၃. အဍ္ဎဝဂ္ဂေါ

[၃၇၁] ၁. ဒီဃီတိကောသလဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဧဝံဘူတဿ တေ ရာဇာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကောသမ္ဗကေ ဘဏ္ဍနကာရကေ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တေသဉှိ ဇေတဝနံ အာဂန္တွာ ခမာပနကာလေ သတ္ထာ တေ အာမန္တေတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ တုမှေ မယှံ ဩရသာ မုခတော ဇာတာ ပုတ္တာ နာမ၊ ပုတ္တေဟိ စ ပိတရာ ဒိန္နံ ဩဝါဒံ ဘိန္ဒိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တုမှေ ပန မမ ဩဝါဒံ န ကရိတ္ထ၊ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာ အတ္တနော မာတာပိတရော ဃာတေတွာ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ဌိတစောရေပိ အရညေ ဟတ္ထပထံ အာဂတေ မာတာပိတူဟိ ဒိန္နံ ဩဝါဒံ န ဘိန္ဒိဿာမာတိ န မာရယိံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

ဣမသ္မိံ ပန ဇာတကေ ဒွေပိ ဝတ္ထူနိ. သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကေ ဝိတ္ထာရတော အာဝိ ဘဝိဿန္တိ. သော ပန ဒီဃာဝုကုမာရော အရညေ အတ္တနော အင်္ကေ နိပန္နံ ဗာရာဏသိရာဇာနံ စူဠာယ ဂဟေတွာ ‘‘ဣဒါနိ မယှံ မာတာပိတုဃာတကံ စောရံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကတွာ ဆိန္ဒိဿာမီ’’တိ အသိံ ဥက္ခိပန္တော တသ္မိံ ခဏေ မာတာပိတူဟိ ဒိန္နံ ဩဝါဒံ သရိတွာ ‘‘ဇီဝိတံ စဇန္တောပိ တေသံ ဩဝါဒံ န ဘိန္ဒိဿာမိ၊ ကေဝလံ ဣမံ တဇ္ဇေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၀. ‘‘ဧဝံဘူတဿ တေ ရာဇ၊ အာဂတဿ ဝသေ မမ၊

အတ္ထိ နု ကောစိ ပရိယာယော၊ ယော တံ ဒုက္ခာ ပမောစယေ’’တိ.

တတ္ထ ဝသေ မမာတိ မမ ဝသံ အာဂတဿ. ပရိယာယောတိ ကာရဏံ.

တတော ရာဇာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၁၁. ‘‘ဧဝံဘူတဿ မေ တာတ၊ အာဂတဿ ဝသေ တဝ၊

နတ္ထိ နော ကောစိ ပရိယာယော၊ ယော မံ ဒုက္ခာ ပမောစယေ’’တိ.

တတ္ထ နောတိ နိပါတမတ္ထံ၊ နတ္ထိ ကောစိ ပရိယာယော၊ ယော မံ ဧတသ္မာ ဒုက္ခာ ပမောစယေတိ အတ္ထော.

တတော ဗောဓိသတ္တော အဝသေသဂါထာ အဘာသိ –

၁၁၂. ‘‘နာညံ သုစရိတံ ရာဇ၊ နာညံ ရာဇ သုဘာသိတံ၊

တာယတေ မရဏကာလေ၊ ဧဝမေဝိတရံ ဓနံ.

၁၁၃. ‘‘အက္ကောစ္ဆိ မံ အဝဓိ မံ၊ အဇိနိ မံ အဟာသိ မေ၊

ယေ စ တံ ဥပနယှန္တိ၊ ဝေရံ တေသံ န သမ္မတိ.

၁၁၄. ‘‘အက္ကောစ္ဆိ မံ အဝဓိ မံ၊ အဇိနိ မံ အဟာသိ မေ၊

ယေ စ တံ နုပနယှန္တိ၊ ဝေရံ တေသူပသမ္မတိ.

၁၁၅. ‘‘န ဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ၊ သမ္မန္တီဓ ကုဒါစနံ၊

အဝေရေန စ သမ္မန္တိ၊ ဧသ ဓမ္မော သနန္တနော’’န္တိ.

တတ္ထ နာညံ သုစရိတန္တိ နာညံ သုစရိတာ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော၊ ဌပေတွာ သုစရိတံ အညံ န ပဿာမီတိ အတ္ထော. ဣဓ ‘‘သုစရိတ’’န္တိပိ ‘‘သုဘာသိတ’’န္တိပိ မာတာပိတူဟိ ဒိန္နံ ဩဝါဒံယေဝ သန္ဓာယာဟ. ဧဝမေဝါတိ နိရတ္ထကမေဝ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မဟာရာဇ၊ အညတြ ဩဝါဒါနုသိဋ္ဌိသင်္ခါတာ သုစရိတသုဘာသိတာ မရဏကာလေ တာယိတုံ ရက္ခိတုံ သမတ္ထော နာမ အညော နတ္ထိ၊ ယံ ဧတံ ဣတရံ ဓနံ၊ တံ ဧဝမေဝ နိရတ္ထကမေဝ ဟောတိ၊ တွဉှိ ဣဒါနိ မယှံ ကောဋိသတသဟဿမတ္တမ္ပိ ဓနံ ဒဒန္တော ဇီဝိတံ န လဘေယျာသိ၊ တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ‘‘ဓနတော သုစရိတသုဘာသိတမေဝ ဥတ္တရိတရ’’န္တိ.

သေသဂါထာသုပိ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – မဟာရာဇ၊ ယေ ပုရိသာ ‘‘အယံ မံ အက္ကောသိ၊ အယံ မံ ပဟရိ၊ အယံ မံ အဇိနိ၊ အယံ မမ သန္တကံ အဟာသီ’’တိ ဧဝံ ဝေရံ ဥပနယှန္တိ ဗန္ဓိတွာ ဝိယ ဟဒယေ ဌပေန္တိ၊ တေသံ ဝေရံ န ဥပသမ္မတိ. ယေ စ ပနေတံ န ဥပနယှန္တိ ဟဒယေ န ဌပေန္တိ၊ တေသံ ဝူပသမ္မတိ. ဝေရာနိ ဟိ န ကဒါစိ ဝေရေန သမ္မန္တိ၊ အဝေရေနေဝ ပန သမ္မန္တိ. ဧသ ဓမ္မော သနန္တနောတိ ဧသော ပေါရာဏကော ဓမ္မော စိရကာလပ္ပဝတ္တော သဘာဝေါတိ.

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဗောဓိသတ္တော ‘‘အဟံ၊ မဟာရာဇ၊ တယိ န ဒုဗ္ဘာမိ၊ တွံ ပန မံ မာရေဟီ’’တိ တဿ ဟတ္ထေ အသိံ ဌပေသိ. ရာဇာပိ ‘‘နာဟံ တယိ ဒုဗ္ဘာမီ’’တိ သပထံ ကတွာ တေန သဒ္ဓိံ နဂရံ ဂန္တွာ တံ အမစ္စာနံ ဒဿေတွာ ‘‘အယံ၊ ဘဏေ၊ ကောသလရညော ပုတ္တော ဒီဃာဝုကုမာရော နာမ၊ ဣမိနာ မယှံ ဇီဝိတံ ဒိန္နံ၊ န လဗ္ဘာ ဣမံ ကိဉ္စိ ကာတု’’န္တိ ဝတွာ အတ္တနော ဓီတရံ ဒတွာ ပိတု သန္တကေ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဥဘောပိ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ရဇ္ဇံ ကာရေသုံ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မာတာပိတရော မဟာရာဇကုလာနိ အဟေသုံ၊ ဒီဃာဝုကုမာရော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဒီဃီတိကောသလဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၃၇၂] ၂. မိဂပေါတကဇာတကဝဏ္ဏနာ

အဂါရာ ပစ္စုပေတဿာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ မဟလ္လကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. သော ကိရေကံ ဒါရကံ ပဗ္ဗာဇေသိ. သာမဏေရော တံ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ အပရဘာဂေ အဖာသုကေန ကာလမကာသိ. တဿ ကာလကိရိယာယ မဟလ္လကော သောကာဘိဘူတော မဟန္တေန သဒ္ဒေန ပရိဒေဝန္တော ဝိစရိ. ဘိက္ခူ သညာပေတုံ အသက္ကောန္တာ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော နာမ မဟလ္လကော သာမဏေရဿ ကာလကိရိယာယ ပရိဒေဝန္တော ဝိစရတိ၊ မရဏဿတိဘာဝနာယ ပရိဗာဟိရော ဧသော ဘဝိဿတီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသ ဧတသ္မိံ မတေ ပရိဒေဝန္တော ဝိစရီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သက္ကတ္တံ ကာရေသိ. တဒါ ဧကော ကာသိရဋ္ဌဝါသီ ဗြာဟ္မဏော ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဖလာဖလေဟိ ယာပေသိ. သော ဧကဒိဝသံ အရညေ ဧကံ မတမာတိကံ မိဂပေါတကံ ဒိသွာ အဿမံ အာနေတွာ ဂေါစရံ ဒတွာ ပေါသေသိ. မိဂပေါတကော ဝဍ္ဎန္တော အဘိရူပေါ အဟောသိ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တော. တာပသော တံ အတ္တနော ပုတ္တကံ ကတွာ ပရိဟရတိ. ဧကဒိဝသံ မိဂပေါတကော ဗဟုံ တိဏံ ခါဒိတွာ အဇီရကေန ကာလမကာသိ. တာပသော ‘‘ပုတ္တော မေ မတော’’တိ ပရိဒေဝန္တော ဝိစရတိ. တဒါ သက္ကော ဒေဝရာဇာ လောကံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော တံ တာပသံ ဒိသွာ ‘‘သံဝေဇေဿာမိ န’’န္တိ အာဂန္တွာ အာကာသေ ဌိတော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၆. ‘‘အဂါရာ ပစ္စုပေတဿ၊ အနဂါရဿ တေ သတော၊

သမဏဿ န တံ သာဓု၊ ယံ ပေတမနုသောစသီ’’တိ.

တံ သုတွာ တာပသော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၁၇. ‘‘သံဝါသေန ဟဝေ သက္က၊ မနုဿဿ မိဂဿ ဝါ၊

ဟဒယေ ဇာယတေ ပေမံ၊ န တံ သက္ကာ အသောစိတု’’န္တိ.

တတ္ထ န တံ သက္ကာတိ တံ မနုဿံ ဝါ တိရစ္ဆာနံ ဝါ န သက္ကာ အသောစိတုံ၊ သောစာမိယေဝါဟန္တိ.

တတော သက္ကော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၁၈. ‘‘မတံ မရိဿံ ရောဒန္တိ၊ ယေ ရုဒန္တိ လပန္တိ စ၊

တသ္မာ တွံ ဣသိ မာ ရောဒိ၊ ရောဒိတံ မောဃမာဟု သန္တော.

၁၁၉. ‘‘ရောဒိတေန ဟဝေ ဗြဟ္မေ၊ မတော ပေတော သမုဋ္ဌဟေ၊

သဗ္ဗေ သင်္ဂမ္မ ရောဒါမ၊ အညမညဿ ဉာတကေ’’တိ.

တတ္ထ မရိဿန္တိ ယော ဣဒါနိ မရိဿတိ၊ တံ. လပန္တိ စာတိ ဝိလပန္တိ စ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယေ လောကေ မတဉ္စ မရိဿန္တဉ္စ ရောဒန္တိ၊ တေ ရုဒန္တိ စေဝ ဝိလပန္တိ စ၊ တေသံ အဿုပစ္ဆိဇ္ဇနဒိဝသော နာမ နတ္ထိ. ကိံကာရဏာ? သဒါပိ မတာနဉ္စ မရိဿန္တာနဉ္စ အတ္ထိတာယ. တသ္မာ တွံ ဣသိ မာ ရောဒိ. ကိံကာရဏာ? ရောဒိတံ မောဃမာဟု သန္တောတိ၊ ဗုဒ္ဓါဒယော ပန ပဏ္ဍိတာ ရောဒိတံ ‘‘မောဃ’’န္တိ ဝဒန္တိ. မတော ပေတောတိ ယော ဧသ မတော ပေတောတိ ဝုစ္စတိ၊ ယဒိ သော ရောဒိတေန သမုဋ္ဌဟေယျ၊ ဧဝံ သန္တေ ကိံ နိက္ကမ္မာ အစ္ဆာမ၊ သဗ္ဗေဝ သမာဂမ္မ အညမညဿ ဉာတကေ ရောဒါမ. ယသ္မာ ပန တေ ရောဒိတကာရဏာ န ဥဋ္ဌဟန္တိ၊ တသ္မာ ရောဒိတဿ မောဃဘာဝံ သာဓေတိ.

ဧဝံ သက္ကဿ ကထေန္တဿ တာပသော ‘‘နိရတ္ထကံ ရောဒိတ’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ သက္ကဿ ထုတိံ ကရောန္တော တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၁၂၀. ‘‘အာဒိတ္တံ ဝတ မံ သန္တံ၊ ဃတသိတ္တံဝ ပါဝကံ၊

ဝါရိနာ ဝိယ ဩသိဉ္စံ၊ သဗ္ဗံ နိဗ္ဗာပယေ ဒရံ.

၁၂၁. ‘‘အဗ္ဗဟိ ဝတ မေ သလ္လံ၊ ယမာသိ ဟဒယဿိတံ၊

ယော မေ သောကပရေတဿ၊ ပုတ္တသောကံ အပါနုဒိ.

၁၂၂. ‘‘သောဟံ အဗ္ဗူဠှသလ္လောသ္မိ၊ ဝီတသောကော အနာဝိလော၊

န သောစာမိ န ရောဒါမိ၊ တဝ သုတွာန ဝါသဝါ’’တိ.

တတ္ထ ယမာသီတိ ယံ မေ အာသိ. ဟဒယဿိတန္တိ ဟဒယေ နိဿိတံ. အပါနုဒီတိ နီဟရိ. သက္ကော တာပသဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော.

သတ္ထာ ဣဓံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ တာပသော မဟလ္လကော အဟောသိ၊ မိဂေါ သာမဏေရော၊ သက္ကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မိဂပေါတကဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၃၇၃] ၃. မူသိကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကုဟိံ ဂတာ ကတ္ထ ဂတာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော အဇာတသတ္တုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ထုသဇာတကေ (ဇာ. ၁.၄.၁၄၉ အာဒယော) ဝိတ္ထာရိတမေဝ. ဣဓာပိ သတ္ထာ တထေဝ ရာဇာနံ သကိံ ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ ကီဠမာနံ သကိံ ဓမ္မံ သုဏန္တံ ဒိသွာ ‘‘တံ နိဿာယ ရညော ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘မဟာရာဇ၊ ပေါရာဏကရာဇာနော အာသင်္ကိတဗ္ဗံ အာသင်္ကိတွာ အတ္တနော ပုတ္တံ ‘အမှာကံ ဓူမကာလေ ရဇ္ဇံ ကာရေတူ’တိ ဧကမန္တေ အကံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တက္ကသိလာယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒိသာပါမောက္ခာစရိယော အဟောသိ. တဿ သန္တိကေ ဗာရာဏသိရညော ပုတ္တော ယဝကုမာရော နာမ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အနုယောဂံ ဒတွာ ဂန္တုကာမော တံ အာပုစ္ဆိ. အာစရိယော ‘‘ပုတ္တံ နိဿာယ တဿ အန္တရာယော ဘဝိဿတီ’’တိ အင်္ဂဝိဇ္ဇာဝသေန ဉတွာ ‘‘ဧတမဿ ဟရိဿာမီ’’တိ ဧကံ ဥပမံ ဥပဓာရေတုံ အာရဘိ. တဒါ ပနဿ ဧကော အဿော အဟောသိ၊ တဿ ပါဒေ ဝဏော ဥဋ္ဌဟိ၊ တံ ဝဏာနုရက္ခဏတ္ထံ ဂေဟေယေဝ ကရိံသု. တဿာဝိဒူရေ ဧကော ဥဒပါနော အတ္ထိ. အထေကာ မူသိကာ ဂေဟာ နိက္ခမိတွာ အဿဿ ပါဒေ ဝဏံ ခါဒတိ၊ အဿော ဝါရေတုံ န သက္ကောတိ. သော ဧကဒိဝသံ ဝေဒနံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော မူသိကံ ခါဒိတုံ အာဂတံ ပါဒေန ပဟရိတွာ မာရေတွာ ဥဒပါနေ ပါတေသိ. အဿဂေါပကာ မူသိကံ အပဿန္တာ ‘‘အညေသု ဒိဝသေသု မူသိကာ အာဂန္တွာ ဝဏံ ခါဒတိ၊ ဣဒါနိ န ပညာယတိ၊ ကဟံ နု ခေါ ဂတာ’’တိ ဝဒိံသု.

ဗောဓိသတ္တော တံ ကာရဏံ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ‘‘အညေ အဇာနန္တာ ‘ကဟံ မူသိကာ ဂတာ’တိ ဝဒန္တိ၊ မူသိကာယ ပန မာရေတွာ ဥဒပါနေ ခိတ္တဘာဝံ အဟမေဝ ဇာနာမီ’’တိ ဣဒမေဝ ကာရဏံ ဥပမံ ကတွာ ပဌမံ ဂါထံ ဗန္ဓိတွာ ရာဇကုမာရဿ အဒါသိ. သော အပရံ ဥပမံ ဥပဓာရေန္တော တမေဝ အဿံ ပရုဠှဝဏံ နိက္ခမိတွာ ဧကံ ယဝဝတ္ထုံ ဂန္တွာ ‘‘ယဝံ ခါဒိဿာမီ’’တိ ဝတိစ္ဆိဒ္ဒေန မုခံ ပဝေသေန္တံ ဒိသွာ တမေဝ ကာရဏံ ဥပမံ ကတွာ ဒုတိယံ ဂါထံ ဗန္ဓိတွာ တဿ အဒါသိ. တတိယဂါထံ ပန အတ္တနော ပညာဗလေနေဝ ဗန္ဓိတွာ တမ္ပိ တဿ ဒတွာ ‘‘တာတ၊ တွံ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာယ သာယံ နှာနပေါက္ခရဏိံ ဂစ္ဆန္တော ယာဝ ဓုရသောပါနာ ပဌမံ ဂါထံ သဇ္ဈာယန္တော ဂစ္ဆေယျာသိ၊ တဝ နိဝသနပါသာဒံ ပဝိသန္တော ယာဝ သောပါနပါဒမူလာ ဒုတိယံ ဂါထံ သဇ္ဈာယန္တော ဂစ္ဆေယျာသိ၊ တတော ယာဝ သောပါနမတ္ထကာ တတိယံ ဂါထံ သဇ္ဈာယန္တော ဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ဝတွာ ပေသေသိ.

သော ကုမာရော ဂန္တွာ ဥပရာဇာ ဟုတွာ ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ၊ တဿေကော ပုတ္တော ဇာယိ. သော သောဠသဝဿကာလေ ရဇ္ဇလောဘေန ‘‘ပိတရံ မာရေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဥပဋ္ဌာကေ အာဟ ‘‘မယှံ ပိတာ တရုဏော၊ အဟံ ဧတဿ ဓူမကာလံ ဩလောကေန္တော မဟလ္လကော ဘဝိဿာမိ ဇရာဇိဏ္ဏော၊ တာဒိသေ ကာလေ လဒ္ဓေနပိ ရဇ္ဇေန ကော အတ္ထော’’တိ. တေ အာဟံသု ‘‘ဒေဝ၊ န သက္ကာ ပစ္စန္တံ ဂန္တွာ စောရတ္တံ ကာတုံ၊ တဝ ပိတရံ ကေနစိ ဥပါယေန မာရေတွာ ရဇ္ဇံ ဂဏှာ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ အန္တောနိဝေသနေ ရညော သာယံ နှာနပေါက္ခရဏီသမီပံ ဂန္တွာ ‘‘ဧတ္ထ နံ မာရေဿာမီ’’တိ ခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ သာယံ မူသိကံ နာမ ဒါသိံ ‘‘ဂန္တွာ ပေါက္ခရဏီပိဋ္ဌိံ သောဓေတွာ ဧဟိ၊ နှာယိဿာမီ’’တိ ပေသေသိ. သာ ဂန္တွာ ပေါက္ခရဏီပိဋ္ဌိံ သောဓေန္တီ ကုမာရံ ပဿိ. ကုမာရော အတ္တနော ကမ္မဿ ပါကဋဘာဝဘယေန တံ ဒွိဓာ ဆိန္ဒိတွာ ပေါက္ခရဏိယံ ပါတေသိ. ရာဇာ နှာယိတုံ အဂမာသိ. သေသဇနော ‘‘အဇ္ဇာပိ မူသိကာ ဒါသီ န ပုနာဂစ္ဆတိ၊ ကုဟိံ ဂတာ ကတ္ထ ဂတာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ –

၁၂၃. ‘‘ကုဟိံ ဂတာ ကတ္ထ ဂတာ၊ ဣတိ လာလပ္ပတီ ဇနော၊

အဟမေဝေကော ဇာနာမိ၊ ဥဒပါနေ မူသိကာ ဟတာ’’တိ. –

ပဌမံ ဂါထံ ဘဏန္တော ပေါက္ခရဏီတီရံ အဂမာသိ.

တတ္ထ ကုဟိံ ဂတာ ကတ္ထ ဂတာတိ အညမညဝေဝစနာနိ. ဣတိ လာလပ္ပတီတိ ဧဝံ ဝိပ္ပလပတိ. ဣတိ အယံ ဂါထာ ‘‘အဇာနန္တော ဇနော မူသိကာ ဒါသီ ကုဟိံ ဂတာတိ ဝိပ္ပလပတိ၊ ရာဇကုမာရေန ဒွိဓာ ဆိန္ဒိတွာ မူသိကာယ ပေါက္ခရဏိယံ ပါတိတဘာဝံ အဟမေဝ ဧကော ဇာနာမီ’’တိ ရညော အဇာနန္တဿေဝ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ.

ကုမာရော ‘‘မယာ ကတကမ္မံ မယှံ ပိတရာ ဉာတ’’န္တိ ဘီတော ပလာယိတွာ တမတ္ထံ ဥပဋ္ဌာကာနံ အာရောစေသိ. တေ သတ္တဋ္ဌဒိဝသစ္စယေန ပုန တံ အာဟံသု ‘‘ဒေဝ၊ သစေ ရာဇာ ဇာနေယျ၊ န တုဏှီ ဘဝေယျ၊ တက္ကဂါဟေန ပန တေန တံ ဝုတ္တံ ဘဝိဿတိ၊ မာရေဟိ န’’န္တိ. သော ပုနေကဒိဝသံ ခဂ္ဂဟတ္ထော သောပါနပါဒမူလေ ဌတွာ ရညော အာဂမနကာလေ ဣတော စိတော စ ပဟရဏောကာသံ ဩလောကေသိ. ရာဇာ –

၁၂၄. ‘‘ယဉ္စေတံ ဣတိ စီတိ စ၊ ဂဒြဘောဝ နိဝတ္တသိ၊

ဥဒပါနေ မူသိကံ ဟန္တွာ၊ ယဝံ ဘက္ခေတုမိစ္ဆသီ’’တိ. –

ဒုတိယံ ဂါထံ သဇ္ဈာယန္တော အဂမာသိ. အယမ္ပိ ဂါထာ ‘‘ယသ္မာ တွံ ဣတိ စီတိ စ ဣတော စိတော စ ပဟရဏောကာသံ ဩလောကေန္တော ဂဒြဘောဝ နိဝတ္တသိ၊ တသ္မာ တံ ဇာနာမိ ‘ပုရိမဒိဝသေ ပေါက္ခရဏိယံ မူသိကံ ဒါသိံ ဟန္တွာ အဇ္ဇ မံ ယဝရာဇာနံ ဘက္ခေတုံ မာရေတုံ ဣစ္ဆသီ’’’တိ ရညော အဇာနန္တဿေဝ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ.

ကုမာရော ‘‘ဒိဋ္ဌောမှိ ပိတရာ’’တိ ဥတြသ္တော ပလာယိ. သော ပုန အဍ္ဎမာသမတ္တံ အတိက္ကမိတွာ ‘‘ရာဇာနံ ဒဗ္ဗိယာ ပဟရိတွာ မာရေဿာမီ’’တိ ဧကံ ဒီဃဒဏ္ဍကံ ဒဗ္ဗိပဟရဏံ ဂဟေတွာ ဩလုမ္ဗိတွာ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ –

၁၂၅. ‘‘ဒဟရော စာသိ ဒုမ္မေဓ၊ ပဌမုပ္ပတ္တိကော သုသု၊

ဒီဃဉ္စေတံ သမာသဇ္ဇ၊ န တေ ဒဿာမိ ဇီဝိတ’’န္တိ. –

တတိယံ ဂါထံ သဇ္ဈာယန္တော သောပါနပါဒမတ္ထကံ အဘိရုဟိ.

တတ္ထ ပဌမုပ္ပတ္တိကောတိ ပဌမဝယေန ဥပ္ပတ္တိတော ဥပေတော၊ ပဌမဝယေ ဌိတောတိ အတ္ထော. သုသူတိ တရုဏော. ဒီဃန္တိ ဒီဃဒဏ္ဍကံ ဒဗ္ဗိပဟရဏံ. သမာသဇ္ဇာတိ ဂဟေတွာ၊ ဩလုမ္ဗိတွာ ဌိတောသီတိ အတ္ထော. အယမ္ပိ ဂါထာ ‘‘ဒုမ္မေဓ၊ အတ္တနော ဝယံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န လဘိဿသိ၊ န တေ ဒါနိ နိလ္လဇ္ဇဿ ဇီဝိတံ ဒဿာမိ၊ မာရေတွာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဆိန္ဒိတွာ သူလေယေဝ အာဝုဏာပေဿာမီ’’တိ ရညော အဇာနန္တဿေဝ ကုမာရံ သန္တဇ္ဇယမာနာ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ.

သော တံ ဒိဝသံ ပလာယိတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ဇီဝိတံ မေ ဒေဟိ၊ ဒေဝါ’’တိ ရညော ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိ. ရာဇာ တံ တဇ္ဇေတွာ သင်္ခလိကာဟိ ဗန္ဓာပေတွာ ဗန္ဓနာဂါရေ ကာရေတွာ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ အလင်္ကတရာဇာသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘အမှာကံ အာစရိယော ဒိသာပါမောက္ခော ဗြာဟ္မဏော ဣမံ မယှံ အန္တရာယံ ဒိသွာ ဣမာ တိဿော ဂါထာ အဘာသီ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော သေသဂါထာ အဘာသိ –

၁၂၆. ‘‘နာန္တလိက္ခဘဝနေန၊ နာင်္ဂပုတ္တပိနေန ဝါ၊

ပုတ္တေန ဟိ ပတ္ထယိတော၊ သိလောကေဟိ ပမောစိတော.

၁၂၇. ‘‘သဗ္ဗံ သုတမဓီယေထ၊ ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမံ၊

သဗ္ဗဿ အတ္ထံ ဇာနေယျ၊ န စ သဗ္ဗံ ပယောဇယေ၊

ဟောတိ တာဒိသကော ကာလော၊ ယတ္ထ အတ္ထာဝဟံ သုတ’’န္တိ.

တတ္ထ နာန္တလိက္ခဘဝနေနာတိ အန္တလိက္ခဘဝနံ ဝုစ္စတိ ဒိဗ္ဗဝိမာနံ၊ အဟံ အဇ္ဇ အန္တလိက္ခဘဝနမ္ပိ န အာရုဠှော၊ တသ္မာ အန္တလိက္ခဘဝနေနာပိ အဇ္ဇ မရဏတော န ပမောစိတောမှိ. နာင်္ဂပုတ္တပိနေန ဝါတိ အင်္ဂသရိက္ခကေန ဝါ ပုတ္တပိနေနပိ န ပမောစိတော. ပုတ္တေန ဟိ ပတ္ထယိတောတိ အဟံ ပန အတ္တနော ပုတ္တေနေဝ အဇ္ဇ မာရေတုံ ပတ္ထိတော. သိလောကေဟိ ပမောစိတောတိ သောဟံ အာစရိယေန ဗန္ဓိတွာ ဒိန္နာဟိ ဂါထာဟိ ပမောစိတော.

သုတန္တိ ပရိယတ္တိံ. အဓီယေထာတိ ဂဏှေယျ သိက္ခေယျ. ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမန္တိ ဟီနံ ဝါ ဟောတု ဥတ္တမံ ဝါ မဇ္ဈိမံ ဝါ၊ သဗ္ဗံ အဓီယိတဗ္ဗမေဝါတိ ဒီပေတိ. န စ သဗ္ဗံ ပယောဇယေတိ ဟီနံ မန္တံ ဝါ သိပ္ပံ ဝါ မဇ္ဈိမံ ဝါ န ပယောဇယေ၊ ဥတ္တမမေဝ ပယောဇယေယျာတိ အတ္ထော. ယတ္ထ အတ္ထာဝဟံ သုတန္တိ ယသ္မိံ ကာလေ မဟောသဓပဏ္ဍိတဿ ကုမ္ဘကာရကမ္မကရဏံ ဝိယ ယံကိဉ္စိ သိက္ခိတသိပ္ပံ အတ္ထာဝဟံ ဟောတိ၊ တာဒိသောပိ ကာလော ဟောတိယေဝါတိ အတ္ထော. အပရဘာဂေ ရညော အစ္စယေန ကုမာရော ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

မူသိကဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၃၇၄] ၄. စူဠဓနုဂ္ဂဟဇာတကဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုရာဏဒုတိယိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တေန ဘိက္ခုနာ ‘‘ပုရာဏဒုတိယိကာ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဥက္ကဏ္ဌာပေတီ’’တိ ဝုတ္တေ သတ္ထာ ‘‘ဧသာ ဘိက္ခု၊ ဣတ္ထီ န ဣဒါနေဝ တုယှံ အနတ္ထကာရိကာ၊ ပုဗ္ဗေပိ တေ ဧတံ နိဿာယ အသိနာ သီသံ ဆိန္န’’န္တိ ဝတွာ ဘိက္ခူဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သက္ကတ္တံ ကာရေသိ. တဒါ ဧကော ဗာရာဏသိဝါသီ ဗြာဟ္မဏမာဏဝေါ တက္ကသိလာယံ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဓနုကမ္မေ နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော စူဠဓနုဂ္ဂဟပဏ္ဍိတော နာမ အဟောသိ. အထဿ အာစရိယော ‘‘အယံ မယာ သဒိသံ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှီ’’တိ အတ္တနော ဓီတရံ အဒါသိ. သော တံ ဂဟေတွာ ‘‘ဗာရာဏသိံ ဂမိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကော ဝါရဏော ဧကံ ပဒေသံ သုညမကာသိ၊ တံ ဌာနံ အဘိရုဟိတုံ န ကောစိ ဥဿဟိ. စူဠဓနုဂ္ဂဟပဏ္ဍိတော မနုဿာနံ ဝါရေန္တာနညေဝ ဘရိယံ ဂဟေတွာ အဋဝိမုခံ အဘိရုဟိ. အထဿ အဋဝိမဇ္ဈေ ဝါရဏော ဥဋ္ဌဟိ၊ သော တံ ကုမ္ဘေ သရေန ဝိဇ္ဈိ. သရော ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပစ္ဆာဘာဂေန နိက္ခမိ. ဝါရဏော တတ္ထေဝ ပတိ၊ ဓနုဂ္ဂဟပဏ္ဍိတော တံ ဌာနံ ခေမံ ကတွာ ပုရတော အညံ အဋဝိံ ပါပုဏိ. တတ္ထာပိ ပညာသ စောရာ မဂ္ဂံ ဟနန္တိ. တမ္ပိ သော မနုဿေဟိ ဝါရိယမာနော အဘိရုယှ တေသံ စောရာနံ မိဂေ ဝဓိတွာ မဂ္ဂသမီပေ မံသံ ပစိတွာ ခါဒန္တာနံ ဌိတဋ္ဌာနံ ပါပုဏိ.

တဒါ တံ စောရာ အလင်္ကတပဋိယတ္တာယ ဘရိယာယ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဂဏှိဿာမ န’’န္တိ ဥဿာဟံ ကရိံသု. စောရဇေဋ္ဌကော ပုရိသလက္ခဏကုသလော၊ သော တံ ဩလောကေတွာဝ ‘‘ဥတ္တမပုရိသော အယ’’န္တိ ဉတွာ ဧကဿပိ ဥဋ္ဌဟိတုံ နာဒါသိ. ဓနုဂ္ဂဟပဏ္ဍိတော ‘‘ဂစ္ဆ ‘အမှာကမ္ပိ ဧကံ မံသသူလံ ဒေထာ’တိ ဝတွာ မံသံ အာဟရာ’’တိ တေသံ သန္တိကံ ဘရိယံ ပေသေသိ. သာ ဂန္တွာ ‘‘ဧကံ ကိရ မံသသူလံ ဒေထာ’’တိ အာဟ. စောရဇေဋ္ဌကော ‘‘အနဂ္ဃေါ ပုရိသော’’တိ မံသသူလံ ဒါပေသိ. စောရာ ‘‘အမှေဟိ ကိရ ပက္ကံ ခါဒိတ’’န္တိ အပက္ကမံသသူလံ အဒံသု. ဓနုဂ္ဂဟော အတ္တာနံ သမ္ဘာဝေတွာ ‘‘မယှံ အပက္ကမံသသူလံ ဒဒန္တီ’’တိ စောရာနံ ကုဇ္ဈိ. စောရာ ‘‘ကိံ အယမေဝေကော ပုရိသော၊ မယံ ဣတ္ထိယော’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ ဥဋ္ဌဟိံသု. ဓနုဂ္ဂဟော ဧကူနပညာသ ဇနေ ဧကူနပညာသကဏ္ဍေဟိ ဝိဇ္ဈိတွာ ပါတေသိ. စောရဇေဋ္ဌကံ ဝိဇ္ဈိတုံ ကဏ္ဍံ နာဟောသိ. တဿ ကိရ ကဏ္ဍနာဠိယံ သမပဏ္ဏာသယေဝ ကဏ္ဍာနိ. တေသု ဧကေန ဝါရဏံ ဝိဇ္ဈိ၊ ဧကူနပညာသကဏ္ဍေဟိ စောရေ ဝိဇ္ဈိတွာ စောရဇေဋ္ဌကံ ပါတေတွာ တဿ ဥရေ နိသိန္နော ‘‘သီသမဿ ဆိန္ဒိဿာမီ’’တိ ဘရိယာယ ဟတ္ထတော အသိံ အာဟရာပေသိ. သာ တင်္ခဏညေဝ စောရဇေဋ္ဌကေ လောဘံ ကတွာ စောရဿ ဟတ္ထေ ထရုံ၊ သာမိကဿ ဟတ္ထေ ဓာရံ ဌပေသိ. စောရော ထရုဒဏ္ဍံ ပရာမသိတွာ အသိံ နီဟရိတွာ ဓနုဂ္ဂဟဿ သီသံ ဆိန္ဒိ.

သော တံ ဃာတေတွာ ဣတ္ထိံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော ဇာတိဂေါတ္တံ ပုစ္ဆိ. သာ ‘‘တက္ကသိလာယံ ဒိသာပါမောက္ခာစရိယဿ ဓီတာမှီ’’တိ အာဟ. ‘‘ကထံ တွံ ဣမိနာ လဒ္ဓါ’’တိ. မယှံ ပိတာ ‘‘အယံ မယာ သဒိသံ ကတွာ သိပ္ပံ သိက္ခီ’’တိ တုဿိတွာ ဣမဿ မံ အဒါသိ၊ သာဟံ တယိ သိနေဟံ ကတွာ အတ္တနော ကုလဒတ္တိယံ သာမိကံ မာရာပေသိန္တိ. စောရဇေဋ္ဌကော ‘‘ကုလဒတ္တိယံ တာဝေသာ သာမိကံ မာရေသိ၊ အညံ ပနေကံ ဒိသွာ မမ္ပိ ဧဝမေဝံ ကရိဿတိ၊ ဣမံ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကံ ကုန္နဒိံ ဥတ္တာနတလံ တင်္ခဏောဒကပူရံ ဒိသွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဣမိဿံ နဒိယံ သုသုမာရာ ကက္ခဠာ၊ ကိံ ကရောမာ’’တိ အာဟ. ‘‘သာမိ၊ သဗ္ဗံ အာဘရဏဘဏ္ဍံ မမ ဥတ္တရာသင်္ဂေန ဘဏ္ဍိကံ ကတွာ ပရတီရံ နေတွာ ပုန အာဂန္တွာ မံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆာ’’တိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သဗ္ဗံ အာဘရဏဘဏ္ဍံ အာဒါယ နဒိံ ဩတရိတွာ တရန္တော ဝိယ ပရတီရံ ပတွာ တံ ဆဍ္ဍေတွာ ပါယာသိ. သာ တံ ဒိသွာ ‘‘သာမိ၊ ကိံ မံ ဆဍ္ဍေတွာ ဝိယ ဂစ္ဆသိ၊ ကသ္မာ ဧဝံ ကရောသိ၊ ဧဟိ မမ္ပိ အာဒါယ ဂစ္ဆာ’’တိ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တီ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၈. ‘‘သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ သမာဒါယ၊ ပါရံ တိဏ္ဏောသိ ဗြာဟ္မဏ၊

ပစ္စာဂစ္ဆ လဟုံ ခိပ္ပံ၊ မမ္ပိ တာရေဟိ ဒါနိတော’’တိ.

တတ္ထ လဟုံ ခိပ္ပန္တိ လဟုံ ပစ္စာဂစ္ဆ၊ ခိပ္ပံ မမ္ပိ တာရေဟိ ဒါနိ ဣတောတိ အတ္ထော.

စောရော တံ သုတွာ ပရတီရေ ဌိတောယေဝ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၂၉. ‘‘အသန္ထုတံ မံ စိရသန္ထုတေန၊ နိမီနိ ဘောတီ အဓုဝံ ဓုဝေန၊

မယာပိ ဘောတီ နိမိနေယျ အညံ၊ ဣတော အဟံ ဒူရတရံ ဂမိဿ’’န္တိ.

သာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာယေဝ –

စောရော ပန ‘‘ဣတော အဟံ ဒူရတရံ ဂမိဿံ၊ တိဋ္ဌ တွ’’န္တိ ဝတွာ တဿာ ဝိရဝန္တိယာဝ အာဘရဏဘဏ္ဍိကံ အာဒါယ ပလာတော. တတော သာ ဗာလာ အတြိစ္ဆတာယ ဧဝရူပံ ဗျသနံ ပတ္တာ အနာထာ ဟုတွာ အဝိဒူရေ ဧကံ ဧဠဂလာဂုမ္ဗံ ဥပဂန္တွာ ရောဒမာနာ နိသီဒိ. တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော ဒေဝရာဇာ လောကံ ဩလောကေန္တော တံ အတြိစ္ဆတာဟတံ သာမိကာ စ ဇာရာ စ ပရိဟီနံ ရောဒမာနံ ဒိသွာ ‘‘ဧတံ နိဂ္ဂဏှိတွာ လဇ္ဇာပေတွာ အာဂမိဿာမီ’’တိ မာတလိဉ္စ ပဉ္စသိခဉ္စ အာဒါယ တတ္ထ ဂန္တွာ နဒီတီရေ ဌတွာ ‘‘မာတလိ၊ တွံ မစ္ဆော ဘဝ၊ ပဉ္စသိခ တွံ သကုဏော ဘဝ၊ အဟံ ပန သိင်္ဂါလော ဟုတွာ မုခေန မံသပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဧတိဿာ သမ္မုခဋ္ဌာနံ ဂမိဿာမိ၊ တွံ မယိ တတ္ထ ဂတေ ဥဒကတော ဥလ္လင်္ဃိတွာ မမ ပုရတော ပတ၊ အထာဟံ မုခေန ဂဟိတမံသပိဏ္ဍံ ဆဍ္ဍေတွာ မစ္ဆံ ဂဟေတုံ ပက္ခန္ဒိဿာမိ၊ တသ္မိံ ခဏေ တွံ၊ ပဉ္စသိခ၊ တံ မံသပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတ၊ တွံ မာတလိ၊ ဥဒကေ ပတာ’’တိ အာဏာပေသိ. ‘‘သာဓု၊ ဒေဝါ’’တိ၊ မာတလိ၊ မစ္ဆော အဟောသိ၊ ပဉ္စသိခေါ သကုဏော အဟောသိ. သက္ကော သိင်္ဂါလော ဟုတွာ မံသပိဏ္ဍံ မုခေနာဒါယ တဿာ သမ္မုခဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. မစ္ဆော ဥဒကာ ဥပ္ပတိတွာ သိင်္ဂါလဿ ပုရတော ပတိ. သော မုခေန ဂဟိတမံသပိဏ္ဍံ ဆဍ္ဍေတွာ မစ္ဆဿတ္ထာယ ပက္ခန္ဒိ. မစ္ဆော ဥပ္ပတိတွာ ဥဒကေ ပတိ၊ သကုဏော မံသပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတိ၊ သိင်္ဂါလော ဥဘောပိ အလဘိတွာ ဧဠဂလာဂုမ္ဗံ ဩလောကေန္တော ဒုမ္မုခေါ နိသီဒိ. သာ တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ အတြိစ္ဆတာဟတော နေဝ မံသံ၊ န မစ္ဆံ လဘီ’’တိ ကုဋံ ဘိန္ဒန္တီ ဝိယ မဟာဟသိတံ ဟသိ. တံ သုတွာ သိင်္ဂါလော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၃၀. ‘‘ကာယံ ဧဠဂလာဂုမ္ဗေ၊ ကရောတိ အဟုဟာသိယံ၊

နယီဓ နစ္စဂီတံ ဝါ၊ တာဠံ ဝါ သုသမာဟိတံ၊

အနမှိကာလေ သုသောဏိ၊ ကိန္နု ဇဂ္ဃသိ သောဘနေ’’တိ.

တတ္ထ ကာယန္တိ ကာ အယံ. ဧဠဂလာဂုမ္ဗေတိ ကမ္ဗောဇိဂုမ္ဗေ. အဟုဟာသိယန္တိ ဒန္တဝိဒံသကံ မဟာဟသိတံ ဝုစ္စတိ၊ တံ ကာ ဧသာ ဧတသ္မိံ ဂုမ္ဗေ ကရောတီတိ ပုစ္ဆတိ. နယီဓ နစ္စဂီတံ ဝါတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကဿစိ နစ္စန္တဿ နစ္စံ ဝါ ဂါယန္တဿ ဂီတံ ဝါ ဟတ္ထေ သုသမာဟိတေ ကတွာ ဝါဒေန္တဿ သုသမာဟိတံ ဟတ္ထတာဠံ ဝါ နတ္ထိ၊ ကံ ဒိသွာ တွံ ဟသေယျာသီတိ ဒီပေတိ. အနမှိကာလေတိ ရောဒနကာလေ. သုသောဏီတိ သုန္ဒရသောဏိ. ကိံ နု ဇဂ္ဃသီတိ ကေန ကာရဏေန တွံ ရောဒိတုံ ယုတ္တကာလေ အရောဒမာနာဝ မဟာဟသိတံ ဟသသိ. သောဘနေတိ တံ ပသံသန္တော အာလပတိ.

တံ သုတွာ သာ စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ –

၁၃၁. ‘‘သိင်္ဂါလ ဗာလ ဒုမ္မေဓ၊ အပ္ပပညောသိ ဇမ္ဗုက၊

ဇီနော မစ္ဆဉ္စ ပေသိဉ္စ၊ ကပဏော ဝိယ ဈာယသီ’’တိ.

တတ္ထ ဇီနောတိ ဇာနိပ္ပတ္တော ဟုတွာ. ပေသိန္တိ မံသပေသိံ. ကပဏော ဝိယ ဈာယသီတိ သဟဿဘဏ္ဍိကံ ပရာဇိတော ကပဏော ဝိယ ဈာယသိ သောစသိ စိန္တေသိ.

တတော သိင်္ဂါလော ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ –

၁၃၂. ‘‘သုဒဿံ ဝဇ္ဇမညေသံ၊ အတ္တနော ပန ဒုဒ္ဒသံ၊

ဇီနာ ပတိဉ္စ ဇာရဉ္စ၊ မညေ တွညေဝ ဈာယသီ’’တိ.

တတ္ထ တွညေဝ ဈာယသီတိ ပါပဓမ္မေ ဒုဿီလေ အဟံ တာဝ မမ ဂေါစရံ န လဘိဿာမိ၊ တွံ ပန အတြိစ္ဆတာယ ဟတာ တံမုဟုတ္တဒိဋ္ဌကေ စောရေ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဟုတွာ တဉ္စ ဇာရံ ကုလဒတ္တိယဉ္စ ပတိံ ဇီနာ၊ မံ ဥပါဒါယ သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန ကပဏတရာ ဟုတွာ ဈာယသိ ရောဒသိ ပရိဒေဝသီတိ လဇ္ဇာပေတွာ ဝိပ္ပကာရံ ပါပေန္တော မဟာသတ္တော ဧဝမာဟ.

သာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ဂါထမာဟ –

၁၃၃. ‘‘ဧဝမေတံ မိဂရာဇ၊ ယထာ ဘာသသိ ဇမ္ဗုက၊

သာ နူနာဟံ ဣတော ဂန္တွာ၊ ဘတ္တု ဟေဿံ ဝသာနုဂါ’’တိ.

တတ္ထ နူနာတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော. သာ အဟံ ဣတော ဂန္တွာ ပုန အညံ ဘတ္တာရံ လဘိတွာ ဧကံသေနေဝ တဿ ဘတ္တု ဝသာနုဂါ ဝသဝတ္တိနီ ဘဝိဿာမီတိ.

အထဿာ အနာစာရာယ ဒုဿီလာယ ဝစနံ သုတွာ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဩသာနဂါထမာဟ –

၁၃၄. ‘‘ယော ဟရေ မတ္တိကံ ထာလံ၊ ကံသထာလမ္ပိ သော ဟရေ၊

ကတံယေဝ တယာ ပါပံ၊ ပုနပေဝံ ကရိဿသီ’’တိ.

တဿတ္ထော – အနာစာရေ ကိံ ကထေသိ၊ ယော မတ္တိကံ ထာလံ ဟရတိ၊ သုဝဏ္ဏထာလရဇတထာလာဒိပ္ပဘေဒံ ကံသထာလမ္ပိ သော ဟရတေဝ၊ ဣဒဉ္စ တယာ ပါပံ ကတမေဝ၊ န သက္ကာ တဝ သဒ္ဓါတုံ၊ သာ တွံ ပုနပိ ဧဝံ ကရိဿသိယေဝါတိ. ဧဝံ သော တံ လဇ္ဇာပေတွာ ဝိပ္ပကာရံ ပါပေတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ.

တဒါ ဓနုဂ္ဂဟော ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု အဟောသိ၊ သာ ဣတ္ထီ ပုရာဏဒုတိယိကာ၊ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ.

စူဠဓနုဂ္ဂဟဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၃၇၅] ၅. ကပေါတဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဣဒါနိ ခေါမှီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ လောလဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. လောလဝတ္ထု အနေကသော ဝိတ္ထာရိတမေဝ. တံ ပန သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု၊ လောလော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ခေါ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ တွံ လောလောသိ၊ လောလတာယ ပန ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ပါရာဝတယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိနော မဟာနသေ နီဠပစ္ဆိယံ ဝသတိ. အထေကော ကာကော မစ္ဆမံသလုဒ္ဓေါ တေန သဒ္ဓိံ မေတ္တိံ ကတွာ တတ္ထေဝ ဝသိ. သော ဧကဒိဝသံ ဗဟုံ မစ္ဆမံသံ ဒိသွာ ‘‘ဣမံ ခါဒိဿာမီ’’တိ နိတ္ထုနန္တော နီဠပစ္ဆိယံယေဝ နိပဇ္ဇိတွာ ပါရာဝတေန ‘‘ဧဟိ၊ သမ္မ၊ ဂေါစရာယ ဂမိဿာမာ’’တိ ဝုစ္စမာနောပိ ‘‘အဇီရကေန နိပန္နောမှိ၊ ဂစ္ဆ တွ’’န္တိ ဝတွာ တသ္မိံ ဂတေ ‘‘ဂတော မေ ပစ္စာမိတ္တကဏ္ဋကော၊ ဣဒါနိ ယထာရုစိ မစ္ဆမံသံ ခါဒိဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၃၅. ‘‘ဣဒါနိ ခေါမှိ သုခိတော အရောဂေါ၊ နိက္ကဏ္ဋကော နိပ္ပတိတော ကပေါတော၊

ကာဟာမိ ဒါနီ ဟဒယဿ တုဋ္ဌိံ၊ တထာ ဟိ မံ မံသသာကံ ဗလေတီ’’တိ.

တတ္ထ နိပ္ပတိတောတိ နိဂ္ဂတော. ကပေါတောတိ ပါရာဝတော. ကာဟာမိ ဒါနီတိ ကရိဿာမိ ဒါနိ. တထာ ဟိ မံ မံသသာကံ ဗလေတီတိ တထာ ဟိ မံသဉ္စ အဝသေသံ သာကဉ္စ မယှံ ဗလံ ကရောတိ၊ ဥဋ္ဌေဟိ ခါဒါတိ ဝဒမာနံ ဝိယ ဥဿာဟံ မမံ ကရောတီတိ အတ္ထော.

သော ဘတ္တကာရကေ မစ္ဆမံသံ ပစိတွာ မဟာနသာ နိက္ခမ္မ သရီရတော သေဒံ ပဝါဟေန္တေ ပစ္ဆိတော နိက္ခမိတွာ ရသကရောဋိယံ နိလီယိတွာ ‘‘ကိရိ ကိရီ’’တိ သဒ္ဒမကာသိ. ဘတ္တကာရကော ဝေဂေနာဂန္တွာ ကာကံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗပတ္တာနိ လုဉ္ဇိတွာ အလ္လသိင်္ဂီဝေရဉ္စ သိဒ္ဓတ္ထကေ စ ပိသိတွာ လသုဏံ ပူတိတက္ကေန မဒ္ဒိတွာ သကလသရီရံ မက္ခေတွာ ဧကံ ကဌလံ ဃံသိတွာ ဝိဇ္ဈိတွာ သုတ္တကေန တဿ ဂီဝါယံ ဗန္ဓိတွာ နီဠပစ္ဆိယံယေဝ တံ ပက္ခိပိတွာ အဂမာသိ. ပါရာဝတော အာဂန္တွာ တံ ဒိသွာ ‘‘ကာ ဧသာ ဗလာကာ မမ သဟာယဿ ပစ္ဆိယံ နိပန္နာ၊ စဏ္ဍော ဟိ သော အာဂန္တွာ ဃာတေယျာပိ န’’န္တိ ပရိဟာသံ ကရောန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၃၆. ‘‘ကာယံ ဗလာကာ သိခိနီ၊ စောရီ လင်္ဃိပိတာမဟာ၊

ဩရံ ဗလာကေ အာဂစ္ဆ၊ စဏ္ဍော မေ ဝါယသော သခါ’’တိ.

သာ ဟေဋ္ဌာ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၂.၃.၇၀) ဝုတ္တတ္ထာယေဝ.

တံ သုတွာ ကာကော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၃၇. ‘‘အလဉှိ တေ ဇဂ္ဃိတာယေ၊ မမံ ဒိသွာန ဧဒိသံ၊

ဝိလူနံ သူဒပုတ္တေန၊ ပိဋ္ဌမဏ္ဍေန မက္ခိတ’’န္တိ.

တတ္ထ အလန္တိ ပဋိသေဓတ္ထေ နိပါတော. ဇဂ္ဃိတာယေတိ ဟသိတုံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣဒါနိ မံ ဧဒိသံ ဧဝံ ဒုက္ခပ္ပတ္တံ ဒိသွာ တဝ အလံ ဟသိတုံ၊ မာ ဧဒိသေ ကာလေ ပရိဟာသကေဠိံ ကရောဟီတိ.

သော ပရိဟာသကေဠိံ ကရောန္တောဝ ပုန စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ –

၁၃၈. ‘‘သုနှာတော သုဝိလိတ္တောသိ၊ အန္နပါနေန တပ္ပိတော၊

ကဏ္ဌေ စ တေ ဝေဠုရိယော၊ အဂမာ နု ကဇင်္ဂလ’’န္တိ.

တတ္ထ ကဏ္ဌေ စ တေ ဝေဠုရိယောတိ အယံ တေ ဝေဠုရိယမဏိပိ ကဏ္ဌေ ပိဠန္ဓော၊ တွံ ဧတ္တကံ ကာလံ အမှာကံ ဧတံ န ဒဿေသီတိ ကပါလံ သန္ဓာယေဝမာဟ. ကဇင်္ဂလန္တိ ဣဓ ဗာရာဏသီယေဝ ‘‘ကဇင်္ဂလာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ. ဣတော နိက္ခမိတွာ ကစ္စိ အန္တောနဂရံ ဂတောသီတိ ပုစ္ဆတိ.

တတော ကာကော ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ –

၁၃၉. ‘‘မာ တေ မိတ္တော အမိတ္တော ဝါ၊ အဂမာသိ ကဇင်္ဂလံ၊

ပိဉ္ဆာနိ တတ္ထ လာယိတွာ၊ ကဏ္ဌေ ဗန္ဓန္တိ ဝဋ္ဋန’’န္တိ.

တတ္ထ ပိဉ္ဆာနီတိ ပတ္တာနိ. တတ္ထ လာယိတွာတိ တသ္မိံ ဗာရာဏသိနဂရေ လုဉ္စိတွာ. ဝဋ္ဋနန္တိ ကဌလိကံ.

တံ သုတွာ ပါရာဝတော ဩသာနဂါထမာဟ –

၁၄၀. ‘‘ပုနပါပဇ္ဇသီ သမ္မ၊ သီလဉှိ တဝ တာဒိသံ၊

န ဟိ မာနုသကာ ဘောဂါ၊ သုဘုဉ္ဇာ ဟောန္တိ ပက္ခိနာ’’တိ.

တတ္ထ ပုနပါပဇ္ဇသီတိ ပုနပိ ဧဝရူပံ အာပဇ္ဇိဿသိ. ဧဝရူပဉှိ တေ သီလန္တိ.

ဣတိ နံ သော ဩဝဒိတွာ တတ္ထ အဝသိတွာ ပက္ခေ ပသာရေတွာ အညတ္ထ အဂမာသိ. ကာကောပိ တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ လောလဘိက္ခု အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. တဒါ ကာကော လောလဘိက္ခု အဟောသိ၊ ကပေါတော ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ.

ကပေါတဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

အဍ္ဎဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ဇာတကုဒ္ဒါနံ –

မဏိကုဏ္ဍလ သုဇာတာ၊ ဝေနသာခဉ္စ ဩရဂံ၊

ဃဋံ ကောရဏ္ဍိ လဋုကိ၊ ဓမ္မပါလံ မိဂံ တထာ.

သုယောနန္ဒီ ဝဏ္ဏာရောဟ၊ သီလံ ဟိရီ ခဇ္ဇောပနံ၊

အဟိ ဂုမ္ဗိယ သာဠိယံ၊ တစသာရံ မိတ္တဝိန္ဒံ.

ပလာသဉ္စေဝ ဒီဃိတိ၊ မိဂပေါတက မူသိကံ၊