၂. ခရပုတ္တဝဂ္ဂေါ

[၃၈၆] ၁. ခရပုတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

သစ္စံ ကိရေဝမာဟံသူတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုရာဏဒုတိယိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဉှိ ဘိက္ခုံ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကေန ဥက္ကဏ္ဌာပိတောသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပုရာဏဒုတိယိကာယာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခု အယံ တေ ဣတ္ထီ အနတ္ထကာရိကာ၊ ပုဗ္ဗေပိ တွံ ဣမံ နိဿာယ အဂ္ဂိံ ပဝိသိတွာ မရန္တော ပဏ္ဍိတေ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဘီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ သေနကေ နာမ ရညေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သက္ကတ္တံ ကာရေသိ. တဒါ သေနကဿ ရညော ဧကေန နာဂရာဇေန သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝေါ ဟောတိ. သော ကိရ နာဂရာဇာ နာဂဘဝနာ နိက္ခမိတွာ ထလေ ဂေါစရံ ဂဏှန္တော စရတိ. အထ နံ ဂါမဒါရကာ ဒိသွာ ‘‘သပ္ပေါ အယ’’န္တိ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပဟရိံသု. အထ ရာဇာ ဥယျာနံ ကီဠိတုံ ဂစ္ဆန္တော ဒိသွာ ‘‘ကိံ ဧတေ ဒါရကာ ကရောန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဧကံ သပ္ပံ ပဟရန္တီ’’တိ သုတွာ ‘‘ပဟရိတုံ မာ ဒေထ၊ ပလာပေထ နေ’’တိ ပလာပေသိ. နာဂရာဇာ ဇီဝိတံ လဘိတွာ နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ ဗဟူနိ ရတနာနိ အာဒါယ အဍ္ဎရတ္တသမယေ ရညော သယနဃရံ ပဝိသိတွာ တာနိ ရတနာနိ ဒတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ မယာ တုမှေ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဒ္ဓ’’န္တိ ရညာ သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝံ ကတွာ ပုနပ္ပုနံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ပဿတိ. သော အတ္တနော နာဂမာဏဝိကာသု ဧကံ ကာမေသု အတိတ္တံ နာဂမာဏဝိကံ ရက္ခဏတ္ထာယ ရညော သန္တိကေ ဌပေတွာ ‘‘ယဒါ ဧတံ န ပဿသိ၊ တဒါ ဣမံ မန္တံ ပရိဝတ္တေယျာသီ’’တိ တဿ ဧကံ မန္တံ အဒါသိ.

သော ဧကဒိဝသံ ဥယျာနံ ဂန္တွာ နာဂမာဏဝိကာယ သဒ္ဓိံ ပေါက္ခရဏိယံ ဥဒကကီဠံ ကီဠိ. နာဂမာဏဝိကာ ဧကံ ဥဒကသပ္ပံ ဒိသွာ အတ္တဘာဝံ ဝိဇဟိတွာ တေန သဒ္ဓိံ အသဒ္ဓမ္မံ ပဋိသေဝိ. ရာဇာ တံ အပဿန္တော ‘‘ကဟံ နု ခေါ ဂတာ’’တိ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ အနာစာရံ ကရောန္တိံ ဒိသွာ ဝေဠုပေသိကာယ ပဟရိ. သာ ကုဇ္ဈိတွာ တတော နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ ‘‘ကသ္မာ အာဂတာသီ’’တိ ပုဋ္ဌာ ‘‘တုမှာကံ သဟာယော မံ အတ္တနော ဝစနံ အဂဏှန္တိံ ပိဋ္ဌိယံ ပဟရီ’’တိ ပဟာရံ ဒဿေသိ. နာဂရာဇာ တထတော အဇာနိတွာဝ စတ္တာရော နာဂမာဏဝကေ အာမန္တေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ သေနကဿ သယနဃရံ ပဝိသိတွာ နာသဝါတေန တံ ဘုသံ ဝိယ ဝိဒ္ဓံသေထာ’’တိ ပေသေသိ. တေ ဂန္တွာ ရညော သိရိသယနေ နိပန္နကာလေ ဂဗ္ဘံ ပဝိသိံသု. တေသံ ပဝိသနဝေလာယမေဝ ရာဇာ ဒေဝိံ အာဟ – ‘‘ဇာနာသိ နု ခေါ ဘဒ္ဒေ၊ နာဂမာဏဝိကာယ ဂတဋ္ဌာန’’န္တိ? ‘‘န ဇာနာမိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘အဇ္ဇ သာ အမှာကံ ပေါက္ခရဏိယံ ကီဠနကာလေ အတ္တဘာဝံ ဝိဇဟိတွာ ဧကေန ဥဒကသပ္ပေန သဒ္ဓိံ အနာစာရံ အကာသိ၊ အထ နံ အဟံ ‘ဧဝံ မာ ကရီ’တိ သိက္ခာပနတ္ထာယ ဝေဠုပေသိကာယ ပဟရိံ၊ သာ ‘နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ သဟာယဿ မေ အညံ ကိဉ္စိ ကထေတွာ မေတ္တိံ ဘိန္ဒေယျာ’တိ မေ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. တံ သုတွာ နာဂမာဏဝကာ တတောဝ နိဝတ္တိတွာ နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ နာဂရာဇဿ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. သော သံဝေဂပ္ပတ္တော ဟုတွာ တင်္ခဏညေဝ ရညော သယနဃရံ အာဂန္တွာ တမတ္ထံ အာစိက္ခိတွာ ခမာပေတွာ ‘‘ဣဒံ မေ ဒဏ္ဍကမ္မ’’န္တိ သဗ္ဗရုတဇာနနံ နာမ မန္တံ ဒတွာ ‘‘အယံ၊ မဟာရာဇ၊ အနဂ္ဃေါ မန္တော၊ သစေ ဣမံ မန္တံ အညဿ ဒဒေယျာသိ၊ ဒတွာဝ အဂ္ဂိံ ပဝိသိတွာ မရေယျာသီ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သော တတော ပဋ္ဌာယ ကိပိလ္လိကာနမ္ပိ သဒ္ဒံ ဇာနာတိ.

တဿေကဒိဝသံ မဟာတလေ နိသီဒိတွာ မဓုဖာဏိတေဟိ ခါဒနီယံ ခါဒန္တဿ ဧကံ မဓုဗိန္ဒု စ ဖာဏိတဗိန္ဒု စ ပူဝခဏ္ဍဉ္စ ဘူမိယံ ပတိ. ဧကာ ကိပိလ္လိကာ တံ ဒိသွာ ‘‘ရညော မဟာတလေ မဓုစာဋိ ဘိန္နာ၊ ဖာဏိတသကဋံ ပူဝသကဋံ နိက္ကုဇ္ဇိတံ၊ မဓုဖာဏိတဉ္စ ပူဝဉ္စ ခါဒထာ’’တိ ဝိရဝန္တီ ဝိစရတိ. အထ ရာဇာ တဿာ ရဝံ သုတွာ ဟသိ. ရညော သမီပေ ဌိတာ ဒေဝီ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒိသွာ ရာဇာ ဟသီ’’တိ စိန္တေသိ. တသ္မိံ ခါဒနီယံ ခါဒိတွာ နှတွာ ပလ္လင်္ကေ နိသိန္နေ ဧကံ မက္ခိကံ သာမိကော ‘‘ဧဟိ ဘဒ္ဒေ၊ ကိလေသရတိယာ ရမိဿာမာ’’တိ အာဟ. အထ နံ သာ ‘‘အဓိဝါသေဟိ တာဝ သာမိ၊ ဣဒါနိ ရညော ဂန္ဓေ အာဟရိဿန္တိ၊ တဿ ဝိလိမ္ပန္တဿ ပါဒမူလေ ဂန္ဓစုဏ္ဏံ ပတိဿတိ၊ အဟံ တတ္ထ ဝဋ္ဋေတွာ သုဂန္ဓာ ဘဝိဿာမိ၊ တတော ရညော ပိဋ္ဌိယံ နိပဇ္ဇိတွာ ရမိဿာမာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ တမ္ပိ သဒ္ဒံ သုတွာ ဟသိ. ဒေဝီပိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒိသွာ ဟသီ’’တိ ပုန စိန္တေသိ. ပုန ရညော သာယမာသံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ဧကံ ဘတ္တသိတ္ထံ ဘူမိယံ ပတိ. ကိပိလ္လိကာ ‘‘ရာဇကုလေ ဘတ္တသကဋံ ဘဂ္ဂံ၊ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝိရဝိ. တံ သုတွာ ရာဇာ ပုနပိ ဟသိ. ဒေဝီ သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ရာဇာနံ ပရိဝိသန္တီ ‘‘မံ နု ခေါ ဒိသွာ ရာဇာ ဟသတီ’’တိ ဝိတက္ကေသိ.

သာ ရညာ သဒ္ဓိံ သယနံ အာရုယှ နိပဇ္ဇနကာလေ ‘‘ကိံကာရဏာ ဒေဝ၊ ဟသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော ‘‘ကိံ တေ မမ ဟသိတကာရဏေနာ’’တိ ဝတွာ ပုနပ္ပုနံ နိဗဒ္ဓေါ ကထေသိ. အထ နံ သာ ‘‘တုမှာကံ ဇာနနမန္တံ မယှံ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘န သက္ကာ ဒါတု’’န္တိ ပဋိက္ခိတ္တာပိ ပုနပ္ပုနံ နိဗန္ဓိ. ရာဇာ ‘‘သစာဟံ ဣမံ မန္တံ တုယှံ ဒဿာမိ၊ မရိဿာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘မရန္တောပိ မယှံ ဒေဟိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ရာဇာ မာတုဂါမဝသိကော ဟုတွာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမိဿာ မန္တံ ဒတွာ အဂ္ဂိံ ပဝိသိဿာမီ’’တိ ရထေန ဥယျာနံ ပါယာသိ.

တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော လောကံ ဩလောကေန္တော ဣမံ ကာရဏံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဗာလရာဇာ မာတုဂါမံ နိဿာယ ‘အဂ္ဂိံ ပဝိသိဿာမီ’တိ ဂစ္ဆတိ၊ ဇီဝိတမဿ ဒဿာမီ’’တိ သုဇံ အသုရကညံ အာဒါယ ဗာရာဏသိံ အာဂန္တွာ တံ အဇိကံ ကတွာ အတ္တနာ အဇော ဟုတွာ ‘‘မဟာဇနော မာ ပဿတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာယ ရညော ရထဿ ပုရတော အဟောသိ. တံ ရာဇာ စေဝ ရထေ ယုတ္တသိန္ဓဝါ စ ပဿန္တိ၊ အညော ကောစိ န ပဿတိ. အဇော ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ ရထပုရတော အဇိကာယ သဒ္ဓိံ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တော ဝိယ အဟောသိ. တမေကော ရထေ ယုတ္တသိန္ဓဝေါ ဒိသွာ ‘‘သမ္မ အဇရာဇ၊ မယံ ပုဗ္ဗေ ‘အဇာ ကိရ ဗာလာ အဟိရိကာ’တိ အဿုမှ၊ န စ တံ ပဿိမှ၊ တွံ ပန ရဟော ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ ကတ္တဗ္ဗံ အနာစာရံ အမှာကံ ဧတ္တကာနံ ပဿန္တာနညေဝ ကရောသိ၊ န လဇ္ဇသိ၊ တံ နော ပုဗ္ဗေ သုတံ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌေန သမေတီ’’တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၇၇. ‘‘သစ္စံ ကိရေဝမာဟံသု၊ ဝသ္တံ ဗာလောတိ ပဏ္ဍိတာ၊

ပဿ ဗာလော ရဟောကမ္မံ၊ အာဝိကုဗ္ဗံ န ဗုဇ္ဈတီ’’တိ.

တတ္ထ ဝသ္တန္တိ အဇံ. ပဏ္ဍိတာတိ ဉာဏသမ္ပန္နာ တံ ဗာလောတိ ဝဒန္တိ၊ သစ္စံ ကိရ ဝဒန္တိ. ပဿာတိ အာလပနံ၊ ပဿထာဟိ အတ္ထော. န ဗုဇ္ဈတီတိ ဧဝံ ကာတုံ အယုတ္တန္တိ န ဇာနာတိ.

တံ သုတွာ အဇော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၇၈. ‘‘တွံ ခေါပိ သမ္မ ဗာလောသိ၊ ခရပုတ္တ ဝိဇာနဟိ၊

ရဇ္ဇုယာ ဟိ ပရိက္ခိတ္တော၊ ဝင်္ကောဋ္ဌော ဩဟိတောမုခေါ.

၇၉. ‘‘အပရမ္ပိ သမ္မ တေ ဗာလျံ၊ ယော မုတ္တော န ပလာယသိ၊

သော စ ဗာလတရော သမ္မ၊ ယံ တွံ ဝဟတိ သေနက’’န္တိ.

တတ္ထ တွံ ခေါပိ သမ္မာတိ သမ္မ သိန္ဓဝ မယာပိ ခေါ တွံ ဗာလတရော. ခရပုတ္တာတိ သော ကိရ ဂဒြဘဿ ဇာတကော၊ တေန တံ ဧဝမာဟ. ဝိဇာနဟီတိ အဟမေဝ ဗာလောတိ ဧဝံ ဇာနာဟိ. ပရိက္ခိတ္တောတိ ယုဂေန သဒ္ဓိံ ဂီဝါယ ပရိက္ခိတ္တော. ဝင်္ကောဋ္ဌောတိ ဝင်္ကဩဋ္ဌော. ဩဟိတောမုခေါတိ မုခဗန္ဓနေန ပိဟိတမုခေါ. ယော မုတ္တော န ပလာယသီတိ ယော တွံ ရထတော မုတ္တော သမာနော မုတ္တကာလေ ပလာယိတွာ အရညံ န ပဝိသသိ၊ တံ တေ အပလာယနံ အပရမ္ပိ ဗာလျံ၊ သော စ ဗာလတရောတိ ယံ တွံ သေနကံ ဝဟသိ၊ သော သေနကော တယာပိ ဗာလတရော.

ရာဇာ တေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ ဇာနာတိ၊ တသ္မာ တံ သုဏန္တော သဏိကံ ရထံ ပေသေသိ. သိန္ဓဝေါပိ တဿ ကထံ သုတွာ ပုန စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ –

၈၀. ‘‘ယံ နု သမ္မ အဟံ ဗာလော၊ အဇရာဇ ဝိဇာနဟိ၊

အထ ကေန သေနကော ဗာလော၊ တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတော’’တိ.

တတ္ထ ယန္တိ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. နူတိ အနုဿဝတ္ထေ နိပါတော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သမ္မ အဇရာဇ၊ ယေန တာဝ တိရစ္ဆာနဂတတ္တေန ကာရဏေန အဟံ ဗာလော၊ တံ တွံ ကာရဏံ ဇာနာဟိ၊ သက္ကာ ဧတံ တယာ ဉာတုံ၊ အဟဉှိ တိရစ္ဆာနဂတတ္တာဝ ဗာလော၊ တသ္မာ မံ ခရပုတ္တာတိအာဒီနိ ဝဒန္တော သုဋ္ဌု ဝဒသိ၊ အယံ ပန သေနကော ရာဇာ ကေန ကာရဏေန ဗာလော၊ တံ မေ ကာရဏံ ပုစ္ဆိတော အက္ခာဟီတိ.

တံ သုတွာ အဇော အာစိက္ခန္တော ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ –

၈၁. ‘‘ဥတ္တမတ္ထံ လဘိတွာန၊ ဘရိယာယ ယော ပဒဿတိ၊

တေန ဇဟိဿတတ္တာနံ၊ သာ စေဝဿ န ဟေဿတီ’’တိ.

တတ္ထ ဥတ္တမတ္ထန္တိ သဗ္ဗရုတဇာနနမန္တံ. တေနာတိ တဿာ မန္တပ္ပဒါနသင်္ခါတေန ကာရဏေန တံ ဒတွာ အဂ္ဂိံ ပဝိသန္တော အတ္တာနဉ္စ ဇဟိဿတိ၊ သာ စဿ ဘရိယာ န ဘဝိဿတိ၊ တသ္မာ ဧသ တယာပိ ဗာလတရော၊ ယော လဒ္ဓံ ယသံ ရက္ခိတုံ န သက္ကောတီတိ.

ရာဇာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘အဇရာဇ၊ အမှာကံ သောတ္ထိံ ကရောန္တောပိ တွညေဝ ကရိဿသိ၊ ကထေဟိ တာဝ နော ကတ္တဗ္ဗယုတ္တက’’န္တိ အာဟ. အထ နံ အဇရာဇာ ‘‘မဟာရာဇ၊ ဣမေသံ သတ္တာနံ အတ္တနာ အညော ပိယတရော နာမ နတ္ထိ၊ ဧကံ ပိယဘဏ္ဍံ နိဿာယ အတ္တာနံ နာသေတုံ လဒ္ဓယသံ ပဟာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ –

၈၂. ‘‘န ဝေ ပိယမ္မေတိ ဇနိန္ဒ တာဒိသော၊ အတ္တံ နိရံကတွာ ပိယာနိ သေဝတိ၊

အတ္တာဝ သေယျော ပရမာ စ သေယျော၊ လဗ္ဘာ ပိယာ ဩစိတတ္ထေန ပစ္ဆာ’’တိ.

တတ္ထ ပိယမ္မေတိ ပိယံ မေ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဇနိန္ဒ၊ တာဒိသော တုမှာဒိသော ယသမဟတ္တေ ဌိတော ပုဂ္ဂလော ဧကံ ပိယဘဏ္ဍံ နိဿာယ ‘‘ဣဒံ ပိယံ မေ’’တိ အတ္တံ နိရံကတွာ အတ္တာနံ ဆဍ္ဍေတွာ တာနိ ပိယာနိ န သေဝတေဝ. ကိံကာရဏာ? အတ္တာဝ သေယျော ပရမာ စ သေယျောတိ၊ ယသ္မာ သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန အတ္တာဝ သေယျော ဝရော ဥတ္တမော၊ ပရမာ စ သေယျော၊ ပရမာ ဥတ္တမာပိ အညသ္မာ ပိယဘဏ္ဍာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ဟိ စ-ကာရော ပိ-ကာရတ္ထေ နိပါတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. လဗ္ဘာ ပိယာ ဩစိတတ္ထေန ပစ္ဆာတိ ဩစိတတ္ထေန ဝဍ္ဎိတတ္ထေန ယသသမ္ပန္နေန ပုရိသေန ပစ္ဆာ ပိယာ နာမ သက္ကာ လဒ္ဓုံ၊ န တဿာ ကာရဏာ အတ္တာ နာသေတဗ္ဗောတိ.

ဧဝံ မဟာသတ္တော ရညော ဩဝါဒံ အဒါသိ. ရာဇာ တုဿိတွာ ‘‘အဇရာဇ၊ ကုတော အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သက္ကော အဟံ၊ မဟာရာဇ၊ တဝ အနုကမ္ပာယ တံ မရဏာ မောစေတုံ အာဂတောမှီတိ. ဒေဝရာဇ၊ အဟံ ဧတိဿာ ‘‘မန္တံ ဒဿာမီ’’တိ အဝစံ၊ ဣဒါနိ ‘‘ကိံ ကရောမီ’’တိ? ‘‘မဟာရာဇ၊ တုမှာကံ ဥဘိန္နမ္ပိ ဝိနာသေန ကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ‘သိပ္ပဿ ဥပစာရော’တိ ဝတွာ ဧတံ ကတိပယေ ပဟာရေ ပဟရာပေဟိ၊ ဣမိနာ ဥပါယေန န ဂဏှိဿတီ’’တိ. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. မဟာသတ္တော ရညော ဩဝါဒံ ဒတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော. ရာဇာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဒေဝိံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ ‘‘ဂဏှိဿသိ ဘဒ္ဒေ၊ မန္တ’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဥပစာရံ ကရောမီ’’တိ. ‘‘ကော ဥပစာရော’’တိ? ‘‘ပိဋ္ဌိယံ ပဟာရသတေ ပဝတ္တမာနေ သဒ္ဒံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သာ မန္တလောဘေန ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ. ရာဇာ စောရဃာတကေ ပက္ကောသာပေတွာ ကသာ ဂါဟာပေတွာ ဥဘောသု ပဿေသု ပဟရာပေသိ. သာ ဒွေ တယော ပဟာရေ အဓိဝါသေတွာ တတော ပရံ ‘‘န မေ မန္တေန အတ္ထော’’တိ ရဝိ. အထ နံ ရာဇာ ‘‘တွံ မံ မာရေတွာ မန္တံ ဂဏှိတုကာမာသီ’’တိ ပိဋ္ဌိယံ နိစ္စမ္မံ ကာရေတွာ ဝိဿဇ္ဇာပေသိ. သာ တတော ပဋ္ဌာယ ပုန ကထေတုံ နာသက္ခိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. တဒါ ရာဇာ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု အဟောသိ၊ ဒေဝီ ပုရာဏဒုတိယိကာ၊ အဿော သာရိပုတ္တော၊ သက္ကော ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ.

ခရပုတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၃၈၇] ၂. သူစိဇာတကဝဏ္ဏနာ

အကက္ကသံ အဖရုသန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပညာပါရမိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု မဟာဥမင်္ဂဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၂.၅၉၀ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. တဒါ ပန သတ္ထာ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ တထာဂတော ပညဝါ ဥပါယကုသလောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ကမ္မာရကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ပရိယောဒါတသိပ္ပေါ အဟောသိ. မာတာပိတရော ပနဿ ဒလိဒ္ဒါ၊ တေသံ ဂါမတော အဝိဒူရေ အညော သဟဿကုဋိကော ကမ္မာရဂါမော. တတ္ထ ကမ္မာရသဟဿဇေဋ္ဌကော ကမ္မာရော ရာဇဝလ္လဘော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော၊ တဿေကာ ဓီတာ အဟောသိ ဥတ္တမရူပဓရာ ဒေဝစ္ဆရာပဋိဘာဂါ ဇနပဒကလျာဏိလက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတာ. သာမန္တဂါမေသု မနုဿာ ဝါသိဖရသုဖာလပါစနာဒိကာရာပနတ္ထာယ တံ ဂါမံ ဂန္တွာ ယေဘုယျေန တံ ကုမာရိကံ ပဿန္တိ၊ တေ အတ္တနော အတ္တနော ဂါမံ ဂန္တွာ နိသိန္နဋ္ဌာနာဒီသု တဿာ ရူပံ ဝဏ္ဏေန္တိ. ဗောဓိသတ္တော တံ သုတွာ သဝနသံသဂ္ဂေန ဗဇ္ဈိတွာ ‘‘ပါဒပရိစာရိကံ နံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥတ္တမဇာတိကံ အယံ ဂဟေတွာ ဧကံ သုခုမံ ဃနံ သူစိံ ကတွာ ပါသေ ဝိဇ္ဈိတွာ ဥဒကေ ဥပ္ပိလာပေတွာ အပရမ္ပိ တထာရူပမေဝ တဿာ ကောသကံ ကတွာ ပါသေ ဝိဇ္ဈိ. ဣမိနာ နိယာမေန တဿာ သတ္တ ကောသကေ အကာသိ၊ ‘‘ကထံ အကာသီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဗောဓိသတ္တာနဉှိ ဉာဏမဟန္တတာယ ကရဏံ သမိဇ္ဈတိယေဝ. သော တံ သူစိံ နာဠိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဩဝဋ္ဋိကာယ ကတွာ တံ ဂါမံ ဂန္တွာ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကဿ ဝသနဝီထိံ ပုစ္ဆိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဒွါရေ ဌတွာ ‘‘ကော မမ ဟတ္ထတော ဧဝရူပံ နာမ သူစိံ မူလေန ကိဏိတုံ ဣစ္ဆတီ’’တိ သူစိံ ဝဏ္ဏေန္တော ဇေဋ္ဌကကမ္မာရဿ ဃရဒွါရသမီပေ ဌတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၈၃. ‘‘အကက္ကသံ အဖရုသံ၊ ခရဓောတံ သုပါသိယံ၊

သုခုမံ တိခိဏဂ္ဂဉ္စ၊ ကော သူစိံ ကေတုမိစ္ဆတီ’’တိ.

တဿတ္ထော – မမ ပဋလဿ ဝါ တိလကဿ ဝါ ဩဓိနော ဝါ အဘာဝေန အကက္ကသံ၊ သုမဋ္ဌတာယ အဖရုသံ၊ ခရေန ပါသာဏေန ဓောတတ္တာ ခရဓောတံ၊ သုန္ဒရေန သုဝိဒ္ဓေန ပါသေန သမန္နာဂတတ္တာ သုပါသိယံ၊ သဏှတာယ သုခုမံ၊ အဂ္ဂဿ တိခိဏတာယ တိခိဏဂ္ဂံ သူစိံ မမ ဟတ္ထတော မူလံ ဒတွာ ကော ကိဏိတုံ ဣစ္ဆတီတိ.

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ပုနပိ တံ ဝဏ္ဏေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၈၄. ‘‘သုမဇ္ဇဉ္စ သုပါသဉ္စ၊ အနုပုဗ္ဗံ သုဝဋ္ဋိတံ၊

ဃနဃာတိမံ ပဋိထဒ္ဓံ၊ ကော သူစိံ ကေတုမိစ္ဆတီ’’တိ.

တတ္ထ သုမဇ္ဇဉ္စာတိ ကုရုဝိန္ဒကစုဏ္ဏေန သုဋ္ဌု မဇ္ဇိတံ. သုပါသဉ္စာတိ သဏှေန ပါသဝေဓကေန ဝိဒ္ဓတ္တာ သုန္ဒရပါသံ. ဃနဃာတိမန္တိ ယာ ဃာတိယမာနာ အဓိကရဏိံ အနုပဝိသတိ၊ အယံ ‘‘ဃနဃာတိမာ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တာဒိသိန္တိ အတ္ထော. ပဋိထဒ္ဓန္တိ ထဒ္ဓံ အမုဒုကံ.

တသ္မိံ ခဏေ သာ ကုမာရိကာ ဘုတ္တပါတရာသံ ပိတရံ ဒရထပဋိပ္ပဿမ္ဘနတ္ထံ စူဠသယနေ နိပန္နံ တာလဝဏ္ဋေန ဗီဇယမာနာ ဗောဓိသတ္တဿ မဓုရသဒ္ဒံ သုတွာ အလ္လမံသပိဏ္ဍေန ဟဒယေ ပဟဋာ ဝိယ ဃဋသဟဿေန နိဗ္ဗာပိတဒရထာ ဝိယ ဟုတွာ ‘‘ကော နု ခေါ ဧသ အတိမဓုရေန သဒ္ဒေန ကမ္မာရာနံ ဝသနဂါမေ သူစိံ ဝိက္ကိဏာတိ၊ ကေန နု ခေါ ကမ္မေန အာဂတော၊ ဇာနိဿာမိ န’’န္တိ တာလဝဏ္ဋံ ဌပေတွာ ဂေဟာ နိက္ခမ္မ ဗဟိအာဠိန္ဒကေ ဌတွာ တေန သဒ္ဓိံ ကထေသိ. ဗောဓိသတ္တာနဉှိ ပတ္ထိတံ နာမ သမိဇ္ဈတိ၊ သော ဟိ တဿာယေဝတ္ထာယ တံ ဂါမံ အာဂတော. သာ စ တေန သဒ္ဓိံ ကထေန္တီ ‘‘မာဏဝ၊ သကလရဋ္ဌဝါသိနော သူစိအာဒီနံ အတ္ထာယ ဣမံ ဂါမံ အာဂစ္ဆန္တိ၊ တွံ ဗာလတာယ ကမ္မာရဂါမေ သူစိံ ဝိက္ကိဏိတုံ ဣစ္ဆသိ၊ သစေပိ ဒိဝသံ သူစိယာ ဝဏ္ဏံ ဘာသိဿသိ၊ န တေ ကောစိ ဟတ္ထတော သူစိံ ဂဏှိဿတိ၊ သစေ တွံ မူလံ လဒ္ဓုံ ဣစ္ဆသိ၊ အညံ ဂါမံ ယာဟီ’’တိ ဝတွာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၈၄. ‘‘ဣတောဒါနိ ပတာယန္တိ၊ သူစိယော ဗဠိသာနိ စ၊

ကောယံ ကမ္မာရဂါမသ္မိံ၊ သူစိံ ဝိက္ကေတုမိစ္ဆတိ.

၈၅. ‘‘ဣတော သတ္ထာနိ ဂစ္ဆန္တိ၊ ကမ္မန္တာ ဝိဝိဓာ ပုထူ၊

ကောယံ ကမ္မာရဂါမသ္မိံ၊ သူစိံ ဝိက္ကေတုမိစ္ဆတီ’’တိ.

တတ္ထ ဣတောဒါနီတိ ဣမသ္မိံ ရဋ္ဌေ ဣဒါနိ သူစိယော စ ဗဠိသာနိ စ အညာနိ စ ဥပကရဏာနိ ဣမမှာ ကမ္မာရဂါမာ ပတာယန္တိ နိက္ခမန္တိ၊ တံ တံ ဒိသံ ပတ္ထရန္တာ နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ. ကောယန္တိ ဧဝံ သန္တေ ကော အယံ ဣမသ္မိံ ကမ္မာရဂါမေ သူစိံ ဝိက္ကိဏိတုံ ဣစ္ဆတိ. သတ္ထာနီတိ ဗာရာဏသိံ ဂစ္ဆန္တာနိ နာနပ္ပကာရာနိ သတ္ထာနိ ဣတောဝ ဂစ္ဆန္တိ. ဝိဝိဓာ ပုထူတိ နာနပ္ပကာရာ ဗဟူ ကမ္မန္တာပိ သကလရဋ္ဌဝါသီနံ ဣတော ဂဟိတဥပကရဏေဟေဝ ပဝတ္တန္တိ.

ဗောဓိသတ္တော တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ တွံ အဇာနန္တီ အညာဏေန ဧဝံ ဝဒေသီ’’တိ ဝတွာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၈၆. ‘‘သူစိံ ကမ္မာရဂါမသ္မိံ၊ ဝိက္ကေတဗ္ဗာ ပဇာနတာ၊

အာစရိယာဝ ဇာနန္တိ၊ ကမ္မံ သုကတဒုက္ကဋံ.

၈၇. ‘‘ဣမဉ္စေ တေ ပိတာ ဘဒ္ဒေ၊ သူစိံ ဇညာ မယာ ကတံ၊

တယာ စ မံ နိမန္တေယျ၊ ယဉ္စတ္ထညံ ဃရေ ဓန’’န္တိ.

တတ္ထ သူစိန္တိ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသော ကတော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သူစိ နာမ ပဇာနတာ ပဏ္ဍိတေန ပုရိသေန ကမ္မာရဂါမသ္မိံယေဝ ဝိက္ကေတဗ္ဗာ. ကိံကာရဏာ? အာစရိယာဝ ဇာနန္တိ၊ ကမ္မံ သုကတဒုက္ကဋန္တိ၊ တဿ တဿ သိပ္ပဿ အာစရိယာဝ တသ္မိံ တသ္မိံ သိပ္ပေ သုကတဒုက္ကဋကမ္မံ ဇာနန္တိ၊ သွာဟံ ကမ္မာရကမ္မံ အဇာနန္တာနံ ဂဟပတိကာနံ ဂါမံ ဂန္တွာ မမ သူစိယာ သုကတဒုက္ကဋဘာဝံ ကထံ ဇာနာပေဿာမိ၊ ဣမသ္မိံ ပန ဂါမေ မမ ဗလံ ဇာနာပေဿာမီတိ. ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဣမာယ ဂါထာယ အတ္တနော ဗလံ ဝဏ္ဏေသိ.

တယာ စ မံ နိမန္တေယျာတိ ဘဒ္ဒေ သစေ တဝ ပိတာ ဣမံ မယာ ကတံ သူစိံ ‘‘ဤဒိသာ ဝါ ဧသာ၊ ဧဝံ ဝါ ကတာ’’တိ ဇာနေယျ၊ ‘‘ဣမံ မေ ဓီတရံ တဝ ပါဒပရိစာရိကံ ဒမ္မိ၊ ဂဏှာဟိ န’’န္တိ ဧဝံ တယာ စ မံ နိမန္တေယျ. ယဉ္စတ္ထညံ ဃရေ ဓနန္တိ ယဉ္စ အညံ သဝိညာဏကံ ဝါ အဝိညာဏကံ ဝါ ဃရေ ဓနံ အတ္ထိ၊ တေန မံ နိမန္တေယျ. ‘‘ယဉ္စဿည’’န္တိပိ ပါဌော၊ ယဉ္စ အဿ ဃရေ အညံ ဓနံ အတ္ထီတိ အတ္ထော.

ကမ္မာရဇေဋ္ဌကော သဗ္ဗံ တေသံ ကထံ သုတွာ ‘‘အမ္မာ’’တိ ဓီတရံ ပက္ကောသိတွာ ‘‘ကေန သဒ္ဓိံ သလ္လပသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. တာတ၊ ဧကော ပုရိသော သူစိံ ဝိက္ကိဏာတိ၊ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပေမီတိ. ‘‘တေန ဟိ ပက္ကောသာဟိ န’’န္တိ. သာ ဂန္တွာ ပက္ကောသိ. ဗောဓိသတ္တော ဂေဟံ ပဝိသိတွာ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ သော ‘‘ကတရဂါမဝါသိကောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အဟံ အသုကဂါမဝါသိကောမှိ အသုကကမ္မာရဿ ပုတ္တော’’တိ. ‘‘ကသ္မာ ဣဓာဂတောသီ’’တိ. ‘‘သူစိဝိက္ကယတ္ထာယာ’’တိ. ‘‘အာဟရ၊ သူစိံ တေ ပဿာမာ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ဂုဏံ သဗ္ဗေသံ မဇ္ဈေ ပကာသေတုကာမော ‘‘နနု ဧကကာနံ ဩလောကိတတော သဗ္ဗေသံ မဇ္ဈေ ဩလောကေတုံ ဝရတရ’’န္တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓု၊ တာတာ’’တိ သဗ္ဗေ ကမ္မာရေ သန္နိပါတာပေတွာ တေဟိ ပရိဝုတော ‘‘အာဟရ၊ တာတ၊ မယံ ပဿာမ တေ သူစိ’’န္တိ အာဟ. ‘‘အာစရိယ၊ ဧကံ အဓိကရဏိဉ္စ ဥဒကပူရဉ္စ ကံသထာလံ အာဟရာပေထာ’’တိ. သော အာဟရာပေသိ. ဗောဓိသတ္တော ဩဝဋ္ဋိကတော သူစိနာဠိကံ နီဟရိတွာ အဒါသိ. ကမ္မာရဇေဋ္ဌကော တတော သူစိံ နီဟရိတွာ ‘‘တာတ၊ အယံ သူစီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘နာယံ သူစိ၊ ကောသကော ဧသော’’တိ. သော ဥပဓာရေန္တော နေဝ အန္တံ၊ န ကောဋိံ အဒ္ဒသ. ဗောဓိသတ္တော အာဟရာပေတွာ နခေန ကောသကံ အပနေတွာ ‘‘အယံ သူစိ၊ အယံ ကောသကော’’တိ မဟာဇနဿ ဒဿေတွာ သူစိံ အာစရိယဿ ဟတ္ထေ၊ ကောသကံ ပါဒမူလေ ဌပေသိ. ပုန တေန ‘‘အယံ မညေ သူစီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘အယမ္ပိ သူစိကောသကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ နခေန ပဟရန္တော ပဋိပါဋိယာ ဆ သူစိကောသကေ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကဿ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ‘‘အယံ သူစီ’’တိ တဿ ဟတ္ထေ ဌပေသိ. ကမ္မာရသဟဿာနိ အင်္ဂုလိယော ဖောဋေသုံ၊ စေလုက္ခေပါ ပဝတ္တိံသု.

အထ နံ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကော ‘‘တာတ၊ ဣမာယ သူစိယာ ကိံ ဗလ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာစရိယ ဗလဝတာ ပုရိသေန အဓိကရဏိံ ဥက္ခိပါပေတွာ အဓိကရဏိယာ ဟေဋ္ဌာ ဥဒကပါတိံ ဌပါပေတွာ အဓိကရဏိယာ မဇ္ဈေ ဣမံ သူစိံ ပဟရထာ’’တိ. သော တထာ ကာရေတွာ အဓိကရဏိယာ မဇ္ဈေ သူစိံ အဂ္ဂေန ပဟရိ. သာ အဓိကရဏိံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဥဒကပိဋ္ဌေ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ အဟုတွာ တိရိယံ ပတိဋ္ဌာသိ. သဗ္ဗေ ကမ္မာရာ ‘‘အမှေဟိ ဧတ္တကံ ကာလံ ‘ကမ္မာရာ နာမ ဧဒိသာ ဟောန္တီ’တိ သုတိဝသေနပိ န သုတပုဗ္ဗ’’န္တိ အင်္ဂုလိယော ဖောဋေတွာ စေလုက္ခေပသဟဿံ ပဝတ္တယိံသု. ကမ္မာရဇေဋ္ဌကော ဓီတရံ ပက္ကောသိတွာ တသ္မိညေဝ ပရိသမဇ္ဈေ ‘‘အယံ ကုမာရိကာ တုယှမေဝ အနုစ္ဆဝိကာ’’တိ ဥဒကံ ပါတေတွာ အဒါသိ. သော အပရဘာဂေ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကဿ အစ္စယေန တသ္မိံ ဂါမေ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကဿ ဓီတာ ရာဟုလမာတာ အဟောသိ၊ ပဏ္ဍိတကမ္မာရပုတ္တော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သူစိဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၃၈၈] ၃. တုဏ္ဍိလဇာတကဝဏ္ဏနာ

နဝဆန္နကေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ မရဏဘီရုကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရ သာဝတ္ထိဝါသီ ကုလပုတ္တော ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ မရဏဘီရုကော အဟောသိ၊ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ သာခါစလနံ ဒဏ္ဍကပတနံ သကုဏစတုပ္ပဒသဒ္ဒံ ဝါ အညံ ဝါ တထာရူပံ သုတွာ မရဏဘယတဇ္ဇိတော ဟုတွာ ကုစ္ဆိယံ ဝိဒ္ဓသသော ဝိယ ကမ္ပန္တော ဝိစရိ. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော ကိရ ဘိက္ခု မရဏဘီရုကော အပ္ပမတ္တကမ္ပိ သဒ္ဒံ သုတွာ ဝိကမ္ပမာနော ပလာယတိ၊ ဣမေသဉ္စ သတ္တာနံ မရဏမေဝ ဓုဝံ၊ ဇီဝိတံ အဒ္ဓုဝံ၊ နနု တဒေဝ ယောနိသော မနသိ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ တံ ဘိက္ခုံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု မရဏဘီရုကော’’တိ ဝတွာ ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ တေန ပဋိညာတော ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသ မရဏဘီရုကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သူကရိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. သူကရီ ပရိဏတဂဗ္ဘာ ဒွေ ပုတ္တေ ဝိဇာယိ. သာ ဧကဒိဝသံ တေ ဂဟေတွာ ဧကသ္မိံ အာဝါဋေ နိပဇ္ဇိ. အထေကာ ဗာရာဏသိဒွါရဂါမဝါသိနီ မဟလ္လိကာ ကပ္ပါသခေတ္တတော ပစ္ဆိပုဏ္ဏံ ကပ္ပါသံ အာဒါယ ယဋ္ဌိယာ ဘူမိံ အာကောဋေန္တီ အာဂစ္ဆိ. သူကရီ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ မရဏဘယေန ပုတ္တကေ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယိ. မဟလ္လိကာ သူကရပေါတကေ ဒိသွာ ပုတ္တသညံ ပဋိလဘိတွာ ပစ္ဆိယံ ပက္ခိပိတွာ ဃရံ နေတွာ ဇေဋ္ဌကဿ မဟာတုဏ္ဍိလော၊ ကနိဋ္ဌဿ စူဠတုဏ္ဍိလောတိ နာမံ ကရိတွာ တေ ပုတ္တကေ ဝိယ ပေါသေသိ. တေ အပရဘာဂေ ဝဍ္ဎိတွာ ထူလသရီရာ အဟေသုံ. မဟလ္လိကာ ‘‘ဣမေ နော မူလေန ဒေဟီ’’တိ ဝုစ္စမာနာပိ ‘‘ပုတ္တာ မေ’’တိ ဝတွာ ကဿစိ န ဒေတိ. အထေကသ္မိံ ဆဏကာလေ ဓုတ္တာ သုရံ ပိဝန္တာ မံသေ ခီဏေ ‘‘ကုတော နု ခေါ မံသံ လဘိဿာမာ’’တိ ဝီမံသန္တာ မဟလ္လိကာယ ဂေဟေ သူကရာနံ အတ္ထိဘာဝံ ဉတွာ မူလံ ဂဟေတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ‘‘အမ္မ၊ မူလံ ဂဟေတွာ ဧကံ နော သူကရံ ဒေဟီ’’တိ အာဟံသု. သာ ‘‘အလံ၊ တာတာ၊ ပုတ္တာ မေ ဧတေ၊ ပုတ္တံ နာမ မံသံ ခါဒနတ္ထာယ ကိဏန္တာနံ ဒဒန္တာ နာမ နတ္ထီ’’တိ ပဋိက္ခိပိ. ဓုတ္တာ ‘‘အမ္မ၊ မနုဿာနံ သူကရာ နာမ ပုတ္တာ န ဟောန္တိ၊ ဒေဟိ နော’’တိ ပုနပ္ပုနံ ယာစန္တာပိ အလဘိတွာ မဟလ္လိကံ သုရံ ပါယေတွာ မတ္တကာလေ ‘‘အမ္မ၊ သူကရေဟိ ကိံ ကရိဿသိ၊ မူလံ ဂဟေတွာ ပရိဗ္ဗယံ ကရောဟီ’’တိ တဿာ ဟတ္ထေ ကဟာပဏေ ဌပယိံသု.

သာ ကဟာပဏေ ဂဟေတွာ ‘‘တာတာ၊ မဟာတုဏ္ဍိလံ ဒါတုံ န သက္ကောမိ. စူဠတုဏ္ဍိလံ ပန ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကဟံ သော’’တိ? ‘‘အယံ ဧတသ္မိံ ဂစ္ဆေတိ၊ သဒ္ဒမဿ ဒေဟီ’’တိ. ‘‘အာဟာရံ န ပဿာမီ’’တိ. ဓုတ္တာ မူလေန ဧကံ ဘတ္တပါတိံ အာဟရာပေသုံ. မဟလ္လိကာ တံ ဂဟေတွာ ဒွါရေ ဌပိတံ သူကရဒေါဏိံ ပူရေတွာ ဒေါဏိသမီပေ အဋ္ဌာသိ. တိံသမတ္တာပိ ဓုတ္တာ ပါသဟတ္ထာ တတ္ထေဝ အဋ္ဌံသု. မဟလ္လိကာ ‘‘တာတ၊ စူဠတုဏ္ဍိလ၊ ဧဟီ’’တိ တဿ သဒ္ဒမကာသိ. တံ သုတွာ မဟာတုဏ္ဍိလော ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ မမ မာတရာ စူဠတုဏ္ဍိလဿ သဒ္ဒေါ န ဒိန္နပုဗ္ဗော၊ မံယေဝ ပဌမံ သဒ္ဒါယတိ၊ အဝဿံ အဇ္ဇ အမှာကံ ဘယံ ဥပ္ပန္နံ ဘဝိဿတီ’’တိ အညာသိ. သော ကနိဋ္ဌံ အာမန္တေသိ ‘‘တာတ၊ မမ မာတာ တံ ပက္ကောသတိ၊ ဂစ္ဆ တာဝ ဇာနာဟီ’’တိ. သော ဂစ္ဆာ နိက္ခမိတွာ ဘတ္တဒေါဏိသမီပေ တေသံ ဌိတဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ မေ မရဏံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ မရဏဘယတဇ္ဇိတော နိဝတ္တိတွာ ကမ္ပမာနော ဘာတု သန္တိကံ အာဂန္တွာ ထမ္ဘိတုံ နာသက္ခိ၊ ကမ္ပမာနော ပရိဗ္ဘမိ. မဟာတုဏ္ဍိလော တံ ဒိသွာ ‘‘တာတ၊ တွံ အဇ္ဇ ပန ပဝေဓသိ ပရိဗ္ဘမသိ၊ ပဝိသနဋ္ဌာနံ ဩလောကေသိ၊ ကိံ နာမေတံ ကရောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော အတ္တနာ ဒိဋ္ဌကာရဏံ ကထေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၈၈. ‘‘နဝဆန္နကေဒါနိ ဒိယျတိ၊ ပုဏ္ဏာယံ ဒေါဏိ သုဝါမိနီ ဌိတာ၊

ဗဟုကေ ဇနေ ပါသပါဏိကေ၊ နော စ ခေါ မေ ပဋိဘာတိ ဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ.

တတ္ထ နဝဆန္နကေဒါနိ ဒိယျတီတိ ဘာတိက၊ ပုဗ္ဗေ အမှာကံ ကုဏ္ဍကယာဂု ဝါ ဈာမဘတ္တံ ဝါ ဒိယျတိ၊ အဇ္ဇ ပန နဝဆန္နကံ နဝါကာရံ ဒါနံ ဒိယျတိ. ပုဏ္ဏာယံ ဒေါဏီတိ အယံ အမှာကံ ဘတ္တဒေါဏိ သုဒ္ဓဘတ္တဿ ပုဏ္ဏာ. သုဝါမိနီ ဌိတာတိ အယျာပိ နော တဿာ သန္တိကေ ဌိတာ. ဗဟုကေ ဇနေတိ န ကေဝလဉ္စ အယျာဝ၊ အညောပိ ဗဟုကော ဇနော ပါသပါဏိကော ဌိတော. နော စ ခေါ မေ ပဋိဘာတီတိ အယံ ဧဝံ ဧတေသံ ဌိတဘာဝေါပိ ဣဒံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ မယှံ န ပဋိဘာတိ၊ န ရုစ္စတီတိ အတ္ထော.

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော ‘‘တာတ စူဠတုဏ္ဍိလ၊ မမ ကိရ မာတာ ဧတ္ထေဝ သူကရေ ပေါသေန္တီ နာမ ယဒတ္ထံ ပေါသေတိ၊ သွာဿာ အတ္ထော အဇ္ဇ မတ္ထကံ ပတ္တော၊ တွံ မာ စိန္တယီ’’တိ ဝတွာ မဓုရေန သရေန ဗုဒ္ဓလီဠာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၈၉. ‘‘တသသိ ဘမသိ လေဏမိစ္ဆသိ၊ အတ္တာဏောသိ ကုဟိံ ဂမိဿသိ၊

အပ္ပေါဿုက္ကော ဘုဉ္ဇ တုဏ္ဍိလ၊ မံသတ္ထာယ ဟိ ပေါသိတာမှသေ.

၉၀. ‘‘ဩဂဟ ရဟဒံ အကဒ္ဒမံ၊ သဗ္ဗံ သေဒမလံ ပဝါဟယ၊

ဂဏှာဟိ နဝံ ဝိလေပနံ၊ ယဿ ဂန္ဓော န ကဒါစိ ဆိဇ္ဇတီ’’တိ.

တတ္ထ တသသိ ဘမသီတိ မရဏဘယေန ဥတ္တသသိ၊ တေနေဝ ကိလမန္တော ဘမသိ. လေဏမိစ္ဆသီတိ ပတိဋ္ဌံ ဩလောကေသိ. အတ္တာဏောသီတိ တာတ၊ ပုဗ္ဗေ အမှာကံ မာတာ ပဋိသရဏံ အဟောသိ၊ သာ အဇ္ဇ ပန နိရပေက္ခာ အမှေ ဆဍ္ဍေသိ၊ ဣဒါနိ ကုဟိံ ဂမိဿသိ. ဩဂဟာတိ ဩဂါဟ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ပဝါဟယာတိ ပဝါဟေဟိ၊ ဟာရေဟီတိ အတ္ထော. န ဆိဇ္ဇတီတိ န နဿတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တာတ၊ သစေ မရဏတော တသသိ၊ အကဒ္ဒမံ ပေါက္ခရဏိံ ဩတရိတွာ တဝ သရီရေ သဗ္ဗံ သေဒဉ္စ မလဉ္စ ပဝါဟေတွာ သုရဘိဂန္ဓဝိလေပနံ ဝိလိမ္ပာတိ.

တဿ ဒသ ပါရမိယော အာဝဇ္ဇေတွာ မေတ္တာပါရမိံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ ပဌမံ ပဒံ ဥဒါဟရန္တဿေဝ သဒ္ဒေါ သကလံ ဒွါဒသယောဇနိကံ ဗာရာဏသိံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂတော. သုတသုတက္ခဏေယေဝ ရာဇဥပရာဇာဒယော အာဒိံ ကတွာ ဗာရာဏသိဝါသိနော အာဂမံသု. အနာဂတာပိ ဂေဟေ ဌိတာဝ သုဏိံသု. ရာဇပုရိသာ ဂစ္ဆေ ဆိန္ဒိတွာ ဘူမိံ သမံ ကတွာ ဝါလုကံ ဩကိရိံသု. ဓုတ္တာနံ သုရာမဒေါ ဆိဇ္ဇိ. ပါသေ ဆဍ္ဍေတွာ ဓမ္မံ သုဏမာနာ အဋ္ဌံသု. မဟလ္လိကာယပိ သုရာမဒေါ ဆိဇ္ဇိ. မဟာသတ္တော မဟာဇနမဇ္ဈေ စူဠတုဏ္ဍိလဿ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ. တံ သုတွာ စူဠတုဏ္ဍိလော ‘‘မယှံ ဘာတာ ဧဝံ ဝဒေတိ၊ အမှာကဉ္စ ဝံသေ ပေါက္ခရဏိံ ဩတရိတွာ နဟာနံ၊ သရီရတော သေဒမလပဝါဟနံ၊ ပုရာဏဝိလေပနံ ဟာရေတွာ နဝဝိလေပနဂဟဏဉ္စ ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ နတ္ထိ၊ ကိံ နု ခေါ သန္ဓာယ ဘာတာ မံ ဧဝ မာဟာ’’တိ ပုစ္ဆန္တော စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ –

၉၁. ‘‘ကတမော ရဟဒေါ အကဒ္ဒမော၊ ကိံသု သေဒမလန္တိ ဝုစ္စတိ၊

ကတမဉ္စ နဝံ ဝိလေပနံ၊ ယဿ ဂန္ဓော န ကဒါစိ ဆိဇ္ဇတီ’’တိ.

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော ‘‘တေန ဟိ ကနိဋ္ဌ ဩဟိတသောတော သုဏာဟီ’’တိ ဗုဒ္ဓလီဠာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၉၂. ‘‘ဓမ္မော ရဟဒေါ အကဒ္ဒမော၊ ပါပံ သေဒမလန္တိ ဝုစ္စတိ၊

သီလဉ္စ နဝံ ဝိလေပနံ၊ တဿ ဂန္ဓော န ကဒါစိ ဆိဇ္ဇတိ.

၉၃. ‘‘နန္ဒန္တိ သရီရဃာတိနော၊ န စ နန္ဒန္တိ သရီရဓာရိနော၊

ပုဏ္ဏာယ စ ပုဏ္ဏမာသိယာ၊ ရမမာနာဝ ဇဟန္တိ ဇီဝိတ’’န္တိ.

တတ္ထ ဓမ္မောတိ ပဉ္စသီလအဋ္ဌသီလဒသသီလာနိ တီဏိ သုစရိတာနိ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ အမတမဟာနိဗ္ဗာနန္တိ သဗ္ဗောပေသ ဓမ္မော နာမ. အကဒ္ဒမောတိ ရာဂဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိကိလေသကဒ္ဒမာနံ အဘာဝေန အကဒ္ဒမော. ဣမိနာ သေသဓမ္မတော ဝိနိဝတ္တေတွာ နိဗ္ဗာနမေဝ ဒဿေတိ. ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ၊ ဝိရာဂေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ၊ ယဒိဒံ မဒနိမ္မဒနော ပိပါသဝိနယော အာလယသမုဂ္ဃါတော ဝဋ္ဋုပစ္ဆေဒေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာန’’န္တိ (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ဣတိဝု. ၉၀) ဟိ ဝုတ္တံ၊ တဒေဝ ဒဿေန္တော၊ တာတ စူဠတုဏ္ဍိလ၊ အဟံ နိဗ္ဗာနတဠာကံ ‘‘ရဟဒေါ’’တိ ကထေမိ. ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာဒီနိ ဟိ တတ္ထ နတ္ထိ၊ သစေ မရဏတော မုဉ္စိတုကာမော၊ နိဗ္ဗာနဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ဂဏှာတိ. ဥပနိဿယပစ္စယဝသေန ကိရ ဗောဓိသတ္တော ဧဝံ ကထေသိ.

ပါပံ သေဒမလန္တိ တာတ စူဠတုဏ္ဍိလ၊ ပါပံ သေဒမလသဒိသတ္တာ ‘‘သေဒမလ’’န္တိ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတေဟိ ကထိတံ. တံ ပနေတံ ဧကဝိဓေန ပါပံ ယဒိဒံ မနောပဒေါသော၊ ဒုဝိဓေန ပါပံ ပါပကဉ္စ သီလံ၊ ပါပိကာ စ ဒိဋ္ဌိ၊ တိဝိဓေန ပါပံ တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ၊ စတုဗ္ဗိဓေန ပါပံ စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ၊ ပဉ္စဝိဓေန ပါပံ ပဉ္စ စေတောခိလာ၊ ဆဗ္ဗိဓေန ပါပံ ဆ အဂါရဝါ၊ သတ္တဝိဓေန ပါပံ သတ္တ အသဒ္ဓမ္မာ၊ အဋ္ဌဝိဓေန ပါပံ အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာ၊ နဝဝိဓေန ပါပံ နဝ အာဃာတဝတ္ထူနိ၊ ဒသဝိဓေန ပါပံ ဒသ အကုသလကမ္မပထာ၊ ဗဟုဝိဓေန ပါပံ ရာဂေါ ဒေါသော မောဟောတိ ဧကကဒုကတိကာဒိဝသေန ဝိဘတ္တာ အကုသလာ ဓမ္မာ၊ ဣတိ သဗ္ဗမ္ပေတံ ပါပံ ‘‘သရီရနိဿိတသေဒမလသဒိသ’’န္တိ ပဏ္ဍိတေဟိ ကထိတံ.

သီလန္တိ ပဉ္စသီလံ ဒသသီလံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. ‘‘ဣဒံ၊ တာတ၊ သီလံ စတုဇ္ဇာတိဂန္ဓဝိလေပနသဒိသ’’န္တိ ဝဒတိ. တဿာတိ တဿ သိလဿ ဂန္ဓော တီသု ဝယေသု ကဒါစိ န ဆိဇ္ဇတိ၊ သကလလောကံ ပတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆတိ.

‘‘န ပုပ္ဖဂန္ဓော ပဋိဝါတမေတိ၊ န စန္ဒနံ တဂ္ဂရမလ္လိကာ ဝါ၊

သတဉ္စ ဂန္ဓော ပဋိဝါတမေတိ၊ သဗ္ဗာ ဒိသာ သပ္ပုရိသော ပဝါယတိ.

‘‘စန္ဒနံ တဂရံ ဝါပိ၊ ဥပ္ပလံ အထ ဝဿိကီ၊

ဧတေသံ ဂန္ဓဇာတာနံ၊ သီလဂန္ဓော အနုတ္တရော.

‘‘အပ္ပမတ္တော အယံ ဂန္ဓော၊ ယွာယံ တဂရစန္ဒနံ၊

ယော စ သီလဝတံ ဂန္ဓော၊ ဝါတိ ဒေဝေသု ဥတ္တမော’’တိ. (ဓ. ပ. ၅၄-၅၆)၊

နန္ဒန္တိ သရီရဃာတိနောတိ တာတ စူဠတုဏ္ဍိလ၊ ဣမေ အညာဏမနုဿာ ‘‘မဓုရမံသံ ခါဒိဿာမ၊ ပုတ္တဒါရမ္ပိ ခါဒါပေဿာမာ’’တိ ပါဏာတိပါတံ ကရောန္တာ နန္ဒန္တိ တုဿန္တိ၊ ပါဏာတိပါတော အာသေဝိတော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော နိရယသံဝတ္တနိကော ဟောတိ၊ တိရစ္ဆာနယောနိ။ပေ။ ပေတ္တိဝိသယသံဝတ္တနိကော ဟောတိ၊ ယော သဗ္ဗလဟုကော ပါဏာတိပါတဿ ဝိပါကော၊ သော မနုဿဘူတဿ အပ္ပါယုကသံဝတ္တနိကော ဟောတီတိ ဣမံ ပါဏာတိပါတေ အာဒီနဝံ န ဇာနန္တိ. အဇာနန္တာ –

‘‘မဓုဝါ မညတိ ဗာလော၊ ယာဝ ပါပံ န ပစ္စတိ၊

ယဒါ စ ပစ္စတိ ပါပံ၊ ဗာလော ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၆၉) –

မဓုရသညိနော ဟုတွာ –

‘‘စရန္တိ ဗာလာ ဒုမ္မေဓာ၊ အမိတ္တေနေဝ အတ္တနာ၊

ကရောန္တာ ပါပကံ ကမ္မံ၊ ယံ ဟောတိ ကဋုကပ္ဖလ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၆၆) –

ဧတ္တကမ္ပိ န ဇာနန္တိ.

‘‘န တံ ကမ္မံ ကတံ သာဓု၊ ယံ ကတွာ အနုတပ္ပတိ၊

ယဿ အဿုမုခေါ ရောဒံ၊ ဝိပါကံ ပဋိသေဝတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၆၇)၊

န စ နန္ဒန္တိ သရီရဓာရိနောတိ တာတ စူဠတုဏ္ဍိလ၊ ယေ ပနေတေ သရီရဓာရိနော သတ္တာ၊ တေ အတ္တနော မရဏေ အာဂစ္ဆန္တေ ဌပေတွာ သီဟမိဂရာဇဟတ္ထာဇာနီယအဿာဇာနီယခီဏာသဝေ အဝသေသာ ဗောဓိသတ္တံ အာဒိံ ကတွာ အဘာယန္တာ နာမ နတ္ထိ.

‘‘သဗ္ဗေ တသန္တိ ဒဏ္ဍဿ၊ သဗ္ဗေ ဘာယန္တိ မစ္စုနော၊

အတ္တာနံ ဥပမံ ကတွာ၊ န ဟနေယျ န ဃာတယေ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၂၉)၊

ပုဏ္ဏာယာတိ ဂုဏပုဏ္ဏာယ. ပုဏ္ဏမာသိယာတိ ပုဏ္ဏစန္ဒယုတ္တာယ၊ မာသံ ဝါ ပူရေတွာ ဌိတာယ. တဒါ ကိရ ပုဏ္ဏမာသီ ဥပေါသထဒိဝသော ဟောတိ. ရမမာနာဝ ဇဟန္တိ ဇီဝိတန္တိ တာတ စူဠတုဏ္ဍိလ၊ မာ သောစိ မာ ပရိဒေဝိ၊ မရဏဿ နာမ တေ ဘာယန္တိ၊ ယေသံ အဗ္ဘန္တရေ သီလာဒိဂုဏာ နတ္ထိ. မယံ ပန သီလာစာရသမ္ပန္နာ ပုညဝန္တော၊ တသ္မာ အမှာဒိသာ သတ္တာ ရမမာနာဝ ဇဟန္တိ ဇီဝိတန္တိ.

ဧဝံ မဟာသတ္တော မဓုရေန သရေန ဗုဒ္ဓလီဠာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. မဟာဇနကာယာ အင်္ဂုလိယော ဖောဋေသုံ၊ စေလုက္ခေပါ စ ပဝတ္တိံသု၊ သာဓုကာရသဒ္ဒပုဏ္ဏံ အန္တလိက္ခံ အဟောသိ. ဗာရာဏသိရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ ရဇ္ဇေန ပူဇေတွာ မဟလ္လိကာယ ယသံ ဒတွာ ဥဘောပိ တေ ဂန္ဓောဒကေန နှာပေတွာ ဂန္ဓာဒီဟိ ဝိလိမ္ပာပေတွာ ဂီဝါသု မဏိရတနာနိ ပိဠန္ဓာပေတွာ ဃရံ နေတွာ ပုတ္တဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ပဋိဇဂ္ဂိ. ဗောဓိသတ္တော ရညော ပဉ္စ သီလာနိ အဒါသိ. သဗ္ဗေ ဗာရာဏသိဝါသိနော စ ကာသိရဋ္ဌဝါသိနော စ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခိံသု. မဟာသတ္တော နေသံ ပက္ခဒိဝသေသု ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ ဝိနိစ္ဆယေ နိသီဒိတွာ အဍ္ဍေ တီရေသိ. တသ္မိံ ဓရမာနေ ကူဋဍ္ဍကာရကာ နာမ နာဟေသုံ. အပရဘာဂေ ရာဇာ ကာလမကာသိ. မဟာသတ္တော တဿ သရီရပရိဟာရံ ကာရေတွာ ဝိနိစ္ဆယေ ပေါတ္ထကေ လိခါပေတွာ ‘‘ဣမံ ပေါတ္ထကံ ဩလောကေတွာ အဍ္ဍံ တီရေယျာထာ’’တိ ဝတွာ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ အပ္ပမာဒေန ဩဝါဒံ ဒတွာ သဗ္ဗေသံ ရောဒန္တာနံ ပရိဒေဝန္တာနညေဝ သဒ္ဓိံ စူဠတုဏ္ဍိလေန အရညံ ပါဝိသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒေါ သဋ္ဌိ ဝဿသဟဿာနိ ပဝတ္တိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ သော မရဏဘီရုကော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ.

တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ စူဠတုဏ္ဍိလော မရဏဘီရုကော ဘိက္ခု၊ ပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊ မဟာတုဏ္ဍိလော ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ.

တုဏ္ဍိလဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၃၈၉] ၄. သုဝဏ္ဏကက္ကဋကဇာတကဝဏ္ဏနာ

သိင်္ဂီမိဂေါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော အာနန္ဒတ္ထေရဿ အတ္တနော အတ္ထာယ ဇီဝိတပရိစ္စာဂံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ယာဝ ဓနုဂ္ဂဟပယောဇနာ ခဏ္ဍဟာလဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၂.၉၈၂ အာဒယော) ဓနပါလဝိဿဇ္ဇနံ စူဠဟံသမဟာဟံသဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၅.၁၃၃ အာဒယော) ကထိတံ. တဒါ ဟိ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကအာနန္ဒတ္ထေရော သေက္ခပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဓနပါလကေ အာဂစ္ဆန္တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ အာနန္ဒော မယှံ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ရာဇဂဟဿ ပုဗ္ဗပဿေ သာလိန္ဒိယော နာမ ဗြာဟ္မဏဂါမော ဟောတိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော တသ္မိံ ဂါမေ ကဿကဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေတွာ တဿ ဂါမဿ ပုဗ္ဗုတ္တရာယ ဒိသာယ ဧကသ္မိံ ဂါမခေတ္တေ ကရီသသဟဿမတ္တံ ကသိံ ကာရေသိ. သော ဧကဒိဝသံ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ ခေတ္တံ ဂန္တွာ ကမ္မကာရေ ‘‘ကသထာ’’တိ အာဏာပေတွာ မုခဓောဝနတ္ထာယ ခေတ္တကောဋိယံ မဟန္တံ သောဗ္ဘံ ဥပသင်္ကမိ. တသ္မိံ ခေါ ပန သောဗ္ဘေ ဧကော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ကက္ကဋကော ပဋိဝသတိ အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော. ဗောဓိသတ္တော ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ တံ သောဗ္ဘံ ဩတရိ. တဿ မုခဓောဝနကာလေ ကက္ကဋကော သန္တိကံ အာဂမာသိ. အထ နံ သော ဥက္ခိပိတွာ အတ္တနော ဥတ္တရိသာဋကန္တရေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဂဟေတွာ ခေတ္တေ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ ဂစ္ဆန္တော တတ္ထေဝ နံ သောဗ္ဘေ ပက္ခိပိတွာ ဂေဟံ အဂမာသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ခေတ္တံ အာဂစ္ဆန္တော ပဌမံ တံ သောဗ္ဘံ ဂန္တွာ ကက္ကဋကံ ဥက္ခိပိတွာ ဥတ္တရိသာဋကန္တရေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ပစ္ဆာ ကမ္မန္တံ ဝိစာရေသိ. ဣတိ တေသံ အညမညံ ဝိဿာသော ဒဠှော အဟောသိ.

ဗောဓိသတ္တော နိဗဒ္ဓံ ခေတ္တံ အာဂစ္ဆတိ၊ အက္ခီသု စ ပနဿ ပဉ္စ ပသာဒါ တီဏိ မဏ္ဍလာနိ ဝိသုဒ္ဓါနိ ဟုတွာ ပညာယန္တိ. အထဿ ခေတ္တကောဋိယံ ဧကသ္မိံ တာလေ ကာကကုလာဝကေ ကာကီ အက္ခီနိ ဒိသွာ ခါဒိတုကာမာ ဟုတွာ ကာကံ အာဟ – ‘‘သာမိ၊ ဒေါဟဠော မေ ဥပ္ပန္နော’’တိ. ‘‘ကိံ ဒေါဟဠော နာမာ’’တိ? ‘‘ဧတဿ ဗြာဟ္မဏဿ အက္ခီနိ ခါဒိတုကာမာမှီ’’တိ. ‘‘ဒုဒ္ဒေါဟဠော တေ ဥပ္ပန္နော၊ ကော ဧတာနိ အာဟရိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ. ‘‘တွံ န သက္ကောသီ’’တိ အဟမ္ပေတံ ဇာနာမိ၊ ယော ပနေသ တာလဿ အဝိဒူရေ ဝမ္မိကော၊ ဧတ္ထ ကဏှသပ္ပေါ ဝသတိ. ‘‘တံ ဥပဋ္ဌဟ၊ သော ဧတံ ဍံသိတွာ မာရေဿတိ၊ အထဿ အက္ခီနိ ဥပ္ပါဋေတွာ တွံ အာဟရိဿသီ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ကဏှသပ္ပံ ဥပဋ္ဌဟိ. ဗောဓိသတ္တေနပိ ဝါပိတသဿာနံ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏကာလေ ကက္ကဋကော မဟာ အဟောသိ. အထေကဒိဝသံ သပ္ပေါ ကာကမာဟ ‘‘သမ္မ၊ တွံ နိဗဒ္ဓံ မံ ဥပဋ္ဌဟသိ၊ ကိံ တေ ကရောမီ’’တိ. ‘‘သာမိ၊ တုမှာကံ ဒါသိယာ ဧတဿ ခေတ္တသာမိကဿ အက္ခီသု ဒေါဟဠော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ သွာဟံ တုမှာကံ အာနုဘာဝေန တဿ အက္ခီနိ လဘိဿာမီတိ တုမှေ ဥပဋ္ဌဟာမီ’’တိ. သပ္ပေါ ‘‘ဟောတု၊ နယိဒံ ဂရုကံ၊ လဘိဿသီ’’တိ တံ အဿာသေတွာ ပုန ဒိဝသေ ဗြာဟ္မဏဿ အာဂမနမဂ္ဂေ ကေဒါရမရိယာဒံ နိဿာယ တိဏေဟိ ပဋိစ္ဆန္နော ဟုတွာ တဿာဂမနံ ဩလောကေန္တော နိပဇ္ဇိ.

ဗောဓိသတ္တော အာဂစ္ဆန္တော ပဌမံ သောဗ္ဘံ ဩတရိတွာ မုခံ ဓောဝိတွာ သိနေဟံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ သုဝဏ္ဏကက္ကဋကံ အာလိင်္ဂေတွာ ဥတ္တရိသာဋကန္တရေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ခေတ္တံ ပါဝိသိ. သပ္ပေါ တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာဝ ဝေဂေန ပက္ခန္ဒိတွာ ပိဏ္ဍိကမံသေ ဍံသိတွာ တတ္ထေဝ ပါတေတွာ ဝမ္မိကံ သန္ဓာယ ပလာယိ. ဗောဓိသတ္တဿ ပတနဉ္စ ကက္ကဋကဿ သာဋကန္တရတော လင်္ဃနဉ္စ ကာကဿ အာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဥရေ နိလီယနဉ္စ အပစ္ဆာအပုရိမံ အဟောသိ. ကာကော နိလီယိတွာ အက္ခီနိ တုဏ္ဍေန ပဟရိ. ကက္ကဋကော ‘‘ဣမံ ကာကံ နိဿာယ မမ သဟာယဿ ဘယံ ဥပ္ပန္နံ၊ ဧတသ္မိံ ဂဟိတေ သပ္ပေါ အာဂစ္ဆိဿတီ’’တိ သဏ္ဍာသေန ဂဏှန္တော ဝိယ ကာကံ ဂီဝါယံ အဠေန ဒဠှံ ဂဟေတွာ ကိလမေတွာ ထောကံ သိထိလမကာသိ. ကာကော ‘‘ကိဿ မံ သမ္မ၊ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယသိ၊ ဧသ မံ ကက္ကဋကော ဘိယျော ဝိဟေဌေတိ၊ ယာဝ န မရာမိ၊ တာဝ ဧဟီ’’တိ သပ္ပံ ပက္ကောသန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၉၄. ‘‘သိင်္ဂီမိဂေါ အာယတစက္ခုနေတ္တော၊ အဋ္ဌိတ္တစော ဝါရိသယော အလောမော၊

တေနာဘိဘူတော ကပဏံ ရုဒါမိ၊ ဟရေ သခါ ကိဿ နု မံ ဇဟာသီ’’တိ.

တတ္ထ သိင်္ဂီမိဂေါတိ သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏတာယ ဝါ အဠသင်္ခါတာနံ ဝါ သိင်္ဂါနံ အတ္ထိတာယ ကက္ကဋကော ဝုတ္တော. အာယတစက္ခုနေတ္တောတိ ဒီဃေဟိ စက္ခုသင်္ခါတေဟိ နေတ္တေဟိ သမန္နာဂတော. အဋ္ဌိမေဝ တစော အဿာတိ အဋ္ဌိတ္တစော. ဟရေ သခါတိ အာလပနမေတံ၊ အမ္ဘော သဟာယာတိ အတ္ထော.

သပ္ပေါ တံ သုတွာ မဟန္တံ ဖဏံ ကတွာ ကာကံ အဿာသေန္တော အဂမာသိ. သတ္ထာ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၉၅. ‘‘သော ပဿသန္တော မဟတာ ဖဏေန၊ ဘုဇင်္ဂမော ကက္ကဋမဇ္ဈပတ္တော၊

သခါ သခါရံ ပရိတာယမာနော၊ ဘုဇင်္ဂမံ ကက္ကဋကော ဂဟေသီ’’တိ.

တတ္ထ ကက္ကဋမဇ္ဈပတ္တောတိ ကက္ကဋကံ သမ္ပတ္တော. သခါ သခါရန္တိ သဟာယော သဟာယံ. ‘‘သကံ သခါရ’’န္တိပိ ပါဌော၊ အတ္တနော သဟာယန္တိ အတ္ထော. ပရိတာယမာနောတိ ရက္ခမာနော. ဂဟေသီတိ ဒုတိယေန အဠေန ဂီဝါယံ ဒဠှံ ဂဟေသိ.

အထ နံ ကိလမေတွာ ထောကံ သိထိလမကာသိ. အထ သပ္ပေါ ‘‘ကက္ကဋကာ နာမ နေဝ ကာကမံသံ ခါဒန္တိ၊ န သပ္ပမံသံ၊ အထ ကေန နု ခေါ ကာရဏေန အယံ အမှေ ဂဏှီ’’တိ စိန္တေတွာ တံ ပုစ္ဆန္တော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၉၆. ‘‘န ဝါယသံ နော ပန ကဏှသပ္ပံ၊ ဃာသတ္ထိကော ကက္ကဋကော အဒေယျ၊

ပုစ္ဆာမိ တံ အာယတစက္ခုနေတ္တ၊ အထ ကိဿ ဟေတုမှ ဥဘော ဂဟီတာ’’တိ.

တတ္ထ ဃာသတ္ထိကောတိ အာဟာရတ္ထိကော ဟုတွာ. အဒေယျာတိအာဒိယေယျ၊ န-ကာရေန ယောဇေတွာ န ဂဏှီတိ အတ္ထော.

တံ သုတွာ ကက္ကဋကော ဂဟဏကာရဏံ ကထေန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၉၇. ‘‘အယံ ပုရိသော မမ အတ္ထကာမော၊ ယော မံ ဂဟေတွာန ဒကာယ နေတိ၊

တသ္မိံ မတေ ဒုက္ခမနပ္ပကံ မေ၊ အဟဉ္စ ဧသော စ ဥဘော န ဟောမ.

၉၈. ‘‘မမဉ္စ ဒိသွာန ပဝဒ္ဓကာယံ၊ သဗ္ဗော ဇနော ဟိံသိတုမေဝ မိစ္ဆေ၊

သာဒုဉ္စ ထူလဉ္စ မုဒုဉ္စ မံသံ၊ ကာကာပိ မံ ဒိသွ ဝိဟေဌယေယျု’’န္တိ.

တတ္ထ အယန္တိ ဗောဓိသတ္တံ နိဒ္ဒိသတိ. အတ္ထကာမောတိ ဟိတကာမော. ဒကာယ နေတီတိ ယော မံ သမ္ပိယာယမာနော ဥတ္တရိသာဋကေန ဂဟေတွာန ဥဒကာယ နေတိ၊ အတ္တနော ဝသနကသောဗ္ဘံ ပါပေတိ. တသ္မိံ မတေတိ သစေ သော ဣမသ္မိံ ဌာနေ မရိဿတိ၊ ဧတသ္မိံ မတေ မမ ကာယိကံ စေတသိကံ မဟန္တံ ဒုက္ခံ ဘဝိဿတီတိ ဒီပေတိ. ဥဘော န ဟောမာတိ ဒွေပိ ဇနာ န ဘဝိဿာမ. မမဉ္စ ဒိသွာနာတိ ဂါထာယ အယမတ္ထော – ဣဒဉ္စ အပရံ ကာရဏံ၊ ဣမသ္မိံ မတေ အနာထံ နိပ္ပစ္စယံ မံ ပဝဍ္ဎိတကာယံ ဒိသွာ သဗ္ဗော ဇနော ‘‘ဣမဿ ကက္ကဋကဿ သာဒုဉ္စ ထူလဉ္စ မုဒုဉ္စ မံသ’’န္တိ မံ မာရေတုံ ဣစ္ဆေယျ၊ န ကေဝလဉ္စ ဇနော မနုဿော၊ တိရစ္ဆာနဘူတာ ကာကာပိ မံ ဒိသွာ ဝိဟေဌယေယျုံ ဝိဟေသေယျုံ မာရေယျုံ.

တံ သုတွာ သပ္ပေါ စိန္တေသိ ‘‘ဧကေနုပါယေန ဣမံ ဝဉ္စေတွာ ကာကဉ္စ အတ္တာနဉ္စ မောစေဿာမီ’’တိ. အထ နံ ဝဉ္စေတုကာမော ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ –

၉၉. ‘‘သစေတဿ ဟေတုမှ ဥဘော ဂဟီတာ၊ ဥဋ္ဌာတု ပေါသေ ဝိသမာဝမာမိ၊

မမဉ္စ ကာကဉ္စ ပမုဉ္စ ခိပ္ပံ၊ ပုရေ ဝိသံ ဂါဠှမုပေတိ မစ္စ’’န္တိ.

တတ္ထ သစေတဿ ဟေတူတိ သစေ ဧတဿ ကာရဏာ. ဥဋ္ဌာတူတိ နိဗ္ဗိသော ဟောတု. ဝိသမာဝမာမီတိ အဟမဿ ဝိသံ အာကဍ္ဎာမိ၊ နိဗ္ဗိသံ နံ ကရောမိ. ပုရေ ဝိသံ ဂါဠှမုပေတိ မစ္စန္တိ ဣမဉှိ မစ္စံ မယာ အနာဝမိယမာနံ ဝိသံ ဂါဠှံ ဗလဝံ ဟုတွာ ဥပဂစ္ဆေယျ၊ တံ ယာဝ န ဥပဂစ္ဆတိ၊ တာဝဒေဝ အမှေ ဒွေပိ ဇနေ ခိပ္ပံ မုဉ္စာတိ.

တံ သုတွာ ကက္ကဋကော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဧကေနုပါယေန မံ ဒွေပိ ဇနေ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ ပလာယိတုကာမော၊ မယှံ ဥပါယကောသလ္လံ န ဇာနာတိ၊ အဟံ ဒါနိ ယထာ သပ္ပေါ သဉ္စရိတုံ သက္ကောတိ၊ ဧဝံ အဠံ သိထိလံ ကရိဿာမိ၊ ကာကံ ပန နေဝ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ သတ္တမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၀. ‘‘သပ္ပံ ပမောက္ခာမိ န တာဝ ကာကံ၊ ပဋိဗန္ဓကော ဟောဟိတိ တာဝ ကာကော၊

ပုရိသဉ္စ ဒိသွာန သုခိံ အရောဂံ၊ ကာကံ ပမောက္ခာမိ ယထေဝ သပ္ပ’’န္တိ.

တတ္ထ ပဋိဗန္ဓကောတိ ပါဋိဘောဂေါ. ယထေဝ သပ္ပန္တိ ယထာ ဘဝန္တံ သပ္ပံ မုဉ္စာမိ၊ တထာ ကာကံ ပမောက္ခာမိ၊ ကေဝလံ တွံ ဣမဿ ဗြာဟ္မဏဿ သရီရတော သီဃံ ဝိသံ အာဝမာဟီတိ.

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ တဿ သုခသဉ္စာရဏတ္ထံ အဠံ သိထိလမကာသိ. သပ္ပေါ ဝိသံ အာဝမိတွာ မဟာသတ္တဿ သရီရံ နိဗ္ဗိသံ အကာသိ. သော နိဒ္ဒုက္ခော ဥဋ္ဌာယ ပကတိဝဏ္ဏေနေဝ အဋ္ဌာသိ. ကက္ကဋကော ‘‘သစေ ဣမေ ဒွေပိ ဇနာ အရောဂါ ဘဝိဿန္တိ၊ မယှံ သဟာယဿ ဝဍ္ဎိ နာမ န ဘဝိဿတိ၊ ဝိနာသေဿာမိ နေ’’တိ စိန္တေတွာ ကတ္တရိကာယ ဥပ္ပလမကုဠံ ဝိယ အဠေဟိ ဥဘိန္နမ္ပိ သီသံ ကပ္ပေတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ. ကာကီပိ တမှာ ဌာနာ ပလာယိ. ဗောဓိသတ္တော သပ္ပဿ သရီရံ ဒဏ္ဍကေ ဝေဌေတွာ ဂုမ္ဗပိဋ္ဌေ ခိပိ. သုဝဏ္ဏကက္ကဋကံ သောဗ္ဘေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နှတွာ သာလိန္ဒိယဂါမမေဝ ဂတော. တတော ပဋ္ဌာယ ကက္ကဋကေန သဒ္ဓိံ အဓိကတရော ဝိဿာသော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေန္တော ဩသာနဂါထမာဟ –

၁၀၁. ‘‘ကာကော တဒါ ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ မာရော ပန ကဏှသပ္ပေါ အဟောသိ၊

အာနန္ဒဘဒ္ဒေါ ကက္ကဋကော အဟောသိ၊ အဟံ တဒါ ဗြာဟ္မဏော ဟောမိ သတ္ထာ’’တိ.

သစ္စပရိယောသာနေ ဗဟူ သောတာပန္နာဒယော အဟေသုံ. ကာကီ ပန ဂါထာယ န ဝုတ္တာ၊ သာ စိဉ္စမာဏဝိကာ အဟောသီတိ.

သုဝဏ္ဏကက္ကဋကဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၃၉၀] ၅. မယှကဇာတကဝဏ္ဏနာ

သကုဏော မယှကော နာမာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အာဂန္တုကသေဋ္ဌိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သာဝတ္ထိယဉှိ အာဂန္တုကသေဋ္ဌိ နာမ အဍ္ဎော အဟောသိ မဟဒ္ဓနော. သော နေဝ အတ္တနာ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇိ၊ န ပရေသံ အဒါသိ၊ နာနဂ္ဂရသေ ပဏီတေ ဘောဇနေ ဥပနီတေ တံ န ဘုဉ္ဇတိ၊ ဗိလင်္ဂဒုတိယံ ကဏာဇကံ ဧဝ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဓူပိတဝါသိတေသု ကာသိကဝတ္ထေသု ဥပနီတေသု တာနိ ဟာရေတွာ ထူလထူလသာဋကေ နိဝါသေတိ၊ အာဇာနီယယုတ္တေ မဏိကနကဝိစိတ္တေ ရထေ ဥပနီတေ တမ္ပိ ဟရာပေတွာ ကတ္တရရထကေန ဂစ္ဆတိ၊ သုဝဏ္ဏစ္ဆတ္တေ ဓာရိယမာနေ တံ အပနေတွာ ပဏ္ဏစ္ဆတ္တေန ဓာရိယမာနေန. သော ယာဝဇီဝံ ဒါနာဒီသု ပုညေသု ဧကမ္ပိ အကတွာ ကာလံ ကတွာ ရောရုဝနိရယေ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ အပုတ္တကံ သာပတေယျံ ရာဇဗလံ သတ္တဟိ ရတ္တိဒိဝသေဟိ ရာဇကုလံ ပဝေသေသိ. တသ္မိံ ပဝေသိတေ ရာဇာ ဘုတ္တပါတရာသော ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နော ‘‘ကိံ၊ မဟာရာဇ၊ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ န ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘန္တေ၊ သာဝတ္ထိယံ အာဂန္တုကသေဋ္ဌိနော နာမ ကာလကတဿ အဿာမိကဓနေ အမှာကံ ဃရေ အာဟရိယမာနေယေဝ သတ္တ ရတ္တိဒိဝသာ ဂတာ၊ သော ပန ဧတံ ဓနံ လဘိတွာပိ နေဝ အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိ၊ န ပရေသံ အဒါသိ၊ ရက္ခသပရိဂ္ဂဟိတပေါက္ခရဏီ ဝိယဿ ဓနံ အဟောသိ၊ သော ဧကဒိဝသမ္ပိ ပဏီတဘောဇနာဒီနံ ရသံ အနနုဘဝိတွာဝ မရဏမုခံ ပဝိဋ္ဌော၊ ဧဝံ မစ္ဆရီ အပုညသတ္တော ကိံ ကတွာ ဧတ္တကံ ဓနံ လဘိ၊ ကေန စဿ ဘောဂေသု စိတ္တံ န ရမီ’’တိ သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ‘‘မဟာရာဇ၊ ဓနလာဘော စ၊ ဓနံ လဒ္ဓါ အပရိဘုဉ္ဇနကာရဏဉ္စ တေနေဝ ကတ’’န္တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ အဿဒ္ဓေါ အဟောသိ မစ္ဆရီ၊ န ကဿစိ ကိဉ္စိ ဒေတိ၊ န ကဉ္စိ သင်္ဂဏှာတိ. သော ဧကဒိဝသံ ရာဇုပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော တဂရသိခိံ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘လဒ္ဓါ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘နနု စရာမ မဟာသေဋ္ဌီ’’တိ ဝုတ္တေ ပုရိသံ အာဏာပေသိ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဣမံ အမှာကံ ဃရံ အာနေတွာ မမ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ အမှာကံ ပဋိယတ္တဘတ္တဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒါပေဟီ’’တိ. သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဃရံ နေတွာ နိသီဒါပေတွာ သေဋ္ဌိဘရိယာယ အာစိက္ခိ. သာ နာနဂ္ဂရသဘတ္တဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ တဿ အဒါသိ. သော ဘတ္တံ ဂဟေတွာ သေဋ္ဌိနိဝေသနာ နိက္ခမိတွာ အန္တရဝီထိယံ ပဋိပဇ္ဇိ. သေဋ္ဌိ ရာဇကုလတော ပစ္စာဂစ္ဆန္တော တံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘လဒ္ဓံ၊ ဘန္တေ၊ ဘတ္တ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘လဒ္ဓံ မဟာသေဋ္ဌီ’’တိ. သော ပတ္တံ ဩလောကေတွာ စိတ္တံ ပသာဒေတုံ နာသက္ခိ၊ ‘‘ဣမံ မေ ဘတ္တံ ဒါသာ ဝါ ကမ္မကရာ ဝါ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒုက္ကရမ္ပိ ကမ္မံ ကရေယျုံ၊ အဟော ဝတ မေ ဇာနီ’’တိ အပရစေတနံ ပရိပုဏ္ဏံ ကာတုံ နာသက္ခိ. ဒါနဉှိ နာမ တိဿော စေတနာ ပရိပုဏ္ဏံ ကာတုံ သက္ကောန္တဿေဝ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ.

‘‘ပုဗ္ဗေဝ ဒါနာ သုမနာ ဘဝါမ၊ ဒဒမ္ပိ ဝေ အတ္တမနာ ဘဝါမ၊

ဒတွာပိ ဝေ နာနုတပ္ပါမ ပစ္ဆာ၊ တသ္မာ ဟိ အမှံ ဒဟရာ နမိယျရေ. (ဇာ. ၁.၁၀.၉၅)၊

‘‘ပုဗ္ဗေဝ ဒါနာ သုမနော၊ ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒယေ၊

ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ၊ ဧသာ ယညဿ သမ္ပဒါ’’. (အ. နိ. ၆.၃၇၊ ပေ. ဝ. ၃၀၅)၊

ဣတိ၊ မဟာရာဇ၊ အာဂန္တုကသေဋ္ဌိ တဂရသိခိပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဒိန္နပစ္စယေန ဗဟုံ ဓနံ လဘိ၊ ဒတွာ အပရစေတနံ ပဏီတံ ကာတုံ အသမတ္ထတာယ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇိတုံ နာသက္ခီတိ. ‘‘ပုတ္တံ ပန ကသ္မာ န လဘိ၊ ဘန္တေ’’တိ? သတ္ထာ ‘‘ပုတ္တဿ အလဘနကာရဏမ္ပိ တေနေဝ ကတံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.