၂. ဂန္ဓာရဝဂ္ဂေါ

[၄၀၆] ၁. ဂန္ဓာရဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဟိတွာ ဂါမသဟဿာနီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဘေသဇ္ဇသန္နိဓိကာရသိက္ခာပဒံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ပန ရာဇဂဟေ သမုဋ္ဌိတံ. အာယသ္မတာ ဟိ ပိလိန္ဒဝစ္ဆေန အာရာမိကကုလံ မောစေတုံ ရာဇနိဝေသနံ ဂန္တွာ ရညော ပါသာဒေ ဣဒ္ဓိဗလေန သောဝဏ္ဏမယေ ကတေ မနုဿာ ပသီဒိတွာ ထေရဿ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ပဟိဏိံသု. သော တာနိ ပရိသာယ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ပရိသာ ပနဿ ဗာဟုလ္လိကာ အဟောသိ၊ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ကောဠမ္ဗေပိ ဃဋေပိ ပတ္တတ္ထဝိကာယောပိ ပူရေတွာ ပဋိသာမေသိ. မနုဿာ ဒိသွာ ‘‘မဟိစ္ဆာ ဣမေ သမဏာ အန္တောကောဋ္ဌာဂါရိကာ’’တိ ဥဇ္ဈာယိံသု. သတ္ထာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ ဂိလာနာနံ ဘိက္ခူန’’န္တိ (ပါရာ. ၆၂၂-၆၂၃) သိက္ခာပဒံ ပညပေတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဗာဟိရကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စသီလမတ္တကံ ရက္ခန္တာပိ လောဏသက္ခရမတ္တကံ ပုနဒိဝသတ္ထာယ နိဒဟန္တေ ဂရဟိံသု၊ တုမှေ ပန ဧဝရူပေ နိယျာနိကသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒုတိယတတိယဒိဝသတ္ထာယ သန္နိဓိံ ကရောန္တာ အယုတ္တံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဂန္ဓာရရဋ္ဌေ ဗောဓိသတ္တော ဂန္ဓာရရညော ပုတ္တော ဟုတွာ ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာယ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. မဇ္ဈိမပဒေသေပိ ဝိဒေဟရဋ္ဌေ ဝိဒေဟော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တေ ဒွေပိ ရာဇာနော အဒိဋ္ဌသဟာယာ ဟုတွာ အညမညံ ထိရဝိဿာသာ အဟေသုံ. တဒါ မနုဿာ ဒီဃာယုကာ ဟောန္တိ၊ တိံသ ဝဿသဟဿာနိ ဇီဝန္တိ. အထေကဒါ ဂန္ဓာရရာဇာ ပုဏ္ဏမုပေါသထဒိဝသေ သမာဒိန္နသီလော မဟာတလေ ပညတ္တဝရပလ္လင်္ကမဇ္ဈဂတော ဝိဝဋေန သီဟပဉ္ဇရေန ပါစီနလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော အမစ္စာနံ ဓမ္မတ္ထယုတ္တကထံ ကထေန္တော နိသီဒိ. တသ္မိံ ခဏေ ဂဂနတလံ အတိလင်္ဃန္တမိဝ ပရိပုဏ္ဏံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ရာဟု အဝတ္ထရိ၊ စန္ဒပ္ပဘာ အန္တရဓာယိ. အမစ္စာ စန္ဒာလောကံ အပဿန္တာ စန္ဒဿ ရာဟုနာ ဂဟိတဘာဝံ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ စန္ဒံ ဩလောကေတွာ ‘‘အယံ စန္ဒော အာဂန္တုကဥပက္ကိလေသေန ဥပက္ကိလိဋ္ဌော နိပ္ပဘော ဇာတော၊ မယှမ္ပေသ ရာဇပရိဝါရော ဥပက္ကိလေသော၊ န ခေါ ပန မေတံ ပတိရူပံ၊ ယာဟံ ရာဟုနာ ဂဟိတစန္ဒော ဝိယ နိပ္ပဘော ဘဝေယျံ၊ ဝိသုဒ္ဓေ ဂဂနတရေ ဝိရောစန္တံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဝိယ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိဿာမိ၊ ကိံ မေ ပရေန ဩဝဒိတေန၊ ကုလေ စ ဂဏေ စ အလဂ္ဂေါ ဟုတွာ အတ္တာနမေဝ ဩဝဒန္တော ဝိစရိဿာမိ၊ ဣဒံ မေ ပတိရူပ’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘ယံ ဣစ္ဆထ၊ တံ ရာဇာနံ ကရောထာ’’တိ ရဇ္ဇံ အမစ္စာနံ နိယျာဒေသိ. သော ရဇ္ဇံ ဆဍ္ဍေတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဈာနာဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနရတိသမပ္ပိတော ဟိမဝန္တပဒေသေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ.

ဝိဒေဟရာဇာပိ ‘‘သုခံ မေ သဟာယဿာ’’တိ ဝါဏိဇေ ပုစ္ဆိတွာ တဿ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ သုတွာ ‘‘မမ သဟာယေ ပဗ္ဗဇိတေ အဟံ ရဇ္ဇေန ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ သတ္တယောဇနိကေ မိထိလနဂရေ တိယောဇနသတိကေ ဝိဒေဟရဋ္ဌေ သောဠသသု ဂါမသဟဿေသု ပူရိတာနိ ကောဋ္ဌာဂါရာနိ၊ သောဠသသဟဿာ စ နာဋကိတ္ထိယော ဆဍ္ဍေတွာ ပုတ္တဓီတရော အမနသိကတွာ ဟိမဝန္တပဒေသံ ပဝိသိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဝတ္တဖလဘောဇနော ဟုတွာ သမပ္ပဝတ္တဝါသံ ဝသန္တော ဝိစရိ. တေ ဥဘောပိ သမဝတ္တစာရံ စရန္တာ အပရဘာဂေ သမာဂစ္ဆိံသု၊ န ပန အညမညံ သဉ္ဇာနိံသု၊ သမ္မောဒမာနာ ဧကတောဝ သမပ္ပဝတ္တဝါသံ ဝသိံသု. တဒါ ဝိဒေဟတာပသော ဂန္ဓာရတာပသဿ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောတိ. တေသံ ဧကသ္မိံ ပုဏ္ဏမဒိဝသေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မတ္ထယုတ္တကထံ ကထေန္တာနံ ဂဂနတလေ ဝိရောစမာနံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ရာဟု အဝတ္ထရိ. ဝိဒေဟတာပသော ‘‘ကိံ နု ခေါ စန္ဒဿ ပဘာ နဋ္ဌာ’’တိ ဩလောကေတွာ ရာဟုနာ ဂဟိတံ စန္ဒံ ဒိသွာ ‘‘ကော နု ခေါ ဧသ အာစရိယ၊ စန္ဒံ အဝတ္ထရိတွာ နိပ္ပဘမကာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. အန္တေဝါသိက အယံ ရာဟု နာမ စန္ဒဿေကော ဥပက္ကိလေသော၊ ဝိရောစိတုံ န ဒေတိ၊ အဟမ္ပိ ရာဟုဂဟိတံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ ပရိသုဒ္ဓဿ စန္ဒမဏ္ဍလဿ အာဂန္တုကေန ဥပက္ကိလေသေန နိပ္ပဘံ ဇာတံ၊ မယှမ္ပိ ဣဒံ ရဇ္ဇံ ဥပက္ကိလေသော၊ ယာဝ စန္ဒမဏ္ဍလံ ရာဟု ဝိယ ဣဒံ နိပ္ပဘံ န ကရောတိ၊ တာဝ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တဒေဝ ရာဟုဂဟိတံ စန္ဒမဏ္ဍလံ အာရမ္မဏံ ကတွာ မဟာရဇ္ဇံ ဆဍ္ဍေတွာ ပဗ္ဗဇိတောတိ. ‘‘အာစရိယ၊ တွံ ဂန္ဓာရရာဇာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ အဟ’’န္တိ. ‘‘အာစရိယ၊ အဟမ္ပိ ဝိဒေဟရဋ္ဌေ မိထိလနဂရေ ဝိဒေဟရာဇာ နာမ၊ နနု မယံ အညမညံ အဒိဋ္ဌသဟာယာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တေ အာရမ္မဏံ အဟောသီ’’တိ? အဟံ ‘‘တုမှေ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ သုတွာ ‘‘အဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ မဟန္တံ ဂုဏံ အဒ္ဒသာ’’တိ တုမှေယေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတောတိ. တေ တတော ပဋ္ဌာယ အတိဝိယ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ပဝတ္တဖလဘောဇနာ ဟုတွာ ဝိဟရိံသု. တတ္ထ ဒီဃရတ္တံ ဝသိတွာ စ ပန လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ဟိမဝန္တတော ဩတရိတွာ ဧကံ ပစ္စန္တဂါမံ သမ္ပာပုဏိံသု.

မနုဿာ တေသံ ဣရိယာပထေ ပသီဒိတွာ ဘိက္ခံ ဒတွာ ပဋိညံ ဂဟေတွာ အရညေ ရတ္တိဒိဝဋ္ဌာနာဒီနိ မာပေတွာ ဝသာပေသုံ. အန္တရာမဂ္ဂေပိ နေသံ ဘတ္တကိစ္စကရဏတ္ထာယ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနေ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေသုံ. တေ ပစ္စန္တဂါမေ ဘိက္ခံ စရိတွာ တာယ ပဏ္ဏသာလာယ နိသီဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တိ. တေပိ မနုဿာ တေသံ အာဟာရံ ဒဒမာနာ ဧကဒါ လောဏံ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ဒေန္တိ၊ ဧကဒါ ပဏ္ဏပုဋေ ဗန္ဓိတွာ ဒေန္တိ၊ ဧကဒါ အလောဏကာဟာရမေဝ ဒေန္တိ. တေ ဧကဒိဝသံ ပဏ္ဏပုဋေ ဗဟုတရံ လောဏံ အဒံသု. ဝိဒေဟတာပသော လောဏံ အာဒါယ ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဘတ္တကိစ္စကာလေ ပဟောနကံ ဒတွာ အတ္တနောပိ ပမာဏယုတ္တံ ဂဟေတွာ အတိရေကံ ပဏ္ဏပုဋေ ဗန္ဓိတွာ ‘‘အလောဏကဒိဝသေ ဘဝိဿတီ’’တိ တိဏဝဋ္ဋိကအန္တရေ ဌပေသိ. အထေကဒိဝသံ အလောဏကေ အာဟာရေ လဒ္ဓေ ဝိဒေဟော ဂန္ဓာရဿ ဘိက္ခာဘာဇနံ ဒတွာ တိဏဝဋ္ဋိကအန္တရတော လောဏံ အာဟရိတွာ ‘‘အာစရိယ၊ လောဏံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. ‘‘အဇ္ဇ မနုဿေဟိ လောဏံ န ဒိန္နံ၊ တွံ ကုတော လဘသီ’’တိ? ‘‘အာစရိယ၊ ပုရိမဒိဝသေ မနုဿာ ဗဟုံ လောဏမဒံသု၊ အထာဟံ ‘အလောဏကဒိဝသေ ဘဝိဿတီ’တိ အတိရေကံ လောဏံ ဌပေသိ’’န္တိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘မောဃပုရိသ၊ တိယောဇနသတိကံ ဝိဒေဟရဋ္ဌံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ အကိဉ္စနဘာဝံ ပတွာ ဣဒါနိ လောဏသက္ခရာယ တဏှံ ဇနေသီ’’တိ တဇ္ဇေတွာ ဩဝဒန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၇၆. ‘‘ဟိတွာ ဂါမသဟဿာနိ၊ ပရိပုဏ္ဏာနိ သောဠသ၊

ကောဋ္ဌာဂါရာနိ ဖီတာနိ၊ သန္နိဓိံ ဒါနိ ကုဗ္ဗသီ’’တိ.

တတ္ထ ကောဋ္ဌာဂါရာနီတိ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာဒိရတနကောဋ္ဌာဂါရာနိ စေဝ ဒုဿကောဋ္ဌာဂါရာနိ စ ဓညကောဋ္ဌာဂါရာနိ စ. ဖီတာနီတိ ပူရာနိ. သန္နိဓိံ ဒါနိ ကုဗ္ဗသီတိ ဣဒါနိ ‘‘သွေ ဘဝိဿတိ၊ တတိယဒိဝသေ ဘဝိဿတီ’’တိ လောဏမတ္တံ သန္နိဓိံ ကရောသီတိ.

ဝိဒေဟော ဧဝံ ဂရဟိယမာနော ဂရဟံ အသဟန္တော ပဋိပက္ခော ဟုတွာ ‘‘အာစရိယ၊ တုမှေ အတ္တနော ဒေါသံ အဒိသွာ မယှမေဝ ဒေါသံ ပဿထ၊ နနု တုမှေ ‘ကိံ မေ ပရေန ဩဝဒိတေန၊ အတ္တာနမေဝ ဩဝဒိဿာမီ’တိ ရဇ္ဇံ ဆဍ္ဍေတွာ ပဗ္ဗဇိတာ၊ တုမှေ ဣဒါနိ မံ ကသ္မာ ဩဝဒထာ’’တိ စောဒေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၇၇. ‘‘ဟိတွာ ဂန္ဓာရဝိသယံ၊ ပဟူတဓနဓာရိယံ၊

ပသာသနတော နိက္ခန္တော၊ ဣဓ ဒါနိ ပသာသသီ’’တိ.

တတ္ထ ပသာသနတောတိ ဩဝါဒါနုသာသနီဒါနတော. ဣဓ ဒါနီတိ ဣဒါနိ ဣဓ အရညေ ကသ္မာ မံ ဩဝဒထာတိ.

တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၇၈. ‘‘ဓမ္မံ ဘဏာမိ ဝေဒေဟ၊ အဓမ္မော မေ န ရုစ္စတိ၊

ဓမ္မံ မေ ဘဏမာနဿ၊ န ပါပမုပလိမ္ပတီ’’တိ.

တတ္ထ ဓမ္မန္တိ သဘာဝံ၊ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝဏ္ဏိတံ ပသတ္ထံ ကာရဏမေဝ. အဓမ္မော မေ န ရုစ္စတီတိ အဓမ္မော နာမ အသဘာဝေါ မယှံ ကဒါစိပိ န ရုစ္စတိ. န ပါပမုပလိမ္ပတီတိ မမ သဘာဝမေဝ ကာရဏမေဝ ဘဏန္တဿ ပါပံ နာမ ဟဒယေ န လိမ္ပတိ န အလ္လီယတိ. ဩဝါဒဒါနံ နာမေတံ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကဗောဓိသတ္တာနံ ပဝေဏီ. တေဟိ ဒိန္နောဝါဒံ ဗာလာ န ဂဏှန္တိ၊ ဩဝါဒဒါယကဿ ပန ပါပံ နာမ နတ္ထိ.

‘‘နိဓီနံဝ ပဝတ္တာရံ၊ ယံ ပဿေ ဝဇ္ဇဒဿိနံ၊

နိဂ္ဂယှဝါဒိံ မေဓာဝိံ၊ တာဒိသံ ပဏ္ဍိတံ ဘဇေ၊

တာဒိသံ ဘဇမာနဿ၊ သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော.

‘‘ဩဝဒေယျာနုသာသေယျ၊ အသဗ္ဘာ စ နိဝါရယေ၊

သတဉှိ သော ပိယော ဟောတိ၊ အသတံ ဟောတိ အပ္ပိယော’’တိ. (ဓ. ပ. ၇၆-၇၇)၊

ဝိဒေဟတာပသော ဗောဓိသတ္တဿ ကထံ သုတွာ ‘‘အာစရိယ၊ အတ္ထနိဿိတံ ကထေန္တေနပိ ပရံ ဃဋ္ဋေတွာ ရောသေတွာ ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တွံ မံ ကုဏ္ဌသတ္ထကေန မုဏ္ဍေန္တော ဝိယ အတိဖရုသံ ကထေသီ’’တိ ဝတွာ စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ –

၇၉. ‘‘ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန၊ ပရော လဘတိ ရုပ္ပနံ၊

မဟတ္ထိယမ္ပိ စေ ဝါစံ၊ န တံ ဘာသေယျ ပဏ္ဍိတော’’တိ.

တတ္ထ ယေန ကေနစီတိ ဓမ္မယုတ္တေနာပိ ကာရဏေန. လဘတိ ရုပ္ပနန္တိ ဃဋ္ဋနံ ဒုဿနံ ကုပ္ပနံ လဘတိယေဝ. န တံ ဘာသေယျာတိ တသ္မာ တံ ပရပုဂ္ဂလံ ယာယ သော ဝါစာယ ဒုဿတိ၊ တံ မဟတ္ထိယံ မဟန္တံ အတ္ထနိဿိတမ္ပိ ဝါစံ န ဘာသေယျာတိ အတ္ထော.

အထဿ ဗောဓိသတ္တော ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ –

၈၀. ‘‘ကာမံ ရုပ္ပတု ဝါ မာ ဝါ၊ ဘုသံဝ ဝိကိရီယတု၊

ဓမ္မံ မေ ဘဏမာနဿ၊ န ပါပမုပလိမ္ပတီ’’တိ.

တတ္ထ ကာမန္တိ ဧကံသေန. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အယုတ္တကာရကော ပုဂ္ဂလော ‘‘အယုတ္တံ တေ ကတ’’န္တိ ဩဝဒိယမာနော ဧကံသေနေဝ ကုဇ္ဈတု ဝါ မာ ဝါ ကုဇ္ဈတု၊ အထ ဝါ ဘုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဝိကိရီယတု၊ မယှံ ပန ဓမ္မံ ဘဏန္တဿ ပါပံ နာမ နတ္ထီတိ.

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ‘‘န ဝေါ အဟံ၊ အာနန္ဒ၊ တထာ ပရက္ကမိဿာမိ၊ ယထာ ကုမ္ဘကာရော အာမကေ အာမကမတ္တေ. နိဂ္ဂယှ နိဂ္ဂယှာဟံ အာနန္ဒ၊ ဝက္ခာမိ၊ ယော သာရော သော ဌဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၉၆) ဣမဿ သုဂတောဝါဒဿ အနုရူပါယ ပဋိပတ္တိယာ ဌတွာ ‘‘ယထာ ကုမ္ဘကာရော ဘာဇနေသု ပုနပ္ပုနံ အာကောဋေတွာ အာကောဋေတွာ အာမကံ အဂ္ဂဟေတွာ သုပက္ကမေဝ ဘာဇနံ ဂဏှာတိ၊ ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ ဩဝဒိတွာ နိဂ္ဂဏှိတွာ ပက္ကဘာဇနသဒိသော ပုဂ္ဂလော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဒဿေတုံ ပုန တံ ဩဝဒန္တော –

၈၁. ‘‘နော စေ အဿ သကာ ဗုဒ္ဓိ၊ ဝိနယော ဝါ သုသိက္ခိတော၊

ဝနေ အန္ဓမဟိံသောဝ၊ စရေယျ ဗဟုကော ဇနော.

၈၂. ‘‘ယသ္မာ စ ပနိဓေကစ္စေ၊ အာစေရမှိ သုသိက္ခိတာ၊

တသ္မာ ဝိနီတဝိနယာ၊ စရန္တိ သုသမာဟိတာ’’တိ. – ဣဒံ ဂါထာဒွယမာဟ၊

တဿတ္ထော – သမ္မ ဝေဒေဟ၊ ဣမေသဉှိ သတ္တာနံ သစေ အတ္တနော ဗုဒ္ဓိ ဝါ ပဏ္ဍိတေ ဩဝါဒဒါယကေ နိဿာယ အာစာရပဏ္ဏတ္တိဝိနယော ဝါ သုသိက္ခိတော န ဘဝေယျ၊ ဧဝံ သန္တေ ယထာ တိဏလတာဒိဂဟနေ ဝနေ အန္ဓမဟိံသော ဂေါစရာဂေါစရံ သာသင်္ကနိရာသင်္ကဉ္စ ဌာနံ အဇာနန္တော စရတိ၊ တထာ တုမှာဒိသော ဗဟုကော ဇနော စရေယျ. ယသ္မာ ပန ဣဓ ဧကစ္စေ သကာယ ဗုဒ္ဓိယာ ရဟိတာ သတ္တာ အာစရိယသန္တိကေ အာစာရပဏ္ဏတ္တိသုသိက္ခိတာ၊ တသ္မာ အာစရိယေဟိ အတ္တနော အတ္တနော အနုရူပေန ဝိနယေန ဝိနီတတ္တာ ဝိနီတဝိနယာ သုသမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ ဟုတွာ စရန္တီတိ.

ဣမိနာ ဣဒံ ဒဿေတိ – ဣမိနာ ဟိ သတ္တေန ဂိဟိနာ ဟုတွာ အတ္တနော ကုလာနုရူပါ၊ ပဗ္ဗဇိတေန ပဗ္ဗဇိတာနုရူပါ သိက္ခာ သိက္ခိတဗ္ဗာ. ဂိဟိနောပိ ဟိ အတ္တနော ကုလာနုရူပေသု ကသိဂေါရက္ခာဒီသု သိက္ခိတာဝ သမ္ပန္နာဇီဝါ ဟုတွာ သုသမာဟိတာ စရန္တိ၊ ပဗ္ဗဇိတာပိ ပဗ္ဗဇိတာနုရူပေသု ပါသာဒိကေသု အဘိက္ကန္တပဋိက္ကန္တာဒီသု အဓိသီလအဓိစိတ္တအဓိပညာသိက္ခာသု သိက္ခိတာဝ ဝိဂတဝိက္ခေပါ သုသမာဟိတာ စရန္တိ. လောကသ္မိဉှိ –

‘‘ဗာဟုသစ္စဉ္စ သိပ္ပဉ္စ၊ ဝိနယော စ သုသိက္ခိတော၊

သုဘာသိတာ စ ယာ ဝါစာ၊ ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမ’’န္တိ. (ခု. ပါ. ၅.၅၊ သု. နိ. ၂၆၄)၊

တံ သုတွာ ဝေဒေဟတာပသော ‘‘အာစရိယ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ မံ ဩဝဒထ အနုသာသထ၊ အဟံ အနဓိဝါသနဇာတိကတာယ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကထေသိံ၊ တံ မေ ခမထာ’’တိ ဝန္ဒိတွာ မဟာသတ္တံ ခမာပေသိ. တေ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသိတွာ ပုန ဟိမဝန္တမေဝ အဂမံသု. တတြ ဗောဓိသတ္တော ဝေဒေဟတာပသဿ ကသိဏပရိကမ္မံ ကထေသိ. သော တံ ကတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေသိ. ဣတိ တေ ဥဘောပိ အပရိဟီနဇ္ဈာနာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏာ အဟေသုံ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဝေဒေဟော အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ဂန္ဓာရရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသီ’’န္တိ.

ဂန္ဓာရဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၄၀၇] ၂. မဟာကပိဇာတကဝဏ္ဏနာ

အတ္တာနံ သင်္ကမံ ကတွာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဉာတတ္ထစရိယံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ဘဒ္ဒသာလဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၂.၁၃ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. တဒါ ပန ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဉာတကာနံ အတ္ထံ စရတီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ တထာဂတော ဉာတီနံ အတ္ထံ စရိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကပိယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပန္နော ထာမဗလူပေတော ပဉ္စဟတ္ထိဗလပရိမာဏော အသီတိသဟဿကပိဂဏပရိဝုတော ဟိမဝန္တပဒေသေ ဝသတိ. တတ္ထ ဂင်္ဂါတီရံ နိဿာယ သာခါဝိဋပသမ္ပန္နော သန္ဒစ္ဆာယော ဗဟလပတ္တော ပဗ္ဗတကူဋံ ဝိယ သမုဂ္ဂတော အမ္ဗရုက္ခော အဟောသိ ‘‘နိဂြောဓရုက္ခော’’တိပိ ဝဒန္တိ. တဿ မဓုရာနိ ဖလာနိ ဒိဗ္ဗဂန္ဓရသာနိ မဟန္တာနိ မဟန္တကုမ္ဘပ္ပမာဏာနိ. တဿ ဧကိဿာ သာခါယ ဖလာနိ ထလေ ပတန္တိ၊ ဧကိဿာ သာခါယ ဂင်္ဂါဇလေ၊ ဒွိန္နံ သာခါနံ ဖလာနိ မဇ္ဈေ ရုက္ခမူလေ ပတန္တိ. ဗောဓိသတ္တော ကပိဂဏံ အာဒါယ တတ္ထ ဖလာနိ ခါဒန္တော ‘‘ဧကသ္မိံ ကာလေ ဣမဿ ရုက္ခဿ ဥဒကေ ပတိတံ ဖလံ နိဿာယ အမှာကံ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဥဒကမတ္ထကေ သာခါယ ဧကဖလမ္ပိ အနဝသေသေတွာ ပုပ္ဖကာလေ ကဠာယမတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ခါဒါပေတိ စေဝ ပါတာပေတိ စ. ဧဝံ သန္တေပိ အသီတိဝါနရသဟဿေဟိ အဒိဋ္ဌံ ကိပိလ္လိကပုဋပဋိစ္ဆန္နံ ဧကံ ပက္ကဖလံ နဒိယံ ပတိတွာ ဥဒ္ဓဉ္စ အဓော စ ဇာလံ ဗန္ဓာပေတွာ ဥဒကကီဠံ ကီဠန္တဿ ဗာရာဏသိရညော ဥဒ္ဓံဇာလေ လဂ္ဂိ. ရညော ဒိဝသံ ကီဠိတွာ သာယံ ဂမနသမယေ ကေဝဋ္ဋာ ဇာလံ ဥက္ခိပန္တာ တံ ဒိသွာ ‘‘အသုကဖလံ နာမာ’’တိ အဇာနန္တာ ရညော ဒဿေသုံ.

ရာဇာ ‘‘ကိံဖလံ နာမေတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘န ဇာနာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကေ ဇာနိဿန္တီ’’တိ? ‘‘ဝနစရကာ၊ ဒေဝါ’’တိ. သော ဝနစရကေ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ သန္တိကာ ‘‘အမ္ဗပက္က’’န္တိ သုတွာ ဆုရိကာယ ဆိန္ဒိတွာ ပဌမံ ဝနစရကေ ခါဒါပေတွာ ပစ္ဆာ အတ္တနာပိ ခါဒိ၊ ဣတ္ထာဂါရဿာပိ အမစ္စာနမ္ပိ ဒါပေသိ. ရညော အမ္ဗပက္ကရသော သကလသရီရံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ. သော ရသတဏှာယ ဗဇ္ဈိတွာ တဿ ရုက္ခဿ ဌိတဋ္ဌာနံ ဝနစရကေ ပုစ္ဆိတွာ တေဟိ ‘‘ဟိမဝန္တပဒေသေ နဒီတီရေ’’တိ ဝုတ္တေ ဗဟူ နာဝါသင်္ဃာဋေ ဗန္ဓာပေတွာ ဝနစရကေဟိ ဒေသိတမဂ္ဂေန ဥဒ္ဓံသောတံ အဂမာသိ. ‘‘ဧတ္တကာနိ ဒိဝသာနီ’’တိ ပရိစ္ဆေဒေါ န ကထိတော၊ အနုပုဗ္ဗေန ပန တံ ဌာနံ ပတွာ ‘‘ဧသော ဒေဝ၊ ရုက္ခော’’တိ ဝနစရကာ ရညော အာစိက္ခိံသု. ရာဇာ နာဝံ ဌပေတွာ မဟာဇနပရိဝုတော ပဒသာ တတ္ထ ဂန္တွာ ရုက္ခမူလေ သယနံ ပညပါပေတွာ အမ္ဗပက္ကာနိ ခါဒိတွာ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ နိပဇ္ဇိ၊ သဗ္ဗဒိသာသု အာရက္ခံ ဌပေတွာ အဂ္ဂိံ ကရိံသု.

မဟာသတ္တော မနုဿေသု နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တေသု အဍ္ဎရတ္တသမယေ ပရိသာယ သဒ္ဓိံ အဂမာသိ. အသီတိသဟဿဝါနရာ သာခါယ သာခံ စရန္တာ အမ္ဗာနိ ခါဒန္တိ. ရာဇာ ပဗုဇ္ဈိတွာ ကပိဂဏံ ဒိသွာ မနုဿေ ဥဋ္ဌာပေတွာ ဓနုဂ္ဂဟေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ယထာ ဧတေ ဖလခါဒကာ ဝါနရာ န ပလာယန္တိ၊ တထာ တေ ပရိက္ခိပိတွာ ဝိဇ္ဈထ၊ သွေ အမ္ဗာနိ စေဝ ဝါနရမံသဉ္စ ခါဒိဿာမီ’’တိ အာဟ. ဓနုဂ္ဂဟာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ရုက္ခံ ပရိဝါရေတွာ သရေ သန္နယှိတွာ အဋ္ဌံသု. တေ ဒိသွာ ဝါနရာ မရဏဘယဘီတာ ပလာယိတုံ အသက္ကောန္တာ မဟာသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝ၊ ‘ပလာယနမက္ကဋေ ဝိဇ္ဈိဿာမာ’တိ ရုက္ခံ ပရိဝါရေတွာ ဓနုဂ္ဂဟာ ဌိတာ၊ ကိံ ကရောမာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ကမ္ပမာနာ အဋ္ဌံသု. ဗောဓိသတ္တော ‘‘မာ ဘာယိတ္ထ၊ အဟံ ဝေါ ဇီဝိတံ ဒဿာမီ’’တိ ဝါနရဂဏံ သမဿာသေတွာ ဥဇုကံ ဥဂ္ဂတသာခံ အာရုယှ ဂင်္ဂါဘိမုခံ ဂတသာခံ ဂန္တွာ တဿာ ပရိယန္တတော ပက္ခန္ဒိတွာ ဓနုသတမတ္တံ ဌာနံ အတိက္ကမ္မ ဂင်္ဂါတီရေ ဧကသ္မိံ ဂုမ္ဗမတ္ထကေ ပတိတွာ တတော ဩရုယှ ‘‘မမာဂတဋ္ဌာနံ ဧတ္တကံ ဘဝိဿတီ’’တိ အာကာသံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဧကံ ဝေတ္တလတံ မူလေ ဆိန္ဒိတွာ သောဓေတွာ ‘‘ဧတ္တကံ ဌာနံ ရုက္ခေ ဗဇ္ဈိဿတိ၊ ဧတ္တကံ အာကာသဋ္ဌံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဣမာနိ ဒွေ ဌာနာနိ ဝဝတ္ထပေတွာ အတ္တနော ကဋိယံ ဗန္ဓနဋ္ဌာနံ န သလ္လက္ခေသိ.

သော တံ လတံ အာဒါယ ဧကံ ကောဋိံ ဂင်္ဂါတီရေ ပတိဋ္ဌိတရုက္ခေ ဗန္ဓိတွာ ဧကံ အတ္တနော ကဋိယံ ဗန္ဓိတွာ ဝါတစ္ဆိန္နဝလာဟကော ဝိယ ဝေဂေန ဓနုသတမတ္တံ ဌာနံ လင်္ဃိတွာ ကဋိယံ ဗန္ဓနဋ္ဌာနဿ အသလ္လက္ခိတတ္တာ ရုက္ခံ ပါပုဏိတုံ အသက္ကောန္တော ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ အမ္ဗသာခံ ဒဠှံ ဂဏှိတွာ ဝါနရဂဏဿ သညမဒါသိ ‘‘သီဃံ မမ ပိဋ္ဌိံ မဒ္ဒမာနာ ဝေတ္တလတာယ သောတ္ထိဂမနံ ဂစ္ဆထာ’’တိ. အသီတိသဟဿဝါနရာ မဟာသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ခမာပေတွာ တထာ အဂမံသု. တဒါ ဒေဝဒတ္တောပိ မက္ကဋော ဟုတွာ တေသံ အဗ္ဘန္တရေ ဟောတိ. သော ‘‘အယံ မေ ပစ္စာမိတ္တဿ ပိဋ္ဌိံ ပဿိတုံ ကာလော’’တိ ဥစ္စံ သာခံ အာရုယှ ဝေဂံ ဇနေတွာ တဿ ပိဋ္ဌိယံ ပတိ. မဟာသတ္တဿ ဟဒယံ ဘိဇ္ဇိ၊ ဗလဝဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သောပိ တံ ဝေဒနာပ္ပတ္တံ ကတွာ ပက္ကာမိ. မဟာသတ္တော ဧကကောဝ အဟောသိ. ရာဇာ အနိဒ္ဒါယန္တော ဝါနရေဟိ စ မဟာသတ္တေန စ ကတကိရိယံ သဗ္ဗံ ဒိသွာ ‘‘အယံ တိရစ္ဆာနော ဟုတွာ အတ္တနော ဇီဝိတံ အဂဏေတွာ ပရိသာယ သောတ္ထိဘာဝမေဝ အကာသီ’’တိ စိန္တေန္တော နိပဇ္ဇိ.

သော ပဘာတာယ ရတ္တိယာ မဟာသတ္တဿ တုဿိတွာ ‘‘န ယုတ္တံ ဣမံ ကပိရာဇာနံ နာသေတုံ၊ ဥပါယေန နံ ဩတာရေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမီ’’တိ အန္တောဂင်္ဂါယ နာဝါသင်္ဃာဋံ ဌပေတွာ တတ္ထ အဋ္ဋကံ ဗန္ဓာပေတွာ သဏိကံ မဟာသတ္တံ ဩတာရာပေတွာ ပိဋ္ဌိယံ ကာသာဝဝတ္ထံ ပတ္ထရာပေတွာ ဂင်္ဂေါဒကေန နှာပေတွာ ဖာဏိတောဒကံ ပါယေတွာ ပရိသုဒ္ဓသရီရံ သဟဿပါကတေလေန အဗ္ဘဉ္ဇာပေတွာ သယနပိဋ္ဌေ ဧဠကစမ္မံ သန္ထရာပေတွာ သဏိကံ တတ္ထ နိပဇ္ဇာပေတွာ အတ္တနာ နီစေ အာသနေ နိသီဒိတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၈၃. ‘‘အတ္တာနံ သင်္ကမံ ကတွာ၊ ယော သောတ္ထိံ သမတာရယိ၊

ကိံ တွံ တေသံ ကိမေ တုယှံ၊ ဟောန္တိ ဧတေ မဟာကပီ’’တိ.

တဿတ္ထော – အမ္ဘော မဟာကပိ၊ ယော တွံ အတ္တာနံ သင်္ကမံ ကတွာ တုလံ အာရောပေတွာ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိတွာ ဣမေ ဝါနရေ သောတ္ထိံ သမတာရယိ၊ ခေမေန သန္တာရေသိ၊ ကိံ တွံ တေသံ ဟောသိ၊ ကိမေ တုယှံ ဝါ ကိံသု ဧတေ ဟောန္တီတိ?

တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ရာဇာနံ ဩဝဒန္တော သေသဂါထာ အဘာသိ –

၈၄. ‘‘ရာဇာဟံ ဣဿရော တေသံ၊ ယူထဿ ပရိဟာရကော၊

တေသံ သောကပရေတာနံ၊ ဘီတာနံ တေ အရိန္ဒမ.

၈၅. ‘‘ဥလ္လင်္ဃယိတွာ အတ္တာနံ၊ ဝိဿဋ္ဌဓနုနော သတံ၊

တတော အပရပါဒေသု၊ ဒဠှံ ဗန္ဓံ လတာဂုဏံ.

၈၆. ‘‘ဆိန္နဗ္ဘမိဝ ဝါတေန၊ နုဏ္ဏော ရုက္ခံ ဥပါဂမိံ၊

သောဟံ အပ္ပဘဝံ တတ္ထ၊ သာခံ ဟတ္ထေဟိ အဂ္ဂဟိံ.

၈၇. ‘‘တံ မံ ဝိယာယတံ သန္တံ၊ သာခါယ စ လတာယ စ၊

သမနုက္ကမန္တာ ပါဒေဟိ၊ သောတ္ထိံ သာခါမိဂါ ဂတာ.

၈၈. ‘‘တံ မံ န တပတေ ဗန္ဓော၊ မတော မေ န တပေဿတိ၊

သုခမာဟရိတံ တေသံ၊ ယေသံ ရဇ္ဇမကာရယိံ.

၈၉. ‘‘ဧသာ တေ ဥပမာ ရာဇ၊ တံ သုဏောဟိ အရိန္ဒမ၊

ရညာ ရဋ္ဌဿ ယောဂ္ဂဿ၊ ဗလဿ နိဂမဿ စ၊

သဗ္ဗေသံ သုခမေဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ခတ္တိယေန ပဇာနတာ’’တိ.

တတ္ထ တေသန္တိ တေသံ အသီတိသဟဿာနံ ဝါနရာနံ. ဘီတာနံ တေတိ တဝ ဝိဇ္ဈနတ္ထာယ အာဏာပေတွာ ဌိတဿ ဘီတာနံ. အရိန္ဒမာတိ ရာဇာနံ အာလပတိ. ရာဇာ ဟိ စောရာဒီနံ အရီနံ ဒမနတော ‘‘အရိန္ဒမော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝိဿဋ္ဌဓနုနော သတန္တိ အနာရောပိတဓနုသတပ္ပမာဏံ ဌာနံ အတ္တာနံ အာကာသေ ဥလ္လင်္ဃယိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တတော ဣမမှာ ရုက္ခာ လင်္ဃယိတွာ ဂတဋ္ဌာနတော. အပရပါဒေသူတိ ပစ္ဆာပါဒေသု. ဣဒံ ကဋိဘာဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဗောဓိသတ္တော ဟိ ကဋိဘာဂေ တံ လတာဂုဏံ ဒဠှံ ဗန္ဓိတွာ ပစ္ဆိမပါဒေဟိ ဘူမိယံ အက္ကမိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝါတဝေဂေန အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. နုဏ္ဏော ရုက္ခံ ဥပါဂမိန္တိ ဝါတစ္ဆိန္နံ အဗ္ဘမိဝ အတ္တနော ဝေဂဇနိတေန ဝါတေန နုဏ္ဏော. ယထာ ဝါတစ္ဆိန္နဗ္ဘံ ဝါတေန၊ ဧဝံ အတ္တနော ဝေဂေန နုဏ္ဏော ဟုတွာ ဣမံ အမ္ဗရုက္ခံ ဥပါဂမိံ. အပ္ပဘဝန္တိ သော အဟံ တတ္ထ အာကာသပ္ပဒေသေ ရုက္ခံ ပါပုဏိတုံ အပ္ပဟောန္တော တဿ ရုက္ခဿ သာခံ ဟတ္ထေဟိ အဂ္ဂဟေသိန္တိ အတ္ထော.

ဝိယာယတန္တိ ရုက္ခသာခါယ စ ဝေတ္တလတာယ စ ဝီဏာယ ဘမရတန္တိ ဝိယ ဝိတတံ အာကဍ္ဎိတသရီရံ. သမနုက္ကမန္တာတိ မယာ အနုညာတာ မံ ဝန္ဒိတွာ ပါဒေဟိ အနုက္ကမန္တာ နိရန္တရမေဝ အက္ကမန္တာ သောတ္ထိံ ဂတာ. တံ မံ န တပတေ ဗန္ဓောတိ တံ မံ နာပိ သော ဝလ္လိယာ ဗန္ဓော တပတိ၊ နာပိ ဣဒါနိ မရဏံ တပေဿတိ. ကိံကာရဏာ? သုခမာဟရိတံ တေသန္တိ ယသ္မာ ယေသံ အဟံ ရဇ္ဇမကာရယိံ၊ တေသံ မယာ သုခမာဟရိတံ. ဧတေ ဟိ ‘‘မဟာရာဇ၊ အယံ နော ဥပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ဟရိတွာ သုခံ အာဟရိဿတီ’’တိ မံ ရာဇာနံ အကံသု. အဟမ္ပိ ‘‘တုမှာကံ ဥပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ဟရိဿာမိ’’စ္စေဝ ဧတေသံ ရာဇာ ဇာတော. တံ အဇ္ဇ မယာ ဧတေသံ မရဏဒုက္ခံ ဟရိတွာ ဇီဝိတသုခံ အာဟဋံ၊ တေန မံ နာပိ ဗန္ဓော တပတိ၊ န မရဏဝဓော တပေဿတိ.

ဧသာ တေ ဥပမာတိ ဧသာ တေ မဟာရာဇ၊ မယာ ကတကိရိယာယ ဥပမာ. တံ သုဏောဟီတိ တသ္မာ ဣမာယ ဥပမာယ သံသန္ဒေတွာ အတ္တနော ဒိယျမာနံ ဩဝါဒံ သုဏာဟိ. ရညာ ရဋ္ဌဿာတိ မဟာရာဇ၊ ရညာ နာမ ဥစ္ဆုယန္တေ ဥစ္ဆုံ ဝိယ ရဋ္ဌံ အပီဠေတွာ စတုဗ္ဗိဓံ အဂတိဂမနံ ပဟာယ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ သင်္ဂဏှန္တေန ဒသသု ရာဇဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ မယာ ဝိယ အတ္တနော ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိတွာ ‘‘ကိန္တိမေ ရဋ္ဌဝါသိနော ဝိဂတဘယာ ဂိမှကာလေ ဝိဝဋဒွါရေ ဉာတီဟိ စ ပရိဝါရကေဟိ စ ပရိဝါရိတာ ဥရေ ပုတ္တေ နစ္စေန္တာ သီတေန ဝါတေန ဗီဇိယမာနာ ယထာရုစိ အတ္တနော အတ္တနော သန္တကံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ ကာယိကစေတသိကသုခသမင်္ဂိနော ဘဝေယျု’’န္တိ သကလရဋ္ဌဿ စ ရထသကဋာဒိယုတ္တဝါဟနဿ ယောဂ္ဂဿ စ ပတ္တိသင်္ခါတဿ ဗလဿ စ နိဂမဇနပဒသင်္ခါတဿ နိဂမဿ စ သဗ္ဗေသံ သုခမေဝ ဧသိတဗ္ဗံ ဂဝေသိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ခတ္တိယေန ပဇာနတာတိ ခေတ္တာနံ အဓိပတိဘာဝေန ‘‘ခတ္တိယော’’တိ လဒ္ဓနာမေန ပန ဧတေန အဝသေသသတ္တေ အတိက္ကမ္မ ပဇာနတာ ဉာဏသမ္ပန္နေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ.

ဧဝံ မဟာသတ္တော ရာဇာနံ ဩဝဒန္တော အနုသာသန္တောဝ ကာလမကာသိ. ရာဇာ အမစ္စေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဣမဿ ကပိရာဇဿ ရာဇူနံ ဝိယ သရီရကိစ္စံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဣတ္ထာဂါရမ္ပိ အာဏာပေသိ ‘‘တုမှေ ရတ္တဝတ္ထနိဝတ္ထာ ဝိကိဏ္ဏကေသာ ဒဏ္ဍဒီပိကဟတ္ထာ ကပိရာဇာနံ ပရိဝါရေတွာ အာဠာဟနံ ဂစ္ဆထာ’’တိ. အမစ္စာ ဒါရူနံ သကဋသတမတ္တေန စိတကံ ကရိတွာ ရာဇူနံ ကရဏနိယာမေနေဝ မဟာသတ္တဿ သရီရကိစ္စံ ကတွာ သီသကပါလံ ဂဟေတွာ ရညော သန္တိကံ အဂမံသု. ရာဇာ မဟာသတ္တဿ အာဠာဟနေ စေတိယံ ကာရေတွာ ဒီပေ ဇာလာပေတွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ သီသကပါလံ သုဝဏ္ဏခစိတံ ကာရေတွာ ကုန္တဂ္ဂေ ဌပေတွာ ပုရတော ကတွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေန္တော ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ အန္တောရာဇဒွါရေ ဌပေတွာ သကလနဂရံ သဇ္ဇာပေတွာ သတ္တာဟံ ဓာတုပူဇံ ကာရေသိ. အထ နံ ဓာတုံ ဂဟေတွာ စေတိယံ ကာရေတွာ ယာဝဇီဝံ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒေ ပတိဋ္ဌာယ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရောန္တော ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ သဂ္ဂပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ဒုဋ္ဌကပိ ဒေဝဒတ္တော၊ ပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ ကပိရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မဟာကပိဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၄၀၈] ၃. ကုမ္ဘကာရဇာတကဝဏ္ဏနာ

အမ္ဗာဟမဒ္ဒံ ဝနမန္တရသ္မိန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကိလေသနိဂ္ဂဟံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ပါနီယဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၁.၅၉ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. တဒါ ပန သာဝတ္ထိယံ ပဉ္စသတာ သဟာယကာ ပဗ္ဗဇိတွာ အန္တောကောဋိသန္ထာရေ ဝသမာနာ အဍ္ဎရတ္တသမယေ ကာမဝိတက္ကံ ဝိတက္ကယိံသု. သတ္ထာ အတ္တနော သာဝကေ ရတ္တိယာ တယော ဝါရေ၊ ဒိဝသဿ တယော ဝါရေတိ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆ ဝါရေ ဩလောကေန္တော ကိကီ အဏ္ဍံ ဝိယ၊ စမရီ ဝါလဓိံ ဝိယ၊ မာတာ ပိယပုတ္တံ ဝိယ၊ ဧကစက္ခုကော ပုရိသော စက္ခုံ ဝိယ ရက္ခတိ၊ တသ္မိံ တသ္မိံယေဝ ခဏေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ နိဂ္ဂဏှာတိ. သော တံ ဒိဝသံ အဍ္ဎရတ္တသမယေ ဇေတဝနံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော တေသံ ဘိက္ခူနံ ဝိတက္ကသမုဒါစာရံ ဉတွာ ‘‘ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ အဗ္ဘန္တရေ အယံ ကိလေသော ဝဍ္ဎန္တော အရဟတ္တဿ ဟေတုံ ဘိန္ဒိဿတိ၊ ဣဒါနေဝ နေသံ ကိလေသံ နိဂ္ဂဏှိတွာ အရဟတ္တံ ဒဿာမီ’’တိ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ အာနန္ဒတ္ထေရံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အာနန္ဒ၊ အန္တောကောဋိသန္ထာရေ ဝသနကဘိက္ခူ သဗ္ဗေ သန္နိပါတေဟီ’’တိ သန္နိပါတာပေတွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တောပဝတ္တကိလေသာနံ ဝသေ ဝတ္တိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ကိလေသော ဟိ ဝဍ္ဎမာနော ပစ္စာမိတ္တော ဝိယ မဟာဝိနာသံ ပါပေတိ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကိလေသံ နိဂ္ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာ အပ္ပမတ္တကံ အာရမ္မဏံ ဒိသွာ အဗ္ဘန္တရေ ပဝတ္တကိလေသံ နိဂ္ဂဏှိတွာ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေသု’’န္တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗာရာဏသိနဂရဿ ဒွါရဂါမေ ကုမ္ဘကာရကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေတွာ ဧကံ ပုတ္တဉ္စ ဓီတရဉ္စ လဘိတွာ ကုမ္ဘကာရကမ္မံ နိဿာယ ပုတ္တဒါရံ ပေါသေသိ. တဒါ ကလိင်္ဂရဋ္ဌေ ဒန္တပုရနဂရေ ကရဏ္ဍကော နာမ ရာဇာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော ဥယျာနဒွါရေ ဖလဘာရဘရိတံ မဓုရဖလံ အမ္ဗရုက္ခံ ဒိသွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတောယေဝ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဧကံ အမ္ဗပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဥယျာနံ ပဝိသိတွာ မင်္ဂလသိလာယ နိသိန္နော ဒါတဗ္ဗယုတ္တကာနံ ဒတွာ အမ္ဗံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ‘‘ရညာ ဂဟိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သေသေဟိ နာမ ဂဟေတဗ္ဗမေဝါ’’တိ အမစ္စာပိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာဒယောပိ အမ္ဗာနိ ပါတေတွာ ခါဒိံသု. ပစ္ဆာ အာဂတာ ရုက္ခံ အာရုယှ မုဂ္ဂရေဟိ ပေါထေတွာ ဩဘဂ္ဂဝိဘဂ္ဂသာခံ ကတွာ အာမကဖလမ္ပိ အသေသေတွာ ခါဒိံသု.

ရာဇာ ဒိဝသံ ဥယျာနေ ကီဠိတွာ သာယနှသမယေ အလင်္ကတဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရေ နိသီဒိတွာ ဂစ္ဆန္တော တံ ရုက္ခံ ဒိသွာ ဟတ္ထိတော ဩတရိတွာ ရုက္ခမူလံ ဂန္တွာ ရုက္ခံ ဩလောကေတွာ ‘‘အယံ ပါတောဝ ပဿန္တာနံ အတိတ္တိကရော ဖလဘာရဘရိတော သောဘမာနော အဋ္ဌာသိ၊ ဣဒါနိ ဂဟိတဖလော ဩဘဂ္ဂဝိဘဂ္ဂေါ အသောဘမာနော ဌိတော’’တိ စိန္တေတွာ ပုန အညတော ဩလောကေန္တော အပရံ နိပ္ဖလံ အမ္ဗရုက္ခံ ဒိသွာ ‘‘ဧသ ရုက္ခော အတ္တနော နိပ္ဖလဘာဝေန မုဏ္ဍမဏိပဗ္ဗတော ဝိယ သောဘမာနော ဌိတော၊ အယံ ပန သဖလဘာဝေန ဣမံ ဗျသနံ ပတ္တော၊ ဣဒံ အဂါရမဇ္ဈမ္ပိ ဖလိတရုက္ခသဒိသံ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ နိပ္ဖလရုက္ခသဒိသာ၊ သဓနဿေဝ ဘယံ အတ္ထိ၊ နိဒ္ဓနဿ ဘယံ နတ္ထိ၊ မယာပိ နိပ္ဖလရုက္ခေန ဝိယ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဖလရုက္ခံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ရုက္ခမူလေ ဌိတကောဝ တီဏိ လက္ခဏာနိ သလ္လက္ခေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ‘‘ဝိဒ္ဓံသိတာ ဒါနိ မေ မာတုကုစ္ဆိကုဋိကာ၊ ဆိန္နာ တီသု ဘဝေသု ပဋိသန္ဓိ၊ သောဓိတာ သံသာရဥက္ကာရဘူမိ၊ သောသိတော မယာ အဿုသမုဒ္ဒေါ၊ ဘိန္နော အဋ္ဌိပါကာရော၊ နတ္ထိ မေ ပုန ပဋိသန္ဓီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတောဝ အဋ္ဌာသိ.

အထ နံ အမစ္စာ အာဟံသု ‘‘အတိဗဟုံ ဌိတတ္ထ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘န မယံ မဟာရာဇာနော၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ မယ’’န္တိ. ‘‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ တုမှာဒိသာ န ဟောန္တိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘အထ ကီဒိသာ ဟောန္တီ’’တိ? ‘‘ဩရောပိတကေသမဿုကာသာဝဝတ္ထပဋိစ္ဆန္နာ ကုလေ ဝါ ဂဏေ ဝါ အလဂ္ဂါ ဝါတစ္ဆိန္နဝလာဟကရာဟုမုတ္တစန္ဒမဏ္ဍလပဋိဘာဂါ ဟိမဝန္တေ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရေ ဝသန္တိ၊ ဧဝရူပါ ဒေဝ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ’’တိ. တသ္မိံ ခဏေ ရာဇာ ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာ သီသံ ပရာမသိ၊ တာဝဒေဝဿ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ၊ သမဏလိင်္ဂံ ပါတုရဟောသိ.

‘‘တိစီဝရဉ္စ ပတ္တော စ၊ ဝါသိ သူစိ စ ဗန္ဓနံ၊

ပရိဿာဝနေန အဋ္ဌေတေ၊ ယုတ္တယောဂဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. –

ဧဝံ ဝုတ္တာ သမဏပရိက္ခာရာ ကာယပဋိဗဒ္ဓါဝ အဟေသုံ. သော အာကာသေ ဌတွာ မဟာဇနဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ အနိလပထေန ဥတ္တရဟိမဝန္တေ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရမေဝ အဂမာသိ.

ဂန္ဓာရရဋ္ဌေပိ တက္ကသိလနဂရေ နဂ္ဂဇိ နာမ ရာဇာ ဥပရိပါသာဒေ ပလ္လင်္ကမဇ္ဈဂတော ဧကံ ဣတ္ထိံ ဧကေကဟတ္ထေ ဧကေကံ မဏိဝလယံ ပိဠန္ဓိတွာ အဝိဒူရေ နိသီဒိတွာ ဂန္ဓံ ပိသမာနံ ဒိသွာ ‘‘ဧတာနိ ဝလယာနိ ဧကေကဘာဝေန န ဃဋ္ဋေန္တိ န ဝိရဝန္တီ’’တိ ဩလောကေန္တော နိသီဒိ. အထ သာ ဒက္ခိဏဟတ္ထတော ဝလယံ ဝါမဟတ္ထေယေဝ ပိဠန္ဓိတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန ဂန္ဓံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ပိသိတုံ အာရဘိ၊ ဝါမဟတ္ထေ ဝလယံ ဒုတိယံ အာဂမ္မ ဃဋ္ဋိယမာနံ သဒ္ဒမကာသိ. ရာဇာ တာနိ ဒွေ ဝလယာနိ အညမညံ ဃဋ္ဋေန္တာနိ ဝိရဝန္တာနိ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘ဣဒံ ဝလယံ ဧကေကကာလေ န ဃဋ္ဋေသိ၊ ဒုတိယံ အာဂမ္မ ဃဋ္ဋေတိ၊ သဒ္ဒံ ကရောတိ၊ ဧဝမေဝ ဣမေ သတ္တာပိ ဧကေကာ န ဃဋ္ဋေန္တိ န ဝိဝဒန္တိ၊ ဒွေ တယော ဟုတွာ အညမညံ ဃဋ္ဋေန္တိ၊ ကလဟံ ကရောန္တိ. အဟံ ပန ကသ္မီရဂန္ဓာရေသု ဒွီသု ရဇ္ဇေသု ရဋ္ဌဝါသိနော ဝိစာရေမိ၊ မယာပိ ဧကဝလယသဒိသေန ဟုတွာ ပရံ အဝိစာရေတွာ အတ္တာနမေဝ ဝိစာရေန္တေန ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သင်္ဃဋ္ဋနဝလယံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ယထာနိသိန္နောဝ တီဏိ လက္ခဏာနိ သလ္လက္ခေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

ဝိဒေဟရဋ္ဌေ မိထိလနဂရေ နိမိ နာမ ရာဇာ ဘုတ္တပါတရာသော အမစ္စဂဏပရိဝုတော ဝိဝဋသီဟပဉ္ဇရေန အန္တရဝီထိံ ပေက္ခမာနော အဋ္ဌာသိ. အထေကော သေနော သူနာပဏတော မံသပေသိံ ဂဟေတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. တမေနံ ဣတော စိတော စ ဂိဇ္ဈာဒယော သကုဏာ သမ္ပရိဝါရေတွာ အာဟာရဟေတု တုဏ္ဍေန ဝိဇ္ဈန္တာ ပက္ခေဟိ ပဟရန္တာ ပါဒေဟိ မဒ္ဒန္တာ အဂမံသု. သော အတ္တနော ဝဓံ အသဟမာနော တံ မံသံ ဆဍ္ဍေသိ. အညော ဂဏှိ၊ သကုဏာ ဣမံ မုဉ္စိတွာ တံ အနုဗန္ဓိံသု. တေနပိ ဝိဿဋ္ဌံ အညော အဂ္ဂဟေသိ၊ တမ္ပိ တထေဝ ဝိဟေဌေသုံ. ရာဇာ တေ သကုဏေ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘ယော ယော မံသပေသိံ ဂဏှိ၊ တဿ တဿေဝ ဒုက္ခံ၊ ယော ယော တံ ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ တဿ တဿေဝ သုခံ၊ ဣမေပိ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ယော ယော ဂဏှာတိ၊ တဿ တဿေဝ ဒုက္ခံ၊ ဣတရဿ သုခံ၊ ဣမေ ဟိ ဗဟူနံ သာဓာရဏာ၊ မယှံ ခေါ ပန သောဠသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ၊ မယာ ဝိဿဋ္ဌမံသပိဏ္ဍေန ဝိယ သေနေန ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပဟာယ သုခိတေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော ယောနိသော မနသိ ကရောန္တော ယထာဌိတောဝ တီဏိ လက္ခဏာနိ သလ္လက္ခေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

ဥတ္တရပဉ္စာလရဋ္ဌေ ကပိလနဂရေ ဒုမ္မုခေါ နာမ ရာဇာ ဘုတ္တပါတရာသော သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော အမစ္စဂဏပရိဝုတော ဝိဝဋသီဟပဉ္ဇရေ ရာဇင်္ဂဏံ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ဂေါပါလကာ ဝဇဒွါရံ ဝိဝရိံသု၊ ဥသဘာ ဝဇတော နိက္ခမိတွာ ကိလေသဝသေန ဧကံ ဂါဝိံ အနုဗန္ဓိံသု. တတ္ထေကော တိခိဏသိင်္ဂေါ မဟာဥသဘော အညံ ဥသဘံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ကိလေသမစ္ဆေရာဘိဘူတော တိခိဏေန သိင်္ဂေန အန္တရသတ္ထိမှိ ပဟရိ. တဿ ပဟာရမုခေန အန္တာနိ နိက္ခမိံသု၊ သော တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိ. ရာဇာ တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘ဣမေ သတ္တာ တိရစ္ဆာနဂတေ အာဒိံ ကတွာ ကိလေသဝသေန ဒုက္ခံ ပါပုဏန္တိ၊ အယံ ဥသဘော ကိလေသံ နိဿာယ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော၊ အညေပိ သတ္တာ ကိလေသေဟေဝ ကမ္ပန္တိ၊ မယာ ဣမေသံ သတ္တာနံ ကမ္ပနကိလေသေ ပဟာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော ဌိတကောဝ တီဏိ လက္ခဏာနိ သလ္လက္ခေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

အထေကဒိဝသံ စတ္တာရော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဘိက္ခာစာရဝေလံ သလ္လက္ခေတွာ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရာ နိက္ခမ္မ အနောတတ္တဒဟေ နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ ကတသရီရပဋိဇဂ္ဂနာ မနောသိလာတလေ ဌတွာ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဣဒ္ဓိယာ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ပဉ္စဝဏ္ဏဝလာဟကေ မဒ္ဒမာနာ ဂန္တွာ ဗာရာဏသိနဂရဒွါရဂါမကဿ အဝိဒူရေ ဩတရိတွာ ဧကသ္မိံ ဖာသုကဋ္ဌာနေ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဒွါရဂါမံ ပဝိသိတွာ ပိဏ္ဍာယ စရန္တာ ဗောဓိသတ္တဿ ဂေဟဒွါရံ သမ္ပာပုဏိံသု. ဗောဓိသတ္တော တေ ဒိသွာ တုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ ဂေဟံ ပဝေသေတွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေတွာ ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန ပရိဝိသိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ သင်္ဃတ္ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အတိဝိယ သောဘတိ၊ ဝိပ္ပသန္နာနိ ဝေါ ဣန္ဒြိယာနိ၊ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော၊ ကိံ နု ခေါ အာရမ္မဏံ ဒိသွာ တုမှေ ဣမံ ဘိက္ခာစရိယပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ယထာ စ သင်္ဃတ္ထေရံ၊ ဧဝံ သေသေပိ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ. အထဿ တေ စတ္တာရောပိ ဇနာ ‘‘အဟံ အသုကနဂရေ အသုကရဋ္ဌေ အသုကရာဇာ နာမ ဟုတွာ’’တိအာဒိနာ နယေန အတ္တနော အတ္တနော အဘိနိက္ခမနဝတ္ထူနိ ကထေတွာ ပဋိပါဋိယာ ဧကေကံ ဂါထမာဟံသု –

၉၀. ‘‘အမ္ဗာဟမဒ္ဒံ ဝနမန္တရသ္မိံ၊ နိလောဘာသံ ဖလိတံ သံဝိရူဠှံ၊

တမဒ္ဒသံ ဖလဟေတု ဝိဘဂ္ဂံ၊ တံ ဒိသွာ ဘိက္ခာစရိယံ စရာမိ.

၉၁. ‘‘သေလံ သုမဋ္ဌံ နရဝီရနိဋ္ဌိတံ၊ နာရီ ယုဂံ ဓာရယိ အပ္ပသဒ္ဒံ၊

ဒုတိယဉ္စ အာဂမ္မ အဟောသိ သဒ္ဒေါ၊ တံ ဒိသွာ ဘိက္ခာစရိယံ စရာမိ.

၉၂. ‘‘ဒိဇာ ဒိဇံ ကုဏပမာဟရန္တံ၊ ဧကံ သမာနံ ဗဟုကာ သမေစ္စ၊

အာဟာရဟေတူ ပရိပါတယိံသု၊ တံ ဒိသွာ ဘိက္ခာစရိယံ စရာမိ.

၉၃. ‘‘ဥသဘာဟမဒ္ဒံ ယူထဿ မဇ္ဈေ၊ စလက္ကကုံ ဝဏ္ဏဗလူပပန္နံ၊

တမဒ္ဒသံ ကာမဟေတု ဝိတုန္နံ၊ တံ ဒိသွာ ဘိက္ခာစရိယံ စရာမီ’’တိ.

တတ္ထ အမ္ဗာဟမဒ္ဒန္တိ အမ္ဗရုက္ခံ အဟံ အဒ္ဒသံ. ဝနမန္တရသ္မိန္တိ ဝနအန္တရေ၊ အမ္ဗဝနမဇ္ဈေတိ အတ္ထော. သံဝိရူဠှန္တိ သုဝဍ္ဎိတံ. တမဒ္ဒသန္တိ တံ ဥယျာနတော နိက္ခန္တော ဖလဟေတု ဝိဘဂ္ဂံ ပုန အဒ္ဒသံ. တံ ဒိသွာတိ တံ ဖလဟေတု ဝိဘဂ္ဂံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသံဝေဂေါ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဣမံ ဘိက္ခာစရိယပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတောသ္မိ၊ တသ္မာ ဘိက္ခာစရိယံ စရာမီတိ. ဣဒံ သော ဖလဟေတု ဝိဘဂ္ဂံ အမ္ဗရုက္ခံ ဒဿနတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ စိတ္တာစာရံ ကထေသိ. သေသာနံ ဝိဿဇ္ဇနေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပနေတ္ထ အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနာ – သေလန္တိ မဏိဝလယံ. နရဝီရနိဋ္ဌိတန္တိ ဝီရနရေဟိ နိဋ္ဌိတံ၊ ပဏ္ဍိတပုရိသေဟိ ကတန္တိ အတ္ထော. ယုဂန္တိ ဧကေကသ္မိံ ဧကေကံ ကတွာ ဧကံ ဝလယယုဂဠံ. ဒိဇာ ဒိဇန္တိ ဂဟိတမံသပိဏ္ဍံ ဒိဇံ အဝသေသဒိဇာ. ကုဏပမာဟရန္တန္တိ မံသပိဏ္ဍံ အာဒါယ အာဟရန္တံ. သမေစ္စာတိ သမာဂန္တွာ သန္နိပတိတွာ. ပရိပါတယိံသူတိ ကောဋ္ဋေန္တာ အနုဗန္ဓိံသု. ဥသဘာဟမဒ္ဒန္တိ ဥသဘံ အဟံ အဒ္ဒသံ. စလက္ကကုန္တိ စလက္ကကုဓံ.

ဗောဓိသတ္တော ဧကေကံ ဂါထံ သုတွာ ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကမေဝ တံ အာရမ္မဏံ အနုရူပ’’န္တိ ဧကေကဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ထုတိံ အကာသိ. တဉ္စ ပန စတူဟိ ဇနေဟိ ဒေသိတံ ဓမ္မကထံ သုတွာ ဃရာဝါသေ အနပေက္ခော ဟုတွာ ပက္ကန္တေသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု ဘုတ္တပါတရာသော သုခနိသိန္နော ဘရိယံ အာမန္တေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဧတေ စတ္တာရော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ အကိဉ္စနာ အပလိဗောဓာ ပဗ္ဗဇ္ဇာသုခေန ဝီတိနာမေန္တိ၊ အဟံ ပန ဘတိယာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေမိ၊ ကိံ မေ ဃရာဝါသေန၊ တွံ ပုတ္တကေ သင်္ဂဏှန္တီ ဂေဟေ ဝသာ’’တိ ဝတွာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၉၄. ‘‘ကရဏ္ဍကော ကလိင်္ဂါနံ၊ ဂန္ဓာရာနဉ္စ နဂ္ဂဇိ၊

နိမိရာဇာ ဝိဒေဟာနံ၊ ပဉ္စာလာနဉ္စ ဒုမ္မုခေါ၊

ဧတေ ရဋ္ဌာနိ ဟိတွာန၊ ပဗ္ဗဇိံသု အကိဉ္စနာ.

၉၅. ‘‘သဗ္ဗေပိမေ ဒေဝသမာ သမာဂတာ၊ အဂ္ဂီ ယထာ ပဇ္ဇလိတော တထေဝိမေ၊

အဟမ္ပိ ဧကော စရိဿာမိ ဘဂ္ဂဝိ၊ ဟိတွာန ကာမာနိ ယထောဓိကာနီ’’တိ.

တာသံ အတ္ထော – ဘဒ္ဒေ၊ ဧသ သင်္ဃတ္ထေရော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဒန္တပုရေ နာမ နဂရေ ကရဏ္ဍကော နာမ ကလိင်္ဂါနံ ဇနပဒဿ ရာဇာ၊ ဒုတိယော တက္ကသိလနဂရေ နဂ္ဂဇိ နာမ ဂန္ဓာရာနံ ဇနပဒဿ ရာဇာ၊ တတိယော မိထိလနဂရေ နိမိ နာမ ဝိဒေဟာနံ ဇနပဒဿ ရာဇာ၊ စတုတ္ထော ကပိလနဂရေ ဒုမ္မုခေါ နာမ ဥတ္တရပဉ္စာလာနံ ဇနပဒဿ ရာဇာ၊ ဧတေ ဧဝရူပါနိ ရဋ္ဌာနိ ဟိတွာ အကိဉ္စနာ ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိံသု. သဗ္ဗေပိမေတိ ဣမေ ပန သဗ္ဗေပိ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝေဟိ ပုရိမပစ္စေကဗုဒ္ဓေဟိ သမာနာ ဧကတော သမာဂတာ. အဂ္ဂီ ယထာတိ ယထာ ဟိ အဂ္ဂိ ပဇ္ဇလိတော ဩဘာသတိ. တထေဝိမေတိ ဣမေပိ တထေဝ သီလာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ဂုဏေဟိ ဩဘာသန္တိ. ယထာ ဧတေ၊ တထာ အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကော စရိဿာမီတိ အတ္ထော. ဘဂ္ဂဝီတိ ဘရိယံ အာလပတိ. ဟိတွာန ကာမာနီတိ ရူပါဒယော ဝတ္ထုကာမေ ဟိတွာ. ယထောဓိကာနီတိ အတ္တနော ဩဓိဝသေန ဌိတာနိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ရူပါဒိဩဓိဝသေန ယထာဌိတေ ကာမေ ပဟာယ အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကော စရိဿာမီတိ. ‘‘ယတောဓိကာနီ’’တိပိ ပါဌော၊ တဿတ္ထော – ယတော ဥပရတော ဩဓိ ဧတေသန္တိ ယတောဓိကာနိ၊ ဥပရတကောဋ္ဌာသာနိ. ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ စိန္တိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ကိလေသကာမာနံ ဧကော ကောဋ္ဌာသော ဥပရတော နာမ ဟောတိ နိရုဒ္ဓေါ၊ တဿ ဝတ္ထုဘူတော ကာမကောဋ္ဌာသောပိ ဥပရတောဝ ဟောတီတိ.

သာ တဿ ကထံ သုတွာ ‘‘မယှမ္ပိ ခေါ သာမိ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မကထံ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ အဂါရေ စိတ္တံ န သဏ္ဌာတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၉၆. ‘‘အယမေဝ ကာလော န ဟိ အညော အတ္ထိ၊ အနုသာသိတာ မေ န ဘဝေယျ ပစ္ဆာ၊

အဟမ္ပိ ဧကာ စရိဿာမိ ဘဂ္ဂဝ၊ သကုဏီဝ မုတ္တာ ပုရိသဿ ဟတ္ထာ’’တိ.

တတ္ထ အနုသာသိတာ မေ န ဘဝေယျ ပစ္ဆာတိ အနုသာသကော ဩဝါဒကော န ဘဝေယျ ဒုလ္လဘတ္တာ ဩဝါဒကာနံ၊ တသ္မာ အယမေဝ ပဗ္ဗဇိတုံ ကာလော၊ န ဟိ အညော အတ္ထီတိ ဒဿေတိ. သကုဏီဝ မုတ္တာတိ ယထာ သာကုဏိကေန ဂဟေတွာ သကုဏပစ္ဆိယံ ခိတ္တာသု သကုဏီသု တဿ ဟတ္ထတော မုတ္တာ ဧကာ သကုဏီ အနိလပထံ လင်္ဃယိတွာ ယထာရုစိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဧကိကာဝ စရေယျ၊ တထာ အဟမ္ပိ တဝ ဟတ္ထတော မုတ္တာ ဧကိကာ စရိဿာမီတိ သယမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ ဟုတွာ ဧဝမာဟ.

ဗောဓိသတ္တော တဿာ ကထံ သုတွာ တုဏှီ အဟောသိ. သာ ပန ဗောဓိသတ္တံ ဝဉ္စေတွာ ပုရေတရံ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ ‘‘သာမိ၊ ပါနီယတိတ္ထံ ဂမိဿာမိ၊ ဒါရကေ ဩလောကေဟီ’’တိ ဃဋံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တီ ဝိယ ပလာယိတွာ နဂရသာမန္တေ တာပသာနံ သန္တိကေ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ. ဗောဓိသတ္တော တဿာ အနာဂမနံ ဉတွာ သယံ ဒါရကေ ပေါသေသိ. အပရဘာဂေ တေသု ထောကံ ဝဍ္ဎိတွာ အတ္တနော အယာနယဇာနနသမတ္ထတံ သမ္ပတ္တေသု တေသံ ဝီမံသနတ္ထံ ဧကဒိဝသံ ဘတ္တံ ပစန္တော ထောကံ ဥတ္တဏ္ဍုလံ ပစိ၊ ဧကဒိဝသံ ထောကံ ကိလိန္နံ၊ ဧကဒိဝသံ သုပက္ကံ၊ ဧကဒိဝသံ အတိကိလိန္နံ၊ ဧကဒိဝသံ အလောဏကံ၊ ဧကဒိဝသံ အတိလောဏကံ. ဒါရကာ ‘‘တာတ၊ အဇ္ဇ ဘတ္တံ ဥတ္တဏ္ဍုလံ၊ အဇ္ဇ ကိလိန္နံ၊ အဇ္ဇ သုပက္ကံ၊ အဇ္ဇ အတိကိလိန္နံ၊ အဇ္ဇ အလောဏကံ၊ အဇ္ဇ အတိလောဏက’’န္တိ အာဟံသု. တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ‘‘အာမ၊ တာတာ’’တိ ဝတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဣမေ ဒါရကာ ဣဒါနိ အာမပက္ကလောဏိကအတိလောဏိကာနိ ဇာနန္တိ၊ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဇီဝိတုံ သက္ခိဿန္တိ၊ မယာ ပဗ္ဗဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. အထ တေ ဒါရကေ ဉာတကာနံ ဒတွာ ပဋိစ္ဆာပေတွာ ‘‘အမ္မတာတာ၊ ဣမေ ဒါရကေ သာဓုကံ ပေါသေထာ’’တိ ဝတွာ သော ဉာတကာနံ ပရိဒေဝန္တာနညေဝ နဂရာ နိက္ခမိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ နဂရဿ သာမန္တေယေဝ ဝသိ.

အထ နံ ဧကဒိဝသံ ဗာရာဏသိယံ ဘိက္ခာယ စရန္တံ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘အယျ၊ ဒါရကာ တေ နာသိတာ မညေ’’တိ အာဟ. မဟာသတ္တော ‘‘နာဟံ ဒါရကေ နာသေမိ၊ တေသံ အတ္တနော အယာနယဇာနနကာလေ ပဗ္ဗဇိတောမှိ၊ တွံ တေသံ အစိန္တေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အဘိရမာ’’တိ ဝတွာ ဩသာနဂါထမာဟ –

၉၇. ‘‘အာမံ ပက္ကဉ္စ ဇာနန္တိ၊ အထော လောဏံ အလောဏကံ၊

တမဟံ ဒိသွာန ပဗ္ဗဇိံ၊ စရေဝ တွံ စရာမဟ’’န္တိ.

တတ္ထ တမဟန္တိ တံ အဟံ ဒါရကာနံ ကိရိယံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတော. စရေဝ တွံ စရာမဟန္တိ တွမ္ပိ ဘိက္ခာစရိယမေဝ စရ၊ အဟမ္ပိ ဘိက္ခာစရိယမေဝ စရိဿာမီတိ.

ဣတိ သော ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဩဝဒိတွာ ဥယျောဇေသိ. သာပိ ဩဝါဒံ ဂဟေတွာ မဟာသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ယထာရုစိတံ ဌာနံ ဂတာ. ဌပေတွာ ကိရ တံ ဒိဝသံ န တေ ပုန အညမညံ အဒ္ဒသံသု. ဗောဓိသတ္တော စ ဈာနာဘိညံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ တေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. တဒါ ဓီတာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ အဟောသိ၊ ပုတ္တော ရာဟုလကုမာရော၊ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ရာဟုလမာတာ၊ ပရိဗ္ဗာဇကော ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ.

ကုမ္ဘကာရဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၄၀၉] ၄. ဒဠှဓမ္မဇာတကဝဏ္ဏနာ

အဟံ စေ ဒဠှဓမ္မဿာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ကောသမ္ဗိံ နိဿာယ ဃောသိတာရာမေ ဝိဟရန္တော ဥဒေနဿ ရညော ဘဒ္ဒဝတိကံ ဟတ္ထိနိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဿာ ပန ဟတ္ထိနိယာ လဒ္ဓဝိဓာနဉ္စ ဥဒေနဿ ရာဇဝံသော စ မာတင်္ဂဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၅.၁ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဧကဒိဝသံ ပန သာ ဟတ္ထိနီ နဂရာ နိက္ခမန္တီ ဘဂဝန္တံ ပါတောဝ အရိယဂဏပရိဝုတံ အနောမာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တံ ဒိသွာ တထာဂတဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘ဘဂဝါ သဗ္ဗညု သဗ္ဗလောကနိတ္ထရဏ ဥဒေနော ဝံသရာဇာ မံ တရုဏကာလေ ကမ္မံ နိတ္ထရိတုံ သမတ္ထကာလေ ‘ဣမံ နိဿာယ မယာ ဇီဝိတဉ္စ ရဇ္ဇဉ္စ ဒေဝီ စ လဒ္ဓါ’တိ ပိယာယိတွာ မဟန္တံ ပရိဟာရံ အဒါသိ၊ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကရိတွာ ဌိတဋ္ဌာနံ ဂန္ဓေန ပရိဘဏ္ဍံ ကာရေတွာ မတ္ထကေ သုဝဏ္ဏတာရကခစိတဝိတာနံ ဗန္ဓာပေတွာ သမန္တာ စိတြသာဏိံ ပရိက္ခိပါပေတွာ ဂန္ဓတေလေန ဒီပံ ဇာလာပေတွာ ဓူမတဋ္ဋကံ ဌပါပေတွာ ကရီသဆဍ္ဍနဋ္ဌာနေ သုဝဏ္ဏကဋာဟံ ပတိဋ္ဌပါပေတွာ မံ စိတ္တတ္ထရဏပိဋ္ဌေ ဌပေသိ၊ ရာဇာရဟဉ္စ မေ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဒါပေသိ. ဣဒါနိ ပန မေ မဟလ္လကကာလေ ကမ္မံ နိတ္ထရိတုံ အသမတ္ထကာလေ သဗ္ဗံ တံ ပရိဟာရံ အစ္ဆိန္ဒိ၊ အနာထာ နိပ္ပစ္စယာ ဟုတွာ အရညေ ကေတကာနိ ခါဒန္တီ ဇီဝါမိ၊ အညံ မယှံ ပဋိသရဏံ နတ္ထိ၊ ဥဒေနံ မမ ဂုဏံ သလ္လက္ခာပေတွာ ပေါရာဏကပရိဟာရံ မေ ပဋိပါကတိကံ ကာရေထ ဘဂဝါ’’တိ ပရိဒေဝမာနာ တထာဂတံ ယာစိ.

သတ္ထာ ‘‘ဂစ္ဆ တွံ၊ အဟံ တေ ရညော ကထေတွာ ယသံ ပဋိပါကတိကံ ကာရေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ရညော နိဝေသနဒွါရံ အဂမာသိ. ရာဇာ တထာဂတံ အန္တောနိဝေသနံ ပဝေသေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေသိ. သတ္ထာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ အနုမောဒနံ ကရောန္တော ‘‘မဟာရာဇ၊ ဘဒ္ဒဝတိကာ ကဟ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘န ဇာနာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘မဟာရာဇ၊ ဥပကာရကာနံ ယသံ ဒတွာ မဟလ္လကကာလေ ဂဟေတုံ နာမ န ဝဋ္ဋတိ၊ ကတညုနာ ကတဝေဒိနာ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘဒ္ဒဝတိကာ ဣဒါနိ မဟလ္လိကာ ဇရာဇိဏ္ဏာ အနာထာ ဟုတွာ အရညေ ကေတကာနိ ခါဒန္တီ ဇီဝတိ၊ တံ ဇိဏ္ဏကာလေ အနာထံ ကာတုံ တုမှာကံ အယုတ္တ’’န္တိ ဘဒ္ဒဝတိကာယ ဂုဏံ ကထေတွာ ‘‘သဗ္ဗံ ပေါရာဏကပရိဟာရံ ပဋိပါကတိကံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. ရာဇာ တထာ အကာသိ. ‘‘တထာဂတေန ကိရ ဘဒ္ဒဝတိကာယ ဂုဏံ ကထေတွာ ပေါရာဏကယသော ပဋိပါကတိကော ကာရိတော’’တိ သကလနဂရံ ပတ္ထရိ၊ ဘိက္ခုသံဃေပိ သာ ပဝတ္တိ ပါကဋာ ဇာတာ. အထ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ သတ္ထာရာ ကိရ ဘဒ္ဒဝတိကာယ ဂုဏံ ကထေတွာ ပေါရာဏကယသော ပဋိပါကတိကော ကာရိတော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ တထာဂတော ဧတိဿာ ဂုဏံ ကထေတွာ နဋ္ဌယသံ ပဋိပါကတိကံ ကာရေသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဒဠှဓမ္မော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တံ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟိ. သော တဿ သန္တိကာ မဟန္တံ ယသံ လဘိတွာ အမစ္စရတနဋ္ဌာနေ အဋ္ဌာသိ. တဒါ တဿ ရညော ဧကာ ဩဋ္ဌိဗျာဓိ ဟတ္ထိနီ ထာမဗလသမ္ပန္နာ မဟဗ္ဗလာ အဟောသိ. သာ ဧကဒိဝသံ ယောဇနသတံ ဂစ္ဆတိ၊ ရညော ဒူတေယျဟရဏကိစ္စံ ကရောတိ၊ သင်္ဂါမေ ယုဒ္ဓံ ကတွာ သတ္တု မဒ္ဒနံ ကရောတိ. ရာဇာ ‘‘အယံ မေ ဗဟူပကာရာ’’တိ တဿာ သဗ္ဗာလင်္ကာရံ ဒတွာ ဥဒေနေန ဘဒ္ဒဝတိကာယ ဒိန္နသဒိသံ သဗ္ဗံ ပရိဟာရံ ဒါပေသိ. အထဿာ ဇိဏ္ဏဒုဗ္ဗလကာလေ ရာဇာ သဗ္ဗံ ယသံ ဂဏှိ. သာ တတော ပဋ္ဌာယ အနာထာ ဟုတွာ အရညေ တိဏပဏ္ဏာနိ ခါဒန္တီ ဇီဝတိ. အထေကဒိဝသံ ရာဇကုလေ ဘာဇနေသု အပ္ပဟောန္တေသု ရာဇာ ကုမ္ဘကာရံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဘာဇနာနိ ကိရ နပ္ပဟောန္တီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဂေါမယာဟရဏယာနကေ ယောဇေတုံ ဂေါဏေ န လဘာမိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ တဿ ကထံ သုတွာ ‘‘အမှာကံ ဩဋ္ဌိဗျာဓိ ကဟ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အတ္တနော ဓမ္မတာယ စရတိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ တံ ယောဇေတွာ ဂေါမယံ အာဟရာ’’တိ တံ ကုမ္ဘကာရဿ အဒါသိ. ကုမ္ဘကာရော ‘‘သာဓု၊ ဒေဝါ’’တိ တထာ အကာသိ.

အထေကဒိဝသံ သာ နဂရာ နိက္ခမမာနာ နဂရံ ပဝိသန္တံ ဗောဓိသတ္တံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ တဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ပရိဒေဝမာနာ ‘‘သာမိ၊ ရာဇာ မံ ‘တရုဏကာလေ ဗဟူပကာရာ’တိ သလ္လက္ခေတွာ မဟန္တံ ယသံ ဒတွာ ဣဒါနိ မဟလ္လကကာလေ သဗ္ဗံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ မယိ စိတ္တမ္ပိ န ကရောတိ၊ အဟံ ပန အနာထာ အရညေ တိဏပဏ္ဏာနိ ခါဒန္တီ ဇီဝါမိ၊ ဧဝံ ဒုက္ခပ္ပတ္တံ မံ ဣဒါနိ ယာနကေ ယောဇေတုံ ကုမ္ဘကာရဿ အဒါသိ၊ ဌပေတွာ တုမှေ အညံ မယှံ ပဋိသရဏံ နတ္ထိ၊ မယာ ရညော ကတူပကာရံ တုမှေ ဇာနာထ၊ သာဓု ဣဒါနိ မေ နဋ္ဌံ ယသံ ပဋိပါကတိကံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၉၈. ‘‘အဟံ စေ ဒဠှဓမ္မဿ၊ ဝဟန္တီ နာဘိရာဓယိံ၊

ဓရန္တီ ဥရသိ သလ္လံ၊ ယုဒ္ဓေ ဝိက္ကန္တစာရိနီ.

၉၉. ‘‘နူန ရာဇာ န ဇာနာတိ၊ မမ ဝိက္ကမပေါရိသံ၊

သင်္ဂါမေ သုကတန္တာနိ၊ ဒူတဝိပ္ပဟိတာနိ စ.

၁၀၀. ‘‘သာ နူနာဟံ မရိဿာမိ၊ အဗန္ဓု အပရာယိနီ၊

တဒါ ဟိ ကုမ္ဘကာရဿ၊ ဒိန္နာ ဆကဏဟာရိကာ’’တိ.

တတ္ထ ဝဟန္တီတိ ဒူတေယျဟရဏံ သင်္ဂါမေ ဗလကောဋ္ဌကဘိန္ဒနံ တံ တံ ကိစ္စံ ဝဟန္တီ နိတ္ထရန္တီ. ဓရန္တီ ဥရသိ သလ္လန္တိ ဥရသ္မိံ ဗဒ္ဓံ ကဏ္ဍံ ဝါ အသိံ ဝါ သတ္တိံ ဝါ ယုဒ္ဓကာလေ သတ္တူနံ ဥပရိ အဘိဟရန္တီ. ဝိက္ကန္တစာရိနီတိ ဝိက္ကမံ ပရက္ကမံ ကတွာ ပရဗလဝိဇယေန ယုဒ္ဓေ ဝိက္ကန္တဂါမိနီ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သစေ သာမိ၊ အဟံ ဣမာနိ ကိစ္စာနိ ကရောန္တီ ရညော ဒဠှဓမ္မဿ စိတ္တံ နာရာဓယိံ န ပရိတောသေသိံ၊ ကော ဒါနိ အညော တဿ စိတ္တံ အာရာဓယိဿတီတိ.

မမ ဝိက္ကမပေါရိသန္တိ မယာ ကတံ ပုရိသပရက္ကမံ. သုကတန္တာနီတိ သုကတာနိ. ယထာ ဟိ ကမ္မာနေဝ ကမ္မန္တာနိ၊ ဝနာနေဝ ဝနန္တာနိ၊ ဧဝမိဓ သုကတာနေဝ ‘‘သုကတန္တာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ. ဒူတဝိပ္ပဟိတာနိ စာတိ ဂလေ ပဏ္ဏံ ဗန္ဓိတွာ ‘‘အသုကရညော နာမ ဒေဟီ’’တိ ပဟိတာယ မယာ ဧကဒိဝသေနေဝ ယောဇနသတံ ဂန္တွာ ကတာနိ ဒူတပေသနာနိ စ. နူန ရာဇာ န ဇာနာတီတိ နူန တုမှာကံ ဧသ ရာဇာ ဧတာနိ မယာ ကတာနိ ကိစ္စာနိ န ဇာနာတိ. အပရာယိနီတိ အပ္ပတိဋ္ဌာ အပ္ပဋိသရဏာ. တဒါ ဟီတိ တထာ ဟိ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဒိန္နာတိ အဟံ ရညာ ဆကဏဟာရိကာ ကတွာ ကုမ္ဘကာရဿ ဒိန္နာတိ.

ဗောဓိသတ္တော တဿာ ကထံ သုတွာ ‘‘တွံ မာ သောစိ၊ အဟံ ရညော ကထေတွာ တဝ ယသံ ပဋိပါကတိကံ ကရိဿာမီ’’တိ တံ သမဿာသေတွာ နဂရံ ပဝိသိတွာ ဘုတ္တပါတရာသော ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ နနု တုမှာကံ အသုကာ နာမ ဩဋ္ဌိဗျာဓိ အသုကဋ္ဌာနေ စ အသုကဋ္ဌာနေ စ ဥရေ သလ္လံ ဗန္ဓိတွာ သင်္ဂါမံ နိတ္ထရိ၊ အသုကဒိဝသံ နာမ ဂီဝါယ ပဏ္ဏံ ဗန္ဓိတွာ ပေသိတာ ယောဇနသတံ အဂမာသိ၊ တုမှေပိဿာ မဟန္တံ ယသံ အဒတ္ထ၊ သာ ဣဒါနိ ကဟ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘တမဟံ ကုမ္ဘကာရဿ ဂေါမယဟရဏတ္ထာယ အဒါသိ’’န္တိ. အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘အယုတ္တံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တုမှာကံ တံ ကုမ္ဘကာရဿ ယာနကေ ယောဇနတ္ထာယ ဒါတု’’န္တိ ဝတွာ ရညော ဩဝါဒဝသေန စတဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၁၀၁. ‘‘ယာဝတာသီသတီ ပေါသော၊ တာဝဒေဝ ပဝီဏတိ၊

အတ္ထာပါယေ ဇဟန္တိ နံ၊ ဩဋ္ဌိဗျာဓိံဝ ခတ္တိယော.

၁၀၂. ‘‘ယော ပုဗ္ဗေ ကတကလျာဏော၊ ကတတ္ထော နာဝဗုဇ္ဈတိ၊

အတ္ထာ တဿ ပလုဇ္ဇန္တိ၊ ယေ ဟောန္တိ အဘိပတ္ထိတာ.

၁၀၃. ‘‘ယော ပုဗ္ဗေ ကတကလျာဏော၊ ကတတ္ထော မနုဗုဇ္ဈတိ၊

အတ္ထာ တဿ ပဝဍ္ဎန္တိ၊ ယေ ဟောန္တိ အဘိပတ္ထိကာ.

၁၀၄. ‘‘တံ ဝေါ ဝဒါမိ ဘဒ္ဒန္တေ၊ ယာဝန္တေတ္ထ သမာဂတာ၊

သဗ္ဗေ ကတညုနော ဟောထ၊ စိရံ သဂ္ဂမှိ ဌဿထာ’’တိ.

တတ္ထ ပဌမဂါထာယ တာဝ အတ္ထော – ဣဓေကစ္စော အညာဏဇာတိကော ပေါသော ယာဝတာသီသတီ၊ ယာဝ ‘‘ဣဒံ နာမ မေ အယံ ကာတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ ပစ္စာသီသတိ၊ တာဝဒေဝ တံ ပုရိသံ ပဝီဏတိ ဘဇတိ သေဝတိ၊ တဿ ပန အတ္ထာပါယေ ဝဍ္ဎိယာ အပဂမနေ ပရိဟီနကာလေ တံ နာနာကိစ္စေသု ပတ္ထိတံ ပေါသံ ဧကစ္စေ ဗာလာ ဣမံ ဩဋ္ဌိဗျာဓိံ အယံ ခတ္တိယော ဝိယ ဇဟန္တိ.

ကတကလျာဏောတိ ပရေန အတ္တနော ကတကလျာဏကမ္မော. ကတတ္ထောတိ နိပ္ဖါဒိတကိစ္စော. နာဝဗုဇ္ဈတီတိ ပစ္ဆာပိ တံ ပရေန ကတံ ဥပကာရံ တဿ ဇရာဇိဏ္ဏကာလေ အသမတ္ထကာလေ န သရတိ၊ အတ္တနာ ဒိန္နမ္ပိ ယသံ ပုန ဂဏှာတိ. ပလုဇ္ဇန္တီတိ ဘိဇ္ဇန္တိ နဿန္တိ. ယေ ဟောန္တိ အဘိပတ္ထိတာတိ ယေ ကေစိ အတ္ထာ ဣစ္ဆိတာ နာမ ဟောန္တိ၊ သဗ္ဗေ နဿန္တီတိ ဒီပေတိ. မိတ္တဒုဗ္ဘိပုဂ္ဂလဿ ဟိ ပတ္ထိတပတ္ထိတံ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တဗီဇံ ဝိယ နဿတိ. ကတတ္ထော မနုဗုဇ္ဈတီတိ ကတတ္ထော အနုဗုဇ္ဈတိ၊ မ-ကာရော ဗျဉ္ဇနသန္ဓိဝသေန ဂဟိတော. တံ ဝေါ ဝဒါမီတိ တေန ကာရဏေန တုမှေ ဝဒါမိ. ဌဿထာတိ ကတညုနော ဟုတွာ စိရကာလံ သဂ္ဂမှိ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တာ ပတိဋ္ဌဟိဿထ.

ဧဝံ မဟာသတ္တော ရာဇာနံ အာဒိံ ကတွာ သန္နိပတိတာနံ သဗ္ဗေသံ ဩဝါဒံ အဒါသိ. တံ သုတွာ ရာဇာ ဩဋ္ဌိဗျာဓိယာ ယသံ ပဋိပါကတိကံ အကာသိ. ဗောဓိသတ္တဿ စ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ သဂ္ဂပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဩဋ္ဌိဗျာဓိ ဘဒ္ဒဝတိကာ အဟောသိ၊ ရာဇာ အာနန္ဒော၊ အမစ္စော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဒဠှဓမ္မဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၄၁၀] ၅. သောမဒတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယော မံ ပုရေ ပစ္စုဍ္ဍေတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ မဟလ္လကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရေကံ သာမဏေရံ ပဗ္ဗာဇေသိ၊ သာမဏေရော တဿ ဥပကာရကော ဟုတွာ တထာရူပေန ရောဂေန ကာလမကာသိ. မဟလ္လကော တသ္မိံ ကာလကတေ ရောဒန္တော ပရိဒေဝန္တော ဝိစရတိ. တံ ဒိသွာ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ အသုကမဟလ္လကော သာမဏေရဿ ကာလကိရိယာယ ရောဒန္တော ပရိဒေဝန္တော ဝိစရတိ၊ မရဏဿတိကမ္မဋ္ဌာနရဟိတော မညေ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသ ဣမသ္မိံ မတေ ရောဒိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တာဝတိံသဘဝနေ သက္ကတ္တံ ကာရေသိ. အထေကော ကာသိဂါမဝါသီ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလော ကာမေ ပဟာယ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥဉ္ဆာစရိယာယ ဝနမူလဖလာဖလေဟိ ယာပေန္တော ဝါသံ ကပ္ပေသိ. ဧကဒိဝသံ ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတော ဧကံ ဟတ္ထိဆာပံ ဒိသွာ အတ္တနော အဿမံ အာနေတွာ ပုတ္တဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ သောမဒတ္တောတိဿ နာမံ ကတွာ တိဏပဏ္ဏာနိ ခါဒါပေန္တော ပဋိဇဂ္ဂိ. သော ဝယပ္ပတ္တော မဟာသရီရော ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ ဗဟုံ ဘောဇနံ ဂဟေတွာ အဇီရကေန ဒုဗ္ဗလော အဟောသိ. တာပသော တံ အဿမပဒေ ကတွာ ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတော၊ တသ္မိံ အနာဂတေယေဝ ဟတ္ထိပေါတကော ကာလမကာသိ. တာပသော ဖလာဖလံ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တော ‘‘အညေသု ဒိဝသေသု မေ ပုတ္တော ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရောတိ၊ အဇ္ဇ န ဒိဿတိ၊ ကဟံ နု ခေါ ဂတော’’တိ ပရိဒေဝန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၅. ‘‘ယော မံ ပုရေ ပစ္စုဍ္ဍေတိ၊ အရညေ ဒူရမာယတော၊

သော န ဒိဿတိ မာတင်္ဂေါ၊ သောမဒတ္တော ကုဟိံ ဂတော’’တိ.

တတ္ထ ပုရေတိ ဣတော ပုရေ. ပစ္စုဍ္ဍေတီတိ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆတိ. အရညေ ဒူရန္တိ ဣမသ္မိံ နိမ္မနုဿေ အရညေ မံ ဒူရံ ပစ္စုဍ္ဍေတိ. အာယတောတိ အာယာမသမ္ပန္နော.

ဧဝံ ပရိဒေဝမာနော အာဂန္တွာ တံ စင်္ကမနကောဋိယံ ပတိတံ ဒိသွာ ဂလေ ဂဟေတွာ ပရိဒေဝမာနော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၀၆. ‘‘အယံ ဝါ သော မတော သေတိ၊ အလ္လသိင်္ဂံဝ ဝစ္ဆိတော၊

ဘူမျာ နိပတိတော သေတိ၊ အမရာ ဝတ ကုဉ္ဇရော’’တိ.

တတ္ထ အယံ ဝါတိ ဝိဘာဝနတ္ထေ ဝါ-သဒ္ဒေါ. အယမေဝ သော၊ န အညောတိ တံ ဝိဘာဝေန္တော ဧဝမာဟ. အလ္လသိင်္ဂန္တိ မာလုဝလတာယ အဂ္ဂပဝါလံ. ဝစ္ဆိတောတိ ဆိန္နော၊ ဂိမှကာလေ မဇ္ဈနှိကသမယေ တတ္တဝါလိကာပုလိနေ နခေန ဆိန္ဒိတွာ ပါတိတော မာလုဝလတာယ အင်္ကုရော ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘူမျာတိ ဘူမိယံ. အမရာ ဝတာတိ မတော ဝတ၊ ‘‘အမရီ’’တိပိ ပါဌော.

တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော လောကံ ဩလောကေန္တော တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ တာပသော ပုတ္တဒါရံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော၊ ဣဒါနိ ဟတ္ထိပေါတကေ ပုတ္တသညံ ကတွာ ပရိဒေဝတိ၊ သံဝေဇေတွာ နံ သတိံ ပဋိလဘာပေဿာမီ’’တိ တဿ အဿမပဒံ အာဂန္တွာ အာကာသေ ဌိတောဝ တတိယံ ဂါထမာဟ –