၅. ပဉ္စမဝဂ္ဂေါ

၁. အဂ္ဂပ္ပသာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၀. ပဉ္စမဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အဂ္ဂပ္ပသာဒါတိ ဧတ္ထ အယံ အဂ္ဂသဒ္ဒေါ အာဒိကောဋိကောဋ္ဌာသသေဋ္ဌေသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ၊ သမ္မ ဒေါဝါရိက၊ အာဝရာမိ ဒွါရံ နိဂဏ္ဌာနံ နိဂဏ္ဌီနံ (မ. နိ. ၂.၇၀). အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၀၊ ပါရာ. ၁၅) စ အာဒီသု အာဒိမှိ ဒိဿတိ. ‘‘တေနေဝ အင်္ဂုလဂ္ဂေန တံ အင်္ဂုလဂ္ဂံ ပရာမသေယျ (ကထာ. ၄၄၁). ဥစ္ဆဂ္ဂံ ဝေဠဂ္ဂ’’န္တိ စ အာဒီသု ကောဋိယံ. ‘‘အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မဓုရဂ္ဂံ ဝါ တိတ္တကဂ္ဂံ ဝါ (သံ. နိ. ၅.၃၇၄). အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟာရဂ္ဂေန ဝါ ပရိဝေဏဂ္ဂေန ဝါ ဘာဇေတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၁၈) စ အာဒီသု ကောဋ္ဌာသေ. ‘‘အယံ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အဂ္ဂေါ စ သေဋ္ဌော စ ဥတ္တမော စ ပဝရော စ (အ. နိ. ၄.၉၅). အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿာ’’တိ စ အာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၁၊ မ. နိ. ၃.၂၀၇) သေဋ္ဌေ. သွာယမိဓာပိ သေဋ္ဌေယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ အဂ္ဂေသု သေဋ္ဌေသု ပသာဒါ၊ အဂ္ဂဘူတာ သေဋ္ဌဘူတာ ဝါ ပသာဒါ အဂ္ဂပ္ပသာဒါတိ အတ္ထော.

ပုရိမသ္မိဉ္စ အတ္ထေ အဂ္ဂသဒ္ဒေန ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယံ ဝုစ္စတိ. တေသု ဘဂဝါ တာဝ အသဒိသဋ္ဌေန၊ ဂုဏဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေန၊ အသမသမဋ္ဌေန စ အဂ္ဂေါ. သော ဟိ မဟာဘိနီဟာရံ ဒသန္နံ ပါရမီနံ ပဝိစယဉ္စ အာဒိံ ကတွာ တေဟိ ဗောဓိသမ္ဘာရဂုဏေဟိ စေဝ ဗုဒ္ဓဂုဏေဟိ စ သေသဇနေဟိ အသဒိသောတိ အသဒိသဋ္ဌေန အဂ္ဂေါ. ယေ စဿ ဂုဏာ မဟာကရုဏာဒယော၊ တေ သေသသတ္တာနံ ဂုဏေဟိ ဝိသိဋ္ဌာတိ ဂုဏဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေနပိ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမတာယ အဂ္ဂေါ. ယေ ပန ပုရိမကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗသတ္တေဟိ အသမာ၊ တေဟိ သဒ္ဓိံ အယမေဝ ရူပကာယဂုဏေဟိ စေဝ ဓမ္မကာယဂုဏေဟိ စ သမောတိ အသမသမဋ္ဌေနပိ အဂ္ဂေါ. တထာ ဒုလ္လဘပါတုဘာဝတော အစ္ဆရိယမနုဿဘာဝတော ဗဟုဇနဟိတသုခါဝဟတော အဒုတိယအသဟာယာဒိဘာဝတော စ ဘဂဝါ လောကေ အဂ္ဂေါတိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

‘‘ဧကပုဂ္ဂလဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ၊ ကတမဿ ဧကပုဂ္ဂလဿ? တထာဂတဿ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

‘‘ဧကပုဂ္ဂလော၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အစ္ဆရိယမနုဿော.

‘‘ဧကပုဂ္ဂလော၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇန။ပေ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ.

‘‘ဧကပုဂ္ဂလော၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အဒုတိယော အသဟာယော အပ္ပဋိမော အပ္ပဋိသမော အပ္ပဋိဘာဂေါ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော အသမော အသမသမော ဒွိပဒါနံ အဂ္ဂေါ. ကတမော ဧကပုဂ္ဂလော? တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၇၀-၁၇၂၊ ၁၇၄).

ဓမ္မသံဃာပိ အညဓမ္မသံဃေဟိ အသဒိသဋ္ဌေန ဝိသိဋ္ဌဂုဏတာယ ဒုလ္လဘပါတုဘာဝါဒိနာ စ အဂ္ဂါ. တထာ ဟိ တေသံ သွာက္ခာတတာဒိသုပ္ပဋိပန္နတာဒိဂုဏဝိသေသေဟိ အညဓမ္မသံဃာ သဒိသာ အပ္ပတရနိဟီနာ ဝါ နတ္ထိ၊ ကုတော သေဋ္ဌာ. သယမေဝ စ ပန တေဟိ ဝိသိဋ္ဌဂုဏတာယ သေဋ္ဌာ. တထာ ဒုလ္လဘုပ္ပါဒအစ္ဆရိယဘာဝဗဟုဇနဟိတသုခါဝဟာ အဒုတိယအသဟာယာဒိသဘာဝါ စ တေ. ယဒဂ္ဂေန ဟိ ဘဂဝါ ဒုလ္လဘပါတုဘာဝေါ၊ တဒဂ္ဂေန ဓမ္မသံဃာပီတိ. အစ္ဆရိယာဒိဘာဝေပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ အဂ္ဂေသု သေဋ္ဌေသု ဥတ္တမေသု ပဝရေသု ဂုဏဝိသိဋ္ဌေသု ပသာဒါတိ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ.

ဒုတိယသ္မိံ ပန အတ္ထေ ယထာဝုတ္တေသု အဂ္ဂေသု ဗုဒ္ဓါဒီသု ဥပ္ပတ္တိယာ အဂ္ဂဘူတာ ပသာဒါ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ. ယေ ပန အရိယမဂ္ဂေန အာဂတာ အဝေစ္စပ္ပသာဒါ၊ တေ ဧကန္တေနေဝ အဂ္ဂဘူတာ ပသာဒါတိ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ. ယထာဟ ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၂၇). အဂ္ဂဝိပါကတ္တာပိ စေတေ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘အဂ္ဂေ ခေါ ပန ပသန္နာနံ အဂ္ဂေါ ဝိပါကော’’တိ.

ယာဝတာတိ ယတ္တကာ. သတ္တာတိ ပါဏိနော. အပဒါတိ အပါဒကာ. ဒွိပဒါတိ ဒွိပါဒကာ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဝါ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော၊ န ဝိကပ္ပတ္ထော. ယထာ ‘‘အနုပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၇) ဧတ္ထ အနုပ္ပန္နော စ ဥပ္ပန္နော စာတိ အတ္ထော. ယထာ စ ‘‘ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၂၊ သံ. နိ. ၂.၁၂) ဧတ္ထ ဘူတာနဉ္စ သမ္ဘဝေသီနဉ္စာတိ အတ္ထော. ယထာ စ ‘‘အဂ္ဂိတော ဝါ ဥဒကတော ဝါ မိထုဘေဒတော ဝါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၅၂၊ ဥဒါ. ၇၆၊ မဟာဝ. ၂၈၆) ဧတ္ထ အဂ္ဂိတော စ ဥဒကတော စ မိထုဘေဒတော စာတိ အတ္ထော၊ ဧဝံ ‘‘အပဒါ ဝါ။ပေ။ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ အပဒါ စ ဒွိပဒါ စာတိ သမ္ပိဏ္ဍနဝသေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝါ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော၊ န ဝိကပ္ပတ္ထော’’တိ.

ရူပိနောတိ ရူပဝန္တော. န ရူပိနောတိ အရူပိနော. သညိနောတိ သညာဝန္တော. န သညိနောတိ အသညိနော. နေဝသညိနာသညိနော နာမ ဘဝဂ္ဂပရိယာပန္နာ. ဧတ္တာဝတာ စ ကာမဘဝေါ၊ ရူပဘဝေါ၊ အရူပဘဝေါ၊ ဧကဝေါကာရဘဝေါ၊ စတုဝေါကာရဘဝေါ၊ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ၊ သညီဘဝေါ၊ အသညီဘဝေါ၊ နေဝသညီနာသညီဘဝေါတိ နဝဝိဓေပိ ဘဝေ သတ္တေ အနဝသေသတော ပရိယာဒိယိတွာ ဒဿေသိ ဓမ္မရာဇာ. ဧတ္ထ ဟိ ရူပိဂ္ဂဟဏေန ကာမဘဝေါ ရူပဘဝေါ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ ဧကဝေါကာရဘဝေါ စ ဒဿိတော၊ အရူပိဂ္ဂဟဏေန အရူပဘဝေါ စတုဝေါကာရဘဝေါ စ ဒဿိတော. သညီဘဝါဒယော ပန သရူပေနေဝ ဒဿိတာ. အပဒါဒိဂ္ဂဟဏေန ကာမဘဝပဉ္စဝေါကာရဘဝသညီဘဝါနံ ဧကဒေသော ဒဿိတောတိ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ယထာ အဒုတိယသုတ္တေ ‘‘ဒွိပဒါနံ အဂ္ဂေါ’’တိ ဒွိပဒါနံ ဂဟဏမေဝ အကတွာ အပဒါဒိဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ? ဝုစ္စတေ – အဒုတိယသုတ္တေ တာဝ သေဋ္ဌတရဝသေန ဒွိပဒဂ္ဂဟဏမေဝ ကတံ. ဣမသ္မိဉှိ လောကေ သေဋ္ဌော နာမ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အပဒစတုပ္ပဒဗဟုပ္ပဒေသု န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒွိပဒေသုယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကတရေသု ဒွိပဒေသု? မနုဿေသု စေဝ ဒေဝေသု စ. မနုဿေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သကလလောကံ ဝသေ ဝတ္တေတုံ သမတ္ထော ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘တိသဟဿိမဟာသဟဿိလောကဓာတုံ ဝသေ ဝတ္တေတုံ သမတ္ထော’’တိ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၇၄) ဝုတ္တံ. ဒေဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဝသေ ဝတ္တနကော မဟာဗြဟ္မာ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော တဿ ကပ္ပိယကာရကော ဝါ အာရာမိကော ဝါ သမ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ တတောပိ သေဋ္ဌတရဝသေနေသ ‘‘ဒွိပဒါနံ အဂ္ဂေါ’’တိ တတ္ထ ဝုတ္တော၊ ဣဓ ပန အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. ယာဝတ္တကာ ဟိ သတ္တာ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ အပဒါ ဝါ။ပေ။ နေဝသညီနာသညိနော ဝါ၊ တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ. နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ သာမိဝစနံ၊ မကာရော ပဒသန္ဓိကရော. အဂ္ဂေါ အက္ခာယတီတိ ပဒဝိဘာဂေါ.

အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတီတိ အဂ္ဂေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ပသန္နာနံ ယော ပသာဒေါ၊ သော အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ကောဋိဘူတော ဝါ၊ တသ္မာ တဿ ဝိပါကောပိ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ကောဋိဘူတော ဥဠာရတမော ပဏီတတမော ဟောတိ. သော ပန ပသာဒေါ ဒုဝိဓော လောကိယလောကုတ္တရဘေဒတော. တေသု လောကိယဿ တာဝ –

‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ၊ န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ၊

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ၊ ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂၊ သံ. နိ. ၁.၃၇)၊

‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ကိတ္တယန္တဿ၊ ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ၊

ဝရမေဝ ဟိ သာ ပီတိ၊ ကသိဏေနပိ ဇမ္ဗုဒီပဿ.

‘‘သတံ ဟတ္ထီ သတံ အဿာ၊ သတံ အဿတရီ ရထာ၊

သတံ ကညာသဟဿာနိ၊ အာမုက္ကမဏိကုဏ္ဍလာ၊

ဧကဿ ပဒဝီတိဟာရဿ၊ ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိံ’’. (သံ. နိ. ၁.၂၄၂၊ စူဠဝ. ၃၀၅)၊

‘‘သာဓု ခေါ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနံ ဟောတိ၊ ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. တေ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှန္တိ – ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ၊ ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန၊ ဒိဗ္ဗေန သုခေန၊ ဒိဗ္ဗေန ယသေန၊ ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန၊ ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ၊ ဒိဗ္ဗေဟိ သဒ္ဒေဟိ၊ ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ၊ ဒိဗ္ဗေဟိ ရသေဟိ၊ ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၁) –

ဧဝမာဒီနံ သုတ္တပဒါနံ ဝသေန ပသာဒဿ ဖလဝိသေသယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ သော အပါယဒုက္ခဝိနိဝတ္တနေန သဒ္ဓိံ သမ္ပတ္တိဘဝေသု သုခဝိပါကဒါယကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. လောကုတ္တရော ပန သာမညဖလဝိပါကဒါယကော ဝဋ္ဋဒုက္ခဝိနိဝတ္တကော စ. သဗ္ဗောပိ စာယံ ပသာဒေါ ပရမ္ပရာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဝိနိဝတ္တေတိယေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယသ္မိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယေ အရိယသာဝကော အတ္တနော သဒ္ဓံ အနုဿရတိ၊ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ၊ န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ. ဥဇုဂတစိတ္တဿ ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ၊ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ။ပေ။ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီ’’တိ (အ. နိ. ၆.၁၀၊ ၂၆).

ဓမ္မာတိ သဘာဝဓမ္မာ. သင်္ခတာတိ သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတာတိ သင်္ခတာ၊ သပ္ပစ္စယဓမ္မာ. ဟေတူဟိ ပစ္စယေဟိ စ န ကေဟိစိ ကတာတိ အသင်္ခတာ၊ အပ္ပစ္စယနိဗ္ဗာနံ. သင်္ခတာနံ ပဋိယောဂိဘာဝေန ‘‘အသင်္ခတာ’’တိ ပုထုဝစနံ. ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ တေသံ သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မာနံ ယော ဝိရာဂသင်္ခါတော အသင်္ခတဓမ္မော၊ သော သဘာဝေနေဝ သဏှသုခုမဘာဝတော သန္တတရပဏီတတရဘာဝတော ဂမ္ဘီရာဒိဘာဝတော မဒနိမ္မဒနာဒိဘာဝတော စ အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ပဝရန္တိ ဝုစ္စတိ. ယဒိဒန္တိ နိပါတော၊ ယော အယန္တိ အတ္ထော. မဒနိမ္မဒနောတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ နိဗ္ဗာနဝေဝစနာနိယေဝ. တထာ ဟိ တံ အာဂမ္မ မာနမဒပုရိသမဒါဒိကော သဗ္ဗော မဒေါ နိမ္မဒီယတိ ပမဒ္ဒီယတိ၊ ကာမပိပါသာဒိကာ သဗ္ဗာ ပိပါသာ ဝိနီယတိ၊ ကာမာလယာဒိကာ သဗ္ဗေပိ အာလယာ သမုဂ္ဃါတီယန္တိ၊ သဗ္ဗေပိ ကမ္မဝဋ္ဋကိလေသဝဋ္ဋဝိပါကဝဋ္ဋာ ဥပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ၊ အဋ္ဌသတဘေဒါ သဗ္ဗာပိ တဏှာ ခီယတိ၊ သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ဝိရဇ္ဇန္တိ၊ သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ မဒနိမ္မဒနော။ပေ။ နိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ. ယာ ပနေသာ တဏှာ ဘဝေန ဘဝံ၊ ဖလေန ကမ္မံ ဝိနတိ သံသိဗ္ဗတီတိ ကတွာ ဝါနန္တိ ဝုစ္စတိ. တံ ဝါနံ ဧတ္ထ နတ္ထိ၊ ဧတသ္မိံ ဝါ အဓိဂတေ အရိယပုဂ္ဂလဿ န ဟောတီတိ နိဗ္ဗာနံ.

အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတီတိ ဧတ္ထာပိ –

‘‘ယေ ကေစိ ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာသေ။ပေ။. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂၊ သံ. နိ. ၁.၃၇)၊

‘‘ဓမ္မောတိ ကိတ္တယန္တဿ၊ ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ။ပေ။.

‘‘သာဓု ခေါ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဓမ္မံ သရဏဂမနံ ဟောတိ. ဓမ္မံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ။ပေ။ ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၁) –

ဧဝမာဒီနံ သုတ္တပဒါနံ ဝသေန ဓမ္မေ ပသာဒဿ ဖလဝိသေသယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေတ္ထ အသင်္ခတဓမ္မဝသေနေဝ အဂ္ဂဘာဝေါ အာဂတော၊ သဗ္ဗသင်္ခတနိဿရဏဒဿနတ္ထံ အရိယမဂ္ဂဝသေနပိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၄).

‘‘မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော’’တိ စ. (ဓ. ပ. ၂၇၃).

သံဃာ ဝါ ဂဏာ ဝါတိ ဇနသမူဟသင်္ခါတာ ယာဝတာ လောကေ သံဃာ ဝါ ဂဏာ ဝါ. တထာဂတသာဝကသံဃောတိ အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟသင်္ခါတော ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတော တထာဂတဿ သာဝကသံဃော. တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ အတ္တနော သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိအာဒိဂုဏဝိသေသေန တေသံ သံဃာနံ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ပဝရောတိ ဝုစ္စတိ. ယဒိဒန္တိ ယာနိ ဣမာနိ. စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနီတိ ယုဂဠဝသေန ပဌမမဂ္ဂဋ္ဌော ပဌမဖလဋ္ဌောတိ ဣဒမေကံ ယုဂဠံ၊ ယာဝ စတုတ္ထမဂ္ဂဋ္ဌော စတုတ္ထဖလဋ္ဌောတိ ဣဒမေကံ ယုဂဠန္တိ ဧဝံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ. အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာတိ ပုရိသပုဂ္ဂလဝသေန ဧကော ပဌမမဂ္ဂဋ္ဌော ဧကော ပဌမဖလဋ္ဌောတိ ဣမိနာ နယေန အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ. ဧတ္ထ စ ပုရိသောတိ ဝါ ပုဂ္ဂလောတိ ဝါ ဧကတ္ထာနိ ဧတာနိ ပဒါနိ၊ ဝေနေယျဝသေန ပနေဝံ ဝုတ္တံ. ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃောတိ ယာနိမာနိ ယုဂဝသေန စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ၊ ပါဋေက္ကတော အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ၊ ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော.

အာဟုနေယျောတိအာဒီသု အာနေတွာ ဟုနိတဗ္ဗန္တိ အာဟုနံ၊ ဒူရတောပိ အာဂန္တွာ သီလဝန္တေသု ဒါတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. စတုန္နံ ပစ္စယာနမေတံ အဓိဝစနံ. မဟပ္ဖလဘာဝကရဏတော တံ အာဟုနံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တောတိ အာဟုနေယျော. အထ ဝါ ဒူရတောပိ အာဂန္တွာ သဗ္ဗံ သာပတေယျမ္ပိ ဧတ္ထ ဟုနိတဗ္ဗံ၊ သက္ကာဒီနမ္ပိ အာဟဝနံ အရဟတီတိ ဝါ အာဟဝနီယော. ယော စာယံ ဗြာဟ္မဏာနံ အာဟဝနီယော နာမ အဂ္ဂိ၊ ယတ္ထ ဟုတံ မဟပ္ဖလန္တိ တေသံ လဒ္ဓိ၊ သော စေ ဟုတဿ မဟပ္ဖလတာယ အာဟဝနီယော၊ သံဃောဝ အာဟဝနီယော. သံဃေ ဟုတဉှိ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. ယထာဟ –

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇန္တု၊ အဂ္ဂိံ ပရိစရေ ဝနေ၊

ဧကဉ္စ ဘာဝိတတ္တာနံ၊ မုဟုတ္တမပိ ပူဇယေ၊

သာ ဧဝ ပူဇနာ သေယျော၊ ယဉ္စေ ဝဿသတံ ဟုတ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၁၀၇)၊

တယိဒံ နိကာယန္တရေ ‘‘အာဟဝနီယော’’တိ ပဒံ ဣဓ ‘‘အာဟုနေယျော’’တိ ဣမိနာ ပဒေန အတ္ထတော ဧကံ၊ ဗျဉ္ဇနတော ပန ကိဉ္စိမတ္တမေဝ နာနံ၊ တသ္မာ ဧဝမတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာ.

ပါဟုနေယျောတိ ဧတ္ထ ပန ပါဟုနံ ဝုစ္စတိ ဒိသာဝိဒိသတော အာဂတာနံ ပိယမနာပါနံ ဉာတိမိတ္တာနံ အတ္ထာယ သက္ကာရေန ပဋိယတ္တံ အာဂန္တုကဒါနံ၊ တမ္ပိ ဌပေတွာ တေ တထာရူပေ ပါဟုနကေ သံဃဿေဝ ဒါတုံ ယုတ္တံ. တထာ ဟေသ ဧကဗုဒ္ဓန္တရေပိ ဒိဿတိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏဉ္စ. အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော – ‘‘ပိယမနာပတ္တကရေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော’’တိ ဧဝံ ပါဟုနမဿ ဒါတုံ ယုတ္တံ၊ ပါဟုနဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တောတိ ပါဟုနေယျော. ယေသံ ပန ပါဟဝနီယောတိ ပါဠိ၊ တေသံ ယသ္မာ သံဃော ပုဗ္ဗကာရံ အရဟတိ၊ တသ္မာ သံဃော သဗ္ဗပဌမံ အာနေတွာ ဧတ္ထ ဟုနိတဗ္ဗန္တိ ပါဟဝနီယော၊ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ဝါ အာဟဝနံ အရဟတီတိ ပါဟဝနီယော. သွာယမိဓ တေနေဝ အတ္ထေန ပါဟုနေယျောတိ ဝုစ္စတိ.

‘‘ဒက္ခိဏာ’’တိ ပရလောကံ သဒ္ဒဟိတွာ ဒါတဗ္ဗဒါနံ၊ တံ ဒက္ခိဏံ အရဟတိ ဒက္ခိဏာယ ဝါ ဟိတော မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန ဝိသောဓနတောတိ ဒက္ခိဏေယျော. ဥဘော ဟတ္ထေ သိရသိ ပတိဋ္ဌပေတွာ သဗ္ဗလောကေန ကရိယမာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ အရဟတီတိ အဉ္ဇလိကရဏီယော. အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ သဗ္ဗလောကဿ အသဒိသံ ပုညဝိရူဟနဋ္ဌာနံ. ယထာ ဟိ ရတ္တသာလီနံ ဝါ ယဝါနံ ဝါ ဝိရူဟနဋ္ဌာနံ ‘‘ရတ္တသာလိက္ခေတ္တံ ယဝက္ခေတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ သံဃော သဒေဝကဿ လောကဿ ပုညဝိရူဟနဋ္ဌာနံ. သံဃံ နိဿာယ ဟိ လောကဿ နာနပ္ပကာရဟိတသုခနိဗ္ဗတ္တကာနိ ပုညာနိ ဝိရူဟန္တိ၊ တသ္မာ သံဃော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ဣဓာပိ –

‘‘ယေ ကေစိ သံဃံ သရဏံ ဂတာသေ။ပေ။. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂၊ သံ. နိ. ၁.၃၇)၊

‘‘သံဃောတိ ကိတ္တယန္တဿ၊ ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ။ပေ။’’.

‘‘သာဓု ခေါ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ သံဃံ သရဏဂမနံ ဟောတိ၊ သံဃံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ ဒေဝါနမိန္ဒ။ပေ။ ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၁) –

အာဒီနံ သုတ္တပဒါနံ ဝသေန သံဃေ ပသာဒဿ ဖလဝိသေသယောဂေါ၊ တေနဿ အဂ္ဂတာ အဂ္ဂဝိပါကတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ အနုတ္တရိယပဋိလာဘော သတ္တမဘဝါဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခသမုစ္ဆေဒေါ အနုတ္တရသုခါဓိဂမောတိ ဧဝမာဒိဥဠာရဖလနိပ္ဖါဒနဝသေန အဂ္ဂဝိပါကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဂါထာသု အဂ္ဂတောတိ အဂ္ဂေ ရတနတ္တယေ၊ အဂ္ဂဘာဝတော ဝါ ပသန္နာနံ. အဂ္ဂံ ဓမ္မန္တိ အဂ္ဂသဘာဝံ ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတံ ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိံ ရတနတ္တယဿ အနညသာဓာရဏံ ဥတ္တမသဘာဝံ၊ ဒသဗလာဒိသွာက္ခာတတာဒိသုပ္ပဋိပန္နတာဒိဂုဏသဘာဝံ ဝါ ဝိဇာနတံ ဝိဇာနန္တာနံ. ဧဝံ သာဓာရဏတော အဂ္ဂပ္ပသာဒဝတ္ထုံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အသာဓာရဏတော တံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘အဂ္ဂေ ဗုဒ္ဓေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပသန္နာနန္တိ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန ဣတရပ္ပသာဒေန စ ပသန္နာနံ အဓိမုတ္တာနံ. ဝိရာဂူပသမေတိ ဝိရာဂေ ဥပသမေ စ၊ သဗ္ဗဿ ရာဂဿ သဗ္ဗေသံ ကိလေသာနံ အစ္စန္တဝိရာဂဟေတုဘူတေ အစ္စန္တဥပသမဟေတုဘူတေ စာတိ အတ္ထော. သုခေတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခက္ခယဘာဝေန သင်္ခါရူပသမသုခဘာဝေန စ သုခေ.

အဂ္ဂသ္မိံ ဒါနံ ဒဒတန္တိ အဂ္ဂေ ရတနတ္တယေ ဒါနံ ဒေန္တာနံ ဒေယျဓမ္မံ ပရိစ္စဇန္တာနံ. တတ္ထ ဓရမာနံ ဘဂဝန္တံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ပူဇေန္တာ သက္ကရောန္တာ ပရိနိဗ္ဗုတဉ္စ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဓာတုစေတိယာဒိကေ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ပူဇေန္တာ သက္ကရောန္တာ ဗုဒ္ဓေ ဒါနံ ဒဒန္တိ နာမ. ‘‘ဓမ္မံ ပူဇေဿာမာ’’တိ ဓမ္မဓရေ ပုဂ္ဂလေ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ပူဇေန္တာ သက္ကရောန္တာ ဓမ္မဉ္စ စိရဋ္ဌိတိကံ ကရောန္တာ ဓမ္မေ ဒါနံ ဒဒန္တိ နာမ. တထာ အရိယသံဃံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ပူဇေန္တာ သက္ကရောန္တာ တံ ဥဒ္ဒိဿ ဣတရသ္မိမ္ပိ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တာ သံဃေ ဒါနံ ဒဒန္တိ နာမ. အဂ္ဂံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဧဝံ ရတနတ္တယေ ပသန္နေန စေတသာ ဥဠာရံ ပရိစ္စာဂံ ဥဠာရဉ္စ ပူဇာသက္ကာရံ ပဝတ္တေန္တာနံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ အဂ္ဂံ ဥဠာရံ ကုသလံ ဥပစီယတိ. ဣဒါနိ တဿ ပုညဿ အဂ္ဂဝိပါကတာယ အဂ္ဂဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အဂ္ဂံ အာယူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဂ္ဂံ အာယူတိ ဒိဗ္ဗံ ဝါ မာနုသံ ဝါ အဂ္ဂံ ဥဠာရတမံ အာယု. ပဝဍ္ဎတီတိ ဥပရူပရိ ဗြူဟတိ. ဝဏ္ဏောတိ ရူပသမ္ပဒါ. ယသောတိ ပရိဝါရသမ္ပဒါ. ကိတ္တီတိ ထုတိဃောသော. သုခန္တိ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ သုခံ. ဗလန္တိ ကာယဗလံ ဉာဏဗလဉ္စ.

အဂ္ဂဿ ဒါတာတိ အဂ္ဂဿ ရတနတ္တယဿ ဒါတာ၊ အထ ဝါ အဂ္ဂဿ ဒေယျဓမ္မဿ ဒါနံ ဥဠာရံ ကတွာ တတ္ထ ပုညံ ပဝတ္တေတာ. အဂ္ဂဓမ္မသမာဟိတောတိ အဂ္ဂေန ပသာဒဓမ္မေန ဒါနာဒိဓမ္မေန စ သမာဟိတော သမန္နာဂတော အစလပ္ပသာဒယုတ္တော၊ တဿ ဝါ ဝိပါကဘူတေဟိ ဗဟုဇနဿ ပိယမနာပတာဒိဓမ္မေဟိ ယုတ္တော. အဂ္ဂပ္ပတ္တော ပမောဒတီတိ ယတ္ထ ယတ္ထ သတ္တနိကာယေ ဥပ္ပန္နော၊ တတ္ထ တတ္ထ အဂ္ဂဘာဝံ သေဋ္ဌဘာဝံ အဓိဂတော၊ အဂ္ဂဘာဝံ ဝါ လောကုတ္တရမဂ္ဂဖလံ အဓိဂတော ပမောဒတိ အဘိရမတိ ပရိတုဿတီတိ.

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဇီဝိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၁. ဒုတိယံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ဒေသိတံ. ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ဘဂဝတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ ဝိဟရန္တေ ဘိက္ခူ အာဂန္တုကဘိက္ခူနံ သေနာသနာနိ ပညာပေန္တာ ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိသာမေန္တာ သာမဏေရာ စ လာဘဘာဇနီယဋ္ဌာနေ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာနံ လာဘံ ဂဏှန္တာ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ အဟေသုံ. တံ သုတွာ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ ပဏာမေသိ. တေ ကိရ သဗ္ဗေဝ နဝါ အဓုနာဂတာ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ. တံ ဉတွာ မဟာဗြဟ္မာ အာဂန္တွာ ‘‘အဘိနန္ဒတု၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၁၅၈) တေသံ ပဏာမိတဘိက္ခူနံ အနုဂ္ဂဏှနံ ယာစိ. ဘဂဝါ တဿ ဩကာသံ အကာသိ. အထ မဟာဗြဟ္မာ ‘‘ကတာဝကာသော ခေါမှိ ဘဂဝတာ’’တိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. အထ ဘဂဝါ ‘‘ဘိက္ခုသံဃော အာဂစ္ဆတူ’’တိ အာနန္ဒတ္ထေရဿ အာကာရံ ဒဿေသိ. အထ တေ ဘိက္ခူ အာနန္ဒတ္ထေရေန ပက္ကောသိတာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ သာရဇ္ဇမာနရူပါ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဘဂဝါ တေသံ သပ္ပါယဒေသနံ ဝီမံသန္တော ‘‘ဣမေ အာမိသဟေတု ပဏာမိတာ၊ ပိဏ္ဍိယာလောပဓမ္မဒေသနာ နေသံ သပ္ပါယာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အန္တမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ ဒေသေသိ.

တတြာယံ အန္တသဒ္ဒေါ ‘‘သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိနော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၉) ကောဋ္ဌာသေ အာဂတော. ‘‘အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿ၊ အန္တဝါ အယံ လောကော ပရိဝဋုမော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၅၅) ပရိစ္ဆေဒေ. ‘‘ဟရိတန္တံ ဝါ ပထန္တံ ဝါ သေလန္တံ ဝါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၀၄) မရိယာဒါယံ. ‘‘အန္တံ အန္တဂုဏ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၇၊ ခု. ပါ. ၃.ဒွတ္တိံသာကာရ) သရီရာဝယဝေ ‘‘စရန္တိ လောကေ ပရိဝါရဆန္နာ၊ အန္တော အသုဒ္ဓါ ဗဟိ သောဘမာနာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၂၂၊ မဟာနိ. ၁၉၁) စိတ္တေ. ‘‘အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ ဥဒကာနုဂ္ဂတာနိ အန္တော နိမုဂ္ဂပေါသီနီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၆၉၊ သံ. နိ. ၁.၁၇၂၊ မဟာဝ. ၉) အဗ္ဘန္တရေ.

‘‘မိဂါနံ ကောဋ္ဌုကော အန္တော၊ ပက္ခီနံ ပန ဝါယသော၊

ဧရဏ္ဍော အန္တော ရုက္ခာနံ၊ တယော အန္တာ သမာဂတာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၃.၁၃၅) –

အာဒီသု လာမကေ. ဣဓာပိ လာမကေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ အန္တမိဒံ ဘိက္ခဝေ ဇီဝိကာနန္တိ ဘိက္ခဝေ ဣဒံ ဇီဝိကာနံ အန္တံ ပစ္ဆိမံ လာမကံ၊ သဗ္ဗနိဟီနံ ဇီဝိတန္တိ အတ္ထော. ယဒိဒံ ပိဏ္ဍောလျန္တိ ယံ ဣဒံ ပိဏ္ဍပရိယေသနေန ဘိက္ခာစရိယာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တဿ ဇီဝိတံ. အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော – ပိဏ္ဍာယ ဥလတီတိ ပိဏ္ဍောလော၊ တဿ ကမ္မံ ပိဏ္ဍောလျံ၊ ပိဏ္ဍပရိယေသနေန ဇီဝိကာတိ အတ္ထော.

အဘိသာပေါတိ အက္ကောသော. ကုပိတာ ဟိ မနုဿာ အတ္တနော ပစ္စတ္ထိကံ ‘‘ပိလောတိကခဏ္ဍံ နိဝါသေတွာ ကပါလဟတ္ထော ပိဏ္ဍံ ပရိယေသမာနော စရေယျာသီ’’တိ အက္ကောသန္တိ. အထ ဝါ ‘‘ကိံ တုယှံ အကာတဗ္ဗံ အတ္ထိ၊ ယော တွံ ဧဝံ ဗလဝီရိယူပပန္နောပိ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပဟာယ ကပဏော ပိဏ္ဍောလော ဝိစရသိ ပတ္တပါဏီ’’တိ ဧဝမ္ပိ အက္ကောသန္တိယေဝ. တဉ္စ ခေါ ဧတန္တိ တံ ဧတံ အဘိသပမ္ပိ သမာနံ ပိဏ္ဍောလျံ. ကုလပုတ္တာ ဥပေန္တိ အတ္ထဝသိကာတိ မမ သာသနေ ဇာတိကုလပုတ္တာ စ အာစာရကုလပုတ္တာ စ အတ္ထဝသိကာ ကာရဏဝသိကာ ဟုတွာ ကာရဏဝသံ ပဋိစ္စ ဥပေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ.

ရာဇာဘိနီတာတိအာဒီသု ယေ ရညော သန္တကံ ခါဒိတွာ ရညာ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗန္ဓာပိတာ ပလာယိတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တေ ရညာ ဗန္ဓနံ အဘိနီတတ္တာ ရာဇာဘိနီတာ နာမ. ယေ ပန စောရေဟိ အဋဝိယံ ဂဟေတွာ ဧကစ္စေသု မာရိယမာနေသု ဧကစ္စေ ‘‘မယံ သာမိ တုမှေဟိ ဝိဿဋ္ဌာ ဂေဟံ အနဇ္ဈာဝသိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမ၊ တတ္ထ တတ္ထ ယံ ယံ ဗုဒ္ဓပူဇာဒိပုညံ ကရိဿာမ၊ တတော တတော တုမှာကံ ပတ္တိံ ဒဿာမာ’’တိ တေဟိ ဝိဿဋ္ဌာ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တေ စောရာဘိနီတာ နာမ စောရေဟိ မာရေတဗ္ဗတံ အဘိနီတတ္တာ. ယေ ပန ဣဏံ ဂဟေတွာ ပဋိဒါတုံ အသက္ကောန္တာ ပလာယိတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တေ ဣဏဋ္ဋာ နာမ. တဉ္စ ခေါ ဧတံ ပိဏ္ဍောလျံ ကုလပုတ္တာ မမ သာသနေ နေဝ ရာဇာဘိနီတာ။ပေ။ န အာဇီဝိကာပကတာ ဥပေန္တိ၊ အပိစ ခေါ ‘‘ဩတိဏ္ဏမှာ ဇာတိယာ။ပေ။ ပညာယေထာ’’တိ ဥပေန္တီတိ ပဒသမ္ဗန္ဓော.

တတ္ထ ဩတိဏ္ဏမှာတိ ဩတိဏ္ဏာ အမှာ. ဇာတိယာတိအာဒီသု တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ ခန္ဓာနံ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဇာတိ၊ ပရိပါကော ဇရာ၊ ဘေဒေါ မရဏံ. ဉာတိရောဂဘောဂသီလဒိဋ္ဌိဗျသနေဟိ ဖုဋ္ဌဿ သန္တာပေါ အန္တော နိဇ္ဈာနံ သောကော၊ တေဟိ ဖုဋ္ဌဿ ဝစီဝိပ္ပလာပေါ ပရိဒေဝေါ. အနိဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗပဋိဟတကာယဿ ကာယပီဠနံ ဒုက္ခံ၊ အာဃာတဝတ္ထူသု ဥပဟတစိတ္တဿ စေတောပီဠနံ ဒေါမနဿံ. ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဧဝ ဖုဋ္ဌဿ ပရိဒေဝေနပိ အဓိဝါသေတုံ အသမတ္ထဿ စိတ္တသန္တာပသမုဋ္ဌိတော ဘုသော အာယာသော ဥပါယာသော. ဧတေဟိ ဇာတိအာဒီဟိ ဩတိဏ္ဏာ ဒုက္ခောတိဏ္ဏာ၊ တေဟိ ဇာတိအာဒိဒုက္ခေဟိ အန္တော အနုပဝိဋ္ဌာ. ဒုက္ခပရေတာတိ တေဟိ ဒုက္ခဒုက္ခဝတ္ထူဟိ အဘိဘူတာ. ဇာတိအာဒယော ဟိ ဒုက္ခဿ ဝတ္ထုဘာဝတော ဒုက္ခာ၊ ဒုက္ခဘာဝတော စ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ ဒုက္ခာတိ. အပ္ပေဝ နာမ။ပေ။ ပညာယေထာတိ ဣမဿ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခရာသိဿ ပရိစ္ဆေဒကရဏံ ဩသာနကိရိယာ အပိ နာမ ပညာယေယျ.

သော စ ဟောတိ အဘိဇ္ဈာလူတိ ဣဒံ ယော ကုလပုတ္တော ‘‘ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’’တိ ပုဗ္ဗေ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပဗ္ဗဇိတော အပရဘာဂေ တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ တထာရူပံ ကာတုံ န သက္ကောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာလူတိ ပရဘဏ္ဍာနံ အဘိဇ္ဈာယိတာ. တိဗ္ဗသာရာဂေါတိ ဗလဝရာဂေါ. ဗျာပန္နစိတ္တောတိ ဗျာပါဒေန ပူတိဘူတတ္တာ ဝိပန္နစိတ္တော. ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပေါတိ တိခိဏသိင်္ဂေါ ဝိယ စဏ္ဍဂေါဏော ပရေသံ ဥပဃာတဝသေန ဒုဋ္ဌစိတ္တော. မုဋ္ဌဿတီတိ ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာကော ဝိယ၊ မံသနိက္ခိတ္တသုနခေါ ဝိယ စ နဋ္ဌဿတိ၊ ဣဓ ကတံ ဧတ္ထ န သရတိ. အသမ္ပဇာနောတိ နိပ္ပညော ခန္ဓာဒိပရိစ္ဆေဒရဟိတော. အသမာဟိတောတိ စဏ္ဍသောတေ ဗဒ္ဓနာဝါ ဝိယ အသဏ္ဌိတော. ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တောတိ ပန္ထာရုဠှမိဂေါ ဝိယ ဘန္တမနော. ပါကတိန္ဒြိယောတိ ယထာ ဂိဟီ သံဝရာဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟပရိဇနေ ဩလောကေန္တိ အသံဝုတိန္ဒြိယာ၊ ဧဝံ အသံဝုတိန္ဒြိယော ဟောတိ.

ဆဝါလာတန္တိ ဆဝါနံ ဒဍ္ဎဋ္ဌာနေ အလာတံ. ဥဘတောပဒိတ္တံ မဇ္ဈေ ဂူထဂတန္တိ ပမာဏေန အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တံ ဥဘတော ဒွီသု ကောဋီသု အာဒိတ္တံ မဇ္ဈေ ဂူထမက္ခိတံ. နေဝ ဂါမေတိ သစေ ဟိ တံ ယုဂနင်္ဂလဂေါပါနသိပက္ခပါသကာဒီနံ အတ္ထာယ ဥပနေတုံ သက္ကာ အဿ ဂါမေ ကဋ္ဌတ္ထံ ဖရေယျ. သစေ ခေတ္တကုဋိယာ ကဋ္ဌတ္ထရမဉ္စကာဒီနံ အတ္ထာယ ဥပနေတုံ သက္ကာ အဿ၊ အရညေ ကဋ္ဌတ္ထံ ဖရေယျ. ယသ္မာ ပန ဥဘယတ္ထာပိ န သက္ကာ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. တထူပမာဟန္တိ တထူပမံ ဆဝါလာတသဒိသံ အဟံ ဣမံ ယထာဝုတ္တပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ. ဂိဟိဘောဂါ စ ပရိဟီနောတိ ယော အဂါရေ ဝသန္တေဟိ ဂိဟီဟိ ဒါယဇ္ဇေ ဘာဇိယမာနေ အညထာ စ ဘောဂေါ လဒ္ဓဗ္ဗော အဿ၊ တတော စ ပရိဟီနော. သာမညတ္ထဉ္စာတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဩဝါဒေ ဌတွာ ပရိယတ္တိပဋိဝေဓဝသေန ပတ္တဗ္ဗံ သာမညတ္ထဉ္စ န ပရိပူရေတိ. ဣမံ ပန ဥပမံ သတ္ထာ န ဒုဿီလဿ ဝသေန အာဟရိ၊ ပရိသုဒ္ဓသီလဿ ပန အလသဿ အဘိဇ္ဈာဒီဟိ ဒေါသေဟိ ဒူသိတစိတ္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အာဟရီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဂါထာသု ဂိဟိဘောဂါတိ ကာမသုခသမ္ဘောဂတော. ပရိဟီနောတိ ဇီနော. သာမညတ္ထန္တိ ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စဉ္စေဝ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စဉ္စ. တာဒိသော ဟိ အသုတံ သောတုံ သုတံ ပရိယောဒါပေတုံ န သက္ကောတိ အလသဘာဝတော. ဒုဋ္ဌု ဘဂေါတိ ဒုဗ္ဘဂေါ၊ အလက္ခိကော ကာဠကဏ္ဏိပုရိသော. ပရိဓံသမာနောတိ ဝိနဿမာနော. ပကိရေတီတိ ဝိကိရေတိ ဝိဒ္ဓံသေတိ. သဗ္ဗမေတံ ဘာဝိနော သာမညတ္ထဿ အနုပ္ပါဒနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဆဝါလာတံဝ နဿတီတိ သော တာဒိသော ပုဂ္ဂလော ယထာဝုတ္တံ ဆဝါလာတံ ဝိယ ကဿစိ အနုပယုဇ္ဇမာနော ဧဝ နဿတိ ဥဘတော ပရိဘဋ္ဌဘာဝတော. ဧဝံ ‘‘ကာယဝါစာဟိ အကတဝီတိက္ကမောပိ စိတ္တံ အဝိသောဓေန္တော နဿတိ၊ ပဂေဝ ကတဝီတိက္ကမော ဒုဿီလော’’တိ တဿ အပါယဒုက္ခဘာဂိဘာဝဒဿနေန ဒုဿီလေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ တတော သတ္တေ ဝိဝေစေတုကာမော ‘‘ကာသာဝကဏ္ဌာ’’တိအာဒိနာ ဂါထာဒွယမာဟ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝ.

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သင်္ဃာဋိကဏ္ဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၂. တတိယေ သင်္ဃာဋိကဏ္ဏေတိ စီဝရကောဋိယံ. ဂဟေတွာတိ ပရာမသိတွာ. အနုဗန္ဓော အဿာတိ အနုဂတော ဘဝေယျ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု အတ္တနော ဟတ္ထေန မယာ ပါရုတဿ သုဂတမဟာစီဝရဿ ကဏ္ဏေ ပရာမသန္တော ဝိယ မံ အနုဂစ္ဆေယျ၊ ဧဝံ မယှံ အာသန္နတရော ဟုတွာ ဝိဟရေယျာ’’တိ. ပါဒေ ပါဒံ နိက္ခိပန္တောတိ ဂစ္ဆန္တဿ မမ ပါဒေ ပါဒံ နိက္ခိတ္တဋ္ဌာနေ ပါဒုဒ္ဓါရဏာနန္တရံ အတ္တနော ပါဒံ နိက္ခိပန္တော. ဥဘယေနာပိ ‘‘ဌာနဂမနာဒီသု အဝိဇဟန္တော သဗ္ဗကာလံ မယှံ သမီပေ ဧဝ ဝိဟရေယျ စေပီ’’တိ ဒဿေတိ. သော အာရကာဝ မယှံ၊ အဟဉ္စ တဿာတိ သော ဘိက္ခု မယာ ဝုတ္တံ ပဋိပဒံ အပူရေန္တော မမ ဒူရေယေဝ၊ အဟဉ္စ တဿ ဒူရေယေဝ. ဧတေန မံသစက္ခုနာ တထာဂတဒဿနံ ရူပကာယသမောဓာနဉ္စ အကာရဏံ၊ ဉာဏစက္ခုနာဝ ဒဿနံ ဓမ္မကာယသမောဓာနမေဝ စ ပမာဏန္တိ ဒဿေတိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဓမ္မဉှိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု န ပဿတိ၊ ဓမ္မံ အပဿန္တော န မံ ပဿတီ’’တိ. တတ္ထ ဓမ္မော နာမ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော. သော စ အဘိဇ္ဈာဒီဟိ ဒူသိတစိတ္တေန န သက္ကာ ပဿိတုံ၊ တသ္မာ ဓမ္မဿ အဒဿနတော ဓမ္မကာယဉ္စ န ပဿတီတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘ကိံ တေ၊ ဝက္ကလိ၊ ဣမိနာ ပူတိကာယေန ဒိဋ္ဌေန? ယော ခေါ၊ ဝက္ကလိ၊ ဓမ္မံ ပဿတိ သော မံ ပဿတိ၊ ယော မံ ပဿတိ၊ သော ဓမ္မံ ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၈၇).

‘‘ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၃၊ ပဋိ. မ. ၃.၅) စ.

‘‘ဓမ္မကာယော ဣတိပိ၊ ဗြဟ္မကာယော ဣတိပီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၁၈) စ အာဒိ.

ယောဇနသတေတိ ယောဇနသတေ ပဒေသေ၊ ယောဇနသတမတ္ထကေတိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဝသေန စဿ အနဘိဇ္ဈာလုအာဒိဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဂါထာသု မဟိစ္ဆောတိ ကာမေသု တိဗ္ဗသာရာဂတာယ မဟာဣစ္ဆော. ဝိဃာတဝါတိ ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပတာယ သတ္တေသု အာဃာတဝသေန မဟိစ္ဆတာယ ဣစ္ဆိတာလာဘေန စ ဝိဃာတဝါ. ဧဇာနုဂေါတိ ဧဇာသင်္ခါတာယ တဏှာယ ဒါသော ဝိယ ဟုတွာ တံ အနုဂစ္ဆန္တော. ရာဂါဒိကိလေသပရိဠာဟာဘိဘဝေန အနိဗ္ဗုတော. ရူပါဒိဝိသယာနံ အဘိကင်္ခနေန ဂိဒ္ဓေါ. ပဿ ယာဝဉ္စ အာရကာတိ အနေဇဿ နိဗ္ဗုတဿ ဝီတဂေဓဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဩကာသဝသေန သမီပေပိ သမာနော မဟိစ္ဆော ဝိဃာတဝါ ဧဇာနုဂေါ အနိဗ္ဗုတော ဂိဒ္ဓေါ ဗာလပုထုဇ္ဇနော ဓမ္မသဘာဝတော ယတ္တကံ ဒူရေ၊ တဿ သော ဒူရဘာဝေါ ပဿ၊ ဝတ္တုမ္ပိ န သုကရန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘နဘဉ္စ ဒူရေ ပထဝီ စ ဒူရေ၊

ပါရံ သမုဒ္ဒဿ တထာဟု ဒူရေ၊

တတော ဟဝေ ဒူရတရံ ဝဒန္တိ၊

သတဉ္စ ဓမ္မော အသတဉ္စ ရာဇာ’’တိ. (အ. နိ. ၄.၄၇၊ ဇာ. ၂.၂၁.၄၁၄)၊

ဓမ္မမဘိညာယာတိ စတုသစ္စဓမ္မံ အဘိညာယ အညာယ ဉာတတီရဏပရိညာဟိ ယထာရဟံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဇာနိတွာ. ဓမ္မမညာယာတိ တမေဝ ဓမ္မံ အပရဘာဂေ မဂ္ဂဉာဏေန ပရိညာဒိဝသေန ယထာမရိယာဒံ ဇာနိတွာ. ပဏ္ဍိတောတိ ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စေန ပဏ္ဍိတော. ရဟဒေါဝ နိဝါတေ စာတိ နိဝါတဋ္ဌာနေ ရဟဒေါ ဝိယ အနေဇော ကိလေသစလနရဟိတော ဥပသမ္မတိ၊ ယထာ သော ရဟဒေါ နိဝါတဋ္ဌာနေ ဝါတေန အနဗ္ဘာဟတော သန္နိသိန္နောဝ ဟောတိ၊ ဧဝံ အယမ္ပိ သဗ္ဗထာပိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓကိလေသော ကိလေသစလနရဟိတော အရဟတ္တဖလသမာဓိနာ ဝူပသမ္မတိ၊ သဗ္ဗကာလံ ဥပသန္တသဘာဝေါဝ ဟောတိ. အနေဇောတိ သော ဧဝံ အနေဇာဒိသဘာဝေါ အရဟာ အနေဇာဒိသဘာဝဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဩကာသတော ဒူရေပိ သမာနော ဓမ္မသဘာဝတော အဒူရေ သန္တိကေ ဧဝါတိ.

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အဂ္ဂိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၃. စတုတ္ထေ အနုဒဟနဋ္ဌေန အဂ္ဂိ၊ ရာဂေါ ဧဝ အဂ္ဂိ ရာဂဂ္ဂိ. ရာဂေါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သတ္တေ အနုဒဟတိ ဈာပေတိ၊ တသ္မာ ‘‘အဂ္ဂီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣတရေသုပိ ဒွီသု ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ယထာ အဂ္ဂိ ယဒေဝ ဣန္ဓနံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ နိဒဟတိ၊ မဟာပရိဠာဟော စ ဟောတိ၊ ဧဝမိမေပိ ရာဂါဒယော ယသ္မိံ သန္တာနေ သယံ ဥပ္ပန္နာ၊ တံ နိဒဟန္တိ၊ မဟာပရိဠာဟာ စ ဟောန္တိ ဒုန္နိဗ္ဗာပယာ. တေသု ရာဂပရိဠာဟေန သန္တတ္တဟဒယာနံ ဣစ္ဆိတာလာဘဒုက္ခေန မရဏပ္ပတ္တာနံ သတ္တာနံ ပမာဏံ နတ္ထိ. အယံ တာဝ ရာဂဿ အနုဒဟနတာ. ဒေါသဿ ပန အနုဒဟနတာယ ဝိသေသတော မနောပဒေါသိကာ ဒေဝါ၊ မောဟဿ အနုဒဟနတာယ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ ဒေဝါ စ နိဒဿနံ. မောဟဝသေန ဟိ တေသံ သတိသမ္မောသော ဟောတိ၊ တသ္မာ ခိဍ္ဍာဝသေန အာဟာရဝေလံ အတိဝတ္တေန္တာ ကာလံ ကရောန္တိ. အယံ တာဝ ရာဂါဒီနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော အနုဒဟနဘာဝေါ. သမ္ပရာယိကော ပန နိရယာဒီသု နိဗ္ဗတ္တာပနဝသေန ဃောရတရော ဒုရဓိဝါသော စ. အယဉ္စ အတ္ထော အာဒိတ္တပရိယာယေန ဝိဘာဝေတဗ္ဗော.

ဂါထာသု ကာမေသု မုစ္ဆိတေတိ ဝတ္ထုကာမေသု ပါတဗျတာဝသေန မုစ္ဆံ ဗာလျံ ပမာဒံ မိစ္ဆာစာရံ အာပန္နေ. ဗျာပန္နေတိ ဗျာပန္နစိတ္တေ ဒဟတီတိ သမ္ဗန္ဓော. နရေ ပါဏာတိပါတိနောတိ ဣဒံ ဒေါသဂ္ဂိဿ. အရိယဓမ္မေ အကောဝိဒေတိ ယေ ခန္ဓာယတနာဒီသု သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာယ မနသိကာရရဟိတာ အရိယဓမ္မဿ အကုသလာ၊ တေ သမ္မောဟေန အဘိဘူတာ ဝိသေသေန သမ္မူဠှာ နာမာတိ ဝုတ္တာ. ဧတေ အဂ္ဂီ အဇာနန္တာတိ ‘‘ဧတေ ရာဂဂ္ဂိအာဒယော ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စ အနုဒဟန္တီ’’တိ အဇာနန္တာ ပရိညာဘိသမယဝသေန ပဟာနာဘိသမယဝသေန စ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တာ. သက္ကာယာဘိရတာတိ သက္ကာယေ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကေ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနနန္ဒနာဘိရတာ. ဝဍ္ဎယန္တီတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနေန ဝဍ္ဎယန္တိ အာစိနန္တိ. နိရယန္တိ အဋ္ဌဝိဓံ မဟာနိရယံ၊ သောဠသဝိဓံ ဥဿဒနိရယန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ နိရယံ. တိရစ္ဆာနဉ္စ ယောနိယောတိ တိရစ္ဆာနယောနိယော စ. အသုရန္တိ အသုရကာယံ ပေတ္တိဝိသယဉ္စ ဝဍ္ဎယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဧတ္တာဝတာ ရာဂဂ္ဂိအာဒီနံ ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စ အနုဒဟနဘာဝဒဿနမုခေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နေသံ နိဗ္ဗာပနေန ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ စ ရတ္တိန္ဒိဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယုတ္တာတိ ဘာဝနာနုယောဂဝသေန ယုတ္တာ. ကတ္ထ? သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ. တေန အညသာသနေ ရာဂဂ္ဂိအာဒီနံ နိဗ္ဗာပနာဘာဝံ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ အနညသာဓာရဏံ တေသံ နိဗ္ဗာပနဝိဓိံ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ သင်္ခေပေနေဝ ဒဿေန္တော –

‘‘တေ နိဗ္ဗာပေန္တိ ရာဂဂ္ဂိံ၊ နိစ္စံ အသုဘသညိနော၊

ဒေါသဂ္ဂိံ ပန မေတ္တာယ၊ နိဗ္ဗာပေန္တိ နရုတ္တမာ၊

မောဟဂ္ဂိံ ပန ပညာယ၊ ယာယံ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီ’’တိ. –

အာဟ. တတ္ထ အသုဘသညိနောတိ ဒွတ္တိံသာကာရဝသေန စေဝ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဝသေန စ အသုဘဘာဝနာနုယောဂေန အသုဘသညိနော. မေတ္တာယာတိ ‘‘သော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၆၄၊ ၆၆) ဝုတ္တာယ မေတ္တာဘာဝနာယ. ဧတ္ထ စ အသုဘဇ္ဈာနဉ္စ ပါဒကံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တိတအနာဂါမိမဂ္ဂေန ရာဂဂ္ဂိဒေါသဂ္ဂီနံ နိဗ္ဗာပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပညာယာတိ ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ. တေနေဝါဟ ‘‘ယာယံ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီ’’တိ. သာ ဟိ ကိလေသက္ခန္ဓံ ဝိနိဝိဇ္ဈန္တီ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီတိ ဝုစ္စတိ. အသေသံ ပရိနိဗ္ဗန္တီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အသေသံ ရာဂဂ္ဂိအာဒိံ နိဗ္ဗာပေတွာ သဥပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဌိတာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ နိပကာ ပုဗ္ဗေဝ သမ္မပ္ပဓာနေန သဗ္ဗသော ကောသဇ္ဇဿ သုပ္ပဟီနတ္တာ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေန အကိလာသုဘာဝေန စ ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတာ စရိမကစိတ္တနိရောဓေန အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ အသေသံ ပရိနိဗ္ဗန္တိ. တတော စ အသေသံ နိဿေသံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အစ္စဂုံ အတိက္ကမံသု.

ဧဝံ ယေ ရာဂဂ္ဂိအာဒိကေ နိဗ္ဗာပေန္တိ၊ တေသံ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏေဟိ ထောမေန္တော ဩသာနဂါထမာဟ. တတ္ထ အရိယဒ္ဒသာတိ အရိယေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပဿိတဗ္ဗံ ကိလေသေဟိ ဝါ အာရကတ္တာ အရိယံ နိဗ္ဗာနံ၊ အရိယံ စတုသစ္စမေဝ ဝါ ဒိဋ္ဌဝန္တောတိ အရိယဒ္ဒသာ. ဝေဒဿ မဂ္ဂဉာဏဿ၊ တေန ဝါ ဝေဒေန သံသာရဿ ပရိယောသာနံ ဂတာတိ ဝေဒဂုနော. သမ္မဒညာယာတိ သမ္မဒေဝ သဗ္ဗံ အာဇာနိတဗ္ဗံ ကုသလာဒိံ ခန္ဓာဒိဉ္စ ဇာနိတွာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဥပပရိက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၄. ပဉ္စမေ တထာ တထာတိ တေန တေန ပကာရေန. ဥပပရိက္ခေယျာတိ ဝီမံသေယျ ပရိတုလေယျ သမ္မသေယျ ဝါ. ယထာ ယထာဿ ဥပပရိက္ခတောတိ ယထာ ယထာ အဿ ဘိက္ခုနော ဥပပရိက္ခန္တဿ. ဗဟိဒ္ဓါ စဿ ဝိညာဏံ အဝိက္ခိတ္တံ အဝိသဋန္တိ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါဒိအာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝိက္ခေပါဘာဝတော အဝိက္ခိတ္တံ သမာဟိတံ၊ တတော ဧဝ အဝိသဋံ သိယာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘိက္ခဝေ၊ ယေန ယေန ပကာရေန ဣမဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ဘိက္ခုနော ဥပပရိက္ခတော သင်္ခါရေ သမ္မသန္တဿ ပုဗ္ဗေ သမာဟိတာကာရသလ္လက္ခဏဝသေန သမထနိမိတ္တံ ဂဟေတွာ သက္ကစ္စံ နိရန္တရံ သမ္မသနဉာဏံ ပဝတ္တေန္တဿ အတ္တနော ဝိပဿနာစိတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနတော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါဒိအာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနကံ န သိယာ၊ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာယ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိယံ န သိယာ၊ တေန တေန ပကာရေန ဘိက္ခု ဥပပရိက္ခေယျ ပရိတုလေယျာတိ. အဇ္ဈတ္တံ အသဏ္ဌိတန္တိ ယသ္မာ ဝီရိယေ မန္ဒံ ဝဟန္တေ သမာဓိဿ ဗလဝဘာဝတော ကောသဇ္ဇာဘိဘဝေန အဇ္ဈတ္တံ ဂေါစရဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏေ သင်္ကောစဝသေန ဌိတတ္တာ သဏ္ဌိတံ နာမ ဟောတိ၊ ဝီရိယသမတာယ ပန ယောဇိတာယ အသဏ္ဌိတံ ဟောတိ ဝီထိံ ပဋိပန္နံ. တသ္မာ ယထာ ယထာဿ ဥပပရိက္ခတော ဝိညာဏံ အဇ္ဈတ္တံ အသဏ္ဌိတံ အဿ၊ ဝီထိပဋိပန္နံ သိယာ၊ တထာ တထာ ဥပပရိက္ခေယျ. အနုပါဒါယ န ပရိတဿေယျာတိ ယထာ ယထာဿ ဥပပရိက္ခတော ‘‘ဧတံ မမ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန ရူပါဒီသု ကဉ္စိ သင်္ခါရံ အဂ္ဂဟေတွာ တတော ဧဝ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန န ပရိတဿေယျ၊ တထာ တထာ ဥပပရိက္ခေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ပန ဥပပရိက္ခတော တိဝိဓမ္ပေတံ သိယာတိ? ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိယေ ကောသဇ္ဇပက္ခိယေ စ ဓမ္မေ ဝဇ္ဇေန္တော ဝီရိယသမတံ ယောဇေတွာ ပုဗ္ဗေဝ ဝိပဿနုပက္ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိသောဓေတွာ ယထာ သမ္မဒေဝ ဝိပဿနာဉာဏံ ဝိပဿနာဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ တထာ သမ္မသတော.

ဣတိ ဘဂဝါ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ဘိက္ခုနော အနုက္ကမေန ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယာ အာရဒ္ဓါယ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယအတိသိထိလဝီရိယဝိပဿနုပက္ကိလေသေဟိ စိတ္တဿ ဝိသောဓနူပါယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တထာ ဝိသောဓိတေ ဝိပဿနာဉာဏေ န စိရဿေဝ ဝိပဿနံ မဂ္ဂေန ဃဋေတွာ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခသမတိက္ကမာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိညာဏေ’’တိအာဒိမာဟ၊ တံ ဝုတ္တနယမေဝ. ယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏဒုက္ခသမုဒယသမ္ဘဝေါ န ဟောတီ’’တိ၊ တဿတ္ထော – ဧဝံ ဝိပဿနံ မဂ္ဂေန ဃဋေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန အနဝသေသတော ကိလေသေသု ခီဏေသု အာယတိံ အနာဂတေ ဇာတိဇရာမရဏသကလဝဋ္ဋဒုက္ခသမုဒယသင်္ခါတော သမ္ဘဝေါ ဥပ္ပါဒေါ စ န ဟောတိ၊ ဇာတိသင်္ခါတော ဝါ ဒုက္ခသမုဒယော ဇရာမရဏသင်္ခါတော ဒုက္ခသမ္ဘဝေါ စ န ဟောတိ.

ဂါထာယံ သတ္တသင်္ဂပ္ပဟီနဿာတိ တဏှာသင်္ဂေါ၊ ဒိဋ္ဌိသင်္ဂေါ၊ မာနသင်္ဂေါ၊ ကောဓသင်္ဂေါ၊ အဝိဇ္ဇာသင်္ဂေါ၊ ကိလေသသင်္ဂေါ၊ ဒုစ္စရိတသင်္ဂေါတိ ဣမေသံ သတ္တန္နံ သင်္ဂါနံ ပဟီနတ္တာ သတ္တသင်္ဂပ္ပဟီနဿ. ကေစိ ပန ‘‘သတ္တာနုသယာ ဧဝ သတ္တ သင်္ဂါ’’တိ ဝဒန္တိ. နေတ္တိစ္ဆိန္နဿာတိ ဆိန္နဘဝနေတ္တိကဿ. ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရောတိ ပုနပ္ပုနံ ဇာယနဝသေန ပဝတ္တိယာ ဇာတိဟေတုကတ္တာ စ ဇာတိဘူတော သံသာရောတိ ဇာတိသံသာရော၊ သော ဘဝနေတ္တိယာ ဆိန္နတ္တာ ဝိက္ခီဏော ပရိက္ခီဏော၊ တတော ဧဝ နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါတိ.

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ကာမူပပတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၅. ဆဋ္ဌေ ကာမူပပတ္တိယောတိ ကာမပဋိလာဘာ ကာမပဋိသေဝနာ ဝါ. ပစ္စုပဋ္ဌိတကာမာတိ နိဗဒ္ဓကာမာ နိဗဒ္ဓါရမ္မဏာ ယထာ တံ မနုဿာ. မနုဿာ ဟိ နိဗဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ. ယတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဟောန္တိ၊ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ ဒတွာ တမေဝ မာတုဂါမံ အာနေတွာ နိဗဒ္ဓဘောဂံ ဘုဉ္ဇန္တိ. ဧကစ္စေ စ ဒေဝါ. စာတုမဟာရာဇိကတော ပဋ္ဌာယ ဟိ စတုဒေဝလောကဝါသိနော နိဗဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ. ပဉ္စသိခဝတ္ထု စေတ္ထ နိဒဿနံ. တထာ ဧကစ္စေ အာပါယိကေ နေရယိကေ ဌပေတွာ သေသအပါယသတ္တာပိ နိဗဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ. မစ္ဆာ ဟိ အတ္တနော မစ္ဆိယာ၊ ကစ္ဆပေါ ကစ္ဆပိယာတိ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ တိရစ္ဆာနာ ပေတာ ဝိနိပါတိကာ စ. တသ္မာ နေရယိကေ ဌပေတွာ သေသအပါယသတ္တေ ဥပါဒါယ ယာဝ တုသိတကာယာ ဣမေ သတ္တာ ပစ္စုပဋ္ဌိတကာမာ နာမ၊ နိမ္မာနရတိနောတိ သယံ နိမ္မိတေ နိမ္မာနေ ရတိ ဧတေသန္တိ နိမ္မာနရတိနော. တေ ဟိ နီလပီတာဒိဝသေန ယာဒိသံ ယာဒိသံ ရူပံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တာဒိသံ တာဒိသံ နိမ္မိနိတွာ ရမန္တိ အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓဿ ပုရတော မနာပကာယိကာ ဒေဝတာ ဝိယ. ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနောတိ ပရေဟိ နိမ္မိတေ ကာမေ ဝသံ ဝတ္တေန္တီတိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနော. တေသဉှိ မနံ ဉတွာ ပရေ ယထာရုစိတံ ကာမဘောဂံ နိမ္မိနန္တိ၊ တေ တတ္ထ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ. ကထံ တေ ပရဿ မနံ ဇာနန္တီတိ? ပကတိသေဝနာဝသေန. ယထာ ဟိ ကုသလော သူဒေါ ရညော ဘုဉ္ဇန္တဿ ယံ ယံ ရုစ္စတိ၊ တံ တံ ဇာနာတိ၊ ဧဝံ ပကတိယာ အဘိရုစိတာရမ္မဏံ ဉတွာ တာဒိသေယေဝ နိမ္မိနန္တိ၊ တေ တတ္ထ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ၊ မေထုနသေဝနာဒိဝသေန ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘ဟသိတမတ္တေန ဩလောကိတမတ္တေန အာလိင်္ဂိတမတ္တေန ဟတ္ထဂ္ဂဟဏမတ္တေန စ တေသံ ကာမကိစ္စံ ဣဇ္ဈတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧတံ ပန နတ္ထီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တံ. န ဟိ ကာယေန အဖုသန္တဿ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ကာမကိစ္စံ သာဓေတိ. ဆန္နမ္ပိ ကာမာဝစရဒေဝါနံ ကာမာ ပါကတိကာ ဧဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဆ ဧတေ ကာမာဝစရာ၊ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနော၊

သဗ္ဗေသံ ဧကသင်္ခါတံ၊ အာယု ဘဝတိ ကိတ္တက’’န္တိ. (ဝိဘ. ၁၀၂၃)၊

ဂါထာသု ယေ စညေတိ ယေ ယထာဝုတ္တဒေဝေဟိ အညေ စ ကာမဘောဂိနော မနုဿာ စေဝ ဧကစ္စေ အပါယူပဂါ စ သဗ္ဗေ တေ. ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝန္တိ ဣမံ ယထာပဋိလဒ္ဓတ္တဘာဝဉ္စေဝ၊ ဥပပတ္တိဘဝန္တရသင်္ခါတံ ဣတော အညထာဘာဝဉ္စာတိ ဒွိပ္ပဘေဒံ သံသာရံ နာတိဝတ္တရေ န အတိက္ကမန္တိ. သဗ္ဗေ ပရိစ္စဇေ ကာမေတိ ဒိဗ္ဗာဒိဘေဒေ သဗ္ဗေပိ ကာမေ ဝတ္ထုကာမေ စ ကိလေသကာမေ စ ပရိစ္စဇေယျ. ကိလေသကာမေ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဇဟန္တောယေဝ ဟိ ဝတ္ထုကာမေ ပရိစ္စဇတိ နာမ. ပိယရူပသာတဂဓိတန္တိ ပိယရူပေသု ရူပါဒီသု သုခဝေဒနဿာဒေန ဂဓိတံ ဂိဒ္ဓံ. ဆေတွာ သောတံ ဒုရစ္စယန္တိ အညေဟိ ဒုရစ္စယံ ဒုရတိက္ကမံ တဏှာသောတံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ကာမယောဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၆. သတ္တမေ ကာမယောဂယုတ္တောတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ကာမယောဂေါ၊ တေန ယုတ္တော ကာမယောဂယုတ္တော၊ အသမုစ္ဆိန္နကာမရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ ဘဝယောဂေါ၊ တထာ ဈာနနိကန္တိ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော စ ရာဂေါ၊ တေန ယုတ္တော ဘဝယောဂယုတ္တော၊ အပ္ပဟီနဘဝရာဂေါတိ အတ္ထော. အာဂါမီတိ ဗြဟ္မလောကေ ဌိတောပိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဣမံ မနုဿလောကံ အာဂမနသီလော. တေနေဝါဟ ‘‘အာဂန္တာ ဣတ္ထတ္တ’’န္တိ. မနုဿတ္တဘာဝသင်္ခါတံ ဣတ္ထဘာဝံ အာဂမနဓမ္မော၊ မနုဿေသု ဥပပဇ္ဇနသီလောတိ အတ္ထော. ကာမဉ္စေတ္ထ ကာမယောဂေါ ဣတ္ထတ္တံ အာဂမနဿ ကာရဏံ. ယော ပန ကာမယောဂယုတ္တော၊ သော ဧကန္တေန ဘဝယောဂယုတ္တောပိ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ကာမယောဂယုတ္တော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဝယောဂယုတ္တော’’တိ ဥဘယမ္ပိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဝုတ္တံ.

ကာမယောဂဝိသံယုတ္တောတိ ဧတ္ထ အသုဘဇ္ဈာနမ္ပိ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ၊ တံ ပါဒကံ ကတွာ အဓိဂတော အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဧကန္တေနေဝ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ၊ တသ္မာ တတိယမဂ္ဂဖလေ ဌိတော အရိယပုဂ္ဂလော ‘‘ကာမယောဂဝိသံယုတ္တော’’တိ ဝုတ္တော. ယသ္မာ ပန ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ အနာဂါမိမဂ္ဂေန န ပဟီယတိ၊ တသ္မာ သော အပ္ပဟီနဘဝယောဂတ္တာ ‘‘ဘဝယောဂယုတ္တော’’တိ ဝုတ္တော. အနာဂါမီတိ ကာမလောကံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန အနာဂမနတော အနာဂါမီ. ကာမယောဂဝိသံယောဂဝသေနေဝ ဟိ သဒ္ဓိံ အနဝသေသဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇနသမုဂ္ဃါတေန အဇ္ဈတ္တသံယောဇနာဘာဝသိဒ္ဓိတော ဣတ္ထတ္တံ အနာဂန္တွာ ဟောတိ၊ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော. ယဿ ပန အနဝသေသံ ဘဝယောဂေါ ပဟီနော၊ တဿ အဝိဇ္ဇာယောဂါဒိအဝသိဋ္ဌကိလေသာပိ တဒေကဋ္ဌဘာဝတော ပဟီနာ ဧဝ ဟောန္တီတိ၊ သော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော ‘‘အရဟံ ခီဏာသဝေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကာမယောဂဝိသံယုတ္တော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဝယောဂဝိသံယုတ္တော အရဟံ ဟောတိ ခီဏာသဝေါ’’တိ. ဧတ္ထ စ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ အနာဂါမီ စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ သုခဒုက္ခသောမနဿဒေါမနဿပ္ပဟာနံ ဝိယ၊ တတိယမဂ္ဂဿ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇနပရိက္ခယော ဝိယ စ စတုတ္ထမဂ္ဂဿ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဌမပဒေန သောတာပန္နသကဒါဂါမီဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗော ပုထုဇ္ဇနော ဂဟိတော၊ ဒုတိယပဒေန ပန သဗ္ဗော အနာဂါမီ၊ တတိယပဒေန အရဟာတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

ဂါထာသု ဥဘယန္တိ ဥဘယေန၊ ကာမယောဂေန၊ ဘဝယောဂေန စ သံယုတ္တာတိ အတ္ထော. သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သံသာရန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ သောတာပန္နာ သကဒါဂါမိနောတိ ဣမေ တိဝိဓာ သတ္တာ ကာမယောဂဘဝယောဂါနံ အပ္ပဟီနတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သံသာရန္တိ. တတော ဧဝ ဇာတိမရဏဂါမိနော ဟောန္တိ. ဧတ္ထ ဧကဗီဇီ၊ ကောလံကောလော၊ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ တီသု သောတာပန္နေသု သဗ္ဗမုဒု သတ္တက္ခတ္တုပရမော၊ သော အဋ္ဌမံ ဘဝံ န နိဗ္ဗတ္တေတိ၊ အတ္တနော ပရိစ္ဆိန္နဇာတိဝသေန ပန သံသရတိ၊ တထာ ဣတရေပိ. သကဒါဂါမီသုပိ ယော ဣဓ သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ ပတွာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပုန ဣဓ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ သော အတ္တနော ပရိစ္ဆိန္နဇာတိဝသေနေဝ သံသရတိ. ယေ ပန သကဒါဂါမိနော ဝေါမိဿကနယေန ဝိနာ တတ္ထ တတ္ထ ဒေဝေသုယေဝ မနုဿေသုယေဝ ဝါ နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ တေ ဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမာယ ယာဝ ဣန္ဒြိယပရိပါကာ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော သံသရန္တိယေဝ. ပုထုဇ္ဇနေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ သဗ္ဗဘဝသံယောဇနာနံ အပရိက္ခီဏတ္တာ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ကာမယောဂေန သံယုတ္တာ၊ ဘဝယောဂေန စူဘယံ၊

သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သံသာရံ၊ ဇာတိမရဏဂါမိနော’’တိ.

ကာမေ ပဟန္တွာနာတိ ကာမရာဂသင်္ခါတေ ကိလေသကာမေ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဇဟိတွာ. ဆိန္နသံသယာတိ သမုစ္ဆိန္နကင်္ခါ၊ တဉ္စ ခေါ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေနေဝ. ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ ပန စတုတ္ထမဂ္ဂဿ ဧဝံ ဝုတ္တံ. အရဟန္တော ဟိ ဣဓ ‘‘ဆိန္နသံသယာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ. တေနေဝါဟ ‘‘ခီဏမာနပုနဗ္ဘဝါ’’တိ. သဗ္ဗသော ခီဏော နဝဝိဓောပိ မာနော အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝေါ စ ဧတေသန္တိ ခီဏမာနပုနဗ္ဘဝါ. မာနဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တဒေကဋ္ဌတာယ လက္ခဏဝသေန ဝါ သဗ္ဗော စတုတ္ထမဂ္ဂဝဇ္ဈော ကိလေသော ဂဟိတောတိ. ခီဏမာနတာယ စ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု ဝုတ္တာ ဟောတိ၊ ခီဏပုနဗ္ဘဝတာယ အနုပါဒိသေသာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ကလျာဏသီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၇. အဋ္ဌမေ ကလျာဏသီလောတိ သုန္ဒရသီလော၊ ပသတ္ထသီလော၊ ပရိပုဏ္ဏသီလော. တတ္ထ သီလပါရိပူရီ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဟောတိ သမ္မဒေဝ သီလဝိပတ္တိယာ အာဒီနဝဒဿနေန၊ သီလသမ္ပတ္တိယာ စ အာနိသံသဒဿနေန. ဣဓ ပန သဗ္ဗပရိဗန္ဓဝိပ္ပမုတ္တဿ သဗ္ဗာကာရပရိပုဏ္ဏဿ မဂ္ဂသီလဿ ဖလသီလဿ စ ဝသေန ကလျာဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကလျာဏဓမ္မောတိ သဗ္ဗေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ၊ တသ္မာ ကလျာဏာ သတိပဋ္ဌာနာဒိဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဧတဿာတိ ကလျာဏဓမ္မော. ကလျာဏပညောတိ စ မဂ္ဂဖလပညာဝသေနေဝ ကလျာဏပညော. လောကုတ္တရာ ဧဝ ဟိ သီလာဒိဓမ္မာ ဧကန္တကလျာဏာ နာမ အကုပ္ပသဘာဝတ္တာ. ကေစိ ပန ‘‘စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဝသေန ကလျာဏသီလော၊ ဝိပဿနာမဂ္ဂဓမ္မဝသေန ကလျာဏဓမ္မော၊ မဂ္ဂဖလပညာဝသေန ကလျာဏပညော’’တိ ဝဒန္တိ. အသေက္ခာ ဧဝ တေ သီလဓမ္မပညာတိ ဧကေ. အပရေ ပန ဘဏန္တိ – သောတာပန္နသကဒါဂါမီနံ မဂ္ဂဖလသီလံ ကလျာဏသီလံ နာမ၊ တသ္မာ ‘‘ကလျာဏသီလော’’တိ ဣမိနာ သောတာပန္နော သကဒါဂါမီ စ ဂဟိတာ ဟောန္တိ. တေ ဟိ သီလေသု ပရိပူရကာရိနော နာမ. အနာဂါမိမဂ္ဂဖလဓမ္မာ အဂ္ဂမဂ္ဂဓမ္မာ စ ကလျာဏဓမ္မာ နာမ. တတ္ထ ဟိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာ ‘‘ကလျာဏဓမ္မော’’တိ ဣမိနာ တတိယမဂ္ဂဋ္ဌတော ပဋ္ဌာယ တယော အရိယာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ပညာကိစ္စဿ မတ္ထကပ္ပတ္တိယာ အဂ္ဂဖလေ ပညာ ကလျာဏပညာ နာမ၊ တသ္မာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တော အရဟာ ‘‘ကလျာဏပညော’’တိ ဝုတ္တော. ဧဝမေဝ ပုဂ္ဂလာ ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ. ကိံ ဣမိနာ ပပဉ္စေန? အဂ္ဂမဂ္ဂဖလဓမ္မာ ဣဓ ကလျာဏသီလာဒယော ဝုတ္တာတိ အယမမှာကံ ခန္တိ. ဓမ္မဝိဘာဂေန ဟိ အယံ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါ၊ န ဓမ္မဝိဘာဂေါတိ.

ကေဝလီတိ ဧတ္ထ ကေဝလံ ဝုစ္စတိ ကေနစိ အဝေါမိဿကတာယ သဗ္ဗသင်္ခတဝိဝိတ္တံ နိဗ္ဗာနံ၊ တဿ အဓိဂတတ္တာ အရဟာ ကေဝလီ. အထ ဝါ ပဟာနဘာဝနာပါရိပူရိယာ ပရိယောသာနအနဝဇ္ဇဓမ္မပါရိပူရိယာ စ ကလျာဏကဋ္ဌေန အဗျာသေကသုခတာယ စ ကေဝလံ အရဟတ္တံ၊ တဒဓိဂမေန ကေဝလီ ခီဏာသဝေါ. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသိတွာ ပရိယောသာပေတွာ ဌိတောတိ ဝုသိတဝါ. ဥတ္တမေဟိ အဂ္ဂဘူတေဟိ ဝါ အသေက္ခဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘ဥတ္တမပုရိသော’’တိ ဝုစ္စတိ.

သီလဝါတိ ဧတ္ထ ကေနဋ္ဌေန သီလံ? သီလနဋ္ဌေန သီလံ. ကိမိဒံ သီလနံ နာမ? သမာဓာနံ၊ သုသီလျဝသေန ကာယကမ္မာဒီနံ အဝိပ္ပကိဏ္ဏတာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥပဓာရဏံ၊ ဈာနာဒိကုသလဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာနဝသေန အာဓာရဘာဝေါတိ အတ္ထော. တသ္မာ သီလတိ၊ သီလေတီတိ ဝါ သီလံ. အယံ တာဝ သဒ္ဒလက္ခဏနယေန သီလဋ္ဌော. အပရေ ပန ‘‘သိရဋ္ဌော သီလဋ္ဌော၊ သီတလဋ္ဌော သီလဋ္ဌော၊ သိဝဋ္ဌော သီလဋ္ဌော’’တိ နိရုတ္တိနယေန အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တိ. တယိဒံ ပါရိပူရိတော အတိသယတော ဝါ သီလံ အဿ အတ္ထီတိ သီလဝါ၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဝသေန သီလသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော. တတ္ထ ယံ ဇေဋ္ဌကသီလံ၊ တံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဧကစ္စာနံ အာစရိယာနံ အဓိပ္ပါယော.

အပရေန ပန ဘဏန္တိ – ဥဘယတ္ထာပိ ပါတိမောက္ခသံဝရော ဘဂဝတာ ဝုတ္တော. ပါတိမောက္ခသံဝရော ဧဝ ဟိ သီလံ၊ ဣတရေသု ဣန္ဒြိယသံဝရော ဆဒွါရရက္ခဏမတ္တမေဝ၊ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ ဓမ္မေန ပစ္စယုပ္ပါဒနမတ္တမေဝ၊ ပစ္စယသန္နိဿိတံ ပဋိလဒ္ဓပစ္စယေ ‘‘ဣဒမတ္ထ’’န္တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနမတ္တမေဝ. နိပ္ပရိယာယေန ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ. ယဿ သော ဘိန္နော၊ သော သီသစ္ဆိန္နော ပုရိသော ဝိယ ဟတ္ထပါဒေ ‘‘သေသာနိ ရက္ခိဿတီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ယဿ ပန သော အရောဂေါ၊ အစ္ဆိန္နသီသော ဝိယ ပုရိသော၊ တာနိ ပုန ပါကတိကာနိ ကတွာ ရက္ခိတုံ သက္ကောတိ. တသ္မာ သီလဝါတိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသီလမေဝ ဥဒ္ဒိသိတွာ တံ ဝိတ္ထာရေတုံ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ.

တတ္ထ ပါတိမောက္ခန္တိ သိက္ခာပဒသီလံ. တဉှိ ယော နံ ပါတိ ရက္ခတိ၊ တံ မောက္ခေတိ မောစေတိ အာပါယိကာဒီဟိ ဒုက္ခေဟီတိ ပါတိမောက္ခံ. သံဝရဏံ သံဝရော၊ ကာယဝါစာဟိ အဝီတိက္ကမော. ပါတိမောက္ခမေဝ သံဝရော ပါတိမောက္ခသံဝရော၊ တေန သံဝုတော ပိဟိတကာယဝါစောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော. ဣဒမဿ တသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဘာဝပရိဒီပနံ. ဝိဟရတီတိ တဒနုရူပဝိဟာရသမင်္ဂိဘာဝပရိဒီပနံ. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ ဟေဋ္ဌာ ပါတိမောက္ခသံဝရဿ၊ ဥပရိ ဝိသေသာနုယောဂဿ စ ဥပကာရကဓမ္မပရိဒီပနံ. အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ ပါတိမောက္ခသီလတော အစဝနဓမ္မတာပရိဒီပနံ. သမာဒါယာတိ သိက္ခာပဒါနံ အနဝသေသတော အာဒါနပရိဒီပနံ. သိက္ခတီတိ သိက္ခာယ သမင်္ဂိဘာဝပရိဒီပနံ. သိက္ခာပဒေသူတိ သိက္ခိတဗ္ဗဓမ္မပရိဒီပနံ.

အပရော နယော – ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝတော ပါပကိရိယာယ သုကရဘာဝတော ပုညကိရိယာယ စ ဒုက္ကရဘာဝတော ဗဟုက္ခတ္တုံ အပါယေသု ပတနသီလောတိ ပါတီ၊ ပုထုဇ္ဇနော. အနိစ္စတာယ ဝါ ဘဝါဒီသု ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တော ဃဋိယန္တံ ဝိယ အနဝဋ္ဌာနေန ပရိဗ္ဘမနတော ဂမနသီလောတိ ပါတီ၊ မရဏဝသေန ဝါ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ အတ္တဘာဝဿ ပါတနသီလောတိ ပါတီ၊ သတ္တသန္တာနော၊ စိတ္တမေဝ ဝါ. တံ ပါတိနံ သံသာရဒုက္ခတော မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခော. စိတ္တဿ ဟိ ဝိမောက္ခေန သတ္တော ဝိမုတ္တော. ‘‘စိတ္တဝေါဒါနာ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၀၀) ‘‘အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၂၀၆) စ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ အဝိဇ္ဇာဒိနာ ဟေတုနာ သံသာရေ ပတတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ပါတိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၂၄၊ ၅.၅၂၀) ဟိ ဝုတ္တံ. တဿ ပါတိနော သတ္တဿ တဏှာဒိသံကိလေသတ္တယတော မောက္ခော ဧတေနာတိ ပါတိမောက္ခော. ‘‘ကဏ္ဌေကာလော’’တိအာဒီနံ ဝိယဿ သမာသသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အထ ဝါ ပါတေတိ ဝိနိပါတေတိ ဒုက္ခေတိ ပါတိ၊ စိတ္တံ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘စိတ္တေန နီယတိ လောကော၊ စိတ္တေန ပရိကဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၆၂). တဿ ပါတိနော မောက္ခော ဧတေနာတိ ပါတိမောက္ခော. ပတတိ ဝါ ဧတေန အပါယဒုက္ခေ သံသာရဒုက္ခေ စာတိ ပါတိ၊ တဏှာဒိသံကိလေသော. ဝုတ္တဉှိ ‘‘တဏှာ ဇနေတိ ပုရိသံ (သံ. နိ. ၁.၅၆-၅၇)၊ တဏှာဒုတိယော ပုရိသော’’တိ (ဣတိဝု. ၁၅၊ ၁၀၅၊ စူဠနိ. ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၇) စ အာဒိ. တတော ပါတိတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခော. အထ ဝါ ပတတိ ဧတ္ထာတိ ပါတိ၊ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ ဗာဟိရာနိ စ အာယတနာနိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဆသု လောကော သမုပ္ပန္နော၊ ဆသု ကုဗ္ဗတိ သန္ထဝ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၇၀). တတော ဆအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနသင်္ခါတတော ပါတိတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခော. အထ ဝါ ပါတော ဝိနိပါတော အဿ အတ္ထီတိ ပါတီ၊ သံသာရော. တတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခော. အထ ဝါ သဗ္ဗလောကာဓိပတိဘာဝတော ဓမ္မိဿရော ဘဂဝါ ပတီတိ ဝုစ္စတိ၊ မုစ္စတိ ဧတေနာတိ မောက္ခော၊ ပတိနော မောက္ခော တေန ပညတ္တတ္တာတိ ပတိမောက္ခော၊ ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခော. သဗ္ဗဂုဏာနံ ဝါ မူလဘာဝတော ဥတ္တမဋ္ဌေန ပတိ စ သော ယထာဝုတ္တဋ္ဌေန မောက္ခော စာတိ ပတိမောက္ခော၊ ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ပါတိမောက္ခန္တိ မုခမေတံ ပမုခမေတ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၃၅) ဝိတ္ထာရော.

အထ ဝါ ပဣတိ ပကာရေ၊ အတီတိ အစ္စန္တတ္ထေ နိပါတော. တသ္မာ ပကာရေဟိ အစ္စန္တံ မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခော. ဣဒဉှိ သီလံ သယံ တဒင်္ဂဝသေန၊ သမာဓိသဟိတံ ပညာသဟိတဉ္စ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန သမုစ္ဆေဒဝသေန စ အစ္စန္တံ မောက္ခေတိ မောစေတီတိ ပါတိမောက္ခံ. ပတိ ပတိ မောက္ခောတိ ဝါ ပတိမောက္ခော၊ တမှာ တမှာ ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗဒေါသတော ပတိ ပစ္စေကံ မောက္ခောတိ အတ္ထော. ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခော. မောက္ခောတိ ဝါ နိဗ္ဗာနံ၊ တဿ မောက္ခဿ ပဋိဗိမ္ဗဘူတန္တိ ပတိမောက္ခံ. ပါတိမောက္ခသီလသံဝရော ဟိ သူရိယဿ အရုဏုဂ္ဂမနံ ဝိယ နိဗ္ဗာနဿ ဥဒယဘူတော တပ္ပဋိဘာဂေါ ဝိယ ဟောတိ ယထာရဟံ ကိလေသနိဗ္ဗာပနတောတိ ပတိမောက္ခံ၊ ပတိမောက္ခံ ဧဝ ပါတိမောက္ခံ. အထ ဝါ မောက္ခံ ပတိ ဝတ္တတိ မောက္ခာဘိမုခန္တိ ပတိမောက္ခံ၊ ပတိမောက္ခမေဝ ပါတိမောက္ခန္တိ ဧဝံ တာဝေတ္ထ ပါတိမောက္ခသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

သံဝရတိ ပိဒဟတိ ဧတေနာတိ သံဝရော၊ ပါတိမောက္ခမေဝ သံဝရောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရော. အတ္ထတော ပန တတော တတော ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗတော ဝိရတိယော စေတနာ ဝါ၊ တေန ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော သမန္နာဂတော ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ ဝုတ္တော. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိဘင်္ဂေ –

‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော. တေန ဝုစ္စတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁).

ဝိဟရတီတိ ဣရိယာပထဝိဟာရေန ဝိဟရတိ၊ ဣရိယတိ၊ ဝတ္တတိ. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ ဝေဠုဒါနာဒိမိစ္ဆာဇီဝဿ ကာယပါဂဗ္ဘိယာဒီနဉ္စ အကရဏေန၊ သဗ္ဗသော အနာစာရံ ဝဇ္ဇေတွာ ‘‘ကာယိကော အဝီတိက္ကမော၊ ဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တဘိက္ခုသာရုပ္ပအာစာရသမ္ပတ္တိယာ ဝေသိယာဒိအဂေါစရံ ဝဇ္ဇေတွာ ပိဏ္ဍပါတာဒိအတ္ထံ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနသင်္ခါတဂေါစရေန စ သမ္ပန္နတ္တာ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော. အပိစ ယော ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော သဗြဟ္မစာရီသု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နော သုနိဝတ္ထော သုပါရုတော ပါသာဒိကေန အဘိက္ကန္တေန ပဋိက္ကန္တေန အာလောကိတေန ဝိလောကိတေန သမိဉ္ဇိတေန ပသာရိတေန ဩက္ခိတ္တစက္ခု ဣရိယာပထသမ္ပန္နော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ ဇာဂရိယာနုယုတ္တော သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာဘိသမာစာရိကေသု သက္ကစ္စကာရီ ဂရုစိတ္တီကာရဗဟုလော ဝိဟရတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အာစာရသမ္ပန္နော.

ဂေါစရော ပန – ဥပနိဿယဂေါစရော၊ အာရက္ခဂေါစရော၊ ဥပနိဗန္ဓဂေါစရောတိ တိဝိဓော. တတ္ထ ဒသကထာဝတ္ထုဂုဏသမန္နာဂတော ဝုတ္တလက္ခဏော ကလျာဏမိတ္တော ယံ နိဿာယ အသုတံ သုဏာတိ၊ သုတံ ပရိယောဒပေတိ၊ ကင်္ခံ ဝိတရတိ၊ ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုကံ ကရောတိ၊ စိတ္တံ ပသာဒေတိ၊ ယဿ စ အနုသိက္ခန္တော သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎတိ၊ သီလေန၊ သုတေန၊ စာဂေန၊ ပညာယ ဝဍ္ဎတိ၊ အယံ ဥပနိဿယဂေါစရော. ယော ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော ဩက္ခိတ္တစက္ခု ယုဂမတ္တဒဿာဝီ သံဝုတော ဂစ္ဆတိ၊ န ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော၊ န အဿံ၊ န ရထံ၊ န ပတ္တိံ၊ န ဣတ္ထိံ၊ န ပုရိသံ ဩလောကေန္တော၊ န ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော၊ န အဓော ဩလောကေန္တော၊ န ဒိသာဝိဒိသာ ပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ၊ အယံ အာရက္ခဂေါစရော. ဥပနိဗန္ဓဂေါစရော ပန စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ၊ ယတ္ထ ဘိက္ခု အတ္တနော စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော? ယဒိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၇၂).

ဣတိ ယထာဝုတ္တာယ အာစာရသမ္ပတ္တိယာ ဣမာယ စ ဂေါစရသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတတ္တာ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော.

အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ အပ္ပမတ္တကေသု အဏုပ္ပမာဏေသု အသဉ္စိစ္စ အာပန္နသေခိယအကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါဒိဘေဒေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿနသီလော. ယော ဟိ ဘိက္ခု ပရမာဏုမတ္တံ ဝဇ္ဇံ အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓသိနေရုပဗ္ဗတရာဇသဒိသံ ကတွာ ပဿတိ၊ ယောပိ ဘိက္ခု သဗ္ဗလဟုကံ ဒုဗ္ဘာသိတမတ္တံ ပါရာဇိကသဒိသံ ကတွာ ပဿတိ၊ အယံ အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ နာမ. သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ ယံ ကိဉ္စိ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခိတဗ္ဗံ၊ တံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အနဝသေသံ သမာဒိယိတွာ သိက္ခတိ ဝတ္တတိ၊ ပူရေတီတိ အတ္ထော. ဣတိ ကလျာဏသီလောတိ ဣမိနာ ပကာရေန ကလျာဏသီလော သမာနော. ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဝသေန ဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ သီလံ ‘‘ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကလျာဏသီလော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဝသေနေဝ နိဂမေတွာ ‘‘ကလျာဏဓမ္မော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဓမ္မေ နိဒ္ဒိသိတုကာမေန ‘‘တေသံ ဓမ္မာနံ ဣဒံ သီလံ အဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘ဣတိ ကလျာဏသီလော’’တိ ဝုတ္တံ. သတ္တန္နံ ဗောဓိပက္ခိယာနန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ပုန ကလျာဏသီလောတိအာဒိ နိဂမနံ.

ဂါထာသု ဒုက္ကဋန္တိ ဒုဋ္ဌု ကတံ၊ ဒုစ္စရိတန္တိ အတ္ထော. ဟိရိမနန္တိ ဟိရိမန္တံ ဟိရိသမ္ပန္နံ၊ သဗ္ဗသော ပါပပဝတ္တိယာ ဇိဂုစ္ဆနသဘာဝန္တိ အတ္ထော. ဟိရိမနန္တိ ဝါ ဟိရိသဟိတစိတ္တံ. ဟိရိဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟိရောတ္တပ္ပဂ္ဂဟဏေန စ သဗ္ဗသော ဒုစ္စရိတာဘာဝဿ ဟေတုံ ဒဿေန္တော ကလျာဏသီလတံ ဟေတုတော ဝိဘာဝေတိ. သမ္ဗောဓီတိ အရိယဉာဏံ၊ တံ ဂစ္ဆန္တိ ဘဇန္တီတိ သမ္ဗောဓိဂါမိနော၊ ဗောဓိပက္ခိကာတိ အတ္ထော. အနုဿဒန္တိ ရာဂုဿဒါဒိရဟိတံ. ‘‘တထာဝိဓ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. ‘‘ဗောဓိပက္ခိကာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော’’တိ ယထာ ယထာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ၊ တထာဝိဓံ တာဒိသန္တိ အတ္ထော. ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ၊ ဝဋ္ဋဒုက္ခဟေတုနော ဝါ. ဣဓေဝ ခယမတ္တနောတိ အာသဝက္ခယာဓိဂမေန အတ္တနော ဝဋ္ဋဒုက္ခဟေတုနော သမုဒယပက္ခိယဿ ကိလေသဂဏဿ ဣဓေဝ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ခယံ အနုပ္ပါဒံ ပဇာနာတိ၊ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿေဝ ဝါ ဣဓေဝ စရိမကစိတ္တနိရောဓေန ခယံ ခီဏဘာဝံ ပဇာနာတိ. တေဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နန္တိ တေဟိ ယထာဝုတ္တသီလာဒိဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ. အသိတန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယာနံ ပဟီနတ္တာ အသိတံ၊ ကတ္ထစိ အနိဿိတံ. သဗ္ဗလောကဿာတိ သဗ္ဗသ္မိံ သတ္တလောကေ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၈. နဝမေ ဒါနန္တိ ဒါတဗ္ဗံ၊ သဝတ္ထုကာ ဝါ စေတနာ ဒါနံ၊ သမ္ပတ္တိပရိစ္စာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. အာမိသဒါနန္တိ စတ္တာရော ပစ္စယာ ဒေယျဘာဝဝသေန အာမိသဒါနံ နာမ. တေ ဟိ တဏှာဒီဟိ အာမသိတဗ္ဗတော အာမိသန္တိ ဝုစ္စန္တိ. တေသံ ဝါ ပရိစ္စာဂစေတနာ အာမိသဒါနံ. ဓမ္မဒါနန္တိ ဣဓေကစ္စော ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဝိညုဂရဟိတာ၊ ဣမေ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ၊ ဣမေ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ၊ ဣမေ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ ကုသလာကုသလကမ္မပထေ ဝိဘဇန္တော ကမ္မကမ္မဝိပါကေ ဣဓလောကပရလောကေ ပစ္စက္ခတော ဒဿေန္တော ဝိယ ပါကဋံ ကရောန္တော အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ နိဝတ္တာပေန္တော၊ ကုသလေသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာပေန္တော၊ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ဣဒံ ဓမ္မဒါနံ. ယော ပန ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ၊ ဣမေ ပရိညေယျာ၊ ဣမေ ပဟာတဗ္ဗာ၊ ဣမေ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ၊ ဣမေ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ သစ္စာနိ ဝိဘာဝေန္တော အမတာဓိဂမာယ ပဋိပတ္တိဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ဣဒံ သိခါပ္ပတ္တံ ဓမ္မဒါနံ နာမ. ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဧတံ အဂ္ဂံ. ယဒိဒန္တိ ယံ ဣဒံ ဓမ္မဒါနံ ဝုတ္တံ၊ ဧတံ ဣမေသု ဒွီသု ဒါနေသု အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ. ဝိဝဋ္ဋဂါမိဓမ္မဒါနဉှိ နိဿာယ သဗ္ဗာနတ္ထတော ပရိမုစ္စတိ၊ သကလံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အတိက္ကမတိ. လောကိယံ ပန ဓမ္မဒါနံ သဗ္ဗေသံ ဒါနာနံ နိဒါနံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ မူလံ. တေနာဟ –

‘‘သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ၊ သဗ္ဗရသံ ဓမ္မရသော ဇိနာတိ၊

သဗ္ဗရတိံ ဓမ္မရတီ ဇိနာတိ၊ တဏှက္ခယော သဗ္ဗဒုက္ခံ ဇိနာတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၅၄) –

အဘယဒါနမေတ္ထ ဓမ္မဒါနေနေဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သာဓာရဏဘောဂိတာဓိပ္ပါယေန အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော စတုပစ္စယတော သယမေဝ အဘုဉ္ဇိတွာ ပရေသံ သံဝိဘဇနံ အာမိသသံဝိဘာဂေါ. သာဓာရဏဘောဂိတာဓိပ္ပါယေနေဝ အတ္တနာ ဝိဒိတဿ အဓိဂတဿ ဓမ္မဿ အပ္ပေါဿုက္ကော အဟုတွာ ပရေသံ ဥပဒေသော ဓမ္မသံဝိဘာဂေါ. စတူဟိ ပစ္စယေဟိ စတူဟိ စ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ပရေသံ အနုဂ္ဂဏှနံ အနုကမ္ပနံ အာမိသာနုဂ္ဂဟော. ဝုတ္တနယေနေဝ ဓမ္မေန ပရေသံ အနုဂ္ဂဏှနံ အနုကမ္ပနံ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဂါထာသု ယမာဟု ဒါနံ ပရမန္တိ ယံ ဒါနံ စိတ္တခေတ္တဒေယျဓမ္မာနံ ဥဠာရဘာဝေန ပရမံ ဥတ္တမံ၊ ဘောဂသမ္ပတ္တိအာဒီနံ ဝါ ပူရဏတော ဖလနတော၊ ပရဿ ဝါ လောဘမစ္ဆရိယာဒိကဿ ပဋိပက္ခဿ မဒ္ဒနတော ဟိံသနတော ‘‘ပရမ’’န္တိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော အာဟု. အနုတ္တရန္တိ ယံ ဒါနံ စေတနာဒိသမ္ပတ္တိယာ သာတိသယပဝတ္တိယာ အဂ္ဂဘာဝေန အဂ္ဂဝိပါကတ္တာ စ ဥတ္တရရဟိတံ အနုတ္တရဘာဝသာဓနံ စာတိ အာဟု. ယံ သံဝိဘာဂန္တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ပရမံ အနုတ္တရ’’န္တိ ပဒဒွယံ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. အဝဏ္ဏယီတိ ကိတ္တယိ၊ ‘‘ဘောဇနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဒမာနော ဒါယကော ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဒေတီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၅.၃၇)၊ ‘‘ဧဝံ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ဇာနေယျုံ ဒါနသံဝိဘာဂဿ ဝိပါက’’န္တိအာဒိနာ (ဣတိဝု. ၂၆) စ ပသံသယိ. ယထာ ပန ဒါနံ သံဝိဘာဂေါ စ ပရမံ အနုတ္တရဉ္စ ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အဂ္ဂမှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဂ္ဂမှီတိ သီလာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန သေဋ္ဌေ အနုတ္တရေ ပုညက္ခေတ္တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ အရိယသံဃေ စ. ပသန္နစိတ္တောတိ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ စ စိတ္တံ ပသာဒေန္တော ဩကပ္ပေန္တော. စိတ္တသမ္ပတ္တိယာ ဟိ ခေတ္တသမ္ပတ္တိယာ စ ပရိတ္တေပိ ဒေယျဓမ္မေ ဒါနံ မဟာနုဘာဝံ ဟောတိ မဟာဇုတိကံ မဟာဝိပ္ဖါရံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘နတ္ထိ စိတ္တေ ပသန္နမှိ၊ အပ္ပကာ နာမ ဒက္ခိဏာ၊

တထာဂတေ ဝါ သမ္ဗုဒ္ဓေ၊ အထ ဝါ တဿ သာဝကေ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၀၄၊ နေတ္တိ. ၉၅)၊

ဝိညူတိ သပ္ပညော. ပဇာနန္တိ သမ္မဒေဝ ဒါနဖလံ ဒါနာနိသံသံ ပဇာနန္တော. ကော န ယဇေထ ကာလေတိ ယုတ္တပ္ပတ္တကာလေ ကော နာမ ဒါနံ န ဒဒေယျ? သဒ္ဓါ၊ ဒေယျဓမ္မော၊ ပဋိဂ္ဂါဟကာတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ သမ္မုခိဘူတကာလေယေဝ ဟိ ဒါနံ သမ္ဘဝတိ၊ န အညထာ၊ ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဝါ ဒါတုံ ယုတ္တကာလေ.

ဧဝံ ပဌမဂါထာယ အာမိသဒါနသံဝိဘာဂါနုဂ္ဂဟေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဓမ္မဒါနသံဝိဘာဂါနုဂ္ဂဟေ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ စေဝ ဘာသန္တီ’’တိ ဒုတိယဂါထမာဟ. တတ္ထ ဥဘယန္တိ ‘‘ဘာသန္တိ သုဏန္တီ’’တိ ဝုတ္တာ ဒေသကာ ပဋိဂ္ဂါဟကာတိ ဥဘယံ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယေ သုဂတဿ ဘဂဝတော သာသနေ သဒ္ဓမ္မေ ပသန္နစိတ္တာ ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဌတွာ ဒေသေန္တိ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ စ၊ တေသံ ဒေသကပဋိဂ္ဂါဟကာနံ သော ဓမ္မဒါနဓမ္မသံဝိဘာဂဓမ္မာနုဂ္ဂဟသင်္ခါတော အတ္ထော. ပရမတ္ထသာဓနတော ပရမော. တဏှာသံကိလေသာဒိသဗ္ဗသံကိလေသမလဝိသောဓနေန ဝိသုဇ္ဈတိ. ကီဒိသာနံ? ယေ အပ္ပမတ္တာ သုဂတဿ သာသနေ. ယေ စ –

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ၊ ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ၊

သစိတ္တပရိယောဒပနံ၊ ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၉၀၊ ဓ. ပ. ၁၈၃) –

သင်္ခေပတော ဧဝံ ပကာသိတေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ဩဝါဒေ အနုသိဋ္ဌိယံ အပ္ပမတ္တာ အဓိသီလသိက္ခာဒယော သက္ကစ္စံ သမ္ပာဒေန္တိ. တေသံ ဝိသုဇ္ဈတိ၊ အရဟတ္တဖလဝိသုဒ္ဓိယာ အတိဝိယ ဝေါဒါယတီတိ.

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. တေဝိဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၉. ဒသမေ ဓမ္မေနာတိ ဉာယေန၊ သမ္မာပဋိပတ္တိသင်္ခါတေန ဟေတုနာ ကာရဏေန. ယာယ ဟိ ပဋိပဒါယ တေဝိဇ္ဇော ဟောတိ၊ သာ ပဋိပဒါ ဣဓ ဓမ္မောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကာ ပန သာ ပဋိပဒါတိ? စရဏသမ္ပဒါ စ ဝိဇ္ဇာသမ္ပဒါ စ. တေဝိဇ္ဇန္တိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏာဒီဟိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ သမန္နာဂတံ. ဗြာဟ္မဏန္တိ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏံ. ပညာပေမီတိ ‘‘ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဇာနာပေမိ ပတိဋ္ဌပေမိ. နာညံ လပိတလာပနမတ္တေနာတိ အညံ ဇာတိမတ္တဗြာဟ္မဏံ အဋ္ဌကာဒီဟိ လပိတမတ္တဝိပ္ပလပနမတ္တေန ဗြာဟ္မဏံ န ပညာပေမီတိ. အထ ဝါ လပိတလာပနမတ္တေနာတိ မန္တာနံ အဇ္ဈေနအဇ္ဈာပနမတ္တေန. ဥဘယထာပိ ယံ ပန ဗြာဟ္မဏာ သာမဝေဒါဒိဝေဒတ္တယအဇ္ဈေနေန တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒန္တိ၊ တံ ပဋိက္ခိပတိ. ဘဂဝတာ ဟိ ‘‘ပရမတ္ထတော အတေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံယေဝ စေတေ ဘောဝါဒိနော အဝိဇ္ဇာနိဝုတာ ‘တေဝိဇ္ဇော ဗြာဟ္မဏော’တိ ဝဒန္တိ၊ ဧဝံ ပန တေဝိဇ္ဇော ဗြာဟ္မဏော ဟောတီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ တထာ ဗုဇ္ဈနကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယေန အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ.

တတ္ထ ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာသမ္ပန္နော စရဏသမ္ပန္နောယေဝ ဟောတိ စရဏသမ္ပဒါယ ဝိနာ ဝိဇ္ဇာသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော၊ တသ္မာ စရဏသမ္ပဒံ အန္တောဂဓံ ကတွာ ဝိဇ္ဇာသီသေနေဝ ဗြာဟ္မဏံ ပညာပေတုကာမော ‘‘ဓမ္မေနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ ပညာပေမီ’’တိ ဒေသနံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ကထဉ္စာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေန တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ ပညာပေမီ’’တိ ကထေတုကမျတာယ ပုစ္ဆံ ကတွာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဝိဇ္ဇတ္တယံ ဝိဘဇန္တော ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ အနေကဝိဟိတန္တိ အနေကဝိဓံ၊ အနေကေဟိ ဝါ ပကာရေဟိ ပဝတ္တိတံ၊ သံဝဏ္ဏိတန္တိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိ သမနန္တရာတီတဘဝံ အာဒိံ ကတွာ တတ္ထ တတ္ထ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓသန္တာနံ. နိဝုတ္ထန္တိ အဇ္ဈာဝုတ္ထံ အနုဘူတံ၊ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓံ၊ နိဝုတ္ထဓမ္မံ ဝါ နိဝုတ္ထံ၊ ဂေါစရနိဝါသေန နိဝုတ္ထံ၊ အတ္တနော ဝိညာဏေန ဝိညာတံ ပရဝိညာဏဝိညာတမ္ပိ ဝါ ဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏာဒီသု. အနုဿရတီတိ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော’’တိ ဧဝံ ဇာတိပဋိပါဋိဝသေန အနုဂန္တွာ သရတိ၊ အနုဒေဝ ဝါ သရတိ၊ စိတ္တေ အဘိနိန္နာမိတေ ပရိကမ္မသမနန္တရံ သရတိ.

သေယျထိဒန္တိ အာရဒ္ဓပ္ပကာရဒဿနတ္ထေ နိပါတော. တေနေဝ ယွာယံ ပုဗ္ဗေနိဝါသော အာရဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ တဿ ပကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧကမ္ပိ ဇာတိန္တိ ဧကမ္ပိ ပဋိသန္ဓိမူလကံ စုတိပရိယောသာနံ ဧကဘဝပရိယာပန္နံ ခန္ဓသန္တာနံ. ဧသ နယော ဒွေပိ ဇာတိယောတိအာဒီသု. အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေတိအာဒီသု ပန ပရိဟာယမာနော ကပ္ပေါ သံဝဋ္ဋကပ္ပေါ၊ ဝဍ္ဎမာနော ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေါ. တတ္ထ သံဝဋ္ဋေန သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ဂဟိတော ဟောတိ တမ္မူလကတ္တာ၊ ဝိဝဋ္ဋေန စ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ. ဧဝဉှိ သတိ ယာနိ တာနိ ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကပ္ပဿ အသင်္ချေယျာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? သံဝဋ္ဋော၊ သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ၊ ဝိဝဋ္ဋော၊ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၅၆) ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ၊ တာနိ ပရိဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ.

တတ္ထ တယော သံဝဋ္ဋာ – တေဇောသံဝဋ္ဋော၊ အာပေါသံဝဋ္ဋော၊ ဝါယောသံဝဋ္ဋောတိ. တိဿော သံဝဋ္ဋသီမာ – အာဘဿရာ၊ သုဘကိဏှာ၊ ဝေဟပ္ဖလာတိ. ယဒါ ကပ္ပေါ တေဇေန သံဝဋ္ဋတိ၊ အာဘဿရတော ဟေဋ္ဌာ အဂ္ဂိနာ ဍယှတိ. ယဒါ ဥဒကေန သံဝဋ္ဋတိ၊ သုဘကိဏှတော ဟေဋ္ဌာ ဥဒကေန ဝိလီယတိ. ယဒါ ဝါတေန သံဝဋ္ဋတိ၊ ဝေဟပ္ဖလတော ဟေဋ္ဌာ ဝါတေန ဝိဒ္ဓံသိယတိ. ဝိတ္ထာရတော ပန ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠံ ဧကတော ဝိနဿတိ. ဣတိ ဧဝရူပေါ အယံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တော ဘိက္ခု အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနုဿရတိ. ကထံ? အမုတြာသိန္တိအာဒိနာ နယေန.

တတ္ထ အမုတြာသိန္တိ အမုမှိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အမုမှိ ဘဝေ ဝါ ယောနိယာ ဝါ ဂတိယာ ဝါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ ဝါ သတ္တာဝါသေ ဝါ သတ္တနိကာယေ ဝါ အဟမဟောသိံ. ဧဝံနာမောတိ တိဿော ဝါ ဖုဿော ဝါ. ဧဝံဂေါတ္တောတိ ဂေါတမော ဝါ ကဿပေါ ဝါ. ဧဝံဝဏ္ဏောတိ ဩဒါတော ဝါ သာမော ဝါ. ဧဝမာဟာရောတိ သာလိမံသောဒနာဟာရော ဝါ ပဝတ္တဖလဘောဇနော ဝါ. ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီတိ အနေကပ္ပကာရာနံ ကာယိကစေတသိကာနံ သာမိသနိရာမိသာဒိပ္ပဘေဒါနံ ဝါ သုခဒုက္ခာနံ ပဋိသံဝေဒီ. ဧဝမာယုပရိယန္တောတိ ဧဝံ ဝဿသတပရိမာဏာယုပရိယန္တော ဝါ စတုရာသီတိကပ္ပသတသဟဿပရိမာဏာယုပရိယန္တော ဝါ. သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိန္တိ သောဟံ တတော ဘဝတော ယောနိတော ဂတိတော ဝိညာဏဋ္ဌိတိတော သတ္တာဝါသတော သတ္တနိကာယတော ဝါ စုတော ပုန အမုကသ္မိံ နာမ ဘဝေ ယောနိယာ ဂတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ သတ္တာဝါသေ သတ္တနိကာယေ ဝါ ဥဒပါဒိံ. တတြာပါသိန္တိ အထ တတြပိ ဘဝေ ယောနိယာ ဂတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ သတ္တာဝါသေ သတ္တနိကာယေ ဝါ ပုန အဟောသိံ. ဧဝံနာမောတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ.

အထ ဝါ ယသ္မာ ‘‘အမုတြာသိ’’န္တိ ဣဒံ အနုပုဗ္ဗေန အာရောဟန္တဿ အတ္တနော အဘိနီဟာရာနုရူပံ ယထာဗလံ သရဏံ၊ ‘‘သော တတော စုတော’’တိ ပဋိနိဝတ္တန္တဿ ပစ္စဝေက္ခဏံ၊ တသ္မာ ‘‘ဣဓူပပန္နော’’တိ ဣမိဿာ ဣဓူပပတ္တိယာ အနန္တရံ ‘‘အမုတြ ဥဒပါဒိ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတြာပါသိန္တိ တတြပိ ဘဝေ။ပေ။ သတ္တနိကာယေ ဝါ အာသိံ. ဧဝံနာမောတိ ဒတ္တော ဝါ မိတ္တော ဝါ၊ ဧဝံဂေါတ္တောတိ ဝါသေဋ္ဌော ဝါ ကဿပေါ ဝါ. ဧဝံဝဏ္ဏောတိ ကာဠော ဝါ ဩဒါတော ဝါ. ဧဝမာဟာရောတိ သုဓာဟာရော ဝါ သာလိဩဒနာဒိအာဟာရော ဝါ. ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီတိ ဒိဗ္ဗသုခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဝါ မာနုသသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဝါ. ဧဝမာယုပရိယန္တောတိ ဧဝံ တံတံပရမာယုပရိယန္တော. သော တတော စုတောတိ သောဟံ တတော ဘဝါဒိတော စုတော. ဣဓူပပန္နောတိ ဣဓ ဣမသ္မိံ စရိမဘဝေ မနုဿော ဟုတွာ ဥပပန္နော နိဗ္ဗတ္တော.

ဣတီတိ ဧဝံ. သာကာရံ သဥဒ္ဒေသန္တိ နာမဂေါတ္တာဒိဝသေန သဥဒ္ဒေသံ၊ ဝဏ္ဏာဒိဝသေန သာကာရံ. နာမဂေါတ္တေန ဟိ သတ္တာ ‘‘တိဿော ဂေါတမော’’တိ ဥဒ္ဒိသီယန္တိ၊ ဝဏ္ဏာဒီဟိ ‘‘သာမော ဩဒါတော’’တိ နာနတ္တတော ပညာယန္တိ. တသ္မာ နာမဂေါတ္တံ ဥဒ္ဒေသော၊ ဣတရေ အာကာရာ. အယမဿ ပဌမာ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာတိ အယံ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ ပဌမံ အဓိဂမဝသေန ပဌမာ၊ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာ သစ္ဆိကတာ ဟောတိ. ကိံ ပနာယံ ဝိဒိတံ ကရောတိ? ပုဗ္ဗေနိဝါသံ. အဝိဇ္ဇာတိ တဿေဝ ပုဗ္ဗေနိဝါသဿ အဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန တဿ ပဋိစ္ဆာဒကမောဟော ဝုစ္စတိ. တမောတိ သွေဝ မောဟော ပဋိစ္ဆာဒကဋ္ဌေန တမောတိ ဝုစ္စတိ. အာလောကောတိ သာ ဧဝ ဝိဇ္ဇာ ဩဘာသကရဏဋ္ဌေန အာလောကော. ဧတ္ထ စ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာတိ အယံ အတ္ထော၊ သေသံ ပသံသာဝစနံ. ယောဇနာ ပနေတ္ထ – အယံ ခေါ တေန ဘိက္ခုနာ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာ၊ တဿ အဓိဂတဝိဇ္ဇဿ အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာ၊ ဝိနဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာတိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

ယထာ တန္တိ ဧတ္ထ ယထာတိ ဩပမ္မတ္ထေ၊ တန္တိ နိပါတမတ္တံ. သတိယာ အဝိပ္ပဝါသေန အပ္ပမတ္တဿ. ဝီရိယာတာပေန အာတာပိနော. ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတာယ ပဟိတတ္တဿ ပေသိတစိတ္တဿာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော အဝိဇ္ဇာ ဝိဟညေယျ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ တမော ဝိဟညေယျ၊ အာလောကော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဧဝမေဝ တဿ ဘိက္ခုနော အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ၊ တမော ဝိဟတော၊ အာလောကော ဥပ္ပန္နော၊ တဿ ပဓာနာနုယောဂဿ အနုရူပမေဝ ဖလံ လဘိတွာ ဝိဟရတီတိ.

ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာတိ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ဝိသုဒ္ဓေနာတိ စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုဘာဝတော ဝိသုဒ္ဓံ. ယော ဟိ စုတိမတ္တမေဝ ပဿတိ န ဥပပါတံ၊ သော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ. ယော ဥပပါတမတ္တမေဝ ပဿတိ န စုတိံ၊ သော နဝသတ္တပါတုဘာဝဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ. ယော ပန တဒုဘယံ ပဿတိ၊ သော ယသ္မာ ဒုဝိဓမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ အတိဝတ္တတိ၊ တသ္မာဿ တံ ဒဿနံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတု ဟောတိ၊ တဒုဘယမ္ပာယံ ဗုဒ္ဓပုတ္တော ပဿတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုဘာဝတော ဝိသုဒ္ဓ’’န္တိ. ဧကာဒသဥပက္ကိလေသဝိရဟတော ဝါ ဝိသုဒ္ဓံ. ယထာဟ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ – ဣတိ ဝိဒိတွာ ဝိစိကိစ္ဆံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ ပဇဟိံ၊ အမနသိကာရော။ပေ။ ထိနမိဒ္ဓံ၊ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ ဥပ္ပိလ္လံ၊ ဒုဋ္ဌုလ္လံ၊ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယံ၊ အတိလီနဝီရိယံ၊ အဘိဇပ္ပါ၊ နာနတ္တသညာ၊ အတိနိဇ္ဈာယိတတ္တံ ရူပါနံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၄၂) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ ဧကာဒသဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတ္တာ ဝိသုဒ္ဓံ. မနုဿူပစာရံ အတိက္ကမိတွာ ရူပဒဿနေန အတိက္ကန္တမာနုသကံ၊ မံသစက္ခုံ ဝါ အတိက္ကန္တတ္တာ အတိက္ကန္တမာနုသကံ. တေန ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန. သတ္တေ ပဿတီတိ မနုဿမံသစက္ခုနာ ဝိယ သတ္တေ ပဿတိ ဒက္ခတိ အာလောကေတိ.

စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေတိ ဧတ္ထ စုတိက္ခဏေ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ဝါ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာပိ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာ. ယေ ပန အာသန္နစုတိကာ ဣဒါနိ စဝိဿန္တိ၊ တေ စဝမာနာ. ယေ စ ဂဟိတပဋိသန္ဓိကာ သမ္ပတိနိဗ္ဗတ္တာ ဝါ၊ တေ ဥပပဇ္ဇမာနာတိ အဓိပ္ပေတာ. တေ ဧဝရူပေ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ စ ပဿတီတိ ဒဿေတိ. ဟီနေတိ မောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဟီနာနံ ဇာတိကုလဘောဂါဒီနံ ဝသေန ဟီဠိတေ ပရိဘူတေ. ပဏီတေတိ အမောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ တဗ္ဗိပရီတေ. သုဝဏ္ဏေတိ အဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဣဋ္ဌကန္တမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ. ဒုဗ္ဗဏ္ဏေတိ ဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ အနိဋ္ဌအကန္တာမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ. အဘိရူပေ ဝိရူပေတိပိ အတ္ထော. သုဂတေတိ သုဂတိဂတေ၊ အလောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ. ဒုဂ္ဂတေတိ ဒုဂ္ဂတိဂတေ၊ လောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ ဒလိဒ္ဒေ အပ္ပန္နပါနဘောဇနေ. ယထာကမ္မူပဂေတိ ယံ ယံ ကမ္မံ ဥပစိတံ၊ တေန တေန ဥပဂတေ. တတ္ထ ပုရိမေဟိ ‘‘စဝမာနေ’’တိအာဒီဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စံ ဝုတ္တံ၊ ဣမိနာ ပန ပဒေန ယထာကမ္မူပဂဉာဏကိစ္စံ.

တဿ စ ဉာဏဿ အယံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမော – ဣဓ ဘိက္ခု ဟေဋ္ဌာ နိရယာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ နေရယိကေ သတ္တေ ပဿတိ မဟန္တံ ဒုက္ခံ အနုဘဝမာနေ၊ ဣဒံ ဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကိစ္စမေဝ. သော စ ဧဝံ မနသိ ကရောတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ ဣမေ သတ္တာ ဧတံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တီ’’တိ၊ အထဿ ‘‘ဣဒံ နာမ ကတွာ’’တိ တံကမ္မာရမ္မဏံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တထာ ဥပရိ ဒေဝလောကာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ နန္ဒနဝနမိဿကဝနဖာရုသကဝနာဒီသု သတ္တေ ပဿတိ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနေ၊ ဣဒမ္ပိ ဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကိစ္စမေဝ. သော ဧဝံ မနသိ ကရောတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ ဣမေ သတ္တာ ဧတံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ’’တိ? အထဿ ‘‘ဣဒံ နာမ ကတွာ’’တိ တံကမ္မာရမ္မဏံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣဒံ ယထာကမ္မူပဂဉာဏံ နာမ. ဣမဿ ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နာမ နတ္ထိ. ယထာ စိမဿ၊ ဧဝံ အနာဂတံသဉာဏဿပိ. ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကာနေဝ ဟိ ဣမာနိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သဟေဝ ဣဇ္ဈန္တိ. ကာယဒုစ္စရိတေနာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣဓ ဝိဇ္ဇာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာတိ သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

တတိယဝါရေ ဝိဇ္ဇာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာတိ စတုသစ္စပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ. ဧဝံ ခေါတိအာဒိ နိဂမနံ.