၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁. ပုညကိရိယဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၀. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပုညကိရိယဝတ္ထူနီတိ ပုဇ္ဇဘဝဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ၊ အတ္တနော သန္တာနံ ပုနန္တီတိ ဝါ ပုညာနိ၊ ပုညာနိ စ တာနိ ဟေတုပစ္စယေဟိ ကတ္တဗ္ဗတော ကိရိယာ စာတိ ပုညကိရိယာ. တာ ဧဝ စ တေသံ တေသံ အာနိသံသာနံ ဝတ္ထုဘာဝတော ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ. ဒါနမယန္တိ အနုပစ္ဆိန္နဘဝမူလဿ အနုဂ္ဂဟဝသေန ပူဇာဝသေန ဝါ အတ္တနော ဒေယျဓမ္မဿ ပရေသံ ပရိစ္စာဂစေတနာ ဒီယတိ ဧတာယာတိ ဒါနံ၊ ဒါနမေဝ ဒါနမယံ. စီဝရာဒီသု ဟိ စတူသု ပစ္စယေသု အန္နာဒီသု ဝါ ဒသသု ဒါနဝတ္ထူသု ရူပါဒီသု ဝါ ဆသု အာရမ္မဏေသု တံ တံ ဒေန္တဿ တေသံ ဥပ္ပါဒနတော ပဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပရိစ္စာဂကာလေ ပစ္ဆာ သောမနဿစိတ္တေန အနုဿရဏေ စာတိ တီသု ကာလေသု ဝုတ္တနယေန ပဝတ္တစေတနာ ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု နာမ.

သီလမယန္တိ နိစ္စသီလဥပေါသထနိယမာဒိဝသေန ပဉ္စ၊ အဋ္ဌ၊ ဒသ ဝါ သီလာနိ သမာဒိယန္တဿ သီလပူရဏတ္ထံ ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တဿ ပဗ္ဗဇန္တဿ မနောရထံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတော ဝတမှိ သာဓု သုဋ္ဌူ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တဿ သဒ္ဓါယ ပါတိမောက္ခံ ပရိပူရေန္တဿ ပညာယ စီဝရာဒိကေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ သတိယာ အာပါထဂတေသု ရူပါဒီသု စက္ခုဒွါရာဒီနိ သံဝရန္တဿ ဝီရိယေန အာဇီဝံ သောဓေန္တဿ စ ပဝတ္တာ စေတနာ သီလတီတိ သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု နာမ.

တထာ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၁.၄၈) ဝုတ္တေန ဝိပဿနာမဂ္ဂေန စက္ခုံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿန္တဿ သောတံ၊ ဃာနံ၊ ဇိဝှံ၊ ကာယံ၊ မနံ. ရူပေ။ပေ။ ဓမ္မေ၊ စက္ခုဝိညာဏံ။ပေ။ မနောဝိညာဏံ. စက္ခုသမ္ဖဿံ။ပေ။ မနောသမ္ဖဿံ၊ စက္ခုသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ။ပေ။ မနောသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ. ရူပသညံ။ပေ။ ဓမ္မသညံ. ဇရာမရဏံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿန္တဿ ယာ စေတနာ၊ ယာ စ ပထဝီကသိဏာဒီသု အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တာ ဈာနစေတနာ၊ ယာ စ အနဝဇ္ဇေသု ကမ္မာယတနသိပ္ပါယတနဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေသု ပရိစယမနသိကာရာဒိဝသေန ပဝတ္တာ စေတနာ၊ သဗ္ဗာ ဘာဝေတိ ဧတာယာတိ ဘာဝနာမယံ ဝုတ္တနယေန ပုညကိရိယဝတ္ထု စာတိ.

ဧကမေကဉ္စေတ္ထ ယထာရဟံ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ ကာယေန ကရောန္တဿ ကာယကမ္မံ ဟောတိ၊ တဒတ္ထံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေန္တဿ ဝစီကမ္မံ၊ ကာယင်္ဂံ ဝါစင်္ဂဉ္စ အစောပေတွာ မနသာ စိန္တေန္တဿ မနောကမ္မံ. အန္နာဒီနိ ဒေန္တဿ စာပိ ‘‘အန္နဒါနာဒီနိ ဒေမီ’’တိ ဝါ ဒါနပါရမိံ အာဝဇ္ဇေတွာ ဝါ ဒါနကာလေ ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ. ဝတ္တသီသေ ဌတွာ ဒဒတော သီလမယံ၊ ခယတော ဝယတော ကမ္မတော သမ္မသနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဒဒတော ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ.

အပရာနိပိ သတ္တ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ – အပစိတိသဟဂတံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဝေယျာဝစ္စသဟဂတံ ပတ္တိအနုပ္ပဒါနံ အဗ္ဘနုမောဒနံ ဒေသနာမယံ သဝနမယံ ဒိဋ္ဌိဇုဂတံ ပုညကိရိယဝတ္ထူတိ. သရဏဂမနမ္ပိ ဟိ ဒိဋ္ဌိဇုဂတေနေဝ သင်္ဂယှတိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ.

တတ္ထ ဝုဍ္ဎတရံ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂမနပတ္တစီဝရပဋိဂ္ဂဟဏာဘိဝါဒနမဂ္ဂသမ္ပဒါနာဒိဝသေန အပစာယနသဟဂတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုဍ္ဎတရာနံ ဝတ္တပဋိပတ္တိကရဏဝသေန၊ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဂါမေ ဘိက္ခံ သမ္ပာဒေတွာ ဥပသံဟရဏဝသေန ‘‘ဂစ္ဆ ဘိက္ခူနံ ပတ္တံ အာဟရာ’’တိ သုတွာ ဝေဂေန ဂန္တွာ ပတ္တာဟရဏာဒိဝသေန စ ဝေယျာဝစ္စသဟဂတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒတွာ ပုပ္ဖဂန္ဓာဒီဟိ ရတနတ္တယဿ ပူဇံ ကတွာ အညံ ဝါ တာဒိသံ ပုညံ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗသတ္တာနံ ပတ္တိ ဟောတူ’’တိ ပရိဏာမဝသေန ပတ္တိအနုပ္ပဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ပရေဟိ ဒိန္နာယ ပတ္တိယာ ကေဝလံ ဝါ ပရေဟိ ကတံ ပုညံ ‘‘သာဓု၊ သုဋ္ဌူ’’တိ အနုမောဒနဝသေန အဗ္ဘနုမောဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတ္တနော ပဂုဏဓမ္မံ အပစ္စာသီသန္တော ဟိတဇ္ဈာသယေန ပရေသံ ဒေသေတိ – ဣဒံ ဒေသနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု နာမ. ယံ ပန ဧကော ‘‘ဧဝံ မံ ဓမ္မကထိကောတိ ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဣစ္ဆာယ ဌတွာ လာဘသက္ကာရသိလောကသန္နိဿိတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ တံ န မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. ‘‘အဒ္ဓါ အယံ အတ္တဟိတပရဟိတာနံ ပဋိပဇ္ဇနူပါယော’’တိ ယောနိသောမနသိကာရပုရေစာရိကဟိတဖရဏေန မုဒုစိတ္တေန ဓမ္မံ သုဏာတိ၊ ဣဒံ သဝနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ. ယံ ပနေကော ‘‘ဣတိ မံ သဒ္ဓေါတိ ဇာနိဿန္တီ’’တိ သုဏာတိ၊ တံ န မဟပ္ဖလံ ဟောတိ. ဒိဋ္ဌိယာ ဥဇုဂမနံ ဒိဋ္ဌိဇုဂတံ၊ ‘‘အတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တဿ သမ္မာဒဿနဿ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဣဒဉှိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝါ ပစ္ဆာဘာဂေ ဝါ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တမ္ပိ ဥဇုကရဏကာလေ ဉာဏသမ္ပယုတ္တမေဝ ဟောတိ. အပရေ ပနာဟု ‘‘ဝိဇာနနပဇာနနဝသေန ဒဿနံ ဒိဋ္ဌိ ကုသလဉ္စ ဝိညာဏံ ကမ္မဿကတာဉာဏာဒိ စ သမ္မာဒဿန’’န္တိ. တတ္ထ ကုသလေန ဝိညာဏေန ဉာဏဿ အနုပ္ပါဒေပိ အတ္တနာ ကတပုညာနုဿရဏဝဏ္ဏာရဟဝဏ္ဏနာဒီနံ သင်္ဂဟော၊ ကမ္မဿကတာဉာဏေန ကမ္မပထသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ. ဣတရံ ပန ဒိဋ္ဌိဇုဂတံ သဗ္ဗေသံ နိယမလက္ခဏံ. ယဉှိ ကိဉ္စိ ပုညံ ကရောန္တဿ ဒိဋ္ဌိယာ ဥဇုဘာဝေနေဝ တံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ.

ဣမေသံ ပန သတ္တန္နံ ပုညကိရိယဝတ္ထူနံ ပုရိမေဟိ တီဟိ ဒါနမယာဒီဟိ ပုညကိရိယဝတ္ထူဟိ သင်္ဂဟော. တတ္ထ ဟိ အပစာယနဝေယျာဝစ္စာနိ သီလမယေ၊ ပတ္တိအနုပ္ပဒါနအဗ္ဘနုမောဒနာနိ ဒါနမယေ၊ ဓမ္မဒေသနာသဝနာနိ ဘာဝနာမယေ၊ ဒိဋ္ဌိဇုဂတံ တီသုပိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဒါနမယံ။ပေ။ ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထူ’’တိ (အ. နိ. ၈.၃၆).

ဧတ္ထ စ အဋ္ဌန္နံ ကာမာဝစရကုသလစေတနာနံ ဝသေန တိဏ္ဏမ္ပိ ပုညကိရိယဝတ္ထူနံ ပဝတ္တိ ဟောတိ. ယထာ ဟိ ပဂုဏံ ဓမ္မံ ပရိဝတ္တေန္တဿ ဧကစ္စေ အနုသန္ဓိံ အသလ္လက္ခေန္တဿေဝ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝံ ပဂုဏံ သမထဝိပဿနာဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ အန္တရန္တရာ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေနာပိ မနသိကာရော ပဝတ္တတိ. သဗ္ဗံ တံ ပန မဟဂ္ဂတကုသလစေတနာနံ ဝသေန ဘာဝနာမယမေဝ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ၊ န ဣတရာနိ. ဂါထာယ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ.

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. စက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၁. ဒုတိယေ စက္ခူနီတိ စက္ခန္တီတိ စက္ခူနိ၊ သမဝိသမံ အာစိက္ခန္တာနိ ဝိယ ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ စက္ခနဋ္ဌေန စက္ခူနိ. ကိမိဒံ စက္ခနံ နာမ? အဿာဒနံ၊ တထာ ဟိ ဝဒန္တိ ‘‘မဓုံ စက္ခတိ ဗျဉ္ဇနံ စက္ခတီ’’တိ ဣမာနိ စ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝန္တာနိ အဿာဒေန္တာနိ ဝိယ ဟောန္တီတိ စက္ခနဋ္ဌေန စက္ခူနိ. တာနိ ပန သင်္ခေပတော ဒွေ စက္ခူနိ – ဉာဏစက္ခု၊ မံသစက္ခု စာတိ. တေသု မံသစက္ခု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ဉာဏစက္ခု ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ပညာစက္ခူတိ ဣဓ ဒွိဓာ ကတွာ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခူတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ. ဒေဝတာနဉှိ သုစရိတကမ္မနိဗ္ဗတ္တံ ပိတ္တသေမှရုဟိရာဒီဟိ အပလိဗုဒ္ဓံ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တတာယ ဒူရေပိ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏသမတ္ထံ ဒိဗ္ဗံ ပသာဒစက္ခု ဟောတိ. ဣဒဉ္စာပိ ဝီရိယဘာဝနာဗလနိဗ္ဗတ္တံ ဉာဏစက္ခု တာဒိသမေဝါတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ၊ ဒိဗ္ဗဝိဟာရဝသေန ပဋိလဒ္ဓတ္တာ အတ္တနော စ ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိဿိတတ္တာ အာလောကပရိဂ္ဂဟေန မဟာဇုတိကတ္တာ. တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတရူပဒဿနေန မဟာဂတိကတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ. တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခုကိစ္စကရဏေန စက္ခုမိဝါတိပိ စက္ခု၊ ဒိဗ္ဗဉ္စ တံ စက္ခု စာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခု.

ပဇာနာတီတိ ပညာ. ကိံ ပဇာနာတိ? စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပဇာနာတီတိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ တသ္မာ ပညာတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ ပဇာနာတိ? ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၄၄၉).

အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ပညာပနဝသေန ပညာ. ကိန္တိ ပညာပေတိ? အနိစ္စန္တိ ပညာပေတိ၊ ဒုက္ခန္တိ ပညာပေတိ၊ အနတ္တာတိ ပညာပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ပနာယံ လက္ခဏာဒိတော ယထာသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ၊ အက္ခလိတပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဝါ ကုသလိဿာသခိတ္တဥသုပဋိဝေဓော ဝိယ၊ ဝိသယောဘာသနရသာ ပဒီပေါ ဝိယ၊ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ အရညဂတသုဒေသကော ဝိယ. ဝိသေသတော ပနေတ္ထ အာသဝက္ခယဉာဏသင်္ခါတာ ပညာ စတုသစ္စဒဿနဋ္ဌေန ပညာစက္ခူတိ အဓိပ္ပေတာ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၅).

ဧတေသု စ မံသစက္ခု ပရိတ္တံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု မဟဂ္ဂတံ၊ ဣတရံ အပ္ပမာဏံ. မံသစက္ခု ရူပံ၊ ဣတရာနိ အရူပါနိ. မံသစက္ခု ဒိဗ္ဗစက္ခု စ လောကိယာနိ သာသဝါနိ ရူပဝိသယာနိ၊ ဣတရံ လောကုတ္တရံ အနာသဝံ စတုသစ္စဝိသယံ. မံသစက္ခု အဗျာကတံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု သိယာ ကုသလံ သိယာ အဗျာကတံ၊ တထာ ပညာစက္ခု. မံသစက္ခု ကာမာဝစရံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု ရူပါဝစရံ၊ ဣတရံ လောကုတ္တရန္တိ ဧဝမာဒိ ဝိဘာဂါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဂါထာသု အနုတ္တရန္တိ ပညာစက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဉှိ အာသဝက္ခယဉာဏဘာဝတော အနုတ္တရံ. အက္ခာသိ ပုရိသုတ္တမောတိ ပုရိသာနံ ဥတ္တမော အဂ္ဂေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒေသေသိ. ဥပ္ပါဒေါတိ မံသစက္ခုဿ ပဝတ္တိ. မဂ္ဂေါတိ ဥပါယော၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ကာရဏံ. ပကတိစက္ခုမတော ဧဝ ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ယသ္မာ ကသိဏာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဿ ဥပ္ပါဒနံ၊ သော စ ကသိဏမဏ္ဍလေ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တေန ဝိနာ နတ္ထီတိ. ယတောတိ ယဒါ. ဉာဏန္တိ အာသဝက္ခယဉာဏံ. တေနေဝါဟ ‘‘ပညာစက္ခု အနုတ္တရ’’န္တိ. ယဿ စက္ခုဿ ပဋိလာဘာတိ ယဿ အရိယဿ ပညာစက္ခုဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ဘာဝနာယ သဗ္ဗသ္မာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော ပမုစ္စတိ ပရိမုစ္စတီတိ.

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဣန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၂. တတိယေ ဣန္ဒြိယာနီတိ အဓိပတေယျဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယာနိ. ယာနိ ဟိ သဟဇာတဓမ္မေသု ဣဿရာ ဝိယ ဟုတွာ တေဟိ အနုဝတ္တိတဗ္ဗာနိ၊ တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ နာမ. အပိစ ဣန္ဒော ဘဂဝါ ဓမ္မိဿရော ပရမေန စိတ္တိဿရိယေန သမန္နာဂတော. တေန ဣန္ဒေန သဗ္ဗပဌမံ ဒိဋ္ဌတ္တာ အဓိဂတတ္တာ ပရေသဉ္စ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဒေသိတတ္တာ ဝိဟိတတ္တာ ဂေါစရဘာဝနာသေဝနာဟိ ဒိဋ္ဌတ္တာ စ ဣန္ဒြိယာနိ. ဣန္ဒံ ဝါ မဂ္ဂါဓိဂမဿ ဥပနိဿယဘူတံ ပုညကမ္မံ၊ တဿ လိင်္ဂါနီတိပိ ဣန္ဒြိယာနိ. အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယန္တိ ‘‘အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အနညာတံ အနဓိဂတံ အမတပဒံ စတုသစ္စဓမ္မမေဝ ဝါ ဇာနိဿာမီ’’တိ ပဋိပန္နဿ ဣမိနာ ပုဗ္ဗဘာဂေန ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ၊ သောတာပတ္တိမဂ္ဂပညာယေတံ အဓိဝစနံ. အညိန္ဒြိယန္တိ အာဇာနနဣန္ဒြိယံ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – အာဇာနာတိ ပဌမမဂ္ဂဉာဏေန ဒိဋ္ဌမရိယာဒံ အနတိက္ကမိတွာဝ ဇာနာတီတိ အညာ. ယထေဝ ဟိ ပဌမမဂ္ဂပညာ ဒုက္ခာဒီသု ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန ပဝတ္တတိ၊ တထေဝ အယမ္ပိ ပဝတ္တတီတိ အညာ စ သာ ယထာဝုတ္တေနဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယံ စာတိ အညိန္ဒြိယံ. အာဇာနနဋ္ဌေနေဝ အညဿ ဝါ အရိယပုဂ္ဂလဿ ဣန္ဒြိယန္တိ အညိန္ဒြိယံ၊ သောတာပတ္တိဖလတော ပဋ္ဌာယ ဆသု ဌာနေသု ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. အညာတာဝိန္ဒြိယန္တိ အညာတာဝိနော စတူသု သစ္စေသု နိဋ္ဌိတဉာဏကိစ္စဿ ခီဏာသဝဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဣန္ဒြိယဋ္ဌသမ္ဘဝတော စ အညာတာဝိန္ဒြိယံ. ဧတ္ထ စ ပဌမပစ္ဆိမာနိ ပဌမမဂ္ဂစတုတ္ထဖလဝသေန ဧကဋ္ဌာနိကာနိ၊ ဣတရံ ဣတရမဂ္ဂဖလဝသေန ဆဋ္ဌာနိကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဂါထာသု သိက္ခမာနဿာတိ အဓိသီလသိက္ခာဒယော သိက္ခမာနဿ ဘာဝေန္တဿ. ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနောတိ ဥဇုမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ အရိယမဂ္ဂေါ၊ အန္တဒွယဝိဝဇ္ဇိတတ္တာ တဿ အနုဿရဏတော ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနော၊ ပဋိပါဋိယာ မဂ္ဂေ ဥပ္ပါဒေန္တဿာတိ အတ္ထော. ခယသ္မိန္တိ အနဝသေသကိလေသာနံ ခေပနတော ခယသင်္ခါတေ အဂ္ဂမဂ္ဂေ ဉာဏံ ပဌမံ ပုရေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတော အညာ အနန္တရာတိ တတော မဂ္ဂဉာဏတော အနန္တရာ အရဟတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အထ ဝါ ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနောတိ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနာဒိကေ ဝဇ္ဇေတွာ သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ကတွာ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တံ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂံ အနုဿရန္တဿ အနုဂစ္ဆန္တဿ ပဋိပဇ္ဇန္တဿ ဂေါတြဘုဉာဏာနန္တရံ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာနံ ကိလေသာနံ ခေပနတော ခယသ္မိံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပဌမံ ဉာဏံ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတော အညာ အနန္တရာတိ တတော ပဌမဉာဏတော အနန္တရာ အနန္တရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဂ္ဂမဂ္ဂါ အညာ အညိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

တတော အညာ ဝိမုတ္တဿာတိ တတော အညာ အညိန္ဒြိယတော ပစ္ဆာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏာနန္တရာ အရဟတ္တဖလေန ပညာဝိမုတ္တိယာ အညာတာဝိန္ဒြိယေန ဝိမုတ္တဿ. ဉာဏံ ဝေ ဟောတိ တာဒိနောတိ အရဟတ္တဖလုပ္ပတ္တိတော ဥတ္တရကာလေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒီသု တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တဿ ခီဏာသဝဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကထံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘အကုပ္ပါ မေ ဝိမုတ္တီ’’တိ. တဿ အကုပ္ပဘာဝဿ ကာရဏံ ဒဿေတိ ‘‘ဘဝသံယောဇနက္ခယာ’’တိ.

ဣဒါနိ တာဒိသံ ခီဏာသဝံ ထောမေန္တော ‘‘သ ဝေ ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နော’’တိ တတိယံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နောတိ ယထာဝုတ္တေဟိ တီဟိ လောကုတ္တရိန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတော၊ သုဒ္ဓေဟိပိ ဝါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓါဒီဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတော ပရိပုဏ္ဏော၊ တတော ဧဝ စက္ခာဒီဟိ သုဋ္ဌု ဝူပသန္တေဟိ နိဗ္ဗိသေဝနေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတော. တေနာဟ ‘‘သန္တော’’တိ၊ သဗ္ဗကိလေသပရိဠာဟဝူပသမေန ဥပသန္တောတိ အတ္ထော. သန္တိပဒေ ရတောတိ နိဗ္ဗာနေ အဘိရတော အဓိမုတ္တော. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နော’’တိ ဧတေန ဘာဝိတမဂ္ဂတာ၊ ပရိညာတက္ခန္ဓတာ စဿ ဒဿိတာ. ‘‘သန္တော’’တိ ဧတေန ပဟီနကိလေသတာ၊ ‘‘သန္တိပဒေ ရတော’’တိ ဧတေန သစ္ဆိကတနိရောဓတာတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အဒ္ဓါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၃. စတုတ္ထေ အဒ္ဓါတိ ကာလာ. အတီတော အဒ္ဓါတိအာဒီသု ဒွေ ပရိယာယာ – သုတ္တန္တပရိယာယော၊ အဘိဓမ္မပရိယာယော စ. တတ္ထ သုတ္တန္တပရိယာယေန ပဋိသန္ဓိတော ပုဗ္ဗေ အတီတော အဒ္ဓါ နာမ၊ စုတိတော ပစ္ဆာ အနာဂတော အဒ္ဓါ နာမ၊ သဟ စုတိပဋိသန္ဓီဟိ တဒနန္တရံ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ နာမ. အဘိဓမ္မပရိယာယေန ဥပ္ပါဒေါ၊ ဌိတိ၊ ဘင်္ဂေါတိ ဣမေ တယော ခဏေ ပတွာ နိရုဒ္ဓဓမ္မာ အတီတော အဒ္ဓါ နာမ၊ တယောပိ ခဏေ အသမ္ပတ္တာ အနာဂတော အဒ္ဓါ နာမ၊ ခဏတ္တယသမင်္ဂိနော ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ နာမ.

အပရော နယော – အယဉှိ အတီတာဒိဝိဘာဂေါ အဒ္ဓါသန္တတိသမယခဏဝသေန စတုဓာ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေသု အဒ္ဓါဝိဘာဂေါ ဝုတ္တော. သန္တတိဝသေန သဘာဂါ ဧကဥတုသမုဋ္ဌာနာ၊ ဧကာဟာရသမုဋ္ဌာနာ စ ပုဗ္ဗာပရိယဝသေန ဝတ္တမာနာပိ ပစ္စုပ္ပန္နာ. တတော ပုဗ္ဗေ ဝိသဘာဂဥတုအာဟာရသမုဋ္ဌာနာ အတီတာ ပစ္ဆာ အနာဂတာ. စိတ္တဇာ ဧကဝီထိဧကဇဝနဧကသမာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာ ပစ္စုပ္ပန္နာ နာမ၊ တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတာ. ကမ္မသမုဋ္ဌာနာနံ ပါဋိယေက္ကံ သန္တတိဝသေန အတီတာဒိဘေဒေါ နတ္ထိ၊ တေသံယေဝ ပန ဥတုအာဟာရစိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကဝသေန တဿ အတီတာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမယဝသေန ဧကမုဟုတ္တပုဗ္ဗဏှသာယနှရတ္တိဒိဝါဒီသု သမယေသု သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနာ တံတံသမယေ ပစ္စုပ္ပန္နာ နာမ၊ တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတာ. အယံ တာဝ ရူပဓမ္မေသု နယော. အရူပဓမ္မေသု ပန ခဏဝသေန ဥပ္ပါဒါဒိက္ခဏတ္တယပရိယာပန္နာ ပစ္စုပ္ပန္နာ၊ တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတာ. အပိစ အတိက္ကန္တဟေတုပစ္စယကိစ္စာ အတီတာ၊ နိဋ္ဌိတဟေတုကိစ္စာ အနိဋ္ဌိတပစ္စယကိစ္စာ ပစ္စုပ္ပန္နာ၊ ဥဘယကိစ္စံ အသမ္ပတ္တာ အနာဂတာ. အတ္တနော ဝါ ကိစ္စက္ခဏေ ပစ္စုပ္ပန္နာ၊ တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတာ. ဧတ္ထ စ ခဏာဒိကထာဝ နိပ္ပရိယာယာ၊ သေသာ ပရိယာယာ. အယဉှိ အတီတာဒိဘေဒေါ နာမ ဓမ္မာနံ ဟောတိ၊ န ကာလဿ. အတီတာဒိဘေဒေ ပန ဓမ္မေ ဥပါဒါယ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနောပိ ကာလော ဣဓ တေနေဝ ဝေါဟာရေန အတီတောတိအာဒိနာ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဂါထာသု အက္ခေယျသညိနောတိ ဧတ္ထ အက္ခာယတိ၊ ကထီယတိ၊ ပညာပီယတီတိ အက္ခေယျံ၊ ကထာဝတ္ထု၊ အတ္ထတော ရူပါဒယော ပဉ္စက္ခန္ဓာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အတီတံ ဝါ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ကထံ ကထေယျ၊ အနာဂတံ ဝါ။ပေ။ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ကထံ ကထေယျာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅).

တထာ –

‘‘ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ အတီတံ နိရုဒ္ဓံ ဝိပရိဏတံ၊ ‘အဟောသီ’တိ တဿ သင်္ခါ၊ ‘အဟောသီ’တိ တဿ သမညာ၊ ‘အဟောသီ’တိ တဿ ပညတ္တိ၊ န တဿ သင်္ခါ အတ္ထီတိ၊ န တဿ သင်္ခါ ဘဝိဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၆၂) –

ဧဝံ ဝုတ္တေန နိရုတ္တိပထသုတ္တေနပိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗော. ဧဝံ ကထာဝတ္ထုဘာဝေန အက္ခေယျသင်္ခါတေ ခန္ဓပဉ္စကေ အဟန္တိ စ မမန္တိ စ ဒေဝေါတိ စ မနုဿောတိ စ ဣတ္ထီတိ စ ပုရိသောတိ စ အာဒိနာ ပဝတ္တသညာဝသေန အက္ခေယျသညိနော၊ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု သတ္တပုဂ္ဂလာဒိသညိနောတိ အတ္ထော. အက္ခေယျသ္မိံ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန ပတိဋ္ဌိတာ၊ ရာဂါဒိဝသေန ဝါ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ ပတိဋ္ဌိတာ. ရတ္တော ဟိ ရာဂဝသေန ပတိဋ္ဌိတော ဟောတိ၊ ဒုဋ္ဌော ဒေါသဝသေန၊ မူဠှော မောဟဝသေန၊ ပရာမဋ္ဌော ဒိဋ္ဌိဝသေန၊ ထာမဂတော အနုသယဝသေန၊ ဝိနိဗဒ္ဓေါ မာနဝသေန၊ အနိဋ္ဌင်္ဂတော ဝိစိကိစ္ဆာဝသေန၊ ဝိက္ခေပဂတော ဥဒ္ဓစ္စဝသေန ပတိဋ္ဌိတော ဟောတီတိ.

အက္ခေယျံ အပရိညာယာတိ တံ အက္ခေယျံ တေဘူမကဓမ္မေ တီဟိ ပရိညာဟိ အပရိဇာနိတွာ တဿ အပရိဇာနနဟေတု. ယောဂမာယန္တိ မစ္စုနောတိ မရဏဿ ယောဂံ တေန သံယောဂံ ဥပဂစ္ဆန္တိ၊ န ဝိသံယောဂန္တိ အတ္ထော.

အထ ဝါ ယောဂန္တိ ဥပါယံ၊ တေန ယောဇိတံ ပသာရိတံ မာရသေနဋ္ဌာနိယံ အနတ္ထဇာလံ ကိလေသဇာလဉ္စ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘န ဟိ နော သင်္ဂရံ တေန၊ မဟာသေနေန မစ္စုနာ’’တိ. (မ. နိ. ၃.၂၇၂၊ ဇာ. ၂.၂၂.၁၂၁၊ နေတ္တိ. ၁၀၃)၊

ဧတ္တာဝတာ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ ‘‘အက္ခေယျဉ္စ ပရိညာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ၊ တေန အက္ခေယျပရိဇာနနေန လဒ္ဓဗ္ဗံ ဝက္ခမာနမေဝ ဝိသေသံ ဇောတေတိ. ပရိညာယာတိ ဝိပဿနာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ဒုက္ခန္တိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဇာနိတွာ၊ တပ္ပဋိဗဒ္ဓကိလေသပ္ပဟာနေန ဝါ တံ သမတိက္ကမိတွာ တိဿန္နမ္ပိ ပရိညာနံ ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ. အက္ခာတာရံ န မညတီတိ သဗ္ဗသော မညနာနံ ပဟီနတ္တာ ခီဏာသဝေါ အက္ခာတာရံ န မညတိ၊ ကာရကာဒိသဘာဝံ ကိဉ္စိ အတ္တာနံ န ပစ္စေတီတိ အတ္ထော. ဖုဋ္ဌော ဝိမောက္ခော မနသာ၊ သန္တိပဒမနုတ္တရန္တိ ယသ္မာ သဗ္ဗသင်္ခတဝိမုတ္တတ္တာ ‘‘ဝိမောက္ခော’’တိ သဗ္ဗကိလေသသန္တာပဝူပသမနဋ္ဌာနတာယ ‘‘သန္တိပဒ’’န္တိ လဒ္ဓနာမော နိဗ္ဗာနဓမ္မော ဖုဋ္ဌော ဖုသိတော ပတ္တော၊ တသ္မာ အက္ခာတာရံ န မညတီတိ. အထ ဝါ ‘‘ပရိညာယာ’’တိ ပဒေန ဒုက္ခသစ္စဿ ပရိညာဘိသမယံ သမုဒယသစ္စဿ ပဟာနာဘိသမယဉ္စ ဝတွာ ဣဒါနိ ‘‘ဖုဋ္ဌော ဝိမောက္ခော မနသာ၊ သန္တိပဒမနုတ္တရ’’န္တိ ဣမိနာ မဂ္ဂနိရောဓာနံ ဘာဝနာသစ္ဆိကိရိယာဘိသမယံ ဝဒတိ. တဿတ္ထော – သမုစ္ဆေဒဝသေန သဗ္ဗကိလေသေဟိ ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမောက္ခော၊ အရိယမဂ္ဂေါ. သော ပနဿ မဂ္ဂစိတ္တေန ဖုဋ္ဌော ဖုသိတော ဘာဝိတော၊ တေနေဝ အနုတ္တရံ သန္တိပဒံ နိဗ္ဗာနံ ဖုဋ္ဌံ ဖုသိတံ သစ္ဆိကတန္တိ.

အက္ခေယျသမ္ပန္နောတိ အက္ခေယျနိမိတ္တံ ဝိဝိဓာဟိ ဝိပတ္တီဟိ ဥပဒ္ဒုတေ လောကေ ပဟီနဝိပလ္လာသတာယ တတော သုပရိမုတ္တော အက္ခေယျပရိညာဘိနိဗ္ဗတ္တာဟိ သမ္ပတ္တီဟိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော. သင်္ခါယ သေဝီတိ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ စီဝရာဒိပစ္စယေ သင်္ခါယ ပရိတုလေတွာဝ သေဝနသီလော၊ သင်္ခါတဓမ္မတ္တာ စ အာပါထဂတံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိသယံ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝသေန သင်္ခါယ သေဝနသီလော. ဓမ္မဋ္ဌောတိ အသေက္ခဓမ္မေသု နိဗ္ဗာနဓမ္မေ ဧဝ ဝါ ဌိတော. ဝေဒဂူတိ ဝေဒိတဗ္ဗဿ စတုသစ္စဿ ပါရင်္ဂတတ္တာ ဝေဒဂူ. ဧဝံဂုဏော အရဟာ ဘဝါဒီသု ကတ္ထစိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝတော မနုဿဒေဝါတိ သင်္ချံ န ဥပေတိ၊ အပညတ္တိကဘာဝမေဝ ဂစ္ဆတီတိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဒုစ္စရိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၄. ပဉ္စမေ ဒုဋ္ဌု စရိတာနိ၊ ဒုဋ္ဌာနိ ဝါ စရိတာနိ ဒုစ္စရိတာနိ. ကာယေန ဒုစ္စရိတံ၊ ကာယတော ဝါ ပဝတ္တံ ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမာနိ စ ဒုစ္စရိတာနိ ပညတ္တိယာ ဝါ ကထေတဗ္ဗာနိ ကမ္မပထေဟိ ဝါ. တတ္ထ ပညတ္တိယာ တာဝ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမော ကာယဒုစ္စရိတံ၊ ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမော ဝစီဒုစ္စရိတံ၊ ဥဘယတ္ထ ပညတ္တဿ ဝီတိက္ကမော မနောဒုစ္စရိတန္တိ အယံ ပညတ္တိကထာ. ပါဏာတိပါတာဒယော ပန တိဿော စေတနာ ကာယဒွါရေပိ၊ ဝစီဒွါရေပိ၊ ဥပ္ပန္နာ ကာယဒုစ္စရိတံ၊ တထာ စတဿော မုသာဝါဒါဒိစေတနာ ဝစီဒုစ္စရိတံ၊ အဘိဇ္ဈာ၊ ဗျာပါဒေါ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ မနောဒုစ္စရိတန္တိ အယံ ကမ္မပထကထာ.

ဂါထာယံ ကမ္မပထပ္ပတ္တောယေဝ ပါပဓမ္မော ကာယဒုစ္စရိတာဒိဘာဝေန ဝုတ္တောတိ တဒညံ ပါပဓမ္မံ သင်္ဂဏှိတုံ ‘‘ယဉ္စညံ ဒေါသသဉှိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒေါသသဉှိတန္တိ ရာဂါဒိကိလေသသံဟိတံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သုစရိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၅. ဆဋ္ဌေ သုဋ္ဌု စရိတာနိ၊ သုန္ဒရာနိ ဝါ စရိတာနိ သုစရိတာနိ. ကာယေန သုစရိတံ၊ ကာယတော ဝါ ပဝတ္တံ သုစရိတံ ကာယသုစရိတံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဓာပိ ပန ပညတ္တိဝသေန၊ ကမ္မပထဝသေန စာတိ ဒုဝိဓာ ကထာ. တတ္ထ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ အဝီတိက္ကမော ကာယသုစရိတံ၊ ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ အဝီတိက္ကမော ဝစီသုစရိတံ၊ ဥဘယတ္ထ ပညတ္တဿ အဝီတိက္ကမော မနောသုစရိတန္တိ အယံ ပညတ္တိကထာ. ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ပန ဝိရမန္တဿ ဥပ္ပန္နာ တိဿော စေတနာပိ ဝိရတိယောပိ ကာယသုစရိတံ၊ မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမန္တဿ စတဿော စေတနာပိ ဝိရတိယောပိ ဝစီသုစရိတံ၊ အနဘိဇ္ဈာ၊ အဗျာပါဒေါ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ မနောသုစရိတန္တိ အယံ ကမ္မပထကထာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. သောစေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၆. သတ္တမေ သောစေယျာနီတိ သုစိဘာဝါ. ကာယသောစေယျန္တိ ကာယသုစရိတံ၊ ဝစီမနောသောစေယျာနိပိ ဝစီမနောသုစရိတာနေဝ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ကာယသောစေယျံ? ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၃.၁၂၁-၁၂၂).

ဂါထာယံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟီနသဗ္ဗကာယဒုစ္စရိတတ္တာ ကာယေန သုစီတိ ကာယသုစိ. သောစေယျသမ္ပန္နန္တိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓကိလေသတ္တာ သုပရိသုဒ္ဓါယ သောစေယျသမ္ပတ္တိယာ ဥပေတံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. မောနေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၇. အဋ္ဌမေ မောနေယျာနီတိ ဧတ္ထ ဣဓလောကပရလောကံ အတ္တဟိတပရဟိတဉ္စ မုနာတီတိ မုနိ၊ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ သတ္တ သေက္ခာ အရဟာ စ. ဣဓ ပန အရဟာဝ အဓိပ္ပေတော. မုနိနော ဘာဝါတိ မောနေယျာနိ၊ အရဟတော ကာယဝစီမနောသမာစာရာ.

အထ ဝါ မုနိဘာဝကရာ မောနေယျပဋိပဒါဓမ္မာ မောနေယျာနိ. တေသမယံ ဝိတ္ထာရော –

‘‘တတ္ထ ကတမံ ကာယမောနေယျံ? တိဝိဓကာယဒုစ္စရိတဿ ပဟာနံ ကာယမောနေယျံ၊ တိဝိဓံ ကာယသုစရိတံ ကာယမောနေယျံ၊ ကာယာရမ္မဏေ ဉာဏံ ကာယမောနေယျံ၊ ကာယပရိညာ ကာယမောနေယျံ၊ ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ ကာယမောနေယျံ၊ ကာယသ္မိံ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ကာယမောနေယျံ၊ ကာယသင်္ခါရနိရောဓာ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ကာယမောနေယျံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ ဝစီမောနေယျံ? စတုဗ္ဗိဓဝစီဒုစ္စရိတဿ ပဟာနံ ဝစီမောနေယျံ၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတံ၊ ဝါစာရမ္မဏေ ဉာဏံ၊ ဝါစာပရိညာ၊ ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ၊ ဝါစာယ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ၊ ဝစီသင်္ခါရနိရောဓာ ဒုတိယဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ဝစီမောနေယျံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ မနောမောနေယျံ? တိဝိဓမနောဒုစ္စရိတဿ ပဟာနံ မနောမောနေယျံ၊ တိဝိဓံ မနောသုစရိတံ၊ မနာရမ္မဏေ ဉာဏံ၊ မနောပရိညာ၊ ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ၊ မနသ္မိံ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ၊ စိတ္တသင်္ခါရနိရောဓာ သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိ မနောမောနေယျ’’န္တိ (မဟာနိ. ၁၄၊ စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂၁).

နိနှာတပါပကန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂဇလေန သုဋ္ဌု ဝိက္ခာလိတပါပမလံ.

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ပဌမရာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၈. နဝမေ ယဿ ကဿစီတိ အနိယမိတဝစနံ၊ တသ္မာ ယဿ ကဿစိ ပုဂ္ဂလဿ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ. ရာဂေါ အပ္ပဟီနောတိ ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ သမုစ္ဆေဒဝသေန န ပဟီနော၊ မဂ္ဂေန အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ န အာပါဒိတော. ဒေါသမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အပါယဂမနီယာ ရာဂဒေါသမောဟာ ပဌမမဂ္ဂေန၊ ဩဠာရိကာ ကာမရာဂဒေါသာ ဒုတိယမဂ္ဂေန၊ တေယေဝ အနဝသေသာ တတိယမဂ္ဂေန၊ ဘဝရာဂေါ အဝသိဋ္ဌမောဟော စ စတုတ္ထမဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ. ဧဝမေတေသု ပဟီယန္တေသု တဒေကဋ္ဌတော သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ပဟီယန္တေဝ. ဧဝမေတေ ရာဂါဒယော ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနာ. ဗဒ္ဓေါ မာရဿာတိ ကိလေသမာရေန ဗဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ. ယဒဂ္ဂေန စ ကိလေသမာရေန ဗဒ္ဓေါ၊ တဒဂ္ဂေန အဘိသင်္ခါရမာရာဒီဟိပိ ဗဒ္ဓေါယေဝ ဟောတိ. ပဋိမုက္ကဿ မာရပါသောတိ ပဋိမုက္ကော အဿ အနေန အပ္ပဟီနကိလေသေန ပုဂ္ဂလေန တာယေဝ အပ္ပဟီနကိလေသတာယ မာရပါသသင်္ခါတော ကိလေသော အတ္တနော စိတ္တသန္တာနေ ပဋိမုက္ကော ပဝေသိတော၊ တေန သယံ ဗန္ဓာပိတောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပဋိမုက္ကော အဿ ဘဝေယျ မာရပါသော. သုက္ကပက္ခေ ဩမုက္ကဿာတိ အဝမုက္ကော မောစိတော အပနီတော အဿ. သေသံ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဓ ဂါထာ သုက္ကပက္ခဝသေနေဝ အာဂတာ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ ရာဂဒေါသာဝိဇ္ဇာ ဝိရာဇိတာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန နိရောဓိတာ၊ တံ ဘာဝိတကာယသီလစိတ္တပညတာယ ဘာဝိတတ္တေသု အရဟန္တေသု အညတရံ အဗ္ဘန္တရံ ဧကံ ဗြဟ္မဘူတံ ဗြဟ္မံ ဝါ သေဋ္ဌံ အရဟတ္တဖလံ ပတ္တံ. ယထာ အညေ ခီဏာသဝါ ပုဗ္ဗူပနိဿယသမ္ပတ္တိသမန္နာဂတာ ဟုတွာ အာဂတာ၊ ယထာ စ တေ အန္တဒွယရဟိတာယ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓသဟဂတာယ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ နိဗ္ဗာနံ ဂတာ အဓိဂတာ. ယထာ ဝါ တေ ခန္ဓာဒီနံ တထလက္ခဏံ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈိံသု၊ ယထာ စ တေ တထဓမ္မေ ဒုက္ခာဒယော အဝိပရီတတော အဗ္ဘညိံသု၊ ရူပါဒိကေ စ ဝိသယေ ယထာ တေ ဒိဋ္ဌမတ္တာဒိဝသေနေဝ ပဿိံသု၊ ယထာ ဝါ ပန တေ အဋ္ဌ အနရိယဝေါဟာရေ ဝဇ္ဇေတွာ အရိယဝေါဟာရဝသေနေဝ ပဝတ္တဝါစာ၊ ဝါစာနုရူပဉ္စ ပဝတ္တကာယာ၊ ကာယာနုရူပဉ္စ ပဝတ္တဝါစာ၊ တထာ အယမ္ပိ အရိယပုဂ္ဂလောတိ တထာဂတံ၊ စတုသစ္စဗုဒ္ဓတာယ ဗုဒ္ဓံ၊ ပုဂ္ဂလဝေရံ ကိလေသဝေရံ အတ္တာနုဝါဒါဒိဘယဉ္စ အတိက္ကန္တန္တိ ဝေရဘယာတီတံ. သဗ္ဗေသံ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာဒီနံ ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗပ္ပဟာယိနံ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ အာဟု ကထေန္တိ ကိတ္တေန္တီတိ.

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဒုတိယရာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၉. ဒသမေ အတရီတိ တိဏ္ဏော၊ န တိဏ္ဏော အတိဏ္ဏော. သမုဒ္ဒန္တိ သံသာရသမုဒ္ဒံ၊ စက္ခာယတနာဒိသမုဒ္ဒံ ဝါ. တဒုဘယမ္ပိ ဒုပ္ပူရဏဋ္ဌေန သမုဒ္ဒေါ ဝိယာတိ သမုဒ္ဒံ. အထ ဝါ သမုဒ္ဒနဋ္ဌေန သမုဒ္ဒံ၊ ကိလေသဝဿနေန သတ္တသန္တာနဿ ကိလေသသဒနတောတိ အတ္ထော. သဝီစိန္တိ ကောဓူပါယာသဝီစီဟိ သဝီစိံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဝီစိဘယန္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ကောဓူပါယာသဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၁၀၉၊ မ. နိ. ၂.၁၆၂). သာဝဋ္ဋန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏာဝဋ္ဋေဟိ သဟ အာဝဋ္ဋံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အာဝဋ္ဋဘယန္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၁၀၉၊ မ. နိ. ၂.၁၆၄၊ အ. နိ. ၄.၁၂၂). သဂဟံ သရက္ခသန္တိ အတ္တနော ဂေါစရဂတာနံ အနတ္ထဇနနတော စဏ္ဍမကရမစ္ဆကစ္ဆပရက္ခသသဒိသေဟိ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလေဟိ သဟိတံ. တထာ စာဟ ‘‘သဂဟံ သရက္ခသန္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ မာတုဂါမဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၁၀၉). အတရီတိ မဂ္ဂပညာနာဝါယ ယထာဝုတ္တံ သမုဒ္ဒံ ဥတ္တရိ. တိဏ္ဏောတိ နိတ္တိဏ္ဏော. ပါရင်္ဂတောတိ တဿ သမုဒ္ဒဿ ပါရံ ပရတီရံ နိရောဓံ ဥပဂတော. ထလေ တိဋ္ဌတီတိ တတော ဧဝ သံသာရမဟောဃံ ကာမာဒိမဟောဃဉ္စ အတိက္ကမိတွာ ထလေ ပရတီရေ နိဗ္ဗာနေ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏော တိဋ္ဌတီတိ ဝုစ္စတိ.

ဣဓာပိ ဂါထာ သုက္ကပက္ခဝသေနေဝ အာဂတာ. တတ္ထ ဦမိဘယန္တိ ယထာဝုတ္တဦမိဘယံ၊ ဘာယိတဗ္ဗံ ဧတသ္မာတိ တံ ဦမိ ဘယံ. ဒုတ္တရန္တိ ဒုရတိက္ကမံ. အစ္စတာရီတိ အတိက္ကမိ.

သင်္ဂါတိဂေါတိ ရာဂါဒီနံ ပဉ္စန္နံ သင်္ဂါနံ အတိက္ကန္တတ္တာ ပဟီနတ္တာ သင်္ဂါတိဂေါ. အတ္ထင်္ဂတော သော န ပမာဏမေတီတိ သော ဧဝံဘူတော အရဟာ ရာဂါဒီနံ ပမာဏကရဓမ္မာနံ အစ္စန္တမေဝ အတ္ထံ ဂတတ္တာ အတ္ထင်္ဂတော၊ တတော ဧဝ သီလာဒိဓမ္မက္ခန္ဓပါရိပူရိယာ စ ‘‘ဧဒိသော သီလေန သမာဓိနာ ပညာယာ’’တိ ကေနစိ ပမိဏိတုံ အသက္ကုဏေယျော ပမာဏံ န ဧတိ၊ အထ ဝါ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဂတော သော အရဟာ ‘‘ဣမာယ နာမ ဂတိယာ ဌိတော၊ ဧဒိသော စ နာမဂေါတ္တေနာ’’တိ ပမိဏိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ပမာဏံ န ဧတိ န ဥပဂစ္ဆတိ. တတော ဧဝ အမောဟယိ မစ္စုရာဇံ၊ တေန အနုဗန္ဓိတုံ အသက္ကုဏေယျောတိ ဝဒါမီတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ပဌမပဉ္စမဆဋ္ဌေသု ဝဋ္ဋံ ကထိတံ၊ ဒုတိယသတ္တမအဋ္ဌမေသု ဝိဝဋ္ဋံ၊ သေသေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.