၂. ဝဏ္ဏာရောဟဝဂ္ဂေါ

[၃၆၁] ၁. ဝဏ္ဏာရောဟဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဝဏ္ဏာရောဟေနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ဥဘောပိ မဟာထေရာ ‘‘ဣမံ အန္တောဝဿံ သုညာဂါရံ အနုဗြူဟေဿာမာ’’တိ သတ္ထာရံ အာပုစ္ဆိတွာ ဂဏံ ပဟာယ သယမေဝ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဇေတဝနာ နိက္ခမိတွာ ဧကံ ပစ္စန္တဂါမံ နိဿာယ အရညေ ဝိဟရိံသု. အညတရောပိ ဝိဃာသာဒပုရိသော ထေရာနံ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောန္တော တတ္ထေဝ ဧကမန္တေ ဝသိ. သော ထေရာနံ သမဂ္ဂဝါသံ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ အတိဝိယ သမဂ္ဂါ ဝသန္တိ၊ သက္ကာ နု ခေါ ဧတေ အညမညံ ဘိန္ဒိတု’’န္တိ စိန္တေတွာ သာရိပုတ္တတ္ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ အယျေန မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ တုမှာကံ ကိဉ္စိ ဝေရံ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ကိံ ပနာဝုသော’’တိ. ဧသ၊ ဘန္တေ၊ မမ အာဂတကာလေ ‘‘သာရိပုတ္တော နာမ ဇာတိဂေါတ္တကုလပဒေသေဟိ ဝါ သုတဂန္ထပဋိဝေဓဣဒ္ဓီဟိ ဝါ မယာ သဒ္ဓိံ ကိံ ပဟောတီ’’တိ တုမှာကံ အဂုဏမေဝ ကထေသီတိ. ထေရော သိတံ ကတွာ ‘‘ဂစ္ဆ တွံ အာဝုသော’’တိ အာဟ.

သော အပရသ္မိမ္ပိ ဒိဝသေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရမ္ပိ ဥပသင်္ကမိတွာ တထေဝ ကထေသိ. သောပိ နံ သိတံ ကတွာ ‘‘ဂစ္ဆ၊ တွံ၊ အာဝုသော’’တိ ဝတွာ သာရိပုတ္တတ္ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အာဝုသော၊ ဧသော ဝိဃာသာဒေါ တုမှာကံ သန္တိကေ ကိဉ္စိ ကထေသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမာဝုသော၊ မယှမ္ပိ သန္တိကေ ကထေသိ၊ ဣမံ နီဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ အာဝုသော၊ နီဟရာ’’တိ ဝုတ္တေ ထေရော ‘‘မာ ဣဓ ဝသီ’’တိ အစ္ဆရံ ပဟရိတွာ တံ နီဟရိ. တေ ဥဘောပိ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘သုခေန ဝဿံ ဝသိတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဧကော ဝိဃာသာဒေါ အမှေ ဘိန္ဒိတုကာမော ဟုတွာ ဘိန္ဒိတုံ အသက္ကောန္တော ပလာယီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ခေါ သော၊ သာရိပုတ္တ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသ တုမှေ ‘ဘိန္ဒိဿာမီ’တိ ဘိန္ဒိတုံ အသက္ကောန္တော ပလာယီ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အရညေ ရုက္ခဒေဝတာ အဟောသိ. တဒါ သီဟော စ ဗျဂ္ဃေါ စ အရညေ ပဗ္ဗတဂုဟာယံ ဝသန္တိ. ဧကော သိင်္ဂါလော တေ ဥပဋ္ဌဟန္တော တေသံ ဝိဃာသံ ခါဒိတွာ မဟာကာယော ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ စိန္တေသိ ‘‘မယာ သီဟဗျဂ္ဃါနံ မံသံ န ခါဒိတပုဗ္ဗံ၊ မယာ ဣမေ ဒွေ ဇနေ ဘိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တတော နေသံ ကလဟံ ကတွာ မတာနံ မံသံ ခါဒိဿာမီ’’တိ. သော သီဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ကိံ၊ သာမိ၊ တုမှာကံ ဗျဂ္ဃေန သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ ဝေရံ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ကိံ ပန၊ သမ္မာ’’တိ? ဧသ၊ ဘန္တေ၊ မမာဂတကာလေ ‘‘သီဟော နာမ သရီရဝဏ္ဏေန ဝါ အာရောဟပရိဏာဟေန ဝါ ဇာတိဗလဝီရိယေဟိ ဝါ မမ ကလဘာဂမ္ပိ န ပါပုဏာတီ’’တိ တုမှာကံ အဂုဏမေဝ ကထေသီတိ. အထ နံ သီဟော ‘‘ဂစ္ဆ တွံ၊ န သော ဧဝံ ကထေဿတီ’’တိ အာဟ. ဗျဂ္ဃမ္ပိ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတေနေဝ ဥပါယေန ကထေသိ. တံ သုတွာ ဗျဂ္ဃေါပိ သီဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သမ္မ၊ တွံ ကိရ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝဒေသီ’’တိ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၆၀. ‘‘ဝဏ္ဏာရောဟေန ဇာတိယာ၊ ဗလနိက္ကမနေန စ၊

သုဗာဟု န မယာ သေယျော၊ သုဒါဌ ဣတိ ဘာသသီ’’တိ.

တတ္ထ ဗလနိက္ကမနေန စာတိ ကာယဗလေန စေဝ ဝီရိယဗလေန စ. သုဗာဟု န မယာ သေယျောတိ အယံ သုဗာဟု နာမ ဗျဂ္ဃေါ ဧတေဟိ ကာရဏေဟိ မယာ နေဝ သဒိသော န ဥတ္တရိတရောတိ သစ္စံ ကိရ တွံ သောဘနာဟိ ဒါဌာဟိ သမန္နာဂတ သုဒါဌ မိဂရာဇ၊ ဧဝံ ဝဒေသီတိ.

တံ သုတွာ သုဒါဌော သေသာ စတဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၆၁. ‘‘ဝဏ္ဏာရောဟေန ဇာတိယာ၊ ဗလနိက္ကမနေန စ၊

သုဒါဌော န မယာ သေယျော၊ သုဗာဟု ဣတိ ဘာသသိ.

၆၂. ‘‘ဧဝံ စေ မံ ဝိဟရန္တံ၊ သုဗာဟု သမ္မ ဒုဗ္ဘသိ၊

န ဒါနာဟံ တယာ သဒ္ဓိံ၊ သံဝါသမဘိရောစယေ.

၆၃. ‘‘ယော ပရေသံ ဝစနာနိ၊ သဒ္ဒဟေယျ ယထာတထံ၊

ခိပ္ပံ ဘိဇ္ဇေထ မိတ္တသ္မိံ၊ ဝေရဉ္စ ပသဝေ ဗဟုံ.

၆၄. ‘‘န သော မိတ္တော ယော သဒါ အပ္ပမတ္တော၊ ဘေဒါသင်္ကီ ရန္ဓမေဝါနုပဿီ၊

ယသ္မိဉ္စ သေတီ ဥရသီဝ ပုတ္တော၊ သ ဝေ မိတ္တော ယော အဘေဇ္ဇော ပရေဟီ’’တိ.

တတ္ထ သမ္မာတိ ဝယဿ. ဒုဗ္ဘသီတိ ယဒိ ဧဝံ တယာ သဒ္ဓိံ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသန္တံ မံ သိင်္ဂါလဿ ကထံ ဂဟေတွာ တွံ ဒုဗ္ဘသိ ဟနိတုံ ဣစ္ဆသိ၊ ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ အဟံ တယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ န အဘိရောစယေ. ယထာတထန္တိ တထတော ယထာတထံ ယထာတစ္ဆံ အဝိသံဝါဒကေန အရိယေန ဝုတ္တဝစနံ သဒ္ဓါတဗ္ဗံ. ဧဝံ ယော ယေသံ ကေသဉ္စိ ပရေသံ ဝစနာနိ သဒ္ဒဟေထာတိ အတ္ထော. ယော သဒါ အပ္ပမတ္တောတိ ယော နိစ္စံ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ မိတ္တဿ ဝိဿာသံ န ဒေတိ၊ သော မိတ္တော နာမ န ဟောတီတိ အတ္ထော. ဘေဒါသင်္ကီတိ ‘‘အဇ္ဇ ဘိဇ္ဇိဿတိ၊ သွေ ဘိဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဧဝံ မိတ္တဿ ဘေဒမေဝ အာသင်္ကတိ. ရန္ဓမေဝါနုပဿီတိ ဆိဒ္ဒံ ဝိဝရမေဝ ပဿန္တော. ဥရသီဝ ပုတ္တောတိ ယသ္မိံ မိတ္တေ မာတု ဟဒယေ ပုတ္တော ဝိယ နိရာသင်္ကော နိဗ္ဘယော သေတိ.

ဣတိ ဣမာဟိ စတူဟိ ဂါထာဟိ သီဟေန မိတ္တဂုဏေ ကထိတေ ဗျဂ္ဃေါ ‘‘မယှံ ဒေါသော’’တိ သီဟံ ခမာပေသိ. တေ တတ္ထေဝ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသိံသု. သိင်္ဂါလော ပန ပလာယိတွာ အညတ္ထ ဂတော.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သိင်္ဂါလော ဝိဃာသာဒေါ အဟောသိ၊ သီဟော သာရိပုတ္တော၊ ဗျဂ္ဃေါ မောဂ္ဂလ္လာနော၊ တံ ကာရဏံ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌာ တသ္မိံ ဝနေ နိဝုတ္ထရုက္ခဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဝဏ္ဏာရောဟဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ.

[၃၆၂] ၂. သီလဝီမံသဇာတကဝဏ္ဏနာ

သီလံ သေယျောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ သီလဝီမံသကဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တံ ကိရ ရာဇာ ‘‘ဧသ သီလသမ္ပန္နော’’တိ အညေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ အတိရေကံ ကတွာ ပဿတိ. သော စိန္တေသိ ‘‘ကိံ နု ခေါ မံ ရာဇာ ‘သီလသမ္ပန္နော’တိ အညေဟိ အတိရေကံ ကတွာ ပဿတိ၊ ဥဒါဟု ‘သုတဓရယုတ္တော’တိ၊ ဝီမံသိဿာမိ တာဝ သီလဿ ဝါ သုတဿ ဝါ မဟန္တဘာဝ’’န္တိ. သော ဧကဒိဝသံ ဟေရညိကဖလကတော ကဟာပဏံ ဂဏှိ. ဟေရညိကော ဂရုဘာဝေန န ကိဉ္စိ အာဟ၊ ဒုတိယဝါရေပိ န ကိဉ္စိ အာဟ. တတိယဝါရေ ပန တံ ‘‘ဝိလောပခါဒကော’’တိ ဂါဟာပေတွာ ရညော ဒဿေတွာ ‘‘ကိံ ဣမိနာ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကုဋုမ္ဗံ ဝိလုမ္ပတီ’’တိ အာဟ. ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ? ‘‘န၊ မဟာရာဇ၊ ကုဋုမ္ဗံ ဝိလုမ္ပာမိ၊ မယှံ ပန ‘သီလံ နု ခေါ မဟန္တံ၊ သုတံ နု ခေါ’တိ ကုက္ကုစ္စံ အဟောသိ၊ သွာဟံ ‘ဧတေသု ကတရံ နု ခေါ မဟန္တ’န္တိ ဝီမံသန္တော တယော ဝါရေ ကဟာပဏံ ဂဏှိံ၊ တံ မံ ဧသ ဗန္ဓာပေတွာ တုမှာကံ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ မေ သုတတော သီလဿ မဟန္တဘာဝေါ ဉာတော၊ န မေ ဃရာဝါသေနတ္ထော၊ ပဗ္ဗဇိဿာမဟ’’န္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေတွာ ဃရဒွါရံ အနောလောကေတွာဝ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. တဿ သတ္ထာ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ ဒါပေသိ. သော အစိရူပသမ္ပန္နော ဝိပဿနံ ဝိပဿိတွာ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ အသုကဗြာဟ္မဏော အတ္တနော သီလံ ဝီမံသိတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဝိပဿိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနိ အယမေဝ၊ ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာပိ သီလံ ဝီမံသိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အတ္တနော ပတိဋ္ဌံ ကရိံသုယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဗာရာဏသိံ အာဂန္တွာ ရာဇာနံ ပဿိ. ရာဇာ တဿ ပုရောဟိတဋ္ဌာနံ အဒါသိ. သော ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခတိ. ရာဇာပိ နံ ‘‘သီလဝါ’’တိ ဂရုံ ကတွာ ပဿိ. သော စိန္တေသိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ရာဇာ ‘သီလဝါ’တိ မံ ဂရုံ ကတွာ ပဿတိ၊ ဥဒါဟု ‘သုတဓရယုတ္တော’’’တိ. သဗ္ဗံ ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထုသဒိသမေဝ. ဣဓ ပန သော ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဣဒါနိ မေ သုတတော သီလဿ မဟန္တဘာဝေါ ဉာတော’’တိ ဝတွာ ဣမာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ –

၆၅. ‘‘သီလံ သေယျော သုတံ သေယျော၊ ဣတိ မေ သံသယော အဟု၊

သီလမေဝ သုတာ သေယျော၊ ဣတိ မေ နတ္ထိ သံသယော.

၆၆. ‘‘မောဃာ ဇာတိ စ ဝဏ္ဏော စ၊ သီလမေဝ ကိရုတ္တမံ၊

သီလေန အနုပေတဿ၊ သုတေနတ္ထော န ဝိဇ္ဇတိ.

၆၇. ‘‘ခတ္တိယော စ အဓမ္မဋ္ဌော၊ ဝေဿော စာဓမ္မနိဿိတော၊

တေ ပရိစ္စဇ္ဇုဘော လောကေ၊ ဥပပဇ္ဇန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ.

၆၈. ‘‘ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏာ ဝေဿာ၊ သုဒ္ဒါ စဏ္ဍာလပုက္ကုသာ၊

ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာန၊ ဘဝန္တိ တိဒိဝေ သမာ.

၆၉. ‘‘န ဝေဒါ သမ္ပရာယာယ၊ န ဇာတိ နာပိ ဗန္ဓဝါ၊

သကဉ္စ သီလံ သံသုဒ္ဓံ၊ သမ္ပရာယာယ သုခါယ စာ’’တိ.

တတ္ထ သီလမေဝ သုတာ သေယျောတိ သုတပရိယတ္တိတော သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန သီလမေဝ ဥတ္တရိတရန္တိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ သီလံ နာမေတံ ဧကဝိဓံ သံဝရဝသေန၊ ဒုဝိဓံ စာရိတ္တဝါရိတ္တဝသေန၊ တိဝိဓံ ကာယိကဝါစသိကမာနသိကဝသေန၊ စတုဗ္ဗိဓံ ပါတိမောက္ခသံဝရဣန္ဒြိယသံဝရအာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိပစ္စယသန္နိဿိတဝသေနာတိ မာတိကံ ဌပေတွာ ဝိတ္ထာရေန္တော သီလဿ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ.

မောဃာတိ အဖလာ တုစ္ဆာ. ဇာတီတိ ခတ္တိယကုလာဒီသု နိဗ္ဗတ္တိ. ဝဏ္ဏောတိ သရီရဝဏ္ဏော အဘိရူပဘာဝေါ. ယာ ဟိ ယသ္မာ သီလရဟိတဿ ဇာတိသမ္ပဒါ ဝါ ဝဏ္ဏသမ္ပဒါ ဝါ သဂ္ဂသုခံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ၊ တသ္မာ ဥဘယမ္ပိ တံ ‘‘မောဃ’’န္တိ အာဟ. သီလမေဝ ကိရာတိ အနုဿဝဝသေန ဝဒတိ၊ န ပန သယံ ဇာနာတိ. အနုပေတဿာတိ အနုပဂတဿ. သုတေနတ္ထော န ဝိဇ္ဇတီတိ သီလရဟိတဿ သုတပရိယတ္တိမတ္တေန ဣဓလောကေ ဝါ ပရလောကေ ဝါ ကာစိ ဝဍ္ဎိ နာမ နတ္ထိ.

တတော ပရာ ဒွေ ဂါထာ ဇာတိယာ မောဃဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ. တတ္ထ တေ ပရိစ္စဇ္ဇုဘော လောကေတိ တေ ဒုဿီလာ ဒေဝလောကဉ္စ မနုဿလောကဉ္စာတိ ဥဘောပိ လောကေ ပရိစ္စဇိတွာ ဒုဂ္ဂတိံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. စဏ္ဍာလပုက္ကုသာတိ ဆဝဆဍ္ဍကစဏ္ဍာလာ စ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကပုက္ကုသာ စ. ဘဝန္တိ တိဒိဝေ သမာတိ ဧတေ သဗ္ဗေပိ သီလာနုဘာဝေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ သမာ ဟောန္တိ နိဗ္ဗိသေသာ၊ ဒေဝါတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ.

ပဉ္စမဂါထာ သဗ္ဗေသမ္ပိ သုတာဒီနံ မောဃဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ. တဿတ္ထော – မဟာရာဇ၊ ဧတေ ဝေဒါဒယော ဌပေတွာ ဣဓလောကေ ယသမတ္တဒါနံ သမ္ပရာယေ ဒုတိယေ ဝါ တတိယေ ဝါ ဘဝေ ယသံ ဝါ သုခံ ဝါ ဒါတုံ နာမ န သက္ကောန္တိ၊ ပရိသုဒ္ဓံ ပန အတ္တနော သီလမေဝ တံ ဒါတုံ သက္ကောတီတိ.

ဧဝံ မဟာသတ္တော သီလဂုဏေ ထောမေတွာ ရာဇာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေတွာ တံ ဒိဝသမေဝ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သီလံ ဝီမံသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတော အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သီလဝီမံသဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ.

[၃၆၃] ၃. ဟိရိဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဟိရိံ တရန္တန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အနာထပိဏ္ဍိကဿ သဟာယံ ပစ္စန္တဝါသိသေဋ္ဌိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဒွေပိ ဝတ္ထူနိ ဧကကနိပါတေ နဝမဝဂ္ဂဿ ပရိယောသာနဇာတကေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. ဣဓ ပန ‘‘ပစ္စန္တဝါသိသေဋ္ဌိနော မနုဿာ အစ္ဆိန္နသဗ္ဗသာပတေယျာ အတ္တနော သန္တကဿ အဿာမိနော ဟုတွာ ပလာတာ’’တိ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိဿ အာရောစိတေ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ ‘‘အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတာနံ ကတ္တဗ္ဗံ အကရောန္တာ နာမ ပဋိကာရကေ န လဘန္တိယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၇၀. ‘‘ဟိရိံ တရန္တံ ဝိဇိဂုစ္ဆမာနံ၊ တဝါဟမသ္မီ ဣတိ ဘာသမာနံ၊

သေယျာနိ ကမ္မာနိ အနာဒိယန္တံ၊ နေသော မမန္တိ ဣတိ နံ ဝိဇညာ.

၇၁. ‘‘ယဉှိ ကယိရာ တဉှိ ဝဒေ၊ ယံ န ကယိရာ န တံ ဝဒေ၊

အကရောန္တံ ဘာသမာနံ၊ ပရိဇာနန္တိ ပဏ္ဍိတာ.

၇၂. ‘‘န သော မိတ္တော ယော သဒါ အပ္ပမတ္တော၊ ဘေဒါသင်္ကီ ရန္ဓမေဝါနုပဿီ၊

ယသ္မိဉ္စ သေတီ ဥရသီဝ ပုတ္တော၊ သ ဝေ မိတ္တော ယော အဘေဇ္ဇော ပရေဟိ.

၇၃. ‘‘ပါမောဇ္ဇကရဏံ ဌာနံ၊ ပသံသာဝဟနံ သုခံ၊

ဖလာနိသံသော ဘာဝေတိ၊ ဝဟန္တော ပေါရိသံ ဓုရံ.

၇၄. ‘‘ပဝိဝေကရသံ ပိတွာ၊ ရသံ ဥပသမဿ စ၊

နိဒ္ဒရော ဟောတိ နိပ္ပါပေါ၊ ဓမ္မပ္ပီတိရသံ ပိဝ’’န္တိ.

တတ္ထ ဟိရိံ တရန္တန္တိ လဇ္ဇံ အတိက္ကန္တံ. ဝိဇိဂုစ္ဆမာနန္တိ မိတ္တဘာဝေန ဇိဂုစ္ဆယမာနံ. တဝါဟမသ္မီတိ ‘‘တဝ အဟံ မိတ္တော’’တိ ကေဝလံ ဝစနမတ္တေနေဝ ဘာသမာနံ. သေယျာနိ ကမ္မာနိတိ ‘‘ဒဿာမိ ကရိဿာမီ’’တိ ဝစနဿ အနုရူပါနိ ဥတ္တမကမ္မာနိ. အနာဒိယန္တန္တိ အကရောန္တံ. နေသော မမန္တိ ဧဝရူပံ ပုဂ္ဂလံ ‘‘န ဧသော မမ မိတ္တော’’တိ ဝိဇညာ.

ပါမောဇ္ဇကရဏံ ဌာနန္တိ ဒါနမ္ပိ သီလမ္ပိ ဘာဝနာပိ ပဏ္ဍိတေဟိ ကလျာဏမိတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝေါပိ. ဣဓ ပန ဝုတ္တပ္ပကာရံ မိတ္တဘာဝမေဝ သန္ဓာယေဝမာဟ. ပဏ္ဍိတေန ဟိ ကလျာဏမိတ္တေန သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝေါ ပါမောဇ္ဇမ္ပိ ကရောတိ၊ ပသံသမ္ပိ ဝဟတိ. ဣဓလောကပရလောကေသု ကာယိကစေတသိကသုခဟေတုတော ‘‘သုခ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ဧတံ ဖလဉ္စ အာနိသံသဉ္စ သမ္ပဿမာနော ဖလာနိသံသော ကုလပုတ္တော ပုရိသေဟိ ဝဟိတဗ္ဗံ ဒါနသီလဘာဝနာမိတ္တဘာဝသင်္ခါတံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ပေါရိသံ ဓုရံ ဝဟန္တော ဧတံ မိတ္တဘာဝသင်္ခါတံ ပါမောဇ္ဇကရဏံ ဌာနံ ပသံသာဝဟနံ သုခံ ဘာဝေတိ ဝဍ္ဎေတိ၊ န ပဏ္ဍိတေဟိ မိတ္တဘာဝံ ဘိန္ဒတီတိ ဒီပေတိ.

ပဝိဝေကရသန္တိ ကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေကာနံ ရသံ တေ ဝိဝေကေ နိဿာယ ဥပ္ပန္နံ သောမနဿရသံ. ဥပသမဿ စာတိ ကိလေသူပသမေန လဒ္ဓသောမနဿဿ. နိဒ္ဒရော ဟောတိ နိပ္ပါပေါတိ သဗ္ဗကိလေသဒရထာဘာဝေန နိဒ္ဒရော၊ ကိလေသာဘာဝေန နိပ္ပါပေါ ဟောတိ. ဓမ္မပ္ပီတိရသန္တိ ဓမ္မပီတိသင်္ခါတံ ရသံ၊ ဝိမုတ္တိပီတိံ ပိဝန္တောတိ အတ္ထော.

ဣတိ မဟာသတ္တော ပါပမိတ္တသံသဂ္ဂတော ဥဗ္ဗိဂ္ဂေါ ပဝိဝေကရသေန အမတမဟာနိဗ္ဗာနံ ပါပေတွာ ဒေသနာယ ကူဋံ ဂဏှိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပစ္စန္တဝါသီ ဣဒါနိ ပစ္စန္တဝါသီယေဝ၊ တဒါ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

ဟိရိဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ.

[၃၆၄] ၄. ခဇ္ဇောပနကဇာတကဝဏ္ဏနာ

၇၅-၇၉. ကော နု သန္တမှိ ပဇ္ဇောတေတိ အယံ ခဇ္ဇောပနကပဉှော မဟာဥမင်္ဂေ ဝိတ္ထာရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ.

ခဇ္ဇောပနကဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ.

[၃၆၅] ၅. အဟိတုဏ္ဍိကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဓုတ္တောမှီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ မဟလ္လကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ သာလူကဇာတကေ (ဇာ. ၁.၃.၁၀၆ အာဒယော) ဝိတ္ထာရိတံ. ဣဓာပိ သော မဟလ္လကော ဧကံ ဂါမဒါရကံ ပဗ္ဗာဇေတွာ အက္ကောသတိ ပဟရတိ. ဒါရကော ပလာယိတွာ ဝိဗ္ဘမိ. ဒုတိယမ္ပိ နံ ပဗ္ဗာဇေတွာ တထေဝါကာသိ. ဒုတိယမ္ပိ ဝိဗ္ဘမိတွာ ပုန ယာစိယမာနော ဩလောကေတုမ္ပိ န ဣစ္ဆိ. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ အသုကော နာမ မဟလ္လကော အတ္တနော သာမဏေရေန သဟာပိ ဝိနာပိ ဝတ္တိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဣတရော တဿ ဒေါသံ ဒိသွာ ပုန ဩလောကေတုမ္ပိ န ဣစ္ဆိ၊ သုဟဒယော ကုမာရကော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသ သာမဏေရော သုဟဒယောဝ၊ သကိံ ဒေါသံ ဒိသွာ ပုန ဩလောကေတုမ္ပိ န ဣစ္ဆီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဓညဝါဏိဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဓညဝိက္ကယေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. အထေကော အဟိတုဏ္ဍိကော မက္ကဋံ ဂဟေတွာ သိက္ခာပေတွာ အဟိံ ကီဠာပေန္တော ဗာရာဏသိယံ ဥဿဝေ ဃုဋ္ဌေ တံ မက္ကဋံ ဓညဝါဏိဇကဿ သန္တိကေ ဌပေတွာ အဟိံ ကီဠာပေန္တော သတ္တ ဒိဝသာနိ ဝိစရိ. သောပိ ဝါဏိဇော မက္ကဋဿ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အဒါသိ. အဟိတုဏ္ဍိကော သတ္တမေ ဒိဝသေ ဥဿဝကီဠနတော အာဂန္တွာ တံ မက္ကဋံ ဝေဠုပေသိကာယ တိက္ခတ္တုံ ပဟရိတွာ တံ အာဒါယ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဗန္ဓိတွာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ. မက္ကဋော ဗန္ဓနံ မောစေတွာ အမ္ဗရုက္ခံ အာရုယှ အမ္ဗာနိ ခါဒန္တော နိသီဒိ. သော ပဗုဒ္ဓေါ ရုက္ခေ မက္ကဋံ ဒိသွာ ‘‘ဧတံ မယာ ဥပလာပေတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၈၀. ‘‘ဓုတ္တောမှိ သမ္မ သုမုခ၊ ဇူတေ အက္ခပရာဇိတော၊

ဟရေဟိ အမ္ဗပက္ကာနိ၊ ဝီရိယံ တေ ဘက္ခယာမသေ’’တိ.

တတ္ထ အက္ခပရာဇိတောတိ အက္ခေဟိ ပရာဇိတော. ဟရေဟီတိ ပါတေဟိ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော.

တံ သုတွာ မက္ကဋော သေသဂါထာ အဘာသိ –

၈၁. ‘‘အလိကံ ဝတ မံ သမ္မ၊ အဘူတေန ပသံသသိ၊

ကော တေ သုတော ဝါ ဒိဋ္ဌော ဝါ၊ သုမုခေါ နာမ မက္ကဋော.

၈၂. ‘‘အဇ္ဇာပိ မေ တံ မနသိ၊ ယံ မံ တွံ အဟိတုဏ္ဍိက၊

ဓညာပဏံ ပဝိသိတွာ၊ မတ္တော ဆာတံ ဟနာသိ မံ.

၈၃. ‘‘တာဟံ သရံ ဒုက္ခသေယျံ၊ အပိ ရဇ္ဇမ္ပိ ကာရယေ၊

နေဝါဟံ ယာစိတော ဒဇ္ဇံ၊ တထာ ဟိ ဘယတဇ္ဇိတော.

၈၄. ‘‘ယဉ္စ ဇညာ ကုလေ ဇာတံ၊ ဂဗ္ဘေ တိတ္တံ အမစ္ဆရိံ၊

တေန သခိဉ္စ မိတ္တဉ္စ၊ ဓီရော သန္ဓာတုမရဟတီ’’တိ.

တတ္ထ အလိကံ ဝတာတိ မုသာ ဝတ. အဘူတေနာတိ အဝိဇ္ဇမာနေန. ကော တေတိ ကွ တယာ. သုမုခေါတိ သုန္ဒရမုခေါ. အဟိတုဏ္ဍိကာတိ တံ အာလပတိ. ‘‘အဟိကောဏ္ဍိကာ’’တိပိ ပါဌော. ဆာတန္တိ ဇိဃစ္ဆာဘိဘူတံ ဒုဗ္ဗလံ ကပဏံ. ဟနာသီတိ ဝေဠုပေသိကာယ တိက္ခတ္တုံ ပဟရသိ. တာဟန္တိ တံ အဟံ. သရန္တိ သရန္တော. ဒုက္ခသေယျန္တိ တသ္မိံ အာပဏေ ဒုက္ခသယနံ. အပိ ရဇ္ဇမ္ပိ ကာရယေတိ သစေပိ ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ မယှံ ဒတွာ မံ ရဇ္ဇံ ကာရေယျာသိ၊ ဧဝမ္ပိ တံ နေဝါဟံ ယာစိတော ဒဇ္ဇံ၊ တံ ဧကမ္ပိ အမ္ဗပက္ကံ အဟံ တယာ ယာစိတော န ဒဒေယျံ. ကိံကာရဏာ? တထာ ဟိ ဘယတဇ္ဇိတောတိ၊ တထာ ဟိ အဟံ တယာ ဘယေန တဇ္ဇိတောတိ အတ္ထော.

ဂဗ္ဘေ တိတ္တန္တိ သုဘောဇနရသေန မာတုကုစ္ဆိယံယေဝ အလင်္ကတပဋိယတ္တေ သယနဂဗ္ဘေယေဝ ဝါ တိတ္တံ ဘောဂါသာယ အကပဏံ. သခိဉ္စ မိတ္တဉ္စာတိ သခိဘာဝဉ္စ မိတ္တဘာဝဉ္စ တထာရူပေန ကုလဇာတေန တိတ္တေန အကပဏေန အမစ္ဆရိနာ သဒ္ဓိံ ပဏ္ဍိတော သန္ဓာတုံ ပုန ဃဋေတုံ အရဟတိ၊ တယာ ပန ကပဏေန အဟိတုဏ္ဍိကေန သဒ္ဓိံ ကော မိတ္တဘာဝံ ပုန ဃဋေတုန္တိ အတ္ထော. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဝါနရော ဝနံ သဟသာ ပါဝိသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အဟိတုဏ္ဍိကော မဟလ္လကော အဟောသိ၊ မက္ကဋော သာမဏေရော၊ ဓညဝါဏိဇော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

အဟိတုဏ္ဍိကဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ.

[၃၆၆] ၆. ဂုမ္ဗိယဇာတကဝဏ္ဏနာ

မဓုဝဏ္ဏံ မဓုရသန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဉှိ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ ဒိသွာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အလင်္ကတမာတုဂါမ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခု ဣမေ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ နာမ ဧကေန ဂုမ္ဗိယေန ယက္ခေန ဟလာဟလဝိသံ ပက္ခိပိတွာ မဂ္ဂေ ဌပိတမဓုသဒိသာ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သတ္ထဝါဟကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဗာရာဏသိတော ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ ဘဏ္ဍံ အာဒါယ ဝေါဟာရတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တော မဟာဝတ္တနိအဋဝိဒွါရံ ပတွာ သတ္ထကေ သန္နိပါတာပေတွာ ‘‘အမ္ဘော၊ ဣမသ္မိံ မဂ္ဂေ ဝိသပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာဒီနိ အတ္ထိ၊ တုမှေ ကိဉ္စိ အခါဒိတပုဗ္ဗံ ခါဒန္တာ မံ အပုစ္ဆိတွာ မာ ခါဒိတ္ထ၊ အမနုဿာပိ ဝိသံ ပက္ခိပိတွာ ဘတ္တပုဋမဓုကဖလာနိ မဂ္ဂေ ဌပေန္တိ၊ တာနိပိ မံ အနာပုစ္ဆိတွာ မာ ခါဒိတ္ထာ’’တိ ဩဝါဒံ ဒတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. အထေကော ဂုမ္ဗိယော နာမ ယက္ခော အဋဝိယာ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ မဂ္ဂေ ပဏ္ဏာနိ အတ္ထရိတွာ ဟလာဟလဝိသသံယုတ္တာနိ မဓုပိဏ္ဍာနိ ဌပေတွာ သယံ မဂ္ဂသာမန္တေ မဓုံ ဂဏှန္တော ဝိယ ရုက္ခေ ကောဋ္ဋေန္တော ဝိစရတိ. အဇာနန္တာ ‘‘ပုညတ္ထာယ ဌပိတာနိ ဘဝိဿန္တီ’’တိ ခါဒိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏန္တိ. အမနုဿာ အာဂန္တွာ တေ ခါဒန္တိ. ဗောဓိသတ္တဿ သတ္ထကမနုဿာပိ တာနိ ဒိသွာ ဧကစ္စေ လောလဇာတိကာ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တာ ခါဒိံသု၊ ပဏ္ဍိတဇာတိကာ ‘‘ပုစ္ဆိတွာ ခါဒိဿာမာ’’တိ ဂဟေတွာ အဋ္ဌံသု. ဗောဓိသတ္တော တေ ဒိသွာ ဟတ္ထဂတာနိ ဆဍ္ဍာပေသိ၊ ယေဟိ ပဌမတရံ ခါဒိတာနိ၊ တေ မရိံသု. ယေဟိ အဍ္ဎခါဒိတာနိ၊ တေသံ ဝမနဝိရေစနံ ဒတွာ ဝန္တကာလေ စတုမဓုရံ အဒါသိ. ဣတိ တေ တဿ အာနုဘာဝေန ဇီဝိတံ ပဋိလဘိံသု. ဗောဓိသတ္တော သောတ္ထိနာ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဘဏ္ဍံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အတ္တနော ဂေဟမေဝ အဂမာသိ. တမတ္ထံ ကထေန္တော သတ္ထာ ဣမာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဂါထာ အဘာသိ –

၈၅. ‘‘မဓုဝဏ္ဏံ မဓုရသံ၊ မဓုဂန္ဓံ ဝိသံ အဟု၊

ဂုမ္ဗိယော ဃာသမေသာနော၊ အရညေ ဩဒဟီ ဝိသံ.

၈၆. ‘‘မဓု ဣတိ မညမာနာ၊ ယေ တံ ဝိသမခါဒိသုံ၊

တေသံ တံ ကဋုကံ အာသိ၊ မရဏံ တေနုပါဂမုံ.

၈၇. ‘‘ယေ စ ခေါ ပဋိသင်္ခါယ၊ ဝိသံ တံ ပရိဝဇ္ဇယုံ၊

တေ အာတုရေသု သုခိတာ၊ ဍယှမာနေသု နိဗ္ဗုတာ.

၈၈. ‘‘ဧဝမေဝ မနုဿေသု၊ ဝိသံ ကာမာ သမောဟိတာ၊

အာမိသံ ဗန္ဓနဉ္စေတံ၊ မစ္စုဝေသော ဂုဟာသယော.

၈၉. ‘‘ဧဝမေဝ ဣမေ ကာမေ၊ အာတုရာ ပရိစာရိကေ၊

ယေ သဒါ ပရိဝဇ္ဇေန္တိ၊ သင်္ဂံ လောကေ ဥပစ္စဂု’’န္တိ.

တတ္ထ ဂုမ္ဗိယောတိ တသ္မိံ ဝနဂုမ္ဗေ ဝိစရဏေန ဧဝံလဒ္ဓနာမော ယက္ခော. ဃာသမေသာနောတိ ‘‘တံ ဝိသံ ခါဒိတွာ မတေ ခါဒိဿာမီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော ဃာသံ ပရိယေသန္တော. ဩဒဟီတိ တံ မဓုနာ သမာနဝဏ္ဏဂန္ဓရသံ ဝိသံ နိက္ခိပိ. ကဋုကံ အာသီတိ တိခိဏံ အဟောသိ. မရဏံ တေနုပါဂမုန္တိ တေန ဝိသေန တေ သတ္တာ မရဏံ ဥပဂတာ.

အာတုရေသူတိ ဝိသဝေဂေန အာသန္နမရဏေသု. ဍယှမာနေသူတိ ဝိသတေဇေနေဝ ဍယှမာနေသု. ဝိသံ ကာမာ သမောဟိတာတိ ယထာ တသ္မိံ ဝတ္တနိမဟာမဂ္ဂေ ဝိသံ သမောဟိတံ နိက္ခိတ္တံ၊ ဧဝံ မနုဿေသုပိ ယေ ဧတေ ရူပါဒယော ပဉ္စ ဝတ္ထုကာမာ တတ္ထ တတ္ထ သမောဟိတာ နိက္ခိတ္တာ၊ တေ ‘‘ဝိသ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာမိသံ ဗန္ဓနဉ္စေတန္တိ ဧတေ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ နာမ ဧဝံ ဣမဿ မစ္ဆဘူတဿ လောကဿ မာရဗာလိသိကေန ပက္ခိတ္တံ အာမိသဉ္စေဝ၊ ဘဝါဘဝတော နိက္ခမိတုံ အပ္ပဒါနေန အန္ဒုအာဒိပ္ပဘေဒံ နာနပ္ပကာရံ ဗန္ဓနဉ္စ. မစ္စုဝေသော ဂုဟာသယောတိ သရီရဂုဟာယ ဝသနကော မရဏမစ္စုဝေသော.

ဧဝမေဝ ဣမေ ကာမေတိ ယထာ ဝတ္တနိမဟာမဂ္ဂေ ဝိသံ နိက္ခိတ္တံ၊ ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ နိက္ခိတ္တေ ဣမေ ကာမေ. အာတုရာတိ ဧကန္တမရဏဓမ္မတာယ အာတုရာ အာသန္နမရဏာ ပဏ္ဍိတမနုဿာ. ပရိစာရိကေတိ ကိလေသပရိစာရိကေ ကိလေသဗန္ဓကေ. ယေ သဒါ ပရိဝဇ္ဇေန္တီတိ ယေ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ပဏ္ဍိတပုရိသာ နိစ္စံ ဧဝရူပေ ကာမေ ဝဇ္ဇေန္တိ. သင်္ဂံ လောကေတိ လောကေ သင်္ဂနဋ္ဌေန ‘‘သင်္ဂ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ ရာဂါဒိဘေဒံ ကိလေသဇာတံ. ဥပစ္စဂုန္တိ အတီတာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ အတိက္ကမန္တီတိ ဝါ အတ္ထော.

သတ္ထာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ၊ သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. တဒါ သတ္ထဝါဟော အဟမေဝ အဟောသိန္တိ.

ဂုမ္ဗိယဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ.

[၃၆၇] ၇. သာဠိယဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယွာယံ သာဠိယဆာပေါတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ‘‘အာဝုသော၊ ဒေဝဒတ္တော တာသကာရကောပိ ဘဝိတုံ နာသက္ခီ’’တိ ဝစနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဒါ ဟိ သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပေသ မမ တာသကာရကောပိ ဘဝိတုံ နာသက္ခီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဂါမကေ ကုဋုမ္ဗိကကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တရုဏကာလေ ပံသုကီဠကေဟိ ဒါရကေဟိ သဒ္ဓိံ ဂါမဒွါရေ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ ကီဠတိ. တဒါ ဧကော ဒုဗ္ဗလဝေဇ္ဇော ဂါမေ ကိဉ္စိ အလဘိတွာ နိက္ခမန္တော တံ ဌာနံ ပတွာ ဧကံ သပ္ပံ ဝိဋပဗ္ဘန္တရေန သီသံ နီဟရိတွာ နိဒ္ဒါယန္တံ ဒိသွာ ‘‘မယာ ဂါမေ ကိဉ္စိ န လဒ္ဓံ၊ ဣမေ ဒါရကေ ဝဉ္စေတွာ သပ္ပေန ဍံသာပေတွာ တိကိစ္ဆိတွာ ကိဉ္စိဒေဝ ဂဏှိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဗောဓိသတ္တံ အာဟ ‘‘သစေ သာဠိယဆာပံ ပဿေယျာသိ၊ ဂဏှေယျာသီ’’တိ. ‘‘အာမ၊ ဂဏှေယျ’’န္တိ. ‘‘ပဿေသော ဝိဋပဗ္ဘန္တရေ သယိတော’’တိ. သော တဿ သပ္ပဘာဝံ အဇာနန္တော ရုက္ခံ အာရုယှ တံ ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ ‘‘သပ္ပေါ’’တိ ဉတွာ နိဝတ္တိတုံ အဒေန္တော သုဂ္ဂဟိတံ ဂဟေတွာ ဝေဂေန ခိပိ. သော ဂန္တွာ ဝေဇ္ဇဿ ဂီဝါယံ ပတိတော ဂီဝံ ပလိဝေဌေတွာ ‘‘ကရ ကရာ’’တိ ဍံသိတွာ တတ္ထေဝ နံ ပါတေတွာ ပလာယိ. မနုဿာ ပရိဝါရယိံသု.

မဟာသတ္တော သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၉၀. ‘‘ယွာယံ သာဠိယဆာပေါတိ၊ ကဏှသပ္ပံ အဂါဟယိ၊

တေန သပ္ပေနယံ ဒဋ္ဌော၊ ဟတော ပါပါနုသာသကော.

၉၁. ‘‘အဟန္တာရမဟန္တာရံ၊ ယော နရော ဟန္တုမိစ္ဆတိ၊

ဧဝံ သော နိဟတော သေတိ၊ ယထာယံ ပုရိသော ဟတော.

၉၂. ‘‘အဟန္တာရမဃာတေန္တံ၊ ယော နရော ဟန္တုမိစ္ဆတိ၊

ဧဝံ သော နိဟတော သေတိ၊ ယထာယံ ပုရိသော ဟတော.

၉၃. ‘‘ယထာ ပံသုမုဋ္ဌိံ ပုရိသော၊ ပဋိဝါတံ ပဋိက္ခိပေ၊

တမေဝ သော ရဇော ဟန္တိ၊ တထာယံ ပုရိသော ဟတော.

၉၄. ‘‘ယော အပ္ပဒုဋ္ဌဿ နရဿ ဒုဿတိ၊ သုဒ္ဓဿ ပေါသဿ အနင်္ဂဏဿ၊

တမေဝ ဗာလံ ပစ္စေတိ ပါပံ၊ သုခုမော ရဇော ပဋိဝါတံဝ ခိတ္တော’’တိ.

တတ္ထ ယွာယန္တိ ယော အယံ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. သပ္ပေနယန္တိ သော အယံ တေန သပ္ပေန ဒဋ္ဌော. ပါပါနုသာသကောတိ ပါပကံ အနုသာသကော.

အဟန္တာရန္တိ အပဟရန္တံ. အဟန္တာရန္တိ အမာရေန္တံ. သေတီတိ မတသယနံ သယတိ. အဃာတေန္တန္တိ အမာရေန္တံ. သုဒ္ဓဿာတိ နိရပရာဓဿ. ပေါသဿာတိ သတ္တဿ. အနင်္ဂဏဿာတိ ဣဒမ္ပိ နိရပရာဓဘာဝညေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပစ္စေတီတိ ကမ္မသရိက္ခကံ ဟုတွာ ပတိဧတိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဒုဗ္ဗလဝေဇ္ဇော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ၊ ပဏ္ဍိတဒါရကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

သာဠိယဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ.

[၃၆၈] ၈. တစသာရဇာတကဝဏ္ဏနာ

အမိတ္တဟတ္ထတ္ထဂတာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပညာပါရမိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. တဒါ ဟိ သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ တထာဂတော ပညဝါ ဥပါယကုသလောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဂါမကေ ကုဋုမ္ဗိကကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာတိ သဗ္ဗံ ပုရိမဇာတကနိယာမေနေဝ ကထေတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ဝေဇ္ဇေ မတေ ဂါမဝါသိနော မနုဿာ ‘‘မနုဿမာရကာ’’တိ တေ ဒါရကေ ကုဒဏ္ဍကေဟိ ဗန္ဓိတွာ ‘‘ရညော ဒဿေဿာမာ’’တိ ဗာရာဏသိံ နယိံသု. ဗောဓိသတ္တော အန္တရာမဂ္ဂေယေဝ သေသဒါရကာနံ ဩဝါဒံ အဒါသိ ‘‘တုမှေ မာ ဘာယထ၊ ရာဇာနံ ဒိသွာပိ အဘီတာ တုဋ္ဌိန္ဒြိယာ ဘဝေယျာထ၊ ရာဇာ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ ပဌမတရံ ကထေဿတိ၊ တတော ပဋ္ဌာယ အဟံ ဇာနိဿာမီ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တထာ ကရိံသု. ရာဇာ တေ အဘီတေ တုဋ္ဌိန္ဒြိယေ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ ‘မနုဿမာရကာ’တိ ကုဒဏ္ဍကဗဒ္ဓါ အာနီတာ၊ ဧဝရူပံ ဒုက္ခံ ပတ္တာပိ န ဘာယန္တိ၊ တုဋ္ဌိန္ဒြိယာယေဝ၊ ကိံ နု ခေါ ဧတေသံ အသောစနကာရဏံ၊ ပုစ္ဆိဿာမိ နေ’’တိ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၉၅. ‘‘အမိတ္တဟတ္ထတ္ထဂတာ၊ တစသာရသမပ္ပိတာ၊

ပသန္နမုခဝဏ္ဏာတ္ထ၊ ကသ္မာ တုမှေ န သောစထာ’’တိ.

တတ္ထ အမိတ္တဟတ္ထတ္ထဂတာတိ ကုဒဏ္ဍကေဟိ ဂီဝါယံ ဗန္ဓိတွာ အာနေန္တာနံ အမိတ္တာနံ ဟတ္ထဂတာ. တစသာရသမပ္ပိတာတိ ဝေဠုဒဏ္ဍကေဟိ ဗဒ္ဓတ္တာ ဧဝမာဟ. ကသ္မာတိ ‘‘ဧဝရူပံ ဗျသနံ ပတ္တာပိ တုမှေ ကိံကာရဏာ န သောစထာ’’တိ ပုစ္ဆတိ.

တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော သေသဂါထာ အဘာသိ –

၉၆. ‘‘န သောစနာယ ပရိဒေဝနာယ၊ အတ္ထောဝ လဗ္ဘော အပိ အပ္ပကောပိ၊

သောစန္တမေနံ ဒုခိတံ ဝိဒိတွာ၊ ပစ္စတ္ထိကာ အတ္တမနာ ဘဝန္တိ.

၉၇. ‘‘ယတော စ ခေါ ပဏ္ဍိတော အာပဒါသု၊ န ဝေဓတီ အတ္ထဝိနိစ္ဆယညူ၊

ပစ္စတ္ထိကာဿ ဒုခိတာ ဘဝန္တိ၊ ဒိသွာ မုခံ အဝိကာရံ ပုရာဏံ.

၉၈. ‘‘ဇပ္ပေန မန္တေန သုဘာသိတေန၊ အနုပ္ပဒါနေန ပဝေဏိယာ ဝါ၊

ယထာ ယထာ ယတ္ထ လဘေထ အတ္ထံ၊ တထာ တထာ တတ္ထ ပရက္ကမေယျ.

၉၉. ‘‘ယတော စ ဇာနေယျ အလဗ္ဘနေယျော၊ မယာဝ အညေန ဝါ ဧသ အတ္ထော၊

အသောစမာနော အဓိဝါသယေယျ၊ ကမ္မံ ဒဠှံ ကိန္တိ ကရောမိ ဒါနီ’’တိ.

တတ္ထ အတ္ထောတိ ဝုဍ္ဎိ. ပစ္စတ္ထိကာ အတ္တမနာတိ ဧတံ ပုရိသံ သောစန္တံ ဒုက္ခိတံ ဝိဒိတွာ ပစ္စာမိတ္တာ တုဋ္ဌစိတ္တာ ဟောန္တိ. တေသံ တုဿနကာရဏံ နာမ ပဏ္ဍိတေန ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. ယတောတိ ယဒါ. န ဝေဓတီတိ စိတ္တုတြာသဘယေန န ကမ္ပတိ. အတ္ထဝိနိစ္ဆယညူတိ တဿ တဿ အတ္ထဿ ဝိနိစ္ဆယကုသလော.

ဇပ္ပေနာတိ မန္တပရိဇပ္ပနေန. မန္တေနာတိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တဂ္ဂဟဏေန. သုဘာသိတေနာတိ ပိယဝစနေန. အနုပ္ပဒါနေနာတိ လဉ္ဇဒါနေန. ပဝေဏိယာတိ ကုလဝံသေန. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မဟာရာဇ၊ ပဏ္ဍိတေန နာမ အာပဒါသု ဥပ္ပန္နာသု န သောစိတဗ္ဗံ န ကိလမိတဗ္ဗံ၊ ဣမေသု ပန ပဉ္စသု ကာရဏေသု အညတရဝသေန ပစ္စာမိတ္တာ ဇိနိတဗ္ဗာ. သစေ ဟိ သက္ကောတိ၊ မန္တံ ပရိဇပ္ပိတွာ မုခဗန္ဓနံ ကတွာပိ တေ ဇိနိတဗ္ဗာ၊ တထာ အသက္ကောန္တေန ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ ဧကံ ဥပါယံ သလ္လက္ခေတွာ ဇိနိတဗ္ဗာ၊ ပိယဝစနံ ဝတ္တုံ သက္ကောန္တေန ပိယံ ဝတွာပိ တေ ဇိနိတဗ္ဗာ၊ တထာ အသက္ကောန္တေန ဝိနိစ္ဆယာမစ္စာနံ လဉ္ဇံ ဒတွာပိ ဇိနိတဗ္ဗာ၊ တထာ အသက္ကောန္တေန ကုလဝံသံ ကထေတွာ ‘‘မယံ အသုကပဝေဏိယာ အာဂတာ၊ တုမှာကဉ္စ အမှာကဉ္စ ဧကောဝ ပုဗ္ဗပုရိသော’’တိ ဧဝံ ဝိဇ္ဇမာနဉာတိကောဋိံ ဃဋေတွာပိ ဇိနိတဗ္ဗာ ဧဝါတိ. ယထာ ယထာတိ ဧတေသု ပဉ္စသု ကာရဏေသု ယေန ယေန ကာရဏေန ယတ္ထ ယတ္ထ အတ္တနော ဝုဍ္ဎိံ လဘေယျ. တထာ တထာတိ တေန တေန ကာရဏေန တတ္ထ တတ္ထ ပရက္ကမေယျ၊ ပရက္ကမံ ကတွာ ပစ္စတ္ထိကေ ဇိနေယျာတိ အဓိပ္ပါယော.

ယတော စ ဇာနေယျာတိ ယဒါ ပန ဇာနေယျ၊ မယာ ဝါ အညေန ဝါ ဧသ အတ္ထော အလဗ္ဘနေယျော နာနပ္ပကာရေန ဝါယမိတွာပိ န သက္ကာ လဒ္ဓုံ၊ တဒါ ပဏ္ဍိတော ပုရိသော အသောစမာနော အကိလမမာနော ‘‘မယာ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ ဒဠှံ ထိရံ န သက္ကာ ပဋိဗာဟိတုံ၊ ဣဒါနိ ကိံ သက္ကာ ကာတု’’န္တိ အဓိဝါသယေယျာတိ.

ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ ကမ္မံ သောဓေတွာ နိဒ္ဒေါသဘာဝံ ဉတွာ ကုဒဏ္ဍကေ ဟရာပေတွာ မဟာသတ္တဿ မဟန္တံ ယသံ ဒတွာ အတ္တနော အတ္ထဓမ္မအနုသာသကံ အမစ္စရတနံ အကာသိ၊ သေသဒါရကာနမ္ပိ ယသံ ဒတွာ ဌာနန္တရာနိ အဒါသိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ ဗာရာဏသိရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ၊ ဒါရကာ ထေရာနုထေရာ၊ ပဏ္ဍိတဒါရကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ.

တစသာရဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ.

[၃၆၉] ၉. မိတ္တဝိန္ဒကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကျာဟံ ဒေဝါနမကရန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဒုဗ္ဗစဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု မဟာမိတ္တဝိန္ဒကဇာတကေ (ဇာ. ၁.၅.၁၀၀ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ. အယံ ပန မိတ္တဝိန္ဒကော သမုဒ္ဒေ ခိတ္တော အတြိစ္ဆော ဟုတွာ ပုရတော ဂန္တွာ နေရယိကသတ္တာနံ ပစ္စနဋ္ဌာနံ ဥဿဒနိရယံ ဒိသွာ ‘‘ဧကံ နဂရ’’န္တိ သညာယ ပဝိသိတွာ ခုရစက္ကံ အဿာဒေသိ. တဒါ ဗောဓိသတ္တော ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ ဥဿဒနိရယစာရိကံ စရတိ. သော တံ ဒိသွာ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၀. ‘‘ကျာဟံ ဒေဝါနမကရံ၊ ကိံ ပါပံ ပကတံ မယာ၊

ယံ မေ သိရသ္မိံ ဩဟစ္စ၊ စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ.

တတ္ထ ကျာဟံ ဒေဝါနမကရန္တိ သာမိ ဒေဝပုတ္တ၊ ကိံ နာမ အဟံ ဒေဝါနံ အကရိံ၊ ကိံ မံ ဒေဝါ ပေါထေန္တီတိ. ကိံ ပါပံ ပကတံ မယာတိ ဒုက္ခမဟန္တတာယ ဝေဒနာပ္ပတ္တော အတ္တနာ ကတံ ပါပံ အသလ္လက္ခေန္တော ဧဝမာဟ. ယံ မေတိ ယေန ပါပေန မမ သိရသ္မိံ ဩဟစ္စ ဩဟနိတွာ ဣဒံ ခုရစက္ကံ မမ မတ္ထကေ ဘမတိ၊ တံ ကိံ နာမာတိ?

တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၀၁. ‘‘အတိက္ကမ္မ ရမဏကံ၊ သဒါမတ္တဉ္စ ဒူဘကံ၊

ဗြဟ္မတ္တရဉ္စ ပါသာဒံ၊ ကေနတ္ထေန ဣဓာဂတော’’တိ.

တတ္ထ ရမဏကန္တိ ဖလိကပါသာဒံ. သဒါမတ္တန္တိ ရဇတပါသာဒံ. ဒူဘကန္တိ မဏိပါသာဒံ. ဗြဟ္မတ္တရဉ္စ ပါသာဒန္တိ သုဝဏ္ဏပါသာဒဉ္စ. ကေနတ္ထေနာတိ တွံ ဧတေသု ရမဏကာဒီသု စတဿော အဋ္ဌ သောဠသ ဒွတ္တိံသာတိ ဧတာ ဒေဝဓီတရော ပဟာယ တေ ပါသာဒေ အတိက္ကမိတွာ ကေန ကာရဏေန ဣဓ အာဂတောတိ.

တတော မိတ္တဝိန္ဒကော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၀၂. ‘‘ဣတော ဗဟုတရာ ဘောဂါ၊ အတြ မညေ ဘဝိဿရေ၊

ဣတိ ဧတာယ သညာယ၊ ပဿ မံ ဗျသနံ ဂတ’’န္တိ.