၂. စက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၁. ဒုတိယေ စက္ခူနီတိ စက္ခန္တီတိ စက္ခူနိ၊ သမဝိသမံ အာစိက္ခန္တာနိ ဝိယ ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ စက္ခနဋ္ဌေန စက္ခူနိ. ကိမိဒံ စက္ခနံ နာမ? အဿာဒနံ၊ တထာ ဟိ ဝဒန္တိ ‘‘မဓုံ စက္ခတိ ဗျဉ္ဇနံ စက္ခတီ’’တိ ဣမာနိ စ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝန္တာနိ အဿာဒေန္တာနိ ဝိယ ဟောန္တီတိ စက္ခနဋ္ဌေန စက္ခူနိ. တာနိ ပန သင်္ခေပတော ဒွေ စက္ခူနိ – ဉာဏစက္ခု၊ မံသစက္ခု စာတိ. တေသု မံသစက္ခု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ဉာဏစက္ခု ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ပညာစက္ခူတိ ဣဓ ဒွိဓာ ကတွာ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခူတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ. ဒေဝတာနဉှိ သုစရိတကမ္မနိဗ္ဗတ္တံ ပိတ္တသေမှရုဟိရာဒီဟိ အပလိဗုဒ္ဓံ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တတာယ ဒူရေပိ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏသမတ္ထံ ဒိဗ္ဗံ ပသာဒစက္ခု ဟောတိ. ဣဒဉ္စာပိ ဝီရိယဘာဝနာဗလနိဗ္ဗတ္တံ ဉာဏစက္ခု တာဒိသမေဝါတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ၊ ဒိဗ္ဗဝိဟာရဝသေန ပဋိလဒ္ဓတ္တာ အတ္တနော စ ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိဿိတတ္တာ အာလောကပရိဂ္ဂဟေန မဟာဇုတိကတ္တာ. တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတရူပဒဿနေန မဟာဂတိကတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ. တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခုကိစ္စကရဏေန စက္ခုမိဝါတိပိ စက္ခု၊ ဒိဗ္ဗဉ္စ တံ စက္ခု စာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခု.

ပဇာနာတီတိ ပညာ. ကိံ ပဇာနာတိ? စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပဇာနာတီတိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ ပညာတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ ပဇာနာတိ? ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၄၄၉).

အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ပညာပနဝသေန ပညာ. ကိန္တိ ပညာပေတိ? အနိစ္စန္တိ ပညာပေတိ၊ ဒုက္ခန္တိ ပညာပေတိ၊ အနတ္တာတိ ပညာပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ပနာယံ လက္ခဏာဒိတော ယထာသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ၊ အက္ခလိတပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဝါ ကုသလိဿာသခိတ္တဥသုပဋိဝေဓော ဝိယ၊ ဝိသယောဘာသနရသာ ပဒီပေါ ဝိယ၊ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ အရညဂတသုဒေသကော ဝိယ. ဝိသေသတော ပနေတ္ထ အာသဝက္ခယဉာဏသင်္ခါတာ ပညာ စတုသစ္စဒဿနဋ္ဌေန ပညာစက္ခူတိ အဓိပ္ပေတာ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၅).

ဧတေသု စ မံသစက္ခု ပရိတ္တံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု မဟဂ္ဂတံ၊ ဣတရံ အပ္ပမာဏံ. မံသစက္ခု ရူပံ၊ ဣတရာနိ အရူပါနိ. မံသစက္ခု ဒိဗ္ဗစက္ခု စ လောကိယာနိ သာသဝါနိ ရူပဝိသယာနိ၊ ဣတရံ လောကုတ္တရံ အနာသဝံ စတုသစ္စဝိသယံ. မံသစက္ခု အဗျာကတံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု သိယာ ကုသလံ သိယာ အဗျာကတံ၊ တထာ ပညာစက္ခု. မံသစက္ခု ကာမာဝစရံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု ရူပါဝစရံ၊ ဣတရံ လောကုတ္တရန္တိ ဧဝမာဒိ ဝိဘာဂါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဂါထာသု အနုတ္တရန္တိ ပညာစက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဉှိ အာသဝက္ခယဉာဏဘာဝတော အနုတ္တရံ. အက္ခာသိ ပုရိသုတ္တမောတိ ပုရိသာနံ ဥတ္တမော အဂ္ဂေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒေသေသိ. ဥပ္ပါဒေါတိ မံသစက္ခုဿ ပဝတ္တိ. မဂ္ဂေါတိ ဥပါယော၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ကာရဏံ. ပကတိစက္ခုမတော ဧဝ ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ယသ္မာ ကသိဏာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဿ ဥပ္ပါဒနံ၊ သော စ ကသိဏမဏ္ဍလေ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တေန ဝိနာ နတ္ထီတိ. ယတောတိ ယဒါ. ဉာဏန္တိ အာသဝက္ခယဉာဏံ. တေနေဝါဟ ‘‘ပညာစက္ခု အနုတ္တရ’’န္တိ. ယဿ စက္ခုဿ ပဋိလာဘာတိ ယဿ အရိယဿ ပညာစက္ခုဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ဘာဝနာယ သဗ္ဗသ္မာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော ပမုစ္စတိ ပရိမုစ္စတီတိ.

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.