဂါထမာဟ –

၂၄. ‘‘စေတေယျရူပံ စေတေသိ၊ ဘဒ္ဒသာလ ဝနပ္ပတိ၊

ဟိတကာမောသိ ဉာတီနံ၊ အဘယံ သမ္မ ဒမ္မိ တေ’’တိ.

တတ္ထ စေတေယျရူပံ စေတေသီတိ ဉာတီသု မုဒုစိတ္တတာယ စိန္တေန္တော စိန္တေတဗ္ဗယုတ္တကမေဝ စိန္တေသိ. ဆေဒေယျရူပံ ဆေဒေသီတိပိ ပါဌော. တဿတ္ထော – ခဏ္ဍသော ဆိန္နမိစ္ဆန္တော ဆေဒေတဗ္ဗယုတ္တကမေဝ ဆေဒေသီတိ. အဘယန္တိ ဧတသ္မိံ တေ သမ္မ၊ ဂုဏေ ပသီဒိတွာ အဘယံ ဒဒါမိ၊ န မေ ပါသာဒေနတ္ထော၊ နာဟံ တံ ဆေဒါပေဿာမိ၊ ဂစ္ဆ ဉာတိသံဃပရိဝုတော သက္ကတဂရုကတော သုခံ ဇီဝါတိ အာဟ.

ဒေဝရာဇာ ရညော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ အဂမာသိ. ရာဇာ တဿောဝါဒေ ဌတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ သဂ္ဂပုရံ ပူရေသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘ဧဝံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေပိ တထာဂတော ဉာတတ္ထစရိယံ အစရိယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ တရုဏသာလေသု နိဗ္ဗတ္တဒေဝတာ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ ဘဒ္ဒသာလဒေဝရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဘဒ္ဒသာလဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၄၆၆] ၃. သမုဒ္ဒဝါဏိဇဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကသန္တိ ဝပန္တိ တေ ဇနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒေဝဒတ္တဿ ပဉ္စ ကုလသတာနိ ဂဟေတွာ နိရယေ ပတိတဘာဝံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ဟိ အဂ္ဂသာဝကေသု ပရိသံ ဂဟေတွာ ပက္ကန္တေသု သောကံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော ဥဏှလောဟိတေ မုခတော နိက္ခန္တေ ဗလဝဝေဒနာပီဠိတော တထာဂတဿ ဂုဏံ အနုဿရိတွာ ‘‘အဟမေဝ နဝ မာသေ တထာဂတဿ အနတ္ထံ စိန္တေသိံ၊ သတ္ထု ပန မယိ ပါပစိတ္တံ နာမ နတ္ထိ၊ အသီတိမဟာထေရာနမ္ပိ မယိ အာဃာတော နာမ နတ္ထိ၊ မယာ ကတကမ္မေန အဟမေဝ ဣဒါနိ အနာထော ဇာတော၊ သတ္ထာရာပိမှိ ဝိဿဋ္ဌော မဟာထေရေဟိပိ ဉာတိသေဋ္ဌေန ရာဟုလတ္ထေရေနပိ သကျရာဇကုလေဟိပိ၊ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ခမာပေဿာမီ’’တိ ပရိသာယ သညံ ဒတွာ အတ္တာနံ ပဉ္စကေန ဂါဟာပေတွာ ရတ္တိံ ရတ္တိံ ဂစ္ဆန္တော ကောသလရဋ္ဌံ သမ္ပာပုဏိ. အာနန္ဒတ္ထေရော သတ္ထု အာရောစေသိ ‘‘ဒေဝဒတ္တော ကိရ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ခမာပေတုံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ. ‘‘အာနန္ဒ၊ ဒေဝဒတ္တော မမ ဒဿနံ န လဘိဿတီ’’တိ.

အထ တသ္မိံ သာဝတ္ထိနဂရဒွါရံ သမ္ပတ္တေ ပုန ထေရော အာရောစေသိ၊ ဘဂဝါပိ တထေဝ အဝစ. တဿ ဇေတဝနေ ပေါက္ခရဏိယာ သမီပံ အာဂတဿ ပါပံ မတ္ထကံ ပါပုဏိ၊ သရီရေ ဍာဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ နှတွာ ပါနီယံ ပိဝိတုကာမော ဟုတွာ ‘‘မဉ္စကတော မံ အာဝုသော ဩတာရေထ၊ ပါနီယံ ပိဝိဿာမီ’’တိ အာဟ. တဿ ဩတာရေတွာ ဘူမိယံ ဌပိတမတ္တဿ စိတ္တဿာဒေ အလဒ္ဓေယေဝ မဟာပထဝီ ဝိဝရမဒါသိ. တာဝဒေဝ တံ အဝီစိတော အဂ္ဂိဇာလာ ဥဋ္ဌာယ ပရိက္ခိပိတွာ ဂဏှိ. သော ‘‘ပါပကမ္မံ မေ မတ္ထကံ ပတ္တ’’န္တိ တထာဂတဿ ဂုဏေ အနုဿရိတွာ –

‘‘ဣမေဟိ အဋ္ဌီဟိ တမဂ္ဂပုဂ္ဂလံ၊ ဒေဝါတိဒေဝံ နရဒမ္မသာရထိံ၊

သမန္တစက္ခုံ သတပုညလက္ခဏံ၊ ပါဏေဟိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဥပေမီ’’တိ. (မိ. ပ. ၄.၁.၃) –

ဣမာယ ဂါထာယ သရဏေ ပတိဋ္ဌဟန္တော အဝီစိပရာယဏော အဟောသိ. တဿ ပန ပဉ္စ ဥပဋ္ဌာကကုလသတာနိ အဟေသုံ. တာနိပိ တပ္ပက္ခိကာနိ ဟုတွာ ဒသဗလံ အက္ကောသိတွာ အဝီစိမှိယေဝ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ဧဝံ သော တာနိ ပဉ္စ ကုလသတာနိ ဂဏှိတွာ အဝီစိမှိ ပတိဋ္ဌိတော.

အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ ဒေဝဒတ္တော ပါပေါ လာဘသက္ကာရဂိဒ္ဓတာယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ အဋ္ဌာနေ ကောပံ ဗန္ဓိတွာ အနာဂတဘယမနောလောကေတွာ ပဉ္စဟိ ကုလသတေဟိ သဒ္ဓိံ အဝီစိပရာယဏော ဇာတော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ ဒေဝဒတ္တော လာဘသက္ကာရဂိဒ္ဓေါ ဟုတွာ အနာဂတဘယံ န ဩလောကေသိ၊ ပုဗ္ဗေပိ အနာဂတဘယံ အနောလောကေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နသုခဂိဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ ပရိသာယ မဟာဝိနာသံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗာရာဏသိတော အဝိဒူရေ ကုလသဟဿနိဝါသော မဟာဝဍ္ဎကီဂါမော အဟောသိ. တတ္ထ ဝဍ္ဎကီ ‘‘တုမှာကံ မဉ္စံ ကရိဿာမ၊ ပီဌံ ကရိဿာမ၊ ဂေဟံ ကရိဿာမာ’’တိ ဝတွာ မနုဿာနံ ဟတ္ထတော ဗဟုံ ဣဏံ ဂဟေတွာ ကိဉ္စိ ကာတုံ န သက္ခိံသု. မနုဿာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေ ဝဍ္ဎကီ စောဒေန္တိ ပလိဗုဒ္ဓန္တိ. တေ ဣဏာယိကေဟိ ဥပဒ္ဒုတာ သုခံ ဝသိတုံ အသက္ကောန္တာ ‘‘ဝိဒေသံ ဂန္တွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသိဿာမာ’’တိ အရညံ ပဝိသိတွာ ရုက္ခေ ဆိန္ဒိတွာ မဟတိံ နာဝံ ဗန္ဓိတွာ နဒိံ ဩတာရေတွာ အာဟရိတွာ ဂါမတော ဂါဝုတဍ္ဎယောဇနမတ္တေ ဌာနေ ဌပေတွာ အဍ္ဎရတ္တသမယေ ဂါမံ အာဂန္တွာ ပုတ္တဒါရမာဒါယ နာဝဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ နာဝံ အာရုယှ အနုက္ကမေန မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသိတွာ ဝါတဝေဂေန ဝိစရန္တာ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ဧကံ ဒီပကံ ပါပုဏိံသု. တသ္မိံ ပန ဒီပကေ သယံဇာတသာလိဥစ္ဆုကဒလိအမ္ဗဇမ္ဗုပနသတာလနာဠိကေရာဒီနိ ဝိဝိဓဖလာနိ အတ္ထိ၊ အညတရော ပဘိန္နနာဝေါ ပုရိသော ပဌမတရံ တံ ဒီပကံ ပတွာ သာလိဘတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနော ဥစ္ဆုအာဒီနိ ခါဒမာနော ထူလသရီရော နဂ္ဂေါ ပရူဠှကေသမဿု တသ္မိံ ဒီပကေ ပဋိဝသတိ.

ဝဍ္ဎကီ စိန္တယိံသု ‘‘သစေ အယံ ဒီပကော ရက္ခသပရိဂ္ဂဟိတော ဘဝိဿတိ၊ သဗ္ဗေပိ အမှေ ဝိနာသံ ပါပုဏိဿာမ၊ ပရိဂ္ဂဏှိဿာမ တာဝ န’’န္တိ. အထ သတ္တဋ္ဌ ပုရိသာ သူရာ ဗလဝန္တော သန္နဒ္ဓပဉ္စာဝုဓာ ဟုတွာ ဩတရိတွာ ဒီပကံ ပရိဂ္ဂဏှိံသု. တသ္မိံ ခဏေ သော ပုရိသော ဘုတ္တပါတရာသော ဥစ္ဆုရသံ ပိဝိတွာ သုခပ္ပတ္တော ရမဏီယေ ပဒေသေ ရဇတပဋ္ဋသဒိသေ ဝါလုကတလေ သီတစ္ဆာယာယ ဥတ္တာနကော နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘ဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ကသန္တာ ဝပန္တာ ဧဝရူပံ သုခံ န လဘန္တိ၊ ဇမ္ဗုဒီပတော မယှံ အယမေဝ ဒီပကော ဝရ’’န္တိ ဂါယမာနော ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. အထ သတ္ထာ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ‘‘သော ဘိက္ခဝေ ပုရိသော ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ’’တိ ဒဿေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၂၅. ‘‘ကသန္တိ ဝပန္တိ တေ ဇနာ၊ မနုဇာ ကမ္မဖလူပဇီဝိနော၊

နယိမဿ ဒီပကဿ ဘာဂိနော၊ ဇမ္ဗုဒီပါ ဣဒမေဝ နော ဝရ’’န္တိ.

တတ္ထ တေ ဇနာတိ တေ ဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ဇနာ. ကမ္မဖလူပဇီဝိနောတိ နာနာကမ္မာနံ ဖလူပဇီဝိနော သတ္တာ.

အထ တေ ဒီပကံ ပရိဂ္ဂဏှန္တာ ပုရိသာ တဿ ဂီတသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘မနုဿသဒ္ဒေါ ဝိယ သုယျတိ၊ ဇာနိဿာမ န’’န္တိ သဒ္ဒါနုသာရေန ဂန္တွာ တံ ပုရိသံ ဒိသွာ ‘‘ယက္ခော ဘဝိဿတီ’’တိ ဘီတတသိတာ သရေ သန္နဟိံသု. သောပိ တေ ဒိသွာ အတ္တနော ဝဓဘယေန ‘‘နာဟံ၊ သာမိ၊ ယက္ခော၊ ပုရိသောမှိ၊ ဇီဝိတံ မေ ဒေထာ’’တိ ယာစန္တော ‘‘ပုရိသာ နာမ တုမှာဒိသာ နဂ္ဂါ န ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ပုနပ္ပုနံ ယာစိတွာ မနုဿဘာဝံ ဝိညာပေသိ. တေ တံ ပုရိသံ ဥပသင်္ကမိတွာ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သုတွာ တဿ တတ္ထ အာဂတနိယာမံ ပုစ္ဆိံသု. သောပိ သဗ္ဗံ တေသံ ကထေတွာ ‘‘တုမှေ အတ္တနော ပုညသမ္ပတ္တိယာ ဣဓာဂတာ၊ အယံ ဥတ္တမဒီပေါ၊ န ဧတ္ထ သဟတ္ထေန ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝန္တိ၊ သယံဇာတသာလီနဉ္စေဝ ဥစ္ဆုအာဒီနဉ္စေတ္ထ အန္တော နတ္ထီတိ အနုက္ကဏ္ဌန္တာ ဝသထာ’’တိ အာဟ. ဣဓ ပန ဝသန္တာနံ အမှာကံ အညော ပရိပန္ထော နတ္ထိ၊ အညံ ဘယံ ဧတ္ထ နတ္ထိ၊ အယံ ပန အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတော၊ အမနုဿာ တုမှာကံ ဥစ္စာရပဿာဝံ ဒိသွာ ကုဇ္ဈေယျုံ၊ တသ္မာ တံ ကရောန္တာ ဝါလုကံ ဝိယူဟိတွာ ဝါလုကာယ ပဋိစ္ဆာဒေယျာထ၊ ဧတ္တကံ ဣဓ ဘယံ၊ အညံ နတ္ထိ၊ နိစ္စံ အပ္ပမတ္တာ ဘဝေယျာထာတိ. တေ တတ္ထ ဝါသံ ဥပဂစ္ဆိံသု. တသ္မိံ ပန ကုလသဟဿေ ပဉ္စန္နံ ပဉ္စန္နံ ကုလသတာနံ ဇေဋ္ဌကာ ဒွေ ဝဍ္ဎကီ အဟေသုံ. တေသု ဧကော ဗာလော အဟောသိ ရသဂိဒ္ဓေါ၊ ဧကော ပဏ္ဍိတော ရသေသု အနလ္လီနော.

အပရဘာဂေ သဗ္ဗေပိ တေ တတ္ထ သုခံ ဝသန္တာ ထူလသရီရာ ဟုတွာ စိန္တယိံသု ‘‘စိရံ ပီတာ နော သုရာ၊ ဥစ္ဆုရသေန မေရယံ ကတွာ ပိဝိဿာမာ’’တိ. တေ မေရယံ ကာရေတွာ ပိဝိတွာ မဒဝသေန ဂါယန္တာ နစ္စန္တာ ကီဠန္တာ ပမတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဥစ္စာရပဿာဝံ ကတွာ အပ္ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဒီပကံ ဇေဂုစ္ဆံ ပဋိကူလံ ကရိံသု. ဒေဝတာ ‘‘ဣမေ အမှာကံ ကီဠာမဏ္ဍလံ ပဋိကူလံ ကရောန္တီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘မဟာသမုဒ္ဒံ ဥတ္တရာပေတွာ ဒီပကဓောဝနံ ကရိဿာမာ’’တိ မန္တေတွာ ‘‘အယံ ကာဠပက္ခော၊ အဇ္ဇ အမှာကံ သမာဂမော စ ဘိန္နော၊ ဣတော ဒါနိ ပန္နရသမေ ဒိဝသေ ပုဏ္ဏမီဥပေါသထဒိဝသေ စန္ဒဿုဂ္ဂမနဝေလာယ သမုဒ္ဒံ ဥဗ္ဗတ္တေတွာ သဗ္ဗေပိမေ ဃာတေဿာမာ’’တိ ဒိဝသံ ဌပယိံသု. အထ နေသံ အန္တရေ ဧကော ဓမ္မိကော ဒေဝပုတ္တော ‘‘မာ ဣမေ မမ ပဿန္တဿ နဿိံသူ’’တိ အနုကမ္ပာယ တေသု သာယမာသံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဃရဒွါရေ သုခကထာယ နိသိန္နေသု သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော သကလဒီပံ ဧကောဘာသံ ကတွာ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘အမ္ဘော ဝဍ္ဎကီ၊ ဒေဝတာ တုမှာကံ ကုဒ္ဓါ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ မာ ဝသိတ္ထ၊ ဣတော အဍ္ဎမာသစ္စယေန ဟိ ဒေဝတာ သမုဒ္ဒံ ဥဗ္ဗတ္တေတွာ သဗ္ဗေဝ တုမှေ ဃာတေဿန္တိ၊ ဣတော နိက္ခမိတွာ ပလာယထာ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၂၆. ‘‘တိပဉ္စရတ္တူပဂတမှိ စန္ဒေ၊ ဝေဂေါ မဟာ ဟေဟိတိ သာဂရဿ၊

ဥပ္လဝိဿံ ဒီပမိမံ ဥဠာရံ၊ မာ ဝေါ ဝဓီ ဂစ္ဆထ လေဏမည’’န္တိ.

တတ္ထ ဥပ္လဝိဿန္တိ ဣမံ ဒီပကံ ဥပ္လဝန္တော အဇ္ဈောတ္ထရန္တော အဘိဘဝိဿတိ. မာ ဝေါ ဝဓီတိ သော သာဂရဝေဂေါ တုမှေ မာ ဝဓိ.

ဣတိ သော တေသံ ဩဝါဒံ ဒတွာ အတ္တနော ဌာနမေဝ ဂတော. တသ္မိံ ဂတေ အပရော သာဟသိကော ကက္ခဠော ဒေဝပုတ္တော ‘‘ဣမေ ဣမဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ ပလာယေယျုံ၊ အဟံ နေသံ ဂမနံ နိဝါရေတွာ သဗ္ဗေပိမေ မဟာဝိနာသံ ပါပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဒိဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော သကလဒီပံ ဧကောဘာသံ ကရောန္တော အာဂန္တွာ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘ဧကော ဒေဝပုတ္တော ဣဓာဂတော၊ နော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာဂတော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သော ဝေါ ကိံ ကထေသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဣမံ နာမ၊ သာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သော တုမှာကံ ဣဓ နိဝါသံ န ဣစ္ဆတိ၊ ဒေါသေန ကထေတိ၊ တုမှေ အညတ္ထ အဂန္တွာ ဣဓေဝ ဝသထာ’’တိ ဝတွာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၂၇. ‘‘န ဇာတုယံ သာဂရဝါရိဝေဂေါ၊ ဥပ္လဝိဿံ ဒီပမိမံ ဥဠာရံ၊

တံ မေ နိမိတ္တေဟိ ဗဟူဟိ ဒိဋ္ဌံ၊ မာ ဘေထ ကိံ သောစထ မောဒထဝှေါ.

၂၈. ‘‘ပဟူတဘက္ခံ ဗဟုအန္နပါနံ၊ ပတ္တတ္ထ အာဝါသမိမံ ဥဠာရံ၊

န ဝေါ ဘယံ ပဋိပဿာမိ ကိဉ္စိ၊ အာပုတ္တပုတ္တေဟိ ပမောဒထဝှေါ’’တိ.

တတ္ထ န ဇာတုယန္တိ န ဇာတု အယံ. မာ ဘေထာတိ မာ ဘာယိတ္ထ. မောဒထဝှေါတိ ပမောဒိတာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဟောထ. အာပုတ္တပုတ္တေဟီတိ ယာဝ ပုတ္တာနမ္ပိ ပုတ္တေဟိ ပမောဒထ၊ နတ္ထိ ဝေါ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဘယန္တိ.

ဧဝံ သော ဣမာဟိ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ တေ အဿာသေတွာ ပက္ကာမိ. တဿ ပက္ကန္တကာလေ ဓမ္မိကဒေဝပုတ္တဿ ဝစနံ အနာဒိယန္တော ဗာလဝဍ္ဎကီ ‘‘သုဏန္တု မေ၊ ဘောန္တော၊ ဝစန’’န္တိ သေသဝဍ္ဎကီ အာမန္တေတွာ ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ –

၂၉. ‘‘ယော ဒေဝေါယံ ဒက္ခိဏာယံ ဒိသာယံ၊ ခေမန္တိ ပက္ကောသတိ တဿ သစ္စံ၊

န ဥတ္တရော ဝေဒိ ဘယာဘယဿ၊ မာ ဘေထ ကိံ သောစထ မောဒထဝှေါ’’တိ.

တတ္ထ ဒက္ခိဏာယန္တိ ဒက္ခိဏာယ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော.

တံ သုတွာ ရသဂိဒ္ဓါ ပဉ္စသတာ ဝဍ္ဎကီ တဿ ဗာလဿ ဝစနံ အာဒိယိံသု. ဣတရော ပန ပဏ္ဍိတဝဍ္ဎကီ တဿ ဝစနံ အနာဒိယန္တော တေ ဝဍ္ဎကီ အာမန္တေတွာ စတဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၃၀. ‘‘ယထာ ဣမေ ဝိပ္ပဝဒန္တိ ယက္ခာ၊ ဧကော ဘယံ သံသတိ ခေမမေကော၊

တဒိင်္ဃ မယှံ ဝစနံ သုဏာထ၊ ခိပ္ပံ လဟုံ မာ ဝိနဿိမှ သဗ္ဗေ.

၃၁. ‘‘သဗ္ဗေ သမာဂမ္မ ကရောမ နာဝံ၊ ဒေါဏိံ ဒဠှံ သဗ္ဗယန္တူပပန္နံ၊

သစေ အယံ ဒက္ခိဏော သစ္စမာဟ၊ မောဃံ ပဋိက္ကောသတိ ဥတ္တရောယံ၊

သာ စေဝ နော ဟေဟိတိ အာပဒတ္ထာ၊ ဣမဉ္စ ဒီပံ န ပရိစ္စဇေမ.

၃၂. ‘‘သစေ စ ခေါ ဥတ္တရော သစ္စမာဟ၊ မောဃံ ပဋိက္ကောသတိ ဒက္ခိဏောယံ၊

တမေဝ နာဝံ အဘိရုယှ သဗ္ဗေ၊ ဧဝံ မယံ သောတ္ထိ တရေမု ပါရံ.

၃၃. ‘‘န ဝေ သုဂဏှံ ပဌမေန သေဋ္ဌံ၊ ကနိဋ္ဌမာပါထဂတံ ဂဟေတွာ၊

ယော စီဓ တစ္ဆံ ပဝိစေယျ ဂဏှတိ၊ သ ဝေ နရော သေဋ္ဌမုပေတိ ဌာန’’န္တိ.

တတ္ထ ဝိပ္ပဝဒန္တီတိ အညမညံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝဒန္တိ. လဟုန္တိ ပုရိမဿ အတ္ထဒီပနံ. ဒေါဏိန္တိ ဂမ္ဘီရံ မဟာနာဝံ. သဗ္ဗယန္တူပပန္နန္တိ သဗ္ဗေဟိ ဖိယာရိတ္တာဒီဟိ ယန္တေဟိ ဥပပန္နံ. သာ စေဝ နော ဟေဟိတိ အာပဒတ္ထာတိ သာ စ နော နာဝါ ပစ္ဆာပိ ဥပ္ပန္နာယ အာပဒါယ အတ္ထာ ဘဝိဿတိ၊ ဣမဉ္စ ဒီပံ န ပရိစ္စဇိဿာမ. တရေမူတိ တရိဿာမ. န ဝေ သုဂဏှန္တိ န ဝေ သုခေန ဂဏှိတဗ္ဗံ. သေဋ္ဌန္တိ ဥတ္တမံ တထံ သစ္စံ. ကနိဋ္ဌန္တိ ပဌမဝစနံ ဥပါဒါယ ပစ္ဆိမဝစနံ ကနိဋ္ဌံ နာမ. ဣဓာပိ ‘‘န ဝေ သုဂဏှ’’န္တိ အနုဝတ္တတေဝ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အမ္ဘော ဝဍ္ဎကီ၊ ယေန ကေနစိ ပဌမေန ဝုတ္တဝစနံ ‘‘ဣဒမေဝ သေဋ္ဌံ တထံ သစ္စ’’န္တိ သုခံ န ဂဏှိတဗ္ဗမေဝ၊ ယထာ စ တံ၊ ဧဝံ ကနိဋ္ဌံ ဂစ္ဆာ ဝုတ္တဝစနမ္ပိ ‘‘ဣဒမေဝ တထံ သစ္စ’’န္တိ န ဂဏှိတဗ္ဗံ. ယံ ပန သောတဝိသယံ အာပါထဂတံ ဟောတိ၊ တံ အာပါထဂတံ ဂဟေတွာ ယော ဣဓ ပဏ္ဍိတပုရိသော ပုရိမဝစနဉ္စ ပစ္ဆိမဝစနဉ္စ ပဝိစေယျ ဝိစိနိတွာ တီရေတွာ ဥပပရိက္ခိတွာ တစ္ဆံ ဂဏှာတိ၊ ယံ တထံ သစ္စံ သဘာဝဘူတံ၊ တဒေဝ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ဂဏှာတိ. သ ဝေ နရော သေဋ္ဌမုပေတိ ဌာနန္တိ သော ဥတ္တမံ ဌာနံ ဥပေတိ အဓိဂစ္ဆတိ ဝိန္ဒတိ လဘတီတိ.

သော ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ အာဟ – ‘‘အမ္ဘော၊ မယံ ဒွိန္နမ္ပိ ဒေဝတာနံ ဝစနံ ကရိဿာမ၊ နာဝံ တာဝ သဇ္ဇေယျာမ. သစေ ပဌမဿ ဝစနံ သစ္စံ ဘဝိဿတိ၊ တံ နာဝံ အဘိရုဟိတွာ ပလာယိဿာမ၊ အထ ဣတရဿ ဝစနံ သစ္စံ ဘဝိဿတိ၊ နာဝံ ဧကမန္တေ ဌပေတွာ ဣဓေဝ ဝသိဿာမာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဗာလဝဍ္ဎကီ ‘‘အမ္ဘော၊ တွံ ဥဒကပါတိယံ သုသုမာရံ ပဿသိ၊ အတီဝ ဒီဃံ ပဿသိ၊ ပဌမဒေဝပုတ္တော အမှေသု ဒေါသဝသေန ကထေသိ၊ ပစ္ဆိမော သိနေဟေနေဝ၊ ဣမံ ဧဝရူပံ ဝရဒီပံ ပဟာယ ကုဟိံ ဂမိဿာမ၊ သစေ ပန တွံ ဂန္တုကာမော၊ တဝ ပရိသံ ဂဏှိတွာ နာဝံ ကရောဟိ၊ အမှာကံ နာဝါယ ကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ အာဟ. ပဏ္ဍိတော အတ္တနော ပရိသံ ဂဟေတွာ နာဝံ သဇ္ဇေတွာ နာဝါယ သဗ္ဗူပကရဏာနိ အာရောပေတွာ သပရိသော နာဝါယ အဋ္ဌာသိ.

တတော ပုဏ္ဏမဒိဝသေ စန္ဒဿ ဥဂ္ဂမနဝေလာယ သမုဒ္ဒတော ဦမိ ဥတ္တရိတွာ ဇာဏုကပမာဏာ ဟုတွာ ဒီပကံ ဓောဝိတွာ ဂတာ. ပဏ္ဍိတော သမုဒ္ဒဿ ဥတ္တရဏဘာဝံ ဉတွာ နာဝံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဗာလဝဍ္ဎကိပက္ခိကာနိ ပဉ္စ ကုလသတာနိ ‘‘သမုဒ္ဒတော ဦမိ ဒီပဓောဝနတ္ထာယ အာဂတာ၊ ဧတ္တကမေဝ ဧတ’’န္တိ ကထေန္တာ နိသီဒိံသု. တတော ပဋိပါဋိယာ ကဋိပ္ပမာဏာ ပုရိသပ္ပမာဏာ တာလပ္ပမာဏာ သတ္တတာလပ္ပမာဏာ သာဂရဦမိ ဒီပကမ္ပိ ဝုယှမာနာ အာဂဉ္ဆိ. ပဏ္ဍိတော ဥပါယကုသလတာယ ရသေ အလဂ္ဂေါ သောတ္ထိနာ ဂတော၊ ဗာလဝဍ္ဎကီ ရသဂိဒ္ဓေန အနာဂတဘယံ အနောလောကေန္တော ပဉ္စဟိ ကုလသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိနာသံ ပတ္တော.

ဣတော ပရာ သာနုသာသနီ တမတ္ထံ ဒီပယမာနာ တိဿော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဂါထာ ဟောန္တိ –

၃၄. ‘‘ယထာပိ တေ သာဂရဝါရိမဇ္ဈေ၊ သကမ္မုနာ သောတ္ထိ ဝဟိံသု ဝါဏိဇာ၊

အနာဂတတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈိယာန၊ အပ္ပမ္ပိ နာစ္စေတိ သ ဘူရိပညော.

၃၅. ‘‘ဗာလာ စ မောဟေန ရသာနုဂိဒ္ဓါ၊ အနာဂတံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈိယတ္ထံ၊

ပစ္စုပ္ပန္နေ သီဒန္တိ အတ္ထဇာတေ၊ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ယထာ တေ မနုဿာ.

၃၆. ‘‘အနာဂတံ ပဋိကယိရာထ ကိစ္စံ၊ ‘မာ မံ ကိစ္စံ ကိစ္စကာလေ ဗျဓေသိ’၊

တံ တာဒိသံ ပဋိကတကိစ္စကာရိံ၊ န တံ ကိစ္စံ ကိစ္စကာလေ ဗျဓေတီ’’တိ.

တတ္ထ သကမ္မုနာတိ အနာဂတဘယံ ဒိသွာ ပုရေတရံ ကတေန အတ္တနော ကမ္မေန. သောတ္ထိ ဝဟိံသူတိ ခေမေန ဂမိံသု. ဝါဏိဇာတိ သမုဒ္ဒေ ဝိစရဏဘာဝေန ဝဍ္ဎကီ ဝုတ္တာ. ပဋိဝိဇ္ဈိယာနာတိ ဧဝံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမတရံ ကတ္တဗ္ဗံ အနာဂတံ အတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဣဓလောကေ ဘူရိပညော ကုလပုတ္တော အပ္ပမတ္တကမ္ပိ အတ္တနော အတ္ထံ န အစ္စေတိ နာတိဝတ္တတိ၊ န ဟာပေတီတိ အတ္ထော. အပ္ပဋိဝိဇ္ဈိယတ္ထန္တိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ အတ္ထံ၊ ပဌမမေဝ ကတ္တဗ္ဗံ အကတွာတိ အတ္ထော. ပစ္စုပ္ပန္နေတိ ယဒါ တံ အနာဂတံ အတ္ထဇာတံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဒါ တသ္မိံ ပစ္စုပ္ပန္နေ သီဒန္တိ၊ အတ္ထေ ဇာတေ အတ္တနော ပတိဋ္ဌံ န လဘန္တိ၊ သမုဒ္ဒေ တေ ဗာလဝဍ္ဎကီ မနုဿာ ဝိယ ဝိနာသံ ပါပုဏန္တိ.

အနာဂတန္တိ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတပုရိသော အနာဂတံ ပဌမတရံ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ သမ္ပရာယိကံ ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ဝါ ပဋိကယိရာထ၊ ပုရေတရမေဝ ကရေယျ. ကိံကာရဏာ? မာ မံ ကိစ္စံ ကိစ္စကာလေ ဗျဓေသိ၊ ပုရေ ကတ္တဗ္ဗဉှိ ပုရေ အကယိရမာနံ ပစ္ဆာ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝပ္ပတ္တံ အတ္တနော ကိစ္စကာလေ ကာယစိတ္တာဗာဓေန ဗျဓေတိ၊ တံ မံ မာ ဗျဓေသီတိ ပဌမမေဝ နံ ပဏ္ဍိတော ကရေယျ. တံ တာဒိသန္တိ ယထာ ပဏ္ဍိတံ ပုရိသံ. ပဋိကတကိစ္စကာရိန္တိ ပဋိကစ္စေဝ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စကာရိနံ. တံ ကိစ္စံ ကိစ္စကာလေတိ အနာဂတံ ကိစ္စံ ကယိရမာနံ ပစ္ဆာ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝပ္ပတ္တံ အတ္တနော ကိစ္စကာလေ ကာယစိတ္တာဗာဓကာလေ တာဒိသံ ပုရိမံ န ဗျဓေတိ န ဗာဓတိ. ကသ္မာ? ပုရေယေဝ ကတတ္တာတိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဒေဝဒတ္တော ပစ္စုပ္ပန္နသုခေ လဂ္ဂေါ အနာဂတဘယံ အနောလောကေတွာ သပရိသော ဝိနာသံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဗာလဝဍ္ဎကီ ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ဒက္ခိဏဒိသာယ ဌိတော အဓမ္မိကဒေဝပုတ္တော ကောကာလိကော၊ ဥတ္တရဒိသာယ ဌိတော ဓမ္မိကဒေဝပုတ္တော သာရိပုတ္တော၊ ပဏ္ဍိတဝဍ္ဎကီ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သမုဒ္ဒဝါဏိဇဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၄၆၇] ၄. ကာမဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကာမံ ကာမယမာနဿာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကော ကိရ သာဝတ္ထိဝါသီ ဗြာဟ္မဏော အစိရဝတီတီရေ ခေတ္တကရဏတ္ထာယ အရညံ ကောဋေသိ. သတ္ထာ တဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တော မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ကိံ ကရောသိ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ခေတ္တဋ္ဌာနံ ကောဋာပေမိ ဘော၊ ဂေါတမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ကမ္မံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ အဂမာသိ. ဧတေနေဝ ဥပါယေန ဆိန္နရုက္ခေ ဟာရေတွာ ခေတ္တဿ သောဓနကာလေ ကသနကာလေ ကေဒါရဗန္ဓနကာလေ ဝပနကာလေတိ ပုနပ္ပုနံ ဂန္တွာ တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရမကာသိ. ဝပနဒိဝသေ ပန သော ဗြာဟ္မဏော ‘‘အဇ္ဇ၊ ဘော ဂေါတမ၊ မယှံ ဝပ္ပမင်္ဂလံ၊ အဟံ ဣမသ္မိံ သဿေ နိပ္ဖန္နေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ တုဏှီဘာဝေန အဓိဝါသေတွာ ပက္ကာမိ. ပုနေကဒိဝသံ ဗြာဟ္မဏော သဿံ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာပိ တတ္ထ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ ကရောသိ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သဿံ ဩလောကေမိ ဘော ဂေါတမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. တဒါ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ ‘‘သမဏော ဂေါတမော အဘိဏှံ အာဂစ္ဆတိ၊ နိဿံသယံ ဘတ္တေန အတ္ထိကော၊ ဒဿာမဟံ တဿ ဘတ္တ’’န္တိ. တဿေဝံ စိန္တေတွာ ဂေဟံ ဂတဒိဝသေ သတ္ထာပိ တတ္ထ အဂမာသိ. အထ ဗြာဟ္မဏဿ အတိဝိယ ဝိဿာသော အဟောသိ. အပရဘာဂေ ပရိဏတေ သဿေ ‘‘သွေ ခေတ္တံ လာယိဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ နိပန္နေ ဗြာဟ္မဏေ အစိရဝတိယာ ဥပရိ သဗ္ဗရတ္တိံ ကရကဝဿံ ဝဿိ. မဟောဃော အာဂန္တွာ ဧကနာဠိမတ္တမ္ပိ အနဝသေသံ ကတွာ သဗ္ဗံ သဿံ သမုဒ္ဒံ ပဝေသေသိ. ဗြာဟ္မဏော ဩဃမှိ ပတိတေ သဿဝိနာသံ ဩလောကေတွာ သကဘာဝေန သဏ္ဌာတုံ နာဟောသိ၊ ဗလဝသောကာဘိဘူတော ဟတ္ထေန ဥရံ ပဟရိတွာ ပရိဒေဝမာနော ရောဒန္တော နိပဇ္ဇိ.

သတ္ထာ ပစ္စူသသမယေ သောကာဘိဘူတံ ဗြာဟ္မဏံ ဒိသွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏဿာဝဿယော ဘဝိဿာမီ’’တိ ပုနဒိဝသေ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဘိက္ခူ ဝိဟာရံ ပေသေတွာ ပစ္ဆာသမဏေန သဒ္ဓိံ တဿ ဂေဟဒွါရံ အဂမာသိ. ဗြာဟ္မဏော သတ္ထု အာဂတဘာဝံ သုတွာ ‘‘ပဋိသန္ထာရတ္ထာယ မေ သဟာယော အာဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ ပဋိလဒ္ဓဿာသော အာသနံ ပညပေသိ. သတ္ထာ ပဝိသိတွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ ကသ္မာ တွံ ဒုမ္မနောသိ၊ ကိံ တေ အဖာသုက’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ဘော ဂေါတမ၊ အစိရဝတီတီရေ မယာ ရုက္ခစ္ဆေဒနတော ပဋ္ဌာယ ကတံ ကမ္မံ တုမှေ ဇာနာထ၊ အဟံ ‘‘ဣမသ္မိံ သဿေ နိပ္ဖန္နေ တုမှာကံ ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ ဝိစရာမိ၊ ဣဒါနိ မေ သဗ္ဗံ တံ သဿံ မဟောဃော သမုဒ္ဒမေဝ ပဝေသေသိ၊ ကိဉ္စိ အဝသိဋ္ဌံ နတ္ထိ၊ သကဋသတမတ္တံ ဓညံ ဝိနဋ္ဌံ၊ တေန မေ မဟာသောကော ဥပ္ပန္နောတိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဗြာဟ္မဏ၊ သောစန္တဿ နဋ္ဌံ ပုနာဂစ္ဆတီ’’တိ. ‘‘နော ဟေတံ ဘော ဂေါတမာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ သောစသိ၊ ဣမေသံ သတ္တာနံ ဓနဓညံ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇနကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ နဿနကာလေ နဿတိ၊ ကိဉ္စိ သင်္ခါရဂတံ အနဿနဓမ္မံ နာမ နတ္ထိ၊ မာ စိန္တယီ’’တိ. ဣတိ နံ သတ္ထာ သမဿာသေတွာ တဿ သပ္ပါယဓမ္မံ ဒေသေန္တော ကာမသုတ္တံ (သု. နိ. ၇၇၂ အာဒယော) ကထေသိ. သုတ္တပရိယောသာနေ သောစန္တော ဗြာဟ္မဏော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. သတ္ထာ တံ နိဿောကံ ကတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ အဂမာသိ. ‘‘သတ္ထာ အသုကံ နာမ ဗြာဟ္မဏံ သောကသလ္လသမပ္ပိတံ နိဿောကံ ကတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသီ’’တိ သကလနဂရံ အညာသိ. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ ဒသဗလော ဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ မိတ္တံ ကတွာ ဝိဿာသိကော ဟုတွာ ဥပါယေနေဝ တဿ သောကသလ္လသမပ္ပိတဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ တံ နိဿောကံ ကတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပါဟံ ဧတံ နိဿောကမကာသိ’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တဿ ရညော ဒွေ ပုတ္တာ အဟေသုံ. သော ဇေဋ္ဌကဿ ဥပရဇ္ဇံ အဒါသိ၊ ကနိဋ္ဌဿ သေနာပတိဋ္ဌာနံ. အပရဘာဂေ ဗြဟ္မဒတ္တေ ကာလကတေ အမစ္စာ ဇေဋ္ဌကဿ အဘိသေကံ ပဋ္ဌပေသုံ. သော ‘‘န မယှံ ရဇ္ဇေနတ္ထော၊ ကနိဋ္ဌဿ မေ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ပုနပ္ပုနံ ယာစိယမာနောပိ ပဋိက္ခိပိတွာ ကနိဋ္ဌဿ အဘိသေကေ ကတေ ‘‘န မေ ဣဿရိယေနတ္ထော’’တိ ဥပရဇ္ဇာဒီနိပိ န ဣစ္ဆိ. ‘‘တေန ဟိ သာဒူနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇန္တော ဣဓေဝ ဝသာဟီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘န မေ ဣမသ္မိံ နဂရေ ကိစ္စံ အတ္ထီ’’တိ ဗာရာဏသိတော နိက္ခမိတွာ ပစ္စန္တံ ဂန္တွာ ဧကံ သေဋ္ဌိကုလံ နိဿာယ သဟတ္ထေန ကမ္မံ ကရောန္တော ဝသိ. တေ အပရဘာဂေ တဿ ရာဇကုမာရဘာဝံ ဉတွာ ကမ္မံ ကာတုံ နာဒံသု၊ ကုမာရပရိဟာရေနေဝ တံ ပရိဟရိံသု. အပရဘာဂေ ရာဇကမ္မိကာ ခေတ္တပ္ပမာဏဂ္ဂဟဏတ္ထာယ တံ ဂါမံ အဂမံသု. သေဋ္ဌိ ရာဇကုမာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သာမိ၊ မယံ တုမှေ ပေါသေမ၊ ကနိဋ္ဌဘာတိကဿ ပဏ္ဏံ ပေသေတွာ အမှာကံ ဗလိံ ဟာရေထာ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘အဟံ အသုကသေဋ္ဌိကုလံ နာမ ဥပနိဿာယ ဝသာမိ၊ မံ နိဿာယ ဧတေသံ ဗလိံ ဝိဿဇ္ဇေဟီ’’တိ ပဏ္ဏံ ပေသေသိ. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတွာ တထာ ကာရေသိ.

အထ နံ သကလဂါမဝါသိနောပိ ဇနပဒဝါသိနောပိ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မယံ တုမှာကညေဝ ဗလိံ ဒဿာမ၊ အမှာကမ္ပိ သုင်္ကံ ဝိဿဇ္ဇာပေဟီ’’တိ အာဟံသု. သော တေသမ္ပိ အတ္ထာယ ပဏ္ဏံ ပေသေတွာ ဝိဿဇ္ဇာပေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ တေ တဿေဝ ဗလိံ အဒံသု. အထဿ မဟာလာဘသက္ကာရော အဟောသိ၊ တေန သဒ္ဓိညေဝဿ တဏှာပိ မဟတီ ဇာတာ. သော အပရဘာဂေပိ သဗ္ဗံ ဇနပဒံ ယာစိ၊ ဥပဍ္ဎရဇ္ဇံ ယာစိ၊ ကနိဋ္ဌောပိ တဿ အဒါသိယေဝ. သော တဏှာယ ဝဍ္ဎမာနာယ ဥပဍ္ဎရဇ္ဇေနပိ အသန္တုဋ္ဌော ‘‘ရဇ္ဇံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဇနပဒပရိဝုတော တံ နဂရံ ဂန္တွာ ဗဟိနဂရေ ဌတွာ ‘‘ရဇ္ဇံ ဝါ မေ ဒေတု ယုဒ္ဓံ ဝါ’’တိ ကနိဋ္ဌဿ ပဏ္ဏံ ပဟိဏိ. ကနိဋ္ဌော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဗာလော ပုဗ္ဗေ ရဇ္ဇမ္ပိ ဥပရဇ္ဇာဒီနိပိ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ ‘ယုဒ္ဓေန ဂဏှာမီ’တိ ဝဒတိ၊ သစေ ခေါ ပနာဟံ ဣမံ ယုဒ္ဓေန မာရေဿာမိ၊ ဂရဟာ မေ ဘဝိဿတိ၊ ကိံ မေ ရဇ္ဇေနာ’’တိ. အထဿ ‘‘အလံ ယုဒ္ဓေန၊ ရဇ္ဇံ ဂဏှတူ’’တိ ပေသေသိ. သော ရဇ္ဇံ ဂဏှိတွာ ကနိဋ္ဌဿ ဥပရဇ္ဇံ ဒတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော တဏှာဝသိကော ဟုတွာ ဧကေန ရဇ္ဇေန အသန္တုဋ္ဌော ဒွေ တီဏိ ရဇ္ဇာနိ ပတ္ထေတွာ တဏှာယ ကောဋိံ နာဒ္ဒသ.

တဒါ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ‘‘ကေ နု ခေါ လောကေ မာတာပိတရော ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ ကေ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရောန္တိ၊ ကေ တဏှာဝသိကာ’’တိ ဩလောကေန္တော တဿ တဏှာဝသိကဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အယံ ဗာလော ဗာရာဏသိရဇ္ဇေနပိ န တုဿတိ၊ အဟံ သိက္ခာပေဿာမိ န’’န္တိ မာဏဝကဝေသေန ရာဇဒွါရေ ဌတွာ ‘‘ဧကော ဥပါယကုသလော မာဏဝေါ ဒွါရေ ဌိတော’’တိ အာရောစာပေတွာ ‘‘ပဝိသတူ’’တိ ဝုတ္တေ ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ ဇယာပေတွာ ‘‘ကိံကာရဏာ အာဂတောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မဟာရာဇ တုမှာကံ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထိ၊ ရဟော ပစ္စာသီသာမီ’’တိ အာဟ. သက္ကာနုဘာဝေန တာဝဒေဝ မနုဿာ ပဋိက္ကမိံသု. အထ နံ မာဏဝေါ ‘‘အဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဖီတာနိ အာကိဏ္ဏမနုဿာနိ သမ္ပန္နဗလဝါဟနာနိ တီဏိ နဂရာနိ ပဿာမိ၊ အဟံ တေ အတ္တနော အာနုဘာဝေန တေသု ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ဒဿာမိ၊ ပပဉ္စံ အကတွာ သီဃံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. သော တဏှာဝသိကော ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သက္ကာနုဘာဝေန ‘‘ကော ဝါ တွံ၊ ကုတော ဝါ အာဂတော၊ ကိံ ဝါ တေ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ န ပုစ္ဆိ. သောပိ ဧတ္တကံ ဝတွာ တာဝတိံသဘဝနမေဝ အဂမာသိ.

ရာဇာ အမစ္စေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဧကော မာဏဝေါ ‘အမှာကံ တီဏိ ရဇ္ဇာနိ ဂဟေတွာ ဒဿာမီ’တိ အာဟ၊ တံ ပက္ကောသထ၊ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ ဗလကာယံ သန္နိပါတာပေထ၊ ပပဉ္စံ အကတွာ တီဏိ ရဇ္ဇာနိ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံ ပန တေ၊ မဟာရာဇ၊ တဿ မာဏဝဿ သက္ကာရော ဝါ ကတော၊ နိဝါသဋ္ဌာနံ ဝါ ပုစ္ဆိတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘နေဝ သက္ကာရံ အကာသိံ၊ န နိဝါသဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိံ၊ ဂစ္ဆထ နံ ဥပဓာရေထာ’’တိ အာဟ. ဥပဓာရေန္တာ နံ အဒိသွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ သကလနဂရေ မာဏဝံ န ပဿာမာ’’တိ အာရောစေသုံ. တံ သုတွာ ရာဇာ ဒေါမနဿဇာတော ‘‘တီသု နဂရေသု ရဇ္ဇံ နဋ္ဌံ၊ မဟန္တေနမှိ ယသေန ပရိဟီနော၊ ‘နေဝ မေ ပရိဗ္ဗယံ အဒါသိ၊ န စ ပုစ္ဆိ နိဝါသဋ္ဌာန’န္တိ မယှံ ကုဇ္ဈိတွာ မာဏဝေါ အနာဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ ပုနပ္ပုနံ စိန္တေသိ. အထဿ တဏှာဝသိကဿ သရီရေ ဍာဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ သရီရေ ပရိဍယှန္တေ ဥဒရံ ခေါဘေတွာ လောဟိတပက္ခန္ဒိကာ ဥဒပါဒိ. ဧကံ ဘာဇနံ ပဝိသတိ၊ ဧကံ နိက္ခမတိ၊ ဝေဇ္ဇာ တိကိစ္ဆိတုံ န သက္ကောန္တိ၊ ရာဇာ ကိလမတိ. အထဿ ဗျာဓိတဘာဝေါ သကလနဂရေ ပါကဋော အဟောသိ.

တဒါ ဗောဓိသတ္တော တက္ကသိလတော သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဗာရာဏသိနဂရေ မာတာပိတူနံ သန္တိကံ အာဂတော တံ ရညော ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘အဟံ တိကိစ္ဆိဿာမီ’’တိ ရာဇဒွါရံ ဂန္တွာ ‘‘ဧကော ကိရ တရုဏမာဏဝေါ တုမှေ တိကိစ္ဆိတုံ အာဂတော’’တိ အာရောစာပေသိ. ရာဇာ ‘‘မဟန္တမဟန္တာ ဒိသာပါမောက္ခဝေဇ္ဇာပိ မံ တိကိစ္ဆိတုံ န သက္ကောန္တိ၊ ကိံ တရုဏမာဏဝေါ သက္ခိဿတိ၊ ပရိဗ္ဗယံ ဒတွာ ဝိဿဇ္ဇေထ န’’န္တိ အာဟ. တံ သုတွာ မာဏဝေါ ‘‘မယှံ ဝေဇ္ဇကမ္မေန ဝေတနံ နတ္ထိ၊ အဟံ တိကိစ္ဆာမိ၊ ကေဝလံ ဘေသဇ္ဇမူလမတ္တံ ဒေတူ’’တိ အာဟ. တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ ပက္ကောသာပေသိ. မာဏဝေါ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘မာ ဘာယိ၊ မဟာရာဇ၊ အဟံ တေ တိကိစ္ဆာမိ၊ အပိစ ခေါ ပန မေ ရောဂဿ သမုဋ္ဌာနံ အာစိက္ခာဟီ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ဟရာယမာနော ‘‘ကိံ တေ သမုဋ္ဌာနေန၊ ဘေသဇ္ဇံ ဧဝ ကရောဟီ’’တိ အာဟ. မဟာရာဇ၊ ဝေဇ္ဇာ နာမ ‘‘အယံ ဗျာဓိ ဣမံ နိဿာယ သမုဋ္ဌိတော’’တိ ဉတွာ အနုစ္ဆဝိကံ ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တီတိ. ရာဇာ ‘‘သာဓု တာတာ’’တိ သမုဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ‘‘ဧကေန မာဏဝေန အာဂန္တွာ တီသု နဂရေသု ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ဒဿာမီ’’တိအာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗံ ကထေတွာ ‘‘ဣတိ မေ တာတ၊ တဏှံ နိဿာယ ဗျာဓိ ဥပ္ပန္နော၊ သစေ တိကိစ္ဆိတုံ သက္ကောသိ၊ တိကိစ္ဆာဟီ’’တိ အာဟ. ကိံ ပန မဟာရာဇ၊ သောစနာယ တာနိ နဂရာနိ သက္ကာ လဒ္ဓုန္တိ? ‘‘န သက္ကာ တာတာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ သောစသိ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗမေဝ ဟိ သဝိညာဏကာဝိညာဏကဝတ္ထုံ အတ္တနော ကာယံ အာဒိံ ကတွာ ပဟာယ ဂမနီယံ၊ စတူသု နဂရေသု ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာပိ တွံ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ န စတဿော ဘတ္တပါတိယော ဘုဉ္ဇိဿသိ၊ န စတူသု သယနေသု သယိဿသိ၊ န စတ္တာရိ ဝတ္ထယုဂါနိ အစ္ဆာဒေဿသိ၊ တဏှာဝသိကေန နာမ ဘဝိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ အယဉှိ တဏှာ နာမ ဝဍ္ဎမာနာ စတူဟိ အပါယေဟိ မုစ္စိတုံ န ဒေတီတိ.

ဣတိ နံ မဟာသတ္တော ဩဝဒိတွာ အထဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၃၇. ‘‘ကာမံ ကာမယမာနဿ၊ တဿ စေ တံ သမိဇ္ဈတိ၊

အဒ္ဓါ ပီတိမနော ဟောတိ၊ လဒ္ဓါ မစ္စော ယဒိစ္ဆတိ.

၃၈. ‘‘ကာမံ ကာမယမာနဿ၊ တဿ စေ တံ သမိဇ္ဈတိ၊

တတော နံ အပရံ ကာမေ၊ ဃမ္မေ တဏှံဝ ဝိန္ဒတိ.

၃၉. ‘‘ဂဝံဝ သိင်္ဂိနော သိင်္ဂံ၊ ဝဍ္ဎမာနဿ ဝဍ္ဎတိ၊

ဧဝံ မန္ဒဿ ပေါသဿ၊ ဗာလဿ အဝိဇာနတော၊

ဘိယျော တဏှာ ပိပါသာ စ၊ ဝဍ္ဎမာနဿ ဝဍ္ဎတိ.

၄၀. ‘‘ပထဗျာ သာလိယဝကံ၊ ဂဝါဿံ ဒါသပေါရိသံ၊

ဒတွာ စ နာလမေကဿ၊ ဣတိ ဝိဒွါ သမံ စရေ.

၄၁. ‘‘ရာဇာ ပသယှ ပထဝိံ ဝိဇိတွာ၊ သသာဂရန္တံ မဟိမာဝသန္တော၊

ဩရံ သမုဒ္ဒဿ အတိတ္တရူပေါ၊ ပါရံ သမုဒ္ဒဿပိ ပတ္ထယေထ.

၄၂. ‘‘ယာဝ အနုဿရံ ကာမေ၊ မနသာ တိတ္တိ နာဇ္ဈဂါ၊

တတော နိဝတ္တာ ပဋိက္ကမ္မ ဒိသွာ၊ တေ ဝေ သုတိတ္တာ ယေ ပညာယ တိတ္တာ.

၄၃. ‘‘ပညာယ တိတ္တိနံ သေဋ္ဌံ၊ န သော ကာမေဟိ တပ္ပတိ၊

ပညာယ တိတ္တံ ပုရိသံ၊ တဏှာ န ကုရုတေ ဝသံ.

၄၄. ‘‘အပစိနေထေဝ ကာမာနံ၊ အပ္ပိစ္ဆဿ အလောလုပေါ၊

သမုဒ္ဒမတ္တော ပုရိသော၊ န သော ကာမေဟိ တပ္ပတိ.

၄၅. ‘‘ရထကာရောဝ စမ္မဿ၊ ပရိကန္တံ ဥပါဟနံ၊

ယံ ယံ စဇတိ ကာမာနံ၊ တံ တံ သမ္ပဇ္ဇတေ သုခံ၊

သဗ္ဗဉ္စေ သုခမိစ္ဆေယျ၊ သဗ္ဗေ ကာမေ ပရိစ္စဇေ’’တိ.

တတ္ထ ကာမန္တိ ဝတ္ထုကာမမ္ပိ ကိလေသကာမမ္ပိ. ကာမယမာနဿာတိ ပတ္ထယမာနဿ. တဿ စေ တံ သမိဇ္ဈတီတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ တံ ကာမိတဝတ္ထု သမိဇ္ဈတိ စေ၊ နိပ္ဖဇ္ဇတိ စေတိ အတ္ထော. တတော နံ အပရံ ကာမေတိ ဧတ္ထ နန္တိ နိပါတမတ္တံ. အပရန္တိ ပရဘာဂဒီပနံ. ကာမေတိ ဥပယောဂဗဟုဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သစေ ကာမံ ကာမယမာနဿ တံ ကာမိတဝတ္ထု သမိဇ္ဈတိ၊ တသ္မိံ သမိဒ္ဓေ တတော ပရံ သော ပုဂ္ဂလော ကာမယမာနော ယထာ နာမ ဃမ္မေ ဂိမှကာလေ ဝါတာတပေန ကိလန္တော တဏှံ ဝိန္ဒတိ၊ ပါနီယပိပါသံ ပဋိလဘတိ၊ ဧဝံ ဘိယျော ကာမတဏှာသင်္ခါတေ ကာမေ ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတိ၊ ရူပတဏှာဒိကာ တဏှာ စဿ ဝဍ္ဎတိယေဝါတိ. ဂဝံဝါတိ ဂေါရူပဿ ဝိယ. သိင်္ဂိနောတိ မတ္ထကံ ပဒါလေတွာ ဥဋ္ဌိတသိင်္ဂဿ. မန္ဒဿာတိ မန္ဒပညဿ. ဗာလဿာတိ ဗာလဓမ္မေ ယုတ္တဿ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ဝစ္ဆကဿ ဝဍ္ဎန္တဿ သရီရေနေဝ သဒ္ဓိံ သိင်္ဂံ ဝဍ္ဎတိ၊ ဧဝံ အန္ဓဗာလဿပိ အပ္ပတ္တကာမတဏှာ စ ပတ္တကာမပိပါသာ စ အပရာပရံ ဝဍ္ဎတီတိ.

သာလိယဝကန္တိ သာလိခေတ္တယဝခေတ္တံ. ဧတေန သာလိယဝါဒိကံ သဗ္ဗံ ဓညံ ဒဿေတိ၊ ဒုတိယပဒေန သဗ္ဗံ ဒွိပဒစတုပ္ပဒံ ဒဿေတိ. ပဌမပဒေန ဝါ သဗ္ဗံ အဝိညာဏကံ၊ ဣတရေန သဝိညာဏကံ. ဒတွာ စာတိ ဒတွာပိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တိဋ္ဌန္တု တီဏိ ရဇ္ဇာနိ၊ သစေ သော မာဏဝေါ အညံ ဝါ သကလမ္ပိ ပထဝိံ သဝိညာဏကာဝိညာဏကရတနပူရံ ကဿစိ ဒတွာ ဂစ္ဆေယျ၊ ဣဒမ္ပိ ဧတ္တကံ ဝတ္ထု ဧကဿေဝ အပရိယန္တံ၊ ဧဝံ ဒုပ္ပူရာ ဧသာ တဏှာ နာမ. ဣတိ ဝိဒွါ သမံ စရေတိ ဧဝံ ဇာနန္တော ပုရိသော တဏှာဝသိကော အဟုတွာ ကာယသမာစာရာဒီနိ ပူရေန္တော စရေယျ.

ဩရန္တိ ဩရိမကောဋ္ဌာသံ ပတွာ တေန အတိတ္တရူပေါ ပုန သမုဒ္ဒပါရမ္ပိ ပတ္ထယေထ. ဧဝံ တဏှာဝသိကသတ္တာ နာမ ဒုပ္ပူရာတိ ဒဿေတိ. ယာဝါတိ အနိယာမိတပရိစ္ဆေဒေါ. အနုဿရန္တိ အနုဿရန္တော. နာဇ္ဈဂါတိ န ဝိန္ဒတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အပရိယန္တေပိ ကာမေ မနသာ အနုဿရန္တော တိတ္တိံ န ဝိန္ဒတိ၊ ပတ္တုကာမောဝ ဟောတိ၊ ဧဝံ ကာမေသု သတ္တာနံ တဏှာ ဝဍ္ဎတေဝ. တတော နိဝတ္တာတိ တတော ပန ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမတော စိတ္တေန နိဝတ္တိတွာ ကာယေန ပဋိက္ကမ္မ ဉာဏေန အာဒီနဝံ ဒိသွာ ယေ ပညာယ တိတ္တာ ပရိပုဏ္ဏာ၊ တေ တိတ္တာ နာမ.

ပညာယ တိတ္တိနံ သေဋ္ဌန္တိ ပညာယ တိတ္တီနံ အယံ ပရိပုဏ္ဏသေဋ္ဌော၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. န သော ကာမေဟိ တပ္ပတီတိ ‘‘န ဟီ’’တိပိ ပါဌော. ယသ္မာ ပညာယ တိတ္တော ပုရိသော ကာမေဟိ န ပရိဍယှတီတိ အတ္ထော. န ကုရုတေ ဝသန္တိ တာဒိသဉှိ ပုရိသံ တဏှာ ဝသေ ဝတ္တေတုံ န သက္ကောတိ၊ သွေဝ ပန တဏှာယ အာဒီနဝံ ဒိသွာ သရဘင်္ဂမာဏဝေါ ဝိယ စ အဍ္ဎမာသကရာဇာ ဝိယ စ တဏှာဝသေ န ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. အပစိနေထေဝါတိ ဝိဒ္ဓံသေထေဝ. သမုဒ္ဒမတ္တောတိ မဟတိယာ ပညာယ သမန္နာဂတတ္တာ သမုဒ္ဒပ္ပမာဏော. သော မဟန္တေန အဂ္ဂိနာပိ သမုဒ္ဒေါ ဝိယ ကိလေသကာမေဟိ န တပ္ပတိ န ဍယှတိ.

ရထကာရောတိ စမ္မကာရော. ပရိကန္တန္တိ ပရိကန္တန္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ စမ္မကာရော ဥပါဟနံ ပရိကန္တန္တော ယံ ယံ စမ္မဿ အဂယှူပဂဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တံ တံ စဇိတွာ ဥပါဟနံ ကတွာ ဥပါဟနမူလံ လဘိတွာ သုခိတော ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ပဏ္ဍိတော စမ္မကာရသတ္ထသဒိသာယ ပညာယ ကန္တန္တော ယံ ယံ ဩဓိံ ကာမာနံ စဇတိ၊ တေန တေနဿ ကာမောဓိနာ ရဟိတံ တံ တံ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မဉ္စ သုခံ သမ္ပဇ္ဇတိ ဝိဂတဒရထံ၊ သစေ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ကာယကမ္မာဒိသုခံ ဝိဂတပရိဠာဟမေဝ ဣစ္ဆေယျ၊ ကသိဏံ ဘာဝေတွာ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ သဗ္ဗေ ကာမေ ပရိစ္စဇေတိ.

ဗောဓိသတ္တဿ ပန ဣမံ ဂါထံ ကထေန္တဿ ရညော သေတစ္ဆတ္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဩဒါတကသိဏဇ္ဈာနံ ဥဒပါဒိ၊ ရာဇာပိ အရောဂေါ အဟောသိ. သော တုဋ္ဌော သယနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ‘‘ဧတ္တကာ ဝေဇ္ဇာ မံ တိကိစ္ဆိတုံ နာသက္ခိံသု၊ ပဏ္ဍိတမာဏဝေါ ပန အတ္တနော ဉာဏောသဓေန မံ နိရောဂံ အကာသီ’’တိ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ဒသမံ ဂါထမာဟ –

၄၆. ‘‘အဋ္ဌ တေ ဘာသိတာ ဂါထာ၊ သဗ္ဗာ ဟောန္တိ သဟဿိယာ၊