၄. စတုတ္ထဝဂ္ဂေါ

၁. ဝိတက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၀. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အကုသလဝိတက္ကာတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာ ဝိတက္ကာ၊ မိစ္ဆာဝိတက္ကာတိ အတ္ထော. အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တောတိ ဧတ္ထ အနဝညတ္တီတိ အနဝညာ ပရေဟိ အတ္တနော အဟီဠိတတာ အပရိဘူတတာ၊ ‘‘အဟော ဝတ မံ ပရေ န အဝဇာနေယျု’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တော ဣစ္ဆာစာရော၊ တာယ အနဝညတ္တိယာ ပဋိသံယုတ္တော သံသဋ္ဌော၊ တံ ဝါ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တော အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော. တသ္မာ ‘‘ကထံ နု ခေါ မံ ပရေ ဂဟဋ္ဌာ စေဝ ပဗ္ဗဇိတာ စ န ဩရကတော ဒဟေယျု’’န္တိ သမ္ဘာဝနကမျတာယ ဣစ္ဆာစာရေ၊ ဌတွာ ပဝတ္တိတဝိတက္ကဿေတံ အဓိဝစနံ. လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသံယုတ္တောတိ စီဝရာဒိလာဘေန စေဝ သက္ကာရေန စ ကိတ္တိသဒ္ဒေန စ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ပဋိသံယုတ္တော. ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တောတိ ပရေသု အနုဒ္ဒယတာပတိရူပကေန ဂေဟသိတပေမေန ပဋိသံယုတ္တော. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဂဟပတိကေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ သဟနန္ဒီ သဟသောကီ၊ သုခိတေသု သုခိတော၊ ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော၊ ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာဝ ယောဂံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၃၊ ၄.၂၄၁၊ ဝိဘ. ၈၈၈).

ဂါထာသု အနဝညတ္တိယာ ပဋိသံယုတ္တော ပုဂ္ဂလော အနဝညတ္တိသံယုတ္တော. လာဘသက္ကာရေ ဂါရဝေါ ဧတဿ၊ န ဓမ္မေတိ လာဘသက္ကာရဂါရဝေါ. သုခဒုက္ခေသု အမာ သဟ ဘဝါတိ အမစ္စာ၊ သဟာယသဒိသာ ဥပဋ္ဌာကာ. တေဟိ ဂေဟသိတပေမဝသေန သဟ နန္ဒနသီလော သဟနန္ဒီ အမစ္စေဟိ၊ ဣမိနာ ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တံ ဝိတက္ကံ ဒဿေတိ. အာရာ သံယောဇနက္ခယာတိ ဣမေဟိ တီဟိ ဝိတက္ကေဟိ အဘိဘူတော ပုဂ္ဂလော သံယောဇနက္ခယတော အရဟတ္တတော ဒူရေ၊ တဿ တံ ဒုလ္လဘန္တိ အတ္ထော.

ပုတ္တပသုန္တိ ပုတ္တေ စ ပသဝေါ စ. ပုတ္တသဒ္ဒေန စေတ္ထ ဒါရာဒယော၊ ပသုသဒ္ဒေန အဿမဟိံသခေတ္တဝတ္ထာဒယော စ သင်္ဂဟိတာ. ဝိဝါဟေတိ ဝိဝါဟကာရာပနေ. ဣမိနာ အာဝါဟောပိ သင်္ဂဟိတော. သံဟရာနီတိ ပရိဂ္ဂဟာနိ၊ ပရိက္ခာရသင်္ဂဟာနီတိ အတ္ထော. ‘‘သန္ထဝါနီ’’တိ စ ပဌန္တိ၊ မိတ္တသန္ထဝါနီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗတ္ထ ဟိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဘဗ္ဗော သော တာဒိသော ဘိက္ခူတိ သော ယထာဝုတ္တံ သဗ္ဗံ ပပဉ္စံ ပရိစ္စဇိတွာ ယထာ သတ္ထာရာ ဝုတ္တာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ၊ တထာ ပဿိတဗ္ဗတော တာဒိသော သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခတီတိ ဘိက္ခု ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အရဟတိ.

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သက္ကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၁. ဒုတိယေ သက္ကာရေနာတိ သက္ကာရေန ဟေတုဘူတေန၊ အထ ဝါ သက္ကာရေနာတိ သက္ကာရဟေတုနာ၊ သက္ကာရဟေတုကေန ဝါ. သက္ကာရဉှိ နိဿာယ ဣဓေကစ္စေ ပုဂ္ဂလာ ပါပိစ္ဆာ ဣစ္ဆာပကတာ ဣစ္ဆာစာရေ ဌတွာ ‘‘သက္ကာရံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမာ’’တိ အနေကဝိဟိတံ အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇိတွာ ဣတော စုတာ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ အပရေ ယထာသက္ကာရံ လဘိတွာ တန္နိမိတ္တံ မာနမဒမစ္ဆရိယာဒိဝသေန ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတွာ ဣတော စုတာ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သက္ကာရေန အဘိဘူတာ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာ’’တိ. တတ္ထ အဘိဘူတာတိ အဇ္ဈောတ္ထဋာ. ပရိယာဒိန္နစိတ္တာတိ ခေပိတစိတ္တာ၊ ဣစ္ဆာစာရေန မာနမဒါဒိနာ စ ခယံ ပါပိတကုသလစိတ္တာ. အထ ဝါ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာတိ ပရိတော အာဒိန္နစိတ္တာ၊ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အကုသလကောဋ္ဌာသေန ယထာ ကုသလစိတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိဝါရော န ဟောတိ၊ ဧဝံ သမန္တတော ဂဟိတစိတ္တသန္တာနာတိ အတ္ထော. အသက္ကာရေနာတိ ဟီဠေတွာ ပရိဘဝိတွာ ပရေဟိ အတ္တနိ ပဝတ္တိတေန အသက္ကာရေန ဟေတုနာ၊ အသက္ကာရဟေတုကေန ဝါ မာနာဒိနာ. သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စာတိ ကေဟိစိ ပဝတ္တိတေန သက္ကာရေန ကေဟိစိ ပဝတ္တိတေန အသက္ကာရေန စ. ယေ ဟိ ကေဟိစိ ပဌမံ သက္ကတာ ဟုတွာ တေဟိယေဝ အသာရဘာဝံ ဉတွာ ပစ္ဆာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ၊ တာဒိသေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စာ’’တိ.

ဧတ္ထ သက္ကာရေန အဘိဘူတာ ဒေဝဒတ္တာဒယော နိဒဿေတဗ္ဗာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ဖလံ ဝေ ကဒလိံ ဟန္တိ၊ ဖလံ ဝေဠုံ ဖလံ နဠံ၊

သက္ကာရော ကာပုရိသံ ဟန္တိ၊ ဂဗ္ဘော အဿတရိံ ယထာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၃၊ အ. နိ. ၄.၆၈၊ စူဠဝ. ၃၃၅)၊

သာဓူနံ ဥပရိ ကတေန အသက္ကာရေန အဘိဘူတာ ဒဏ္ဍကီရာဇကာလိင်္ဂရာဇမဇ္ဈရာဇာဒယော နိဒဿေတဗ္ဗာ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ကိသဉှိ ဝစ္ဆံ အဝကိရိယ ဒဏ္ဍကီ၊

ဥစ္ဆိန္နမူလော သဇနော သရဋ္ဌော၊

ကုက္ကုဠနာမေ နိရယမှိ ပစ္စတိ၊

တဿ ဖုလိင်္ဂါနိ ပတန္တိ ကာယေ.

‘‘ယော သညတေ ပဗ္ဗဇိတေ အဝဉ္စယိ၊

ဓမ္မံ ဘဏန္တေ သမဏေ အဒူသကေ၊

တံ နာဠိကေရံ သုနခါ ပရတ္ထ၊

သင်္ဂမ္မ ခါဒန္တိ ဝိဖန္ဒမာနံ’’. (ဇာ. ၂.၁၇.၇၀-၇၁)၊

‘‘ဥပဟစ္စ မနံ မဇ္ဈော၊ မာတင်္ဂသ္မိံ ယသဿိနေ၊

သပါရိသဇ္ဇော ဥစ္ဆိန္နော၊ မဇ္ဈာရညံ တဒါ အဟူ’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၉.၉၆)၊

သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စ အဘိဘူတာ အညတိတ္ထိယာ နာဋပုတ္တာဒယော နိဒဿေတဗ္ဗာ.

ဂါထာသု ဥဘယန္တိ ဥဘယေန သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စ. သမာဓိ န ဝိကမ္ပတီတိ န စလတိ၊ ဧကဂ္ဂဘာဝေန တိဋ္ဌတိ. ကဿ ပန န စလတီတိ အာဟ ‘‘အပ္ပမာဒဝိဟာရိနော’’တိ. ယော ပမာဒကရဓမ္မာနံ ရာဂါဒီနံ သုဋ္ဌု ပဟီနတ္တာ အပ္ပမာဒဝိဟာရီ အရဟာ၊ တဿ. သော ဟိ လောကဓမ္မေဟိ န ဝိကမ္ပတိ. သုခုမဒိဋ္ဌိဝိပဿကန္တိ ဖလသမာပတ္တိအတ္ထံ သုခုမာယ ဒိဋ္ဌိယာ ပညာယ အဘိဏှံ ပဝတ္တဝိပဿနတ္တာ သုခုမဒိဋ္ဌိဝိပဿကံ. ဥပါဒါနက္ခယာရာမန္တိ စတုန္နံ ဥပါဒါနာနံ ခယံ ပရိယောသာနဘူတံ အရဟတ္တဖလံ အာရမိတဗ္ဗံ ဧတဿာတိ ဥပါဒါနက္ခယာရာမံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဒေဝသဒ္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၂. တတိယေ ဒေဝေသူတိ ဌပေတွာ အရူပါဝစရဒေဝေ စေဝ အသညဒေဝေ စ တဒညေသု ဥပပတ္တိဒေဝေသု. ဒေဝသဒ္ဒါတိ ဒေဝါနံ ပီတိသမုဒါဟာရသဒ္ဒါ. နိစ္ဆရန္တီတိ အညမညံ အာလာပသလ္လာပဝသေန ပဝတ္တန္တိ. သမယာ သမယံ ဥပါဒါယာတိ သမယတော သမယံ ပဋိစ္စ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မိံ ကာလေ ဌိတာ တေ ဒေဝါ တံ ကာလံ အာဂမ္မ နံ ပဿိဿန္တိ၊ တတော တံ သမယံ သမ္ပတ္တံ အာဂမ္မာတိ. ‘‘သမယံ သမယံ ဥပါဒါယာ’’တိ စ ကေစိ ပဌန္တိ၊ တေသံ တံ တံ သမယံ ပဋိစ္စာတိ အတ္ထော. ယသ္မိံ သမယေတိ ယဒါ ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၃၄၊ ပါစိ. ၄၁၇)၊ ‘‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၁၊ သံ. နိ. ၂.၁၅၄) စ ကာမေသု ဃရာဝါသေ စ အာဒီနဝါ၊ တပ္ပဋိပက္ခတော နေက္ခမ္မေ အာနိသံသာ စ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ၊ တသ္မိံ သမယေ. တဒါ ဟိဿ ဧကန္တေန ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ နမတိ. အရိယသာဝကောတိ အရိယဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာဝကော၊ သာဝကဘာဝံ ဥပဂန္တုကာမော၊ အရိယသာဝကော ဝါ အဝဿံဘာဝီ. အန္တိမဘဝိကံ သာဝကဗောဓိသတ္တံ သန္ဓာယ အယမာရမ္ဘော. ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာတိ ကေသေ စ မဿုဉ္စ ဩဟာရေတွာ အပနေတွာ. ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာတိ ကသာယေန ရတ္တတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ နိဝါသေတွာ စေဝ ပါရုပိတွာ စ. အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတေတီတိ အဂါရသ္မာ ဃရာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတေတိ ပကပ္ပေတိ၊ ပဗ္ဗဇတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ အဂါရိယန္တိ ဝုစ္စတိ၊ တဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနဂါရိယန္တိ ဉာတဗ္ဗာ.

မာရေနာတိ ကိလေသမာရေန. သင်္ဂါမာယ စေတေတီတိ ယုဇ္ဈနတ္ထာယ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ မာရံ အဘိဝိဇေတုံ သန္နယှတိ. ယသ္မာ ပန ဧဝရူပဿ ပဋိပဇ္ဇနကပုဂ္ဂလဿ ဒေဝပုတ္တမာရောပိ အန္တရာယာယ ဥပက္ကမတိ၊ တသ္မာ တဿပိ ဝသေန မာရေနာတိ ဧတ္ထ ဒေဝပုတ္တမာရေနာတိပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တဿာပိ အယံ ဣစ္ဆာဝိဃာတံ ကရိဿတေဝါတိ. ယသ္မာ ပန ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ခုရဂ္ဂတော ဝါ ပဋ္ဌာယ သီလာနိ သမာဒိယန္တော ပရိသောဓေန္တော သမထဝိပဿနာသု ကမ္မံ ကရောန္တော ယထာရဟံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနာနံ ဝသေန ကိလေသမာရံ ပရိပါတေတိ နာမ၊ န ယုဇ္ဈတိ နာမ သမ္ပဟာရဿ အဘာဝတော၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မာရေန သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမာယ စေတေတီ’’တိ.

သတ္တန္နန္တိ ကောဋ္ဌာသတော သတ္တန္နံ၊ ပဘေဒတော ပန တေ သတ္တတိံသ ဟောန္တိ. ကထံ? စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ၊ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ၊ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ၊ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ၊ ပဉ္စ ဗလာနိ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ. ဧဝံ ပဘေဒတော သတ္တတိံသဝိဓာပိ သတိပဋ္ဌာနာဒိကောဋ္ဌာသတော သတ္တေဝ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သတ္တန္န’’န္တိ. ဗောဓိပက္ခိယာနန္တိ ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန ဗောဓီတိ လဒ္ဓနာမဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ မဂ္ဂဉာဏဿေဝ ဝါ ပက္ခေ ဘဝါနံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ၊ ဗောဓိကောဋ္ဌာသိယာနန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဗောဓိပက္ခိကာန’’န္တိပိ ပါဌော၊ ဗောဓိပက္ခဝန္တာနံ၊ ဗောဓိပက္ခေ ဝါ နိယုတ္တာနန္တိ အတ္ထော. ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တောတိ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော. ဝိပဿနာက္ခဏေ ဟိ သတိပဋ္ဌာနာဒယော ပရိယာယေန ဗောဓိပက္ခိယာ နာမ၊ မဂ္ဂက္ခဏေယေဝ ပန တေ နိပ္ပရိယာယေန ဗောဓိပက္ခိယာ နာမ ဟောန္တိ.

အာသဝါနံ ခယာတိ ကာမာသဝါဒီနံ သဗ္ဗေသံ အာသဝါနံ ခယာ. အာသဝေသု ဟိ ခီဏေသု သဗ္ဗေ ကိလေသာ ခီဏာယေဝ ဟောန္တိ. တေန အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဝုတ္တော ဟောတိ. အနာသဝန္တိ အာသဝဝိရဟိတံ. စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဧတ္ထ စေတောဝစနေန အရဟတ္တဖလသမာဓိ၊ ပညာဝစနေန တံသမ္ပယုတ္တာ စ ပညာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ သမာဓိ ရာဂတော ဝိမုတ္တတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ၊ ပညာ အဝိဇ္ဇာယ ဝိမုတ္တတ္တာ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ယော ဟိဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမာဓိ၊ တဒဿ သမာဓိန္ဒြိယံ. ယာ ဟိဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပညာ၊ တဒဿ ပညိန္ဒြိယံ. ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ၊ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၅၁၆).

အပိစေတ္ထ သမထဖလံ စေတောဝိမုတ္တိ၊ ဝိပဿနာဖလံ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနာယေဝ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ အပရပ္ပစ္စယေန ဉတွာ. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ ပါပုဏိတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဝိဟရတိ. တမေဝ သင်္ဂါမသီသံ အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသတီတိ မာရံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဝိဇိတဝိဇယတ္တာ တေန ကတသင်္ဂါမသင်္ခါတဿ အရိယမဂ္ဂဿ သီသဘူတံ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိဣဿရိယဋ္ဌာနံ၊ အဘိဘဝန္တော အာဝသတိ၊ သမာပဇ္ဇတိ ဣစ္စေဝ အတ္ထော. ဣမေ စ ဒေဝသဒ္ဒါ ဒိဋ္ဌသစ္စေသု ဒေဝေသု ပဝတ္တန္တိ၊ ဝိသေသတော သုဒ္ဓါဝါသဒေဝေသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဂါထာသု မဟန္တန္တိ သီလာဒိဂုဏမဟတ္တေန မဟန္တံ. ဝီတသာရဒန္တိ သာရဇ္ဇကရာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန ဝိဂတသာရဇ္ဇံ အပဂတမင်္ကုဘာဝံ. ပုရိသာဇညာတိ အဿာဒီသု အဿာဇာနီယာဒယော ဝိယ ပုရိသေသု အာဇာနီယဘူတာ ဥတ္တမပုရိသာ. ဒုဇ္ဇယမဇ္ဈဘူတိ ပစုရဇနေဟိ ဇေတုံ အသက္ကုဏေယျံ ကိလေသဝါဟိနိံ အဘိဘဝိ အဇ္ဈောတ္ထရိ. ‘‘အဇ္ဇယီ’’တိပိ ပဌန္တိ၊ အဇိနီတိ အတ္ထော. ဇေတွာန မစ္စုနော သေနံ၊ ဝိမောက္ခေန အနာဝရန္တိ လောကတ္တယာဘိဗျာပနတော ဒိယဍ္ဎသဟဿာဒိဝိဘာဂတော စ ဝိပုလတ္တာ အညေဟိ အာဝရိတုံ ပဋိသေဓေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ စ အနာဝရံ၊ မစ္စုနော မာရဿ သေနံ ဝိမောက္ခေန အရိယမဂ္ဂေန ဇေတွာ ယော တွံ ဒုဇ္ဇယံ အဇယိ၊ တဿ နမော၊ တေ ပုရိသာဇညာတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ဟိ-ဣတိ နိပါတမတ္တံ. ဧတံ ပတ္တမာနသံ အဓိဂတာရဟတ္တံ ခီဏာသဝံ ဒေဝတာနမဿန္တီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတိ. အထ ဝါ ဣတီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန. ကိံ ပန ဧတံ ကာရဏံ? နမုစိသေနာဝိဇယေန ပတ္တမာနသတ္တံ. ဣမိနာ ကာရဏေန တံ ဒေဝတာ နမဿန္တီတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တံ ကာရဏံ ဖလတော ဒဿေတုံ ‘‘တဉှိ တဿ န ပဿန္တိ၊ ယေန မစ္စုဝသံ ဝဇေ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ယသ္မာ တဿ ပုရိသာဇညဿ ပဏိဓာယ ဂဝေသန္တာပိ ဒေဝါ အဏုမတ္တမ္ပိ တံ ကာရဏံ န ပဿန္တိ၊ ယေန သော မစ္စုနော မရဏဿ ဝသံ ဝဇေ ဥပဂစ္ဆေယျ. တသ္မာ တံ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ နမဿန္တီတိ.

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ပဉ္စပုဗ္ဗနိမိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၃. စတုတ္ထေ ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ. ဒေဝေါတိ ဥပပတ္တိဒေဝေါ. တယော ဟိ ဒေဝါ – သမ္မုတိဒေဝါ၊ ဥပပတ္တိဒေဝါ၊ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါတိ. တေသု သမ္မုတိဒေဝါ နာမ ရာဇာနော ခတ္တိယာ. ဥပပတ္တိဒေဝါ နာမ စာတုမဟာရာဇိကတော ပဋ္ဌာယ တဒုပရိဒေဝါ. ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ နာမ ခီဏာသဝါ. ဣဓ ပန ကာမာဝစရဒေဝေါ အဓိပ္ပေတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒေဝေါတိ ဥပပတ္တိဒေဝေါ’’တိ. ဒေဝကာယာတိ ဒေဝသမူဟတော၊ ဒေဝဋ္ဌာနတော ဝါ၊ ဒေဝလောကတောတိ အတ္ထော. သမူဟနိဝါသဝါစကော ဟိ အယံ ကာယသဒ္ဒေါ. စဝနဓမ္မောတိ မရဏဓမ္မော၊ အာယုက္ခယေန ဝါ ပုညက္ခယေန ဝါ ဥပဋ္ဌိတမရဏောတိ အတ္ထော.

ပဉ္စဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တီတိ အဿ ဥပဋ္ဌိတမရဏဿ ဒေဝပုတ္တဿ ပဉ္စ မရဏဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ပကာသာနိ ဝါ ဟောန္တိ. မာလာ မိလာယန္တီတိ တေန ပိဠန္ဓိတမာလာ မဇ္ဈနှိကသမယေ အာတပေ ခိတ္တာ ဝိယ မိလာတာ ဝိဟတသောဘာ ဟောန္တိ.

ဝတ္ထာနိ ကိလိဿန္တီတိ သရဒသမယေ ဝိဂတဝလာဟကေ အာကာသေ အဗ္ဘုဿက္ကမာနဗာလသူရိယသဒိသပ္ပဘာနိ နာနာဝိရာဂဝဏ္ဏာနိ တေန နိဝတ္ထပါရုတဝတ္ထာနိ တံ ခဏံယေဝ ကဒ္ဒမေ ခိပိတွာ မဒ္ဒိတာနိ ဝိယ ဝိဟတပ္ပဘာနိ မလိနာနိ ဟောန္တိ.

ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တီတိ သုပရိသုဒ္ဓဇာတိမဏိ ဝိယ သုသိက္ခိတသိပ္ပါစရိယရစိတသုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ စ ပုဗ္ဗေ သေဒမလဇလ္လိကာရဟိတသရီရဿ တသ္မိံ ခဏေ ဥဘောဟိ ကစ္ဆေဟိ သေဒဓာရာ သန္ဒန္တိ ပဂ္ဃရန္တိ. န ကေဝလဉ္စ ကစ္ဆေဟိယေဝ၊ သကလသရီရတောပိ ပနဿ သေဒဇလကဏ္ဏိကာ မုစ္စတိယေဝ၊ ယေန အာမုတ္တမုတ္တာဇာလဂဝစ္ဆိတော ဝိယ တဿ ကာယော ဟောတိ.

ကာယေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမတီတိ ပုဗ္ဗေ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ယထာနုဘာဝံ ဧကယောဇနံ ဒွိယောဇနံ ယာဝ ဒွါဒသယောဇနမတ္တမ္ပိ ပဒေသံ အာဘာယ ဖရိတွာ ဝိဇ္ဇောတမာနော ကာယော ဟောတိ ခဏ္ဍိစ္စပါလိစ္စာဒိဝိရဟိတော၊ န သီတံ န ဥဏှံ ဥပဃာတကံ၊ ဒေဝဓီတာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ဟောတိ၊ ဒေဝပုတ္တော ဝီသတိဝဿုဒ္ဒေသိကော ဝိယ၊ တံ ခဏံယေဝ နိပ္ပဘေ နိတ္တေဇေ ကာယေ ဝိရူပဘာဝေါ အနုပဝိသတိ သဏ္ဌာတိ.

သကေ ဒေဝေါ ဒေဝါသနေ နာဘိရမတီတိ အတ္တနော အစ္ဆရာဂဏေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠနပရိစရဏကဒိဗ္ဗာသနေ န ရမတိ၊ န စိတ္တဿာဒံ လဘတိ. တဿ ကိရ မနုဿဂဏနာယ သတ္တဟိ ဒိဝသေဟိ မရဏံ ဘဝိဿတီတိ ဣမာနိ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တိ. သော တေသံ ဥပ္ပတ္တိယာ ‘‘ဧဝရူပါယ နာမ သမ္ပတ္တိယာ ဝိနာ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဗလဝသောကာဘိဘူတော ဟောတိ. တေနဿ ကာယေ မဟာပရိဠာဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေန သဗ္ဗတော ဂတ္တေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ. စိရတရံ ကာလံ အပရိစိတဒုက္ခော တံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဧကစ္စော ‘‘ဒယှာမိ ဒယှာမီ’’တိ ကန္ဒန္တော ပရိဒေဝန္တော ကတ္ထစိ အဿာဒံ အလဘန္တော ဝိဇပ္ပန္တော ဝိလပန္တော တဟိံ တဟိံ အာဟိဏ္ဍတိ. ဧကစ္စော သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ကာယဝါစာဟိ ဝိကာရံ အကရောန္တောပိ ပိယဝိပ္ပယောဂဒုက္ခံ အသဟန္တော ဝိဟညမာနော ဝိစရတိ.

ဣမာနိ ပန ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ယထာ လောကေ မဟာပုညာနံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံယေဝ ဥက္ကာပါတဘူမိစာလစန္ဒဂ္ဂါဟာဒီနိ နိမိတ္တာနိ ပညာယန္တိ၊ န သဗ္ဗေသံ၊ ဧဝမေဝ မဟေသက္ခဒေဝါနံယေဝ ပညာယတိ. ဥပ္ပန္နာနိ စ တာနိ ‘‘ဣမာနိ မရဏဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ နာမာ’’တိ ကေစိ ဒေဝါ ဇာနန္တိ၊ န သဗ္ဗေ. တတ္ထ ယော မန္ဒေန ကုသလကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တော၊ သော ‘‘ဣဒါနိ ကော ဇာနာတိ၊ ‘ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တိဿာမီ’’’တိ ဘာယတိ. ယော ပန မဟာပုညော၊ သော ‘‘ဗဟုံ မယာ ဒါနံ ဒိန္နံ၊ သီလံ ရက္ခိတံ၊ ပုညံ ဥပစိတံ၊ ဣတော စုတဿ မေ သုဂတိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ န ဘာယတိ န ဝိကမ္ပတိ. ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတပုဗ္ဗနိမိတ္တံ ပန တံ ဂဟေတွာ ဒေဝတာ နန္ဒနဝနံ ပဝေသေန္တိ သဗ္ဗဒေဝလောကေသု နန္ဒနဝနံ အတ္ထိယေဝ.

တီဟိ ဝါစာဟိ အနုမောဒေန္တီတိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနေဟိ တီဟိ ဝစနေဟိ အနုမောဒေန္တိ၊ မောဒံ ပမောဒံ ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ အဿာသေန္တိ၊ အဘိဝဒနဝသေန ဝါ တံခဏာနုရူပံ ပမောဒံ ကရောန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘အနုမောဒေန္တီ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဩဝဒန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဣတောတိ ဒေဝလောကတော. ဘောတိ အာလပနံ. သုဂတိန္တိ သုန္ဒရဂတိံ၊ မနုဿလောကံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. ဂစ္ဆာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပေဟိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ဧဝံ တဒါ တေဟိ ဒေဝေဟိ တဿ ‘‘ဣတော ဘော သုဂတိံ ဂစ္ဆာ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗဝစနေ ဘဂဝတာ ဝုတ္တေ အညတရော နာမဂေါတ္တေန အပါကဋော တဿံ ပရိသာယံ နိသိန္နော အနုသန္ဓိကုသလော ဧကော ဘိက္ခု ‘‘ဧတေ သုဂတိအာဒယော ဘဂဝတာ အဝိသေသတော ဝုတ္တာ အဝိဘူတာ၊ ဟန္ဒ တေ ဝိဘူတတရေ ကာရာပေဿာမီ’’တိ ဧတံ ‘‘ကိံနု ခေါ၊ ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. သဒ္ဓါဒိဂုဏဝိသေသပဋိလာဘကာရဏတော ဒေဝူပပတ္တိဟေတုတော စ မနုဿတ္တံ ဒေဝါနံ အဘိသမ္မတန္တိ အာဟ ‘‘မနုဿတ္တံ ခေါ ဘိက္ခု ဒေဝါနံ သုဂတိဂမနသင်္ခါတ’’န္တိ.

သုဂတိဂမနသင်္ခါတန္တိ ‘‘သုဂတိဂမန’’န္တိ သမ္မာ ကထိတံ၊ ဝဏ္ဏိတံ ထောမိတန္တိ အတ္ထော. ယံ မနုဿဘူတောတိ ဧတ္ထ ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ၊ တေန ပဋိလဘတီတိ ဧတ္ထ ပဋိလဘနကိရိယာ အာမသီယတိ၊ ယော သဒ္ဓါပဋိလာဘောတိ အတ္ထော. မနုဿဘူတောတိ မနုဿေသု ဥပ္ပန္နော၊ မနုဿဘာဝံ ဝါ ပတ္တော. ယသ္မာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နာနံ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနာ ယေဘုယျေန ဒုလ္လဘာ သဝနာယ၊ န တထာ မနုဿာနံ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မနုဿဘူတော’’တိ. တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေတိ တထာဂတေန ဘဂဝတာ ဒေသိတေ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟေ သာသနေ. တဉှိ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မော စ၊ အာသယာနုရူပံ ဝိနေယျာနံ ဝိနယနတော ဝိနယော စာတိ ဓမ္မဝိနယော၊ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ ဝါ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မံ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကံ ဝိနေတီတိ ဓမ္မဝိနယော. ဓမ္မေနေဝ ဝါ ဝိနယော၊ န ဒဏ္ဍသတ္ထေဟီတိ ဓမ္မဝိနယော၊ ဓမ္မယုတ္တော ဝါ ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယော၊ ဓမ္မာယ ဝါ သဟ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာယ ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယော၊ မဟာကရုဏာသဗ္ဗညုတညာဏာဒိဓမ္မတော ဝါ ပဝတ္တော ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယော. ဓမ္မော ဝါ ဘဂဝါ ဓမ္မဘူတော ဓမ္မကာယော ဓမ္မဿာမီ၊ တဿ ဓမ္မဿ ဝိနယော၊ န တက္ကိယာနန္တိ ဓမ္မဝိနယော၊ ဓမ္မေ ဝါ မဂ္ဂဖလေ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗဝိသယဘူတေ ဝါ ပဝတ္တော ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယောတိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ.

သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ ‘‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ သဒ္ဓံ ဥပ္ပါဒေတိ. သဒ္ဓေါ ဟိ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေ အာရာဓေဿတိ. သုလဒ္ဓလာဘသင်္ခါတန္တိ ဧတ္ထ ယထာ ဟိရညသုဝဏ္ဏခေတ္တဝတ္ထာဒိလာဘော သတ္တာနံ ဥပဘောဂသုခံ အာဝဟတိ၊ ခုပ္ပိပါသာဒိဒုက္ခံ ပဋိဗာဟတိ၊ ဓနဒါလိဒ္ဒိယံ ဝူပသမေတိ၊ မုတ္တာဒိရတနပဋိလာဘဟေတု ဟောတိ၊ လောကသန္တတိဉ္စ အာဝဟတိ၊ ဧဝံ လောကိယလောကုတ္တရာ သဒ္ဓါပိ ယထာသမ္ဘဝံ လောကိယလောကုတ္တရံ ဝိပါကသုခမာဝဟတိ၊ သဒ္ဓါဓုရေန ပဋိပန္နာနံ ဇာတိဇရာဒိဒုက္ခံ ပဋိဗာဟတိ၊ ဂုဏဒါလိဒ္ဒိယံ ဝူပသမေတိ၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိရတနပဋိလာဘဟေတု ဟောတိ၊ လောကသန္တတိဉ္စ အာဝဟတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သဒ္ဓေါ သီလေန သမ္ပန္နော၊ ယသော ဘောဂသမပ္ပိတော၊

ယံ ယံ ပဒေသံ ဘဇတိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ ပူဇိတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၀၃)၊

ဧဝံ သဒ္ဓါပဋိလာဘဿ သုလဒ္ဓလာဘတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယသ္မာ ပနာယံ သဒ္ဓါပဋိလာဘော အနုဂါမိကော အနညသာဓာရဏော သဗ္ဗသမ္ပတ္တိဟေတု၊ လောကိယဿ စ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိဓနလာဘဿ ကာရဏံ. သဒ္ဓေါယေဝ ဟိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဥဠာရုဠာရဝိတ္တူပကရဏာနိ အဓိဂစ္ဆတိ၊ တေဟိ စ အတ္တနော ပရေသဉ္စ အတ္ထမေဝ သမ္ပာဒေတိ. အဿဒ္ဓဿ ပန တာနိ အနတ္ထာဝဟာနိ ဟောန္တိ၊ ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စာတိ၊ ဧဝမ္ပိ သဒ္ဓါယ သုလဒ္ဓလာဘတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ –

‘‘သဒ္ဓါ ဗန္ဓတိ ပါထေယျံ’’. (သံ. နိ. ၁.၇၉).

‘‘သဒ္ဓါ ဒုတိယာ ပုရိသဿ ဟောတီ’’တိ စ. (သံ. နိ. ၁.၃၆၊ ၅၉).

‘‘သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌ’’န္တိ စ. (သံ. နိ. ၁.၇၃၊ သု. နိ. ၁၈၄).

‘‘သဒ္ဓါဟတ္ထော မဟာနာဂေါ’’တိ စ. (အ. နိ. ၆.၄၃၊ ထေရဂါ. ၆၉၄).

‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇံ တပေါ ဝုဋ္ဌီ’’တိ စ. (သံ. နိ. ၁.၁၉၇၊ သု. နိ. ၇၇).

‘‘သဒ္ဓေသိကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၇) စ.

‘‘သဒ္ဓါယ တရတိ ဩဃ’’န္တိ စ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၆) –

အနေကေသု ဌာနေသု အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ သဒ္ဓါ သံဝဏ္ဏိတာ.

ဣဒါနိ ယာယ သဒ္ဓါယ သာသနေ ကုသလဓမ္မေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတော နာမ ဟောတိ နိယာမောက္ကန္တိယာ၊ တံ သဒ္ဓံ ဒဿေတုံ ‘‘သာ ခေါ ပနဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဿာတိ ဣမဿ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. နိဝိဋ္ဌာတိ အဘိနိဝိဋ္ဌာ စိတ္တသန္တာနံ အနုပဝိဋ္ဌာ. မူလဇာတာတိ ဇာတမူလာ. ကိံ ပန သဒ္ဓါယ မူလံ နာမ? သဒ္ဓေယျဝတ္ထုသ္မိံ ဩကပ္ပနဟေတုဘူတော ဥပါယမနသိကာရော. အပိစ သပ္ပုရိသသေဝနာ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ ယောနိသောမနသိကာရော ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တီတိ စတ္တာရိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ မူလာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ပတိဋ္ဌိတာတိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန ကေနစိ အကမ္ပနီယဘာဝေန အဝဋ္ဌိတာ. တေနေဝါဟ ‘‘ဒဠှာ အသံဟာရိယာ’’တိ. ဒဠှာတိ ထိရာ. အသံဟာရိယာတိ ကေနစိ သံဟရိတုံ ဝါ ဟာပေတုံ ဝါ အပနေတုံ ဝါ အသက္ကုဏေယျာ. ဣတိ တေ ဒေဝါ တဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမဓိဂမံ အာသီသန္တာ ဧဝံ ဝဒန္တိ. အတ္တနော ဒေဝလောကေ ကာမသုခူပဘောဂါရဟမေဝ ဟိ အရိယပုဂ္ဂလံ တေ ဣစ္ဆန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဧဟိ၊ ဒေဝ၊ ပုနပ္ပုန’’န္တိ.

ဂါထာသု ပုညက္ခယမရဏမ္ပိ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒေနေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘စဝတိ အာယုသင်္ခယာ’’တိ. အနုမောဒတန္တိ အနုမောဒန္တာနံ. မနုဿာနံ သဟဗျတန္တိ မနုဿေဟိ သဟဘာဝံ. သဟ ဗျေတီတိ သဟဗျော၊ သဟပဝတ္တနကော၊ တဿ ဘာဝေါ သဟဗျတာ. နိဝိဋ္ဌဿာတိ နိဝိဋ္ဌာ ဘဝေယျ. ယာဝဇီဝန္တိ ယာဝ ဇီဝိတပ္ပဝတ္တိယာ၊ ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာတိ အတ္ထော.

အပ္ပမာဏန္တိ သက္ကစ္စံ ဗဟုံ ဥဠာရံ ဗဟုက္ခတ္တုဉ္စ ကရဏဝသေန ပမာဏရဟိတံ. နိရူပဓိန္တိ ကိလေသူပဓိရဟိတံ၊ သုဝိသုဒ္ဓံ နိမ္မလန္တိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန တေ ဒေဝါ မဟဂ္ဂတကုသလံ န ဣစ္ဆန္တိ ကာမလောကသမတိက္ကမနတော၊ ကာမာဝစရပုညမေဝ ဣစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – ‘‘ဣတော ဒေဝလောကတော စုတော မနုဿေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ကာယဒုစ္စရိတာဒိံ သဗ္ဗံ ဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ကာယသုစရိတာဒိံ သဗ္ဗံ သုစရိတံ ဥဠာရံ ဝိပုလံ ဥပစိနိတွာ အရိယမဂ္ဂေန အာဂတသဒ္ဓေါ ဘဝါဟီ’’တိ. ယသ္မာ ပန လောကုတ္တရေသု ပဌမမဂ္ဂံ ဒုတိယမဂ္ဂမ္ပိ ဝါ ဣစ္ဆန္တိ အတ္တနော ဒေဝလောကူပပတ္တိယာ အနတိဝတ္တနတော၊ တသ္မာ တေသမ္ပိ ဝသေန ‘‘အပ္ပမာဏံ နိရူပဓိ’’န္တိပဒါနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – ပမာဏကရာနံ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌဩဠာရိကကာမရာဂါဒိကိလေသာနံ ဥပစ္ဆေဒေန အပ္ပမာဏံ၊ သတ္တမဘဝတော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဿ ခန္ဓူပဓိဿ တံနိဗ္ဗတ္တကအဘိသင်္ခါရူပဓိဿ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသူပဓိဿ စ ပဟာနေန တေသံ အနိဗ္ဗတ္တနတော နိရုပဓိသင်္ခါတနိဗ္ဗာနသန္နိဿိတတ္တာ စ နိရုပဓီတိ.

ဧဝံ အစ္စန္တမေဝ အပါယဒွါရပိဓာယကံ ကမ္မံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိနိဗ္ဗတ္တကကမ္မံ ဒဿေတုံ ‘‘တတော ဩပဓိက’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဩပဓိကန္တိ ဥပဓိဝေပက္ကံ အတ္တဘာဝသမ္ပတ္တိယာ စေဝ ဘောဂသမ္ပတ္တိယာ စ နိဗ္ဗတ္တကန္တိ အတ္ထော. ဥပဓီတိ ဟိ အတ္တဘာဝေါ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ ‘‘သန္တေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဥပဓိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဟိတာနိ န ဝိပစ္စန္တီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၁၀). ကာမဂုဏာပိ. ယထာဟ ‘‘ဥပဓီဟိ နရဿ သောစနာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၂၊ သု. နိ. ၃၄). တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဥပဓီယတိ ဧတ္ထ သုခဒုက္ခန္တိ ဥပဓိ၊ အတ္တဘာဝေါ ကာမဂုဏာ စ. ဥပဓိကရဏံ သီလံ ဧတဿ၊ ဥပဓိံ ဝါ အရဟတီတိ ဩပဓိကံ၊ ပုညံ၊ တံ ဗဟုံ ဥဠာရံ ကတွာ. ကထံ? ဒါနေန. ဒါနဉှိ ဣတရေဟိ သုကရန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဒါနေနာတိ ဝါ ပဒေန အဘယဒါနမ္ပိ ဝုတ္တံ၊ န အာမိသဒါနမေဝါတိ သီလဿာပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယသ္မာ ပန တေ ဒေဝါ အသုရကာယဟာနိံ ဧကန္တေနေဝ ဒေဝကာယပါရိပူရိဉ္စ ဣစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ တဿ ဥပါယံ ဒဿေန္တာ ‘‘အညေပိ မစ္စေ သဒ္ဓမ္မေ၊ ဗြဟ္မစရိယေ နိဝေသယာ’’တိ ဓမ္မဒါနေ နိယောဇေန္တိ. ယဒါ ဝိဒူတိ ယသ္မိံ ကာလေ ဒေဝါ ဒေဝံ စဝန္တံ ဝိဒူ ဝိဇာနေယျုံ၊ တဒါ ဣမာယ ယထာဝုတ္တာယ အနုကမ္ပာယ ဒုက္ခာပနယနကမျတာယ ‘‘ဒေဝ၊ ဣမေ ဒေဝကာယေ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ဧဟိ အာဂစ္ဆာဟီ’’တိ စ အနုမောဒေန္တီတိ.

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဗဟုဇနဟိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၄. ပဉ္စမေ လောကေတိ ဧတ္ထ တယော လောကာ – သတ္တလောကော၊ သင်္ခါရလောကော၊ ဩကာသလောကောတိ. တေသု ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ရူပဓမ္မာနံ အရူပဓမ္မာနံ ရူပါရူပဓမ္မာနဉ္စ သန္တာနဝသေန ဝတ္တမာနာနံ သမူဟော သတ္တလောကော၊ ပထဝီပဗ္ဗတာဒိဘေဒေါ ဩကာသလောကော၊ ဥဘယေပိ ခန္ဓာ သင်္ခါရလောကော. တေသု သတ္တလောကော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. တသ္မာ လောကေတိ သတ္တလောကေ. တတ္ထာပိ န ဒေဝလောကေ၊ န ဗြဟ္မလောကေ၊ မနုဿလောကေ. မနုဿလောကေပိ န အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ၊ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ. တတြာပိ န သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု၊ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဂဇင်္ဂလံ နာမ နိဂမော၊ တဿ အပရေန မဟာသာလာ၊ တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ၊ ဩရတော မဇ္ဈေ၊ ပုရတ္ထိမဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သလ္လဝတီ နာမ နဒီ၊ တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ၊ ဩရတော မဇ္ဈေ၊ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သေတကဏ္ဏိကံ နာမ နိဂမော၊ တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ၊ ဩရတော မဇ္ဈေ၊ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ထူဏံ နာမ ဗြာဟ္မဏဂါမော၊ တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ၊ ဩရတော မဇ္ဈေ၊ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဥသိရဒ္ဓဇော နာမ ပဗ္ဗတော၊ တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ၊ ဩရတော မဇ္ဈေ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၉) ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္နေ အာယာမတော တိယောဇနသတေ ဝိတ္ထာရတော အဍ္ဎတေယျယောဇနသတေ ပရိက္ခေပတော နဝယောဇနသတေ မဇ္ဈိမဒေသေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ တထာဂတော. န ကေဝလဉ္စ တထာဂတောဝ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အဂ္ဂသာဝကာ အသီတိမဟာထေရာ ဗုဒ္ဓမာတာ ဗုဒ္ဓပိတာ စက္ကဝတ္တိရာဇာ အညေ စ သာရပ္ပတ္တာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဧတ္ထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဣဓ ပန တထာဂတဝါရေယေဝ သဗ္ဗတ္ထကဝသေန အယံ နယော လဗ္ဘတိ၊ ဣတရေသု ဧကဒေသဝသေန.

ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဣဒံ ပန ဥဘယမ္ပိ ဝိပ္ပကတဝစနမေဝ၊ ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ ဗဟုဇနဟိတတ္ထာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ န အညေန ကာရဏေနာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝရူပဉှေတ္ထ သဒ္ဒလက္ခဏံ န သက္ကာ အညေန သဒ္ဒလက္ခဏေန ပဋိဗာဟိတုံ.

အပိစ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ ဥပ္ပန္နော နာမာတိ အယံ ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တထာဂတော ဟိ မဟာဘိနီဟာရံ ကရောန္တော၊ ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေ ပရိယေသန္တော၊ ပါရမိယော ပူရေန္တော၊ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ ပရိစ္စဇန္တော၊ ဉာတတ္ထစရိယံ စရန္တော၊ လောကတ္ထစရိယံ၊ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယံ ကောဋိံ ပါပေန္တော၊ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတဘဝနေ တိဋ္ဌန္တော၊ တတော ဩတရိတွာ စရိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တော၊ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တော၊ အဘိနိက္ခမန္တော၊ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တော၊ ပရိပက္ကဉာဏော ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ မာရဗလံ ဝိဓမေန္တော ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တော၊ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေန္တော၊ ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ အနေကာကာရံ သဗ္ဗသင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ယာဝ အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆိကရောန္တောပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧဝ နာမ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ၊ အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ပန ဥပ္ပန္နော နာမ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ သာဝကာနံ ဝိယ န ပဋိပါဋိယာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာဒီနံ ဥပ္ပါဒနကိစ္စံ အတ္ထိ၊ သဟေဝ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂေန သကလောပိ ဗုဒ္ဓဂုဏရာသိ အာဂတောဝ နာမ ဟောတိ. တသ္မာ တေ နိဗ္ဗတ္တသဗ္ဗကိစ္စတ္တာ အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာ နာမ ဟောန္တိ. ဣဓ အရဟတ္တဖလက္ခဏံ သန္ဓာယ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တော. ဥပ္ပန္နော ဟောတီတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော.

သာဝကောပိ ခီဏာသဝေါ သာဝကဗောဓိယာ ဟေတုဘူတေ ပုညသမ္ဘာရေ သမ္ဘရန္တော ပုဗ္ဗယောဂံ ပုဗ္ဗစရိယံ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေန္တော စရိမဘဝေ နိဗ္ဗတ္တန္တော အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတွာ သံသာရေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတယမာနော ပဗ္ဗဇ္ဇံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ သီလာဒီနိ ပရိပူရေန္တော ဓုတဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တမာနော ဇာဂရိယံ အနုယုဉ္ဇန္တော ဉာဏာနိ နိဗ္ဗတ္တေန္တော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေ အဓိဂစ္ဆန္တောပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧဝ နာမ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ၊ အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ပန ဥပ္ပန္နော နာမ. သေက္ခော ပန ပုဗ္ဗူပနိဿယတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဂေါတြဘုဉာဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နာမ၊ ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ၊ ပဌမဖလက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နော နာမ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ပဒါနံ အတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ.

ဣဒါနိ ဗဟုဇနဟိတာယာတိအာဒီသု ဗဟုဇနဟိတာယာတိ မဟာဇနဿ ဟိတတ္ထာယ. ဗဟုဇနသုခါယာတိ မဟာဇနဿ သုခတ္ထာယ. လောကာနုကမ္ပာယာတိ သတ္တလောကဿ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ. ကတရသတ္တလောကဿာတိ? ယော တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ အမတပါနံ ပိဝတိ၊ တဿ. ဘဂဝတော ဟိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တဒေသနာယ အညာတကောဏ္ဍညပ္ပမုခါ အဋ္ဌာရသ ဗြဟ္မကောဋိယော ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု. ဧဝံ ယာဝ သုဘဒ္ဒပရိဗ္ဗာဇကဝိနယနာ ဓမ္မံ ပဋိဝိဒ္ဓသတ္တာနံ ဂဏနာ နတ္ထိ၊ မဟာသမယသုတ္တန္တဒေသနာယံ မင်္ဂလသုတ္တံ၊ စူဠရာဟုလောဝါဒံ၊ သမစိတ္တဒေသနာယန္တိ ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု အဘိသမယံ ပတ္တသတ္တာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. ဧဝမေတဿ အပရိမာဏဿ သတ္တလောကဿ အနုကမ္ပာယ. သာဝကဿ ပန အရဟတော သေက္ခဿ စ လောကာနုကမ္ပာယ ဥပ္ပတ္တိ ဓမ္မသေနာပတိအာဒီဟိ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကာဒီဟိ စ ဒေသိတဒေသနာယ ပဋိဝေဓပ္ပတ္တသတ္တာနံ ဝသေန၊ အပရဘာဂေ စ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရာဒီဟိ ဒေသိတဒေသနာယ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စာနံ ဝသေန၊ ယာဝဇ္ဇတနာ ဣတော ပရံ အနာဂတေ စ သာသနံ နိဿာယ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂေသု ပတိဋ္ဌဟန္တာနံ ဝသေနပိ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော.

အပိစ ဗဟုဇနဟိတာယာတိ ဗဟုဇနဿ ဟိတတ္ထာယ၊ နေသံ ပညာသမ္ပတ္တိယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဟိတူပဒေသကောတိ. ဗဟုဇနသုခါယာတိ ဗဟုဇနဿ သုခတ္ထာယ၊ စာဂသမ္ပတ္တိယာ ဥပကရဏသုခသမ္ပဒါယကောတိ. လောကာနုကမ္ပာယာတိ လောကဿ အနုကမ္ပနတ္ထာယ၊ မေတ္တာကရုဏာသမ္ပတ္တိယာ မာတာပိတရော ဝိယ လောကဿ ရက္ခိတာ ဂေါပိတာတိ. အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဣဓ ဒေဝမနုဿဂ္ဂဟဏေန ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ဝေနေယျသတ္တေ ဧဝ ဂဟေတွာ တေသံ နိဗ္ဗာနမဂ္ဂဖလာဓိဂမာယ တထာဂတဿ ဥပ္ပတ္တိ ဒဿိတာ ပဌမဝါရေ၊ ဒုတိယတတိယဝါရေသု ပန အရဟတော သေက္ခဿ စ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ အတ္ထာယာတိ ဣမိနာ ပရမတ္ထာယ၊ နိဗ္ဗာနာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟိတာယာတိ တံသမ္ပာပကမဂ္ဂတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကမဂ္ဂတော ဟိ ဥတ္တရိံ ဟိတံ နာမ နတ္ထိ. သုခါယာတိ ဖလသမာပတ္တိသုခတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တတော ဥတ္တရိ သုခါဘာဝတော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၅၊ အ. နိ. ၅.၂၇၊ ဝိဘ. ၈၀၄).

တထာဂတောတိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော. ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နောတိအာဒီသု တိဿောပိ ဝိဇ္ဇာ ဘယဘေရဝေ (မ. နိ. ၁.၃၄ အာဒယော) အာဂတနယေန၊ ဆပိ ဝိဇ္ဇာ ဆဠဘိညာဝသေန၊ အဋ္ဌပိ ဝိဇ္ဇာ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ အာဂတာတိ ဝိဇ္ဇာဟိ၊ သီလသံဝရာဒီဟိ၊ ပန္နရသဟိ စရဏဓမ္မေဟိ စ၊ အနညသာဓာရဏေဟိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတောတိ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော. သောဘနဂမနတ္တာ၊ သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတတ္တာ၊ သမ္မာ ဂတတ္တာ၊ သမ္မာ ဂဒတ္တာ စ သုဂတော. သဗ္ဗထာ ဝိဒိတလောကတ္တာ လောကဝိဒူ. နတ္ထိ ဧတဿ ဥတ္တရောတိ အနုတ္တရော. ပုရိသဒမ္မေ ပုရိသဝေနေယျေ သာရေတိ ဝိနေတီတိ ပုရိသဒမ္မသာရထိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသတီတိ သတ္ထာ. သဗ္ဗဿာပိ နေယျဿ သဗ္ဗပ္ပကာရေန သယမ္ဘုဉာဏေန ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၃၂-၁၃၃) ဂဟေတဗ္ဗော.

သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိ။ပေ။ ပရိယောသာနကလျာဏန္တိ သော ဘဂဝါ သတ္တေသု ကာရုညံ ပဋိစ္စ ဟိတွာပိ အနုတ္တရံ ဝိဝေကသုခံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တဉ္စ ခေါ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဒေသေန္တော အာဒိကလျာဏာဒိပ္ပကာရမေဝ ဒေသေတိ. ကထံ? ဧကဂါထာပိ ဟိ သမန္တဘဒ္ဒကတ္တာ ဓမ္မဿ ပဌမပါဒေန အာဒိကလျာဏာ၊ ဒုတိယတတိယေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏာ၊ ပစ္ဆိမေန ပရိယောသာနကလျာဏာ. ဧကာနုသန္ဓိကံ သုတ္တံ နိဒါနေန အာဒိကလျာဏံ၊ နိဂမနေန ပရိယောသာနကလျာဏံ၊ သေသေန မဇ္ဈေကလျာဏံ. နာနာနုသန္ဓိကံ သုတ္တံ ပဌမေန အနုသန္ဓိနာ အာဒိကလျာဏံ၊ ပစ္ဆိမေန ပရိယောသာနကလျာဏံ၊ သေသေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏံ. သကလောပိ ဝါ သာသနဓမ္မော အတ္တနော အတ္ထဘူတေန သီလေန အာဒိကလျာဏော၊ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဖလေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏော၊ နိဗ္ဗာနေန ပရိယောသာနကလျာဏော. သီလသမာဓီဟိ ဝါ အာဒိကလျာဏော၊ ဝိပဿနာမဂ္ဂေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏော၊ ဖလနိဗ္ဗာနေဟိ ပရိယောသာနကလျာဏော. ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ ဝါ အာဒိကလျာဏော၊ ဓမ္မသုဓမ္မတာယ မဇ္ဈေကလျာဏော၊ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိယာ ပရိယောသာနကလျာဏော. တံ သုတွာ တထတ္တာယ ပဋိပန္နေန အဓိဂန္တဗ္ဗာယ အဘိသမ္ဗောဓိယာ ဝါ အာဒိကလျာဏော၊ ပစ္စေကဗောဓိယာ မဇ္ဈေကလျာဏော၊ သာဝကဗောဓိယာ ပရိယောသာနကလျာဏော. သုယျမာနော စေသ နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနတော သဝနေနပိ ကလျာဏမေဝ အာဝဟတီတိ အာဒိကလျာဏော၊ ပဋိပဇ္ဇိယမာနော သမထဝိပဿနာသုခါဝဟနတော ပဋိပတ္တိယာပိ သုခမေဝ အာဝဟတီတိ မဇ္ဈေကလျာဏော၊ တထာပဋိပန္နော စ ပဋိပတ္တိဖလေ နိဋ္ဌိတေ တာဒိဘာဝါဝဟနတော ပဋိပတ္တိဖလေနပိ ကလျာဏမေဝ အာဝဟတီတိ ပရိယောသာနကလျာဏော. နာထပ္ပဘဝတ္တာ စ ပဘဝသုဒ္ဓိယာ အာဒိကလျာဏော၊ အတ္ထသုဒ္ဓိယာ မဇ္ဈေကလျာဏော၊ ကိစ္စသုဒ္ဓိယာ ပရိယောသာနကလျာဏော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိ။ပေ။ ပရိယောသာနကလျာဏ’’န္တိ.

ယံ ပန ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သာသနဗြဟ္မစရိယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉ္စ ပကာသေတိ၊ နာနာနယေဟိ ဒီပေတိ၊ တံ ယထာနုရူပံ အတ္ထသမ္ပတ္တိယာ သာတ္ထံ၊ ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနံ. သင်္ကာသန၊ ပကာသန၊ ဝိဝရဏ၊ ဝိဘဇန၊ ဥတ္တာနီကရဏ ပညတ္တိအတ္ထပဒသမာယောဂတော သာတ္ထံ၊ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနံ၊ အတ္ထဂမ္ဘီရတာပဋိဝေဓဂမ္ဘီရတာဟိ ဝါ သာတ္ထံ၊ ဓမ္မဂမ္ဘီရတာဒေသနာဂမ္ဘီရတာဟိ သဗျဉ္ဇနံ. အတ္ထပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယတော ဝါ သာတ္ထံ၊ ဓမ္မနိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယတော သဗျဉ္ဇနံ. ပဏ္ဍိတဝေဒနီယတော ပရိက္ခကဇနပ္ပသာဒကန္တိ သာတ္ထံ၊ သဒ္ဓေယျတော လောကိယဇနပ္ပသာဒကန္တိ သဗျဉ္ဇနံ. ဂမ္ဘီရာဓိပ္ပါယတော သာတ္ထံ၊ ဥတ္တာနပဒတော သဗျဉ္ဇနံ. ဥပနေတဗ္ဗဿ အဘာဝတော သကလပရိပုဏ္ဏဘာဝေန ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ၊ အပနေတဗ္ဗဿ အဘာဝတော နိဒ္ဒေါသဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓံ၊ အပိစ ပဋိပတ္တိယာ အဓိဂမဗျတ္တိတော သာတ္ထံ၊ ပရိယတ္တိယာ အာဂမဗျတ္တိတော သဗျဉ္ဇနံ၊ သီလာဒိပဉ္စဓမ္မက္ခန္ဓပါရိပူရိယာ ပရိပုဏ္ဏံ၊ နိရုပက္ကိလေသတော နိတ္ထရဏတ္ထာယ ပဝတ္တိတော လောကာမိသနိရပေက္ခတော စ ပရိသုဒ္ဓံ၊ သိက္ခတ္တယပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ဗြဟ္မဘူတေဟိ သေဋ္ဌေဟိ စရိတဗ္ဗတော တေသံ စရိယဘာဝတော စ ဗြဟ္မစရိယံ. တသ္မာ ‘‘သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ။ပေ။ ပကာသေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဌမောတိ ဂဏနာနုပုဗ္ဗတော သဗ္ဗလောကုတ္တမဘာဝတော စ ပဌမော ပုဂ္ဂလော.

တဿေဝ သတ္ထု သာဝကောတိ တဿေဝ ယထာဝုတ္တဂုဏဿ သတ္ထု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဒေသနာယ သဝနန္တေ ဇာတော ဓမ္မသေနာပတိသဒိသော သာဝကော၊ န ပူရဏာဒိ ဝိယ ပဋိညာမတ္တေန သတ္ထု သာဝကော. ပါဋိပဒေါတိ ပဋိပဒါသင်္ခါတေန အရိယမဂ္ဂေန အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော ဘဝေါတိ ပါဋိပဒေါ၊ အနိဋ္ဌိတပဋိပတ္တိကိစ္စော ပဋိပဇ္ဇမာနောတိ အတ္ထော. သုတ္တဂေယျာဒိ ပရိယတ္တိဓမ္မော ဗဟုံ သုတော ဧတေနာတိ ဗဟုဿုတော. ပါတိမောက္ခသံဝရာဒိသီလေန စေဝ အာရညိကင်္ဂါဒိဓုတင်္ဂဝတေဟိ စ ဥပပန္နော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတောတိ သီလဝတူပပန္နော. ဣတိ ဘဂဝါ ‘‘လောကာနုကမ္ပာ နာမ ဟိတဇ္ဈာသယေန ဓမ္မဒေသနာ၊ သာ စ ဣမေသု ဧဝ တီသု ပုဂ္ဂလေသု ပဋိဗဒ္ဓါ’’တိ ဒဿေတိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဂါထာသု တဿနွယောတိ တဿေဝ သတ္ထု ပဋိပတ္တိယာ ဓမ္မဒေသနာယ စ အနုဂမနေန တဿနွယော အနုဇာတော. အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ သပရသန္တာနေသု ဓမ္မာလောကသင်္ခါတာယ ပဘာယ ကရဏတော ပဘင်္ကရာ. ဓမ္မမုဒီရယန္တာတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ကထေန္တာ. အပါပုရန္တီတိ ဥဂ္ဃါဋေန္တိ. အမတဿ နိဗ္ဗာနဿ. ဒွါရံ အရိယမဂ္ဂံ. ယောဂါတိ ကာမယောဂါဒိတော. သတ္ထဝါဟေနာတိ ဝေနေယျသတ္ထဝါဟနတော ဘဝကန္တာရနိတ္ထရဏတော သတ္ထဝါဟော၊ ဘဂဝါ၊ တေန သတ္ထဝါဟေန. သုဒေသိတံ မဂ္ဂမနုက္ကမန္တီတိ တေန သမ္မာ ဒေသိတံ အရိယမဂ္ဂံ တဿ ဒေသနာနုသာရေန အနုဂစ္ဆန္တိ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. အသုဘာနုပဿီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၅. ဆဋ္ဌေ အသုဘာနုပဿီတိ အသုဘံ အနုပဿန္တာ ဒွတ္တိံသာကာရဝသေန စေဝ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဂဟိတနိမိတ္တဿ ဥပသံဟရဏဝသေန စ ကာယသ္မိံ အသုဘံ အသုဘာကာရံ အနုပဿကာ ဟုတွာ ဝိဟရထ. အာနာပါနဿတီတိ အာနာပါနေ သတိ၊ တံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာ သတိ၊ အဿာသပဿာသပရိဂ္ဂါဟိကာ သတီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အာနန္တိ အဿာသော၊ နော ပဿာသော. ပါနန္တိ ပဿာသော၊ နော အဿာသော’’တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၆၀).

ဝေါတိ တုမှာကံ. အဇ္ဈတ္တန္တိ ဣဓ ဂေါစရဇ္ဈတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. ပရိမုခန္တိ အဘိမုခံ. သူပဋ္ဌိတာတိ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အာနာပါနဿတိ စ တုမှာကံ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတူတိ. အထ ဝါ ပရိမုခန္တိ ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ – ‘‘ပရီတိ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော၊ မုခန္တိ နိယျာနဋ္ဌော၊ သတီတိ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌော၊ တေန ဝုစ္စတိ ပရိမုခံ သတိ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၆၄). ဣမိနာ စတုသတိပဋ္ဌာနသောဠသပ္ပဘေဒါ အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ဧဝံ သင်္ခေပေနေဝ ရာဂစရိတဝိတက္ကစရိတာနံ သပ္ပါယံ ပဋိကူလမနသိကာရကာယာနုပဿနာဝသေန သမထကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ ဥပဒိသိတွာ ဣဒါနိ သုဒ္ဓဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿိနော ဝိဟရထာ’’တိ အာဟ. တတ္ထ အနိစ္စံ၊ အနိစ္စလက္ခဏံ၊ အနိစ္စာနုပဿနာ၊ အနိစ္စာနုပဿီတိ ဣဒံ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟုတွာ၊ အဘာဝတော၊ ဥဒယဗ္ဗယယောဂတော၊ တာဝကာလိကတော၊ နိစ္စပဋိက္ခေပတော စ ခန္ဓပဉ္စကံ အနိစ္စံ နာမ. တဿ ယော ဟုတွာ အဘာဝါကာရော၊ တံ အနိစ္စလက္ခဏံ နာမ. တံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာ ဝိပဿနာ အနိစ္စာနုပဿနာ. တံ အနိစ္စန္တိ ဝိပဿကော အနိစ္စာနုပဿီ. ဧတ္ထ စ ဧကာဒသဝိဓာ အသုဘကထာ ပဌမဇ္ဈာနံ ပါပေတွာ၊ သောဠသဝတ္ထုကာ စ အာနာပါနကထာ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ပါပေတွာ၊ ဝိပဿနာကထာ စ ဝိတ္ထာရတော ဝတ္တဗ္ဗာ၊ သာ ပန သဗ္ဗာကာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၇၃၇-၇၄၀) ကထိတာတိ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣဒါနိ အသုဘာနုပဿနာဒီဟိ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗံ ဖလဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘အသုဘာနုပဿီန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဘာယ ဓာတုယာတိ သုဘဘာဝေ၊ သုဘနိမိတ္တေတိ အတ္ထော. ရာဂါနုသယောတိ သုဘာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟော ကာမရာဂါနုသယော. သော ကေသာဒီသု ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဝါ အသုဘာနုပဿီနံ အသုဘနိမိတ္တံ ဂဟေတွာ တတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အဓိဂတေန အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဟီယတိ၊ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္ဒီယတီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အသုဘာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ကာမရာဂဿ ပဟာနာယာ’’တိ (အ. နိ. ၉.၃၊ ဥဒါ. ၃၁). ဗာဟိရာတိ ဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထုကတ္တာ အနတ္ထာဝဟတ္တာ စ ဗာဟိရာ ဗဟိဘူတာ. ဝိတက္ကာသယာတိ ကာမသင်္ကပ္ပါဒိမိစ္ဆာဝိတက္ကာ. တေ ဟိ အပ္ပဟီနာ အာသယာနုဂတာ သတိ ပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဝိတက္ကာသယာတိ ဝုတ္တာ. ကာမဝိတက္ကော စေတ္ထ ကာမရာဂဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတော ဧဝါတိ တဒဝသေသာ ဝိတက္ကာ ဧဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိဃာတပက္ခိကာတိ ဒုက္ခဘာဂိယာ၊ ဣစ္ဆာဝိဃာတနိဗ္ဗတ္တနကာ ဝါ. တေ န ဟောန္တီတိ တေ ပဟီယန္တိ. ဗျာပါဒဝိတက္ကော၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကော၊ ဉာတိဝိတက္ကော၊ ဇနပဒဝိတက္ကော၊ အမရာဝိတက္ကော၊ အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော၊ လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော၊ ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကောတိ အဋ္ဌ၊ ကာမဝိတက္ကေန သဒ္ဓိံ နဝဝိဓာ မဟာဝိတက္ကာ အာနာပါနဿတိသမာဓိနာ တန္နိဿိတာယ စ ဝိပဿနာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိက္ခမ္ဘိတာ. တံ ပါဒကံ ကတွာ အဓိဂတေန အရိယမဂ္ဂေန ယထာရဟံ အနဝသေသတော ပဟီယန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အာနာပါနဿတိ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဝိတက္ကုပစ္ဆေဒါယာ’’တိ (အ. နိ. ၉.၃၊ ဥဒါ. ၃၁).

ယာ အဝိဇ္ဇာ၊ သာ ပဟီယတီတိ ယာ သစ္စသဘာဝပဋိစ္ဆာဒိနီ သဗ္ဗာနတ္ထကာရီ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ မူလဘူတာ အဝိဇ္ဇာ၊ သာ အနိစ္စာနုပဿီနံ ဝိဟရတံ သမုစ္ဆိဇ္ဇတိ. ဣဒံ ကိရ ဘဂဝတာ အနိစ္စာကာရတော ဝုဋ္ဌိတဿ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော – တေဘူမကေသု သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာဒိတော သမ္မသနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝိပဿန္တာနံ ယဒါ အနိစ္စန္တိ ပဝတ္တမာနာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ မဂ္ဂေန ဃဋီယတိ၊ အနုက္ကမေန အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေသံ အနိစ္စာနုပဿီနံ ဝိဟရတံ အဝိဇ္ဇာ အနဝသေသတော ပဟီယတိ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. အနိစ္စာနုပဿီနံ ဝိဟရတန္တိ ဣဒံ အနိစ္စလက္ခဏဿ တေသံ ပါကဋဘာဝတော ဣတရဿ လက္ခဏဒွယဿ ဂဟဏေ ဥပါယဘာဝတော ဝါ ဝုတ္တံ၊ န ပန ဧကဿေဝ လက္ခဏဿ အနုပဿိတဗ္ဗတော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ၊ ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅). အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘အနိစ္စသညိနော ဟိ၊ မေဃိယ၊ အနတ္တသညာ သဏ္ဌာတိ၊ အနတ္တသညီ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃါတံ ပါပုဏာတီ’’တိ.

ဂါထာသု အာနာပါနေ ပဋိဿတောတိ အာနာပါနနိမိတ္တသ္မိံ ပဋိ ပဋိ သတော၊ ဥပဋ္ဌိတဿတီတိ အတ္ထော. ပဿန္တိ အာသဝက္ခယဉာဏစက္ခုနာ သင်္ခါရူပသမံ နိဗ္ဗာနံ ပဿန္တော. အာတာပီ သဗ္ဗဒါတိ အန္တရာဝေါသာနံ အနာပဇ္ဇိတွာ အသုဘာနုပဿနာဒီသု သတတံ အာတာပီ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော၊ တတော ဧဝ ယတော ဝါယမမာနော၊ နိယတော ဝါ သမ္မတ္တနိယာမေန တတ္ထ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထေ နိဗ္ဗာနေ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုစ္စတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၆. သတ္တမေ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နဿာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မော နာမ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော၊ တဿ ဓမ္မဿ အနုဓမ္မော သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒိ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါဓမ္မော၊ တံ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပန္နဿ အဓိဂန္တုံ ပဋိပဇ္ဇမာနဿ. အယမနုဓမ္မော ဟောတီတိ အယံ အနုစ္ဆဝိကသဘာဝေါ ပတိရူပသဘာဝေါ ဟောတိ. ဝေယျာကရဏာယာတိ ကထနာယ. ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နောယန္တိ ယန္တိ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယေန အနုဓမ္မေန တံ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပန္နောတိ ဗျာကရမာနော သမ္မဒေဝ ဗျာကရောန္တော နာမ သိယာ၊ န တတောနိဒါနံ ဝိညူဟိ ဂရဟိတဗ္ဗော သိယာတိ. ယန္တိ ဝါ ကိရိယာပရာမသနံ၊ တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘ယဒိဒံ ဓမ္မဿေဝ ဘာသနံ၊ ဓမ္မဝိတက္ကဿေဝ စ ဝိတက္ကနံ တဒုဘယာဘာဝေ ဉာဏုပေက္ခာယ၊ အယံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နဿ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ အယန္တိ ကထနာယာနုရူပဟေတု အနုစ္ဆဝိကကာရဏံ. ဘာသမာနော ဓမ္မံယေဝ ဘာသေယျာတိ ကထေန္တော စေ ဒသကထာဝတ္ထုဓမ္မံယေဝ ကထေယျ၊ န တပ္ပဋိပက္ခမဟိစ္ဆတာဒိအဓမ္မံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ၊ သန္တုဋ္ဌိကထာ၊ ပဝိဝေကကထာ၊ အသံသဂ္ဂကထာ၊ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ၊ သီလကထာ၊ သမာဓိကထာ၊ ပညာကထာ၊ ဝိမုတ္တိကထာ၊ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ၊ ဧဝရူပါယ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ (အ. နိ. ၉.၃၊ ဥဒါ. ၃၁).

အဘိသလ္လေခိကာယ ကထာယ လာဘီ ဧဝ ဟိ တံ ဘာသေယျ. ဧတေန ကလျာဏမိတ္တသမ္ပဒါ ဒဿိတာ.

ဓမ္မဝိတက္ကန္တိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒိံ ဓမ္မတော အနပေတံ ဝိတက္ကယတော ‘‘သီလာဒိပဋိပဒံ ပရိပူရေဿာမီ’’တိ ဥပရူပရိ ဥဿာဟော အဘိဝဍ္ဎိဿတိ. သော ပန ဝိတက္ကော သီလာဒီနံ အနုပကာရဓမ္မေ ဝဇ္ဇေတွာ ဥပကာရဓမ္မေ အနုဗြူဟနဝသေန ဟာနဘာဂိယဘာဝံ အပနေတွာ ဌိတိဘာဂိယဘာဝေပိ အဋ္ဌတွာ ဝိသေသဘာဂိယတံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယတဉ္စ ပါပနဝသေန ပဝတ္တိယာ အနေကပ္ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. နော အဓမ္မဝိတက္ကန္တိ ကာမဝိတက္ကံ နော ဝိတက္ကေယျာတိ အတ္ထော. တဒုဘယံ ဝါ ပနာတိ ယဒေတံ ပရေသံ အနုဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဓမ္မဘာသနံ အတ္တနော အနုဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဓမ္မဝိတက္ကနဉ္စ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ပန တံ ဥဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ အပ္ပဋိပဇ္ဇိတွာ အကတွာ. ဥပေက္ခကောတိ တထာပဋိပတ္တိယံ ဥဒါသီနော သမထဝိပဿနာဘာဝနမေဝ အနုဗြူဟန္တော ဝိဟရေယျ၊ သမထပဋိပတ္တိယံ ဥပေက္ခကော ဟုတွာ ဝိပဿနာယမေဝ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိဟရေယျ. ဝိပဿနမ္ပိ ဥဿုက္ကာပေတွာ တတ္ထပိ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဝသေန ဥပေက္ခကော ယာဝ ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂေန ဃဋီယတိ၊ တာဝ ယထာ တံ တိက္ခံ သူရံ ပသန္နံ ဟုတွာ ဝဟတိ၊ တထာ ဝိဟရေယျ သတော သမ္ပဇာနောတိ.

ဂါထာသု သမထဝိပဿနာဓမ္မော အာရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာရာမော ဧတဿာတိ ဓမ္မာရာမော. တသ္မိံယေဝ ဓမ္မေ ရတောတိ ဓမ္မရတော. တဿေဝ ဓမ္မဿ ပုနပ္ပုနံ ဝိစိန္တနတော ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ တံ ဓမ္မံ အာဝဇ္ဇေန္တော၊ မနသိ ကရောန္တောတိ အတ္ထော. အနုဿရန္တိ တမေဝ ဓမ္မံ ဥပရူပရိဘာဝနာဝသေန အနုဿရန္တော. အထ ဝါ ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဌတွာ ပရေသံ ဒေသနာဝသေန သီလာဒိဓမ္မော အာရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာရာမော ဧတဿာတိ ဓမ္မာရာမော. တထေဝ တသ္မိံ ဓမ္မေ ရတော အဘိရတောတိ ဓမ္မရတော. တေသံယေဝ သီလာဒိဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသန္တော ကာမဝိတက္ကာဒီနံ ဩကာသံ အဒတွာ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒိဓမ္မံယေဝ အနုဝိစိန္တနတော ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ. တဒုဘယံ ဝါ ပန ဩဠာရိကတော ဒဟန္တော အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ သမထဝိပဿနာဓမ္မမေဝ ဥပရူပရိ ဘာဝနာဝသေန အနုဿရန္တော အနုဗြူဟနဝသေန ပဝတ္တေန္တော. သဒ္ဓမ္မာတိ သတ္တတိံသပ္ပဘေဒါ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မာ စ န ပရိဟာယတိ၊ န စိရဿေဝ တံ အဓိဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ တဿ အနုဿရဏဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘စရံ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စရံ ဝါတိ ဘိက္ခာစာရဝသေန စင်္ကမနဝသေန စ စရန္တော ဝါ. ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌန္တိ တိဋ္ဌန္တော ဝါ နိသိန္နော ဝါ၊ ဥဒ ဝါ သယန္တိ သယန္တော ဝါ. ဧဝံ စတူသုပိ ဣရိယာပထေသု. အဇ္ဈတ္တံ သမယံ စိတ္တန္တိ ယထာဝုတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတေ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ အတ္တနော စိတ္တံ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ဝူပသမနဝသေန ပဇဟနဝသေန သမယံ သမေန္တော. သန္တိမေဝါဓိဂစ္ဆတီတိ အစ္စန္တသန္တိံ နိဗ္ဗာနမေဝ ပါပုဏာတီတိ.

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. အန္ဓကရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၇. အဋ္ဌမေ အကုသလဝိတက္ကာတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာ ဝိတက္ကာ. အန္ဓကရဏာတိအာဒီသု ယဿ သယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တံ ယထာဘူတဒဿနနိဝါရဏေန အန္ဓံ ကရောန္တီတိ အန္ဓကရဏာ. န ပညာစက္ခုံ ကရောန္တီတိ အစက္ခုကရဏာ. အညာဏံ ကရောန္တီတိ အညာဏကရဏာ. ပညာနိရောဓိကာတိ ကမ္မဿကတာပညာ၊ ဈာနပညာ၊ ဝိပဿနာပညာတိ ဣမာ တိဿော ပညာ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန နိရောဓေန္တီတိ ပညာနိရောဓိကာ. အနိဋ္ဌဖလဒါယကတ္တာ ဒုက္ခသင်္ခါတဿ ဝိဃာတဿ ပက္ခေ ဝတ္တန္တီတိ ဝိဃာတပက္ခိကာ. ကိလေသနိဗ္ဗာနံ န သံဝတ္တယန္တီတိ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာ.

ကာမဝိတက္ကောတိ ကာမပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော. သော ဟိ ကိလေသကာမသဟိတော ဟုတွာ ဝတ္ထုကာမေသု ပဝတ္တတိ. ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော. ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. ဣမေ ဒွေ စ သတ္တေသုပိ သင်္ခါရေသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကာမဝိတက္ကော ဟိ ပိယမနာပေ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ဝိတက္ကေန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဗျာပါဒဝိတက္ကော အပ္ပိယေ အမနာပေ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ကုဇ္ဈိတွာ ဩလောကနကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နာသနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကော သင်္ခါရေသု န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာပေတဗ္ဗာ နာမ နတ္ထိ၊ ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဟညန္တု ဝါ ဗဇ္ဈန္တု ဝါ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တု ဝါ ဝိနဿန္တု ဝါ မာ ဝါ အဟေသု’’န္တိ စိန္တနကာလေ ပန သတ္တေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ဣမေယေဝ ပန ကာမသင်္ကပ္ပါဒယော. အတ္ထတော ဟိ ကာမဝိတက္ကာဒီနံ ကာမသင်္ကပ္ပါဒီနဉ္စ နာနာကရဏံ နတ္ထိ၊ တံသမ္ပယုတ္တာ ပန သညာဒယော ကာမသညာဒယော. ကာမဓာတုအာဒီနံ ပန ယသ္မာ ပါဠိယံ –

‘‘ကာမပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော။ပေ။ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု၊ သဗ္ဗေပိ အကုသလာ ဓမ္မာ ကာမဓာတု. ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော။ပေ။ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဗျာပါဒဓာတု. ဒသသု အာဃာတဝတ္ထူသု စိတ္တဿ အာဃာတော ပဋိဃာတော။ပေ။ အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဗျာပါဒဓာတု. ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဟိံသာဓာတု. ဣဓေကစ္စော ပါဏိနာ ဝါ လေဍ္ဍုနာ ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထေန ဝါ ရဇ္ဇုယာ ဝါ အညတရညတရေန သတ္တေ ဝိဟေဌေတိ၊ အယံ ဝိဟိံသာဓာတူ’’တိ (ဝိဘ. ၁၈၂၊ ၉၁၀) –

အာဂတတ္တာ ဝိသေသော လဗ္ဘတိ.

တတ္ထ ဒွေ ကထာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ စ အသမ္ဘိန္နာ စ. တတ္ထ ကာမဓာတုယာ ဂဟိတာယ ဣတရာ ဒွေပိ ဂဟိတာ နာမ ဟောန္တိ. တတော ပန နီဟရိတွာ အယံ ဗျာပါဒဓာတု၊ အယံ ဝိဟိံသာဓာတူတိ ဒဿေတီတိ အယံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ နာမ. ကာမဓာတုံ ကထေန္တော ပန ဘဂဝါ ဗျာပါဒဓာတုံ ဗျာပါဒဓာတုဋ္ဌာနေ၊ ဝိဟိံသာဓာတုံ ဝိဟိံသာဓာတုဋ္ဌာနေ ဌပေတွာဝ အဝသေသံ ကာမဓာတု နာမာတိ ကထေသီတိ အယံ အသမ္ဘိန္နကထာ နာမ.

သုက္ကပက္ခေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. နေက္ခမ္မပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော နေက္ခမ္မဝိတက္ကော. သော အသုဘပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော ဟောတိ၊ အသုဘဇ္ဈာနေ ရူပါဝစရော၊ တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော. အဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အဗျာပါဒဝိတက္ကော. သော မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော ဟောတိ၊ မေတ္တာဈာနေ ရူပါဝစရော၊ တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော. အဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အဝိဟိံသာဝိတက္ကော. သော ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော၊ ကရုဏာဇ္ဈာနေ ရူပါဝစရော၊ တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော. ယဒါ ပန အလောဘော သီသံ ဟောတိ၊ တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဟောန္တိ. ယဒါ မေတ္တာ သီသံ ဟောတိ၊ တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဟောန္တိ. ယဒါ ကရုဏာ သီသံ ဟောတိ၊ တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဟောန္တိ.

ဣမေယေဝ ပန နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒယော. အတ္ထတော ဟိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒီနံ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒီနဉ္စ နာနာကရဏံ နတ္ထိ၊ တံသမ္ပယုတ္တာ ပန သညာဒယော နေက္ခမ္မသညာဒယော. နေက္ခမ္မဓာတုအာဒီနံ ပန ယသ္မာ ပါဠိယံ –

‘‘နေက္ခမ္မပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ၊ အယံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မဓာတု၊ သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မဓာတု. အဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အဗျာပါဒဓာတု. ယာ သတ္တေသု မေတ္တိ မေတ္တာယနာ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အဗျာပါဒဓာတု. အဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ – အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဟိံသာဓာတု. ယာ သတ္တေသု ကရုဏာ ကရုဏာယနာ ကရုဏာစေတောဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဟိံသာဓာတူ’’တိ. (ဝိဘ. ၁၈၂) –

အာဂတတ္တာ ဝိသေသော လဗ္ဘတိ. ဣဓာပိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ၊ အသမ္ဘိန္နာတိ ဒွေ ကထာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဂါထာသု ဝိတက္ကယေတိ ဝိတက္ကေယျ. နိရာကရေတိ အတ္တနော သန္တာနတော နီဟရေယျ ဝိနောဒေယျ၊ ပဇဟေယျာတိ အတ္ထော. သဝေ ဝိတက္ကာနိ ဝိစာရိတာနိ၊ သမေတိ ဝုဋ္ဌီဝ ရဇံ သမူဟတန္တိ ယထာ နာမ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ ပထဝိယံ သမူဟတံ သမန္တတော ဥဋ္ဌိတံ ရဇံ မဟတော အကာလမေဃဿ ဝဿတော ဝုဋ္ဌိ ဌာနသော ဝူပသမေတိ၊ ဧဝမေဝ သော ယောဂါဝစရော ဝိတက္ကာနိ မိစ္ဆာဝိတက္ကေ စ ဝိစာရိတာနိ တံသမ္ပယုတ္တဝိစာရေ စ သမေတိ ဝူပသမေတိ သမုစ္ဆိန္ဒတိ. တထာဘူတော စ ဝိတက္ကူပသမေန စေတသာ သဗ္ဗေသံ မိစ္ဆာဝိတက္ကာနံ ဥပသမနတော ဝိတက္ကူပသမေန အရိယမဂ္ဂစိတ္တေန. ဣဓေဝ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ၊ သန္တိပဒံ နိဗ္ဗာနံ၊ သမဇ္ဈဂါ သမဓိဂတော ဟောတီတိ.

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. အန္တရာမလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၈. နဝမေ အန္တရာမလာတိ ဧတ္ထ အန္တရာသဒ္ဒေါ –

‘‘နဒီတီရေသု သဏ္ဌာနေ၊ သဘာသု ရထိယာသု စ၊

ဇနာ သင်္ဂမ္မ မန္တေန္တိ၊ မဉ္စ တဉ္စ ကိမန္တရ’’န္တိ. –

အာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၂၂၈) ကာရဏေ အာဂတော. ‘‘အဒ္ဒသာ မံ၊ ဘန္တေ၊ အညတရာ ဣတ္ထီ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ ဘာဇနံ ဓောဝန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၄၉) ခဏေ. ‘‘အပိစာယံ တပေါဒါ ဒွိန္နံ မဟာနိရယာနံ အန္တရိကာယ အာဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂၃၁) ဝိဝရေ.

‘‘ပီတဝတ္ထေ ပီတဓဇေ၊ ပီတာလင်္ကာရဘူသိတေ၊

ပီတန္တရာဟိ ဝဂ္ဂူဟိ၊ အပိဠန္ဓာဝ သောဘသီ’’တိ. –

အာဒီသု (ဝိ. ဝ. ၆၅၈) ဥတ္တရိသာဋကေ. ‘‘ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါ’’တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၂၀) စိတ္တေ. ဣဓာပိ စိတ္တေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ အန္တရေ စိတ္တေ ဘဝါ အန္တရာ. ယသ္မိံ သန္တာနေ ဥပ္ပန္နာ၊ တဿ မလိနဘာဝကရဏတော မလာ. တတ္ထ မလံ နာမ ဒုဝိဓံ – သရီရမလံ၊ စိတ္တမလန္တိ. တေသု သရီရမလံ သေဒဇလ္လိကာဒိ သရီရေ နိဗ္ဗတ္တံ၊ တတ္ထ လဂ္ဂံ အာဂန္တုကရဇဉ္စ၊ တံ ဥဒကေနပိ နီဟရဏီယံ၊ န တထာ သံကိလေသိကံ. စိတ္တမလံ ပန ရာဂါဒိသံကိလေသိကံ၊ တံ အရိယမဂ္ဂေဟေဝ နီဟရဏီယံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပေါရာဏေဟိ –

‘‘ရူပေန သံကိလိဋ္ဌေန၊ သံကိလိဿန္တိ မာဏဝါ၊

ရူပေ သုဒ္ဓေ ဝိသုဇ္ဈန္တိ၊ အနက္ခာတံ မဟေသိနာ.

‘‘စိတ္တေန သံကိလိဋ္ဌေန၊ သံကိလိဿန္တိ မာဏဝါ၊

စိတ္တေ သုဒ္ဓေ ဝိသုဇ္ဈန္တိ၊ ဣတိ ဝုတ္တံ မဟေသိနာ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၆)၊

တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘စိတ္တသံကိလေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ သံကိလိဿန္တိ၊ စိတ္တဝေါဒါနာ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၀၀). တသ္မာ ဘဂဝါ ဣဓာပိ စိတ္တမလဝိသောဓနာယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တရာမလာ’’တိ အာဟ.

ယထာ စေတေ လောဘာဒယော သတ္တာနံ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ မလိနဘာဝကရာ နာနပ္ပကာရသံကိလေသဝိဓာယကာတိ အန္တရာမလာ၊ ဧဝံ ဧကတော ဘုဉ္ဇိတွာ၊ ဧကတော သယိတွာ၊ ဩတာရဂဝေသီ အမိတ္တသတ္တု ဝိယ စိတ္တေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သတ္တာနံ နာနာဝိဓအနတ္ထာဝဟာ၊ နာနပ္ပကာရဒုက္ခနိဗ္ဗတ္တကာတိ ဒဿေန္တော ‘‘အန္တရာအမိတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မိတ္တပဋိပက္ခတော အမိတ္တာ၊ သပတ္တကိစ္စကရဏတော သပတ္တာ၊ ဟိံသနတော ဝဓကာ၊ ဥဇုဝိပစ္စနီကတော ပစ္စတ္ထိကာ.

တတ္ထ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ လောဘာဒီနံ အမိတ္တာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝေရီပုဂ္ဂလော ဟိ အန္တရံ လဘမာနော အတ္တနော ဝေရိဿ သတ္ထေန ဝါ သီသံ ပါတေတိ၊ ဥပါယေန ဝါ မဟန္တံ အနတ္ထံ ဥပ္ပါဒေတိ. ဣမေ စ လောဘာဒယော ပညာသိရပါတနေန ယောနိသမ္ပဋိပါဒနေန စ တာဒိသံ တတော ဗလဝတရံ အနတ္ထံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ. ကထံ? စက္ခုဒွါရသ္မိဉှိ ဣဋ္ဌာဒီသု အာရမ္မဏေသု အာပါထဂတေသု ယထာရဟံ တာနိ အာရဗ္ဘ လောဘာဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဧတ္တာဝတာဿ ပညာသိရံ ပါတိတံ နာမ ဟောတိ. သောတဒွါရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ တာဝ ပညာသိရပါတနတော အမိတ္တာဒိသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. လောဘာဒယော ပန ကမ္မနိဒါနာ ဟုတွာ အဏ္ဍဇာဒိဘေဒါ စတဿော ယောနိယော ဥပနေန္တိ. တဿ ယောနိဥပဂမနမူလကာနိ ပဉ္စဝီသတိ မဟာဘယာနိ ဒွတ္တိံသ ကမ္မကရဏာနိ စ အာဂတာနေဝ ဟောန္တိ. ဧဝံ ယောနိသမ္ပဋိပါဒနတောပိ နေသံ အမိတ္တာဒိသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ လောဘာဒယော အမိတ္တာဒိသဒိသတာယ စိတ္တသမ္ဘူတတာယ စ ‘‘အန္တရာအမိတ္တာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာ. အပိစ အမိတ္တေဟိ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျံ လောဘာဒယော ကရောန္တိ၊ အမိတ္တာဒိဘာဝေါ စ လောဘာဒီဟိ ဇာယတီတိ တေသံ အမိတ္တာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဒိသော ဒိသံ ယန္တံ ကယိရာ၊ ဝေရီ ဝါ ပန ဝေရိနံ၊

မိစ္ဆာပဏိဟိတံ စိတ္တံ၊ ပါပိယော နံ တတော ကရေ’’တိ. (ဓ. ပ. ၄၂၊ ဥဒါ. ၃၃)၊

ဂါထာသု အတ္တနော ပရေသဉ္စ အနတ္ထံ ဇနေတီတိ အနတ္ထဇနနော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယဒပိ လုဒ္ဓေါ အဘိသင်္ခရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ တဒပိ အကုသလံ၊ ယဒပိ လုဒ္ဓေါ လောဘေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပရဿ အသတာ ဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေတိ ဝဓေန ဝါ ဗန္ဓေန ဝါ ဇာနိယာ ဝါ ဂရဟာယ ဝါ ပဗ္ဗာဇနာယ ဝါ ဗလဝမှိ ဗလတ္ထော ဣတိ၊ တဒပိ အကုသလံ၊ ဣတိဿမေ လောဘဇာ လောဘနိဒါနာ လောဘသမုဒယာ လောဘပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၇၀).

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

‘‘ရတ္တော ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ရာဂေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ၊ ပရဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ၊ ဥဘယဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ၊ စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၃.၅၄).

စိတ္တပ္ပကောပနောတိ စိတ္တသင်္ခေါဘနော. လောဘော ဟိ လောဘနီယေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော စိတ္တံ ခေါဘေန္တော ပကောပေန္တော ဝိပရိဏာမေန္တော ဝိကာရံ အာပါဒေန္တော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပသာဒါဒိဝသေန ပဝတ္တိတုံ န ဒေတိ. ဘယမန္တရတော ဇာတံ၊ တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတီတိ တံ လောဘသင်္ခါတံ အန္တရတော အဗ္ဘန္တရေ အတ္တနော စိတ္တေယေဝ ဇာတံ အနတ္ထဇနနစိတ္တပ္ပကောပနာဒိံ ဘယံ ဘယဟေတုံ အယံ ဗာလမဟာဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ န ဇာနာတီတိ.

လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတီတိ အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒိဘေဒံ အတ္ထံ ဟိတံ လုဒ္ဓပုဂ္ဂလော ယထာဘူတံ န ဇာနာတိ. ဓမ္မံ န ပဿတီတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မမ္ပိ လုဒ္ဓေါ လောဘေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော န ပဿတိ ပစ္စက္ခတော န ဇာနာတိ၊ ပဂေဝ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ရတ္တော ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ရာဂေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ၊ ပရတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ၊ ဥဘယတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၃.၅၅).

အန္ဓတမန္တိ အန္ဓဘာဝကရံ တမံ. ယန္တိ ယတ္ထ. ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနံ. ယသ္မိံ ကာလေ လောဘော သဟတေ အဘိဘဝတိ နရံ၊ အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတီတိ. ယန္တိ ဝါ ကာရဏဝစနံ. ယသ္မာ လောဘော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နရံ သဟတေ အဘိဘဝတိ၊ တသ္မာ အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတီတိ ယောဇနာ၊ ယ-တ-သဒ္ဒါနံ ဧကန္တသမ္ဗန္ဓဘာဝတော. အထ ဝါ ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ၊ ‘‘လောဘော သဟတေ’’တိ ဧတ္ထ ယဒေတံ လောဘဿ သဟနံ အဘိဘဝနံ ဝုတ္တံ. ဧတံ အန္ဓဘာဝကရဿ တမဿ ဂမနံ ဥပ္ပါဒေါတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယံ နရံ လောဘော သဟတေ အဘိဘဝတိ၊ တဿ အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ၊ တတော စ လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ လုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ယော စ လောဘံ ပဟန္တွာနာတိ ယော ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂဝသေန ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန စ ယထာရဟံ သမထဝိပဿနာဟိ လောဘံ ပဇဟိတွာ တထာ ပဇဟနဟေတု လောဘနေယျေ ဒိဗ္ဗေပိ ရူပါဒိကေ ဥပဋ္ဌိတေ န လုဗ္ဘတိ၊ ဗလဝဝိပဿနာနုဘာဝေန လောဘော ပဟီယတေ တမှာတိ တသ္မာ အရိယပုဂ္ဂလာ အရိယမဂ္ဂေန လောဘော ပဟီယတိ ပဇဟီယတိ၊ အစ္စန္တမေဝ ပရိစ္စဇီယတိ. ယထာ ကိံ? ဥဒဗိန္ဒူဝ ပေါက္ခရာတိ ပဒုမိနိပဏ္ဏတော ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ. သေသဂါထာနမ္ပိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

တထာ ဒေါသဿ –

‘‘ယဒပိ ဒုဋ္ဌော အဘိသင်္ခရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ တဒပိ အကုသလံ၊ ယဒပိ ဒုဋ္ဌော ဒေါသေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပရဿ အသတာ ဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေတိ ဝဓေန ဝါ ဗန္ဓေန ဝါ ဇာနိယာ ဝါ ဂရဟာယ ဝါ ပဗ္ဗာဇနာယ ဝါ ဗလဝမှိ ဗလတ္ထော ဣတိ၊ တဒပိ အကုသလံ. ဣတိဿမေ ဒေါသဇာ ဒေါသနိဒါနာ ဒေါသသမုဒယာ ဒေါသပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၇၀).

တထာ –

‘‘ဒုဋ္ဌော ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဒေါသေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ၊ ပရဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ၊ ဥဘယဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၅၅).

တထာ –

‘‘ဒုဋ္ဌော ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဒေါသေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ၊ ပရတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ၊ ဥဘယတ္ထမ္ပိ ယထာ ဘူတံ န ပဇာနာတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၅၅) –

အာဒိသုတ္တပဒါနုသာရေန အနတ္ထဇနနတာ အတ္ထဟာနိဟေတုတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တထာ မောဟဿ ‘‘ယဒပိ မူဠှော အဘိသင်္ခရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၃.၇၀)၊ ‘‘မူဠှော ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ မောဟေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တဗျာဗာဓာယပိ စေတေတီ’’တိအာဒိနာ(အ. နိ. ၃.၅၅)၊ ‘‘အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၃.၅၅) စ အာဂတသုတ္တပဒါနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တာလပက္ကံဝ ဗန္ဓနာတိ တာလဖလံ ဝိယ ဥသုမုပ္ပါဒေန ဝဏ္ဋတော၊ တတိယမဂ္ဂဉာဏုပ္ပါဒေန တဿ စိတ္တတော ဒေါသော ပဟီယတိ၊ ပရိစ္စဇီယတီတိ အတ္ထော. မောဟံ ဝိဟန္တိ သော သဗ္ဗန္တိ သော အရိယပုဂ္ဂလော သဗ္ဗံ အနဝသေသံ မောဟံ စတုတ္ထမဂ္ဂေန ဝိဟန္တိ ဝိဓမတိ သမုစ္ဆိန္ဒတိ. အာဒိစ္စောဝုဒယံ တမန္တိ အာဒိစ္စော ဝိယ ဥဒယံ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တော တမံ အန္ဓကာရံ.

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဒေဝဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၉. ဒသမေ တီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသဒ္ဓမ္မေဟိ အဘိဘူတောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဒေဝဒတ္တေ ဟိ အဝီစိမဟာနိရယံ ပဝိဋ္ဌေ ဒေဝဒတ္တပက္ခိယာ အညတိတ္ထိယာ စ ‘‘သမဏေန ဂေါတမေန အဘိသပိတော ဒေဝဒတ္တော ပထဝိံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ အဗ္ဘာစိက္ခိံသု. တံ သုတွာ သာသနေ အနဘိပ္ပသန္နာ မနုဿာ ‘‘သိယာ နု ခေါ ဧတဒေဝံ၊ ယထာ ဣမေ ဘဏန္တီ’’တိ အာသင်္ကံ ဥပ္ပါဒေသုံ. တံ ပဝတ္တိံ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ. အထ ဘဂဝါ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာ ကဿစိ အဘိသပံ ဒေန္တိ၊ တသ္မာ န ဒေဝဒတ္တော မယာ အဘိသပိတော၊ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ နိရယံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ ဝတွာ တေသံ မိစ္ဆာဂါဟံ ပဋိသေဓေန္တော ဣမာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဣဒံ သုတ္တံ အဘာသိ.

တတ္ထ အသဒ္ဓမ္မေဟီတိ အသတံ ဓမ္မေဟိ၊ အသန္တေဟိ ဝါ ဓမ္မေဟိ. အတေကိစ္ဆောတိ ဗုဒ္ဓေဟိပိ အနိဝတ္တနီယတ္တာ အဝီစိနိဗ္ဗတ္တိယာ တိကိစ္ဆာဘာဝတော အတေကိစ္ဆော၊ အတိကိစ္ဆနီယောတိ အတ္ထော. အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယေန ပဝတ္တာ ပါပါ ဣစ္ဆာ ဧတဿာတိ ပါပိစ္ဆော၊ တဿ ဘာဝေါ ပါပိစ္ဆတာ၊ တာယ. ‘‘အဟံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမိ၊ သံဃံ ပရိဟရိဿာမီ’’တိ တဿ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပန္နာ. ကောကာလိကာဒယော ပါပါ လာမကာ မိတ္တာ ဧတဿာတိ ပါပမိတ္တော၊ တဿ ဘာဝေါ ပါပမိတ္တတာ၊ တာယ. ဥတ္တရိကရဏီယေတိ ဈာနာဘိညာဟိ ဥတ္တရိကရဏီယေ အဓိဂန္တဗ္ဗေ မဂ္ဂဖလေ အနဓိဂတေ သတိ ဧဝ၊ တံ အနဓိဂန္တွာတိ အတ္ထော. ဩရမတ္တကေနာတိ အပ္ပမတ္တကေန ဈာနာဘိညာမတ္တေန. ဝိသေသာဓိဂမေနာတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဓိဂမေန. အန္တရာတိ ဝေမဇ္ဈေ. ဝေါသာနံ အာပါဒီတိ အကတကိစ္စောဝ သမာနော ‘‘ကတကိစ္စောမှီ’’တိ မညမာနော သမဏဓမ္မတော ဝိဂမံ အာပဇ္ဇိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမိနာ သုတ္တေန ဝိသေသတော ပုထုဇ္ဇနဘာဝေ အာဒီနဝံ ပကာသေသိ ဘာရိယော ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ၊ ယတြ ဟိ နာမ ဈာနာဘိညာပရိယောသာနာ သမ္ပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာပိ အနေကာနတ္ထာဝဟံ နာနာဝိဓံ ဒုက္ခဟေတုံ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနံ အသပ္ပုရိသသံသဂ္ဂံ အာလသိယာနုယောဂဉ္စ အဝိဇဟန္တော အဝီစိမှိ ကပ္ပဋ္ဌိယံ အတေကိစ္ဆံ ကိဗ္ဗိသံ ပသဝိဿတီတိ.

ဂါထာသု မာတိ ပဋိသေဓေ နိပါတော. ဇာတူတိ ဧကံသေန. ကောစီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝစနံ. လောကသ္မိန္တိ သတ္တလောကေ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ကောစိ ပုဂ္ဂလော ဧကံသေန ပါပိစ္ဆော မာ ဟောတူ’’တိ. တဒမိနာပိ ဇာနာထ၊ ပါပိစ္ဆာနံ ယထာ ဂတီတိ ပါပိစ္ဆာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ယထာ ဂတိ ယာဒိသီ နိပ္ဖတ္တိ၊ ယာဒိသော အဘိသမ္ပရာယော၊ တံ ဣမိနာပိ ကာရဏေန ဇာနာထာတိ ဒေဝဒတ္တံ နိဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ပဏ္ဍိတောတိ သမညာတောတိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စေန ပဏ္ဍိတောတိ ဉာတော. ဘာဝိတတ္တောတိ သမ္မတောတိ ဈာနာဘိညာဟိ ဘာဝိတစိတ္တောတိ သမ္ဘာဝိတော. တထာ ဟိ သော ပုဗ္ဗေ ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ဂေါဓိပုတ္တော၊ မဟာနုဘာဝေါ ဂေါဓိပုတ္တော’’တိ ဓမ္မသေနာပတိနာပိ ပသံသိတော အဟောသိ. ဇလံဝ ယသသာ အဋ္ဌာ၊ ဒေဝဒတ္တောတိ ဝိဿုတောတိ အတ္တနော ကိတ္တိယာ ပရိဝါရေန ဇလန္တော ဝိယ ဩဘာသေန္တော ဝိယ ဌိတော ဒေဝဒတ္တောတိ ဧဝံ ဝိဿုတော ပါကဋော အဟောသိ. ‘‘မေ သုတ္တ’’န္တိပိ ပါဌော၊ မယာ သုတံ သုတမတ္တံ၊ ကတိပါဟေနေဝ အတထာဘူတတ္တာ တဿ တံ ပဏ္ဍိစ္စာဒိ သဝနမတ္တမေဝါတိ အတ္ထော.

သော သမာနမနုစိဏ္ဏော၊ အာသဇ္ဇ နံ တထာဂတန္တိ သော ဧဝံဘူတော ဒေဝဒတ္တော ‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ သကျပုတ္တော၊ အဟမ္ပိ သကျပုတ္တော၊ ဗုဒ္ဓေါပိ သမဏော၊ အဟမ္ပိ သမဏော၊ ဗုဒ္ဓေါပိ ဣဒ္ဓိမာ၊ အဟမ္ပိ ဣဒ္ဓိမာ၊ ဗုဒ္ဓေါပိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော၊ အဟမ္ပိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော၊ ဗုဒ္ဓေါပိ ဒိဗ္ဗသောတကော၊ အဟမ္ပိ ဒိဗ္ဗသောတကော၊ ဗုဒ္ဓေါပိ စေတောပရိယဉာဏလာဘီ၊ အဟမ္ပိ စေတောပရိယဉာဏလာဘီ၊ ဗုဒ္ဓေါပိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေ ဓမ္မေ ဇာနာတိ၊ အဟမ္ပိ တေ ဇာနာမီ’’တိ အတ္တနော ပမာဏံ အဇာနိတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အတ္တနာ သမသမဋ္ဌပနေန သမာနံ အာပဇ္ဇန္တော ‘‘ဣဒါနာဟံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမိ၊ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမီ’’တိ အဘိမာရပယောဇနာ တထာဂတံ အာသဇ္ဇ အာသာဒေတွာ ဝိဟေဌေတွာ. ‘‘ပမာဒမနုဇီနော’’တိပိ ပဌန္တိ. တဿတ္ထော ‘‘ဝုတ္တနယေန ပမာဒံ အာပဇ္ဇန္တော ပမာဒံ နိဿာယ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ယုဂဂ္ဂါဟစိတ္တုပ္ပါဒေန သဟေဝ ဈာနာဘိညာဟိ အနုဇီနော ပရိဟီနော’’တိ. အဝီစိနိရယံ ပတ္တော၊ စတုဒွါရံ ဘယာနကန္တိ ဇာလာနံ တတ္ထ ဥပ္ပန္နသတ္တာနံ ဝါ နိရန္တရတာယ ‘‘အဝီစီ’’တိ လဒ္ဓနာမံ စတူသု ပဿေသု စတုမဟာဒွါရယောဂေန စတုဒွါရံ အတိဘယာနကံ မဟာနိရယံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ပတ္တော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘စတုက္ကဏ္ဏော စတုဒွါရော၊ ဝိဘတ္တော ဘာဂသော မိတော၊

အယောပါကာရပရိယန္တော၊ အယသာ ပဋိကုဇ္ဇိတော.

‘‘တဿ အယောမယာ ဘူမိ၊ ဇလိတာ တေဇသာ ယုတာ၊