၂၅. ဘိက္ခုဝဂ္ဂေါ

၁. ပဉ္စဘိက္ခုဝတ္ထု

စက္ခုနာ သံဝရောတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပဉ္စ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

တေသု ကိရ ဧကေကော စက္ခုဒွါရာဒီသု ပဉ္စသု ဒွါရေသု ဧကေကမေဝ ရက္ခိ. အထေကဒိဝသံ သန္နိပတိတွာ ‘‘အဟံ ဒုရက္ခံ ရက္ခာမိ၊ အဟံ ဒုရက္ခံ ရက္ခာမီ’’တိ ဝိဝဒိတွာ ‘‘သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိတွာ ဣမမတ္ထံ ဇာနိဿာမာ’’တိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ မယံ စက္ခုဒွါရာဒီနိ ရက္ခန္တာ အတ္တနော အတ္တနော ရက္ခနဒွါရမေဝ ဒုရက္ခန္တိ မညာမ၊ ကော နု ခေါ အမှေသု ဒုရက္ခံ ရက္ခတီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. သတ္ထာ ဧကံ ဘိက္ခုမ္ပိ အနောသာဒေတွာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗာနိ ပေတာနိ ဒုရက္ခာနေဝ၊ အပိ စ ခေါ ပန တုမှေ န ဣဒါနေဝ ပဉ္စသု ဌာနေသု အသံဝုတာ၊ ပုဗ္ဗေပိ အသံဝုတာ၊ အသံဝုတတ္တာယေဝ စ ပဏ္ဍိတာနံ ဩဝါဒေ အဝတ္တိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိတ္ထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကဒါ၊ ဘန္တေ’’တိ တေဟိ ယာစိတော အတီတေ တက္ကသိလဇာတကဿ ဝတ္ထုံ ဝိတ္ထာရေတွာ ရက္ခသီနံ ဝသေန ရာဇကုလေ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တေ ပတ္တာဘိသေကေန မဟာသတ္တေန သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ ရာဇာသနေ နိသိန္နေန အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဝီရိယံ နာမေတံ သတ္တေဟိ ကတ္တဗ္ဗမေဝါ’’တိ ဥဒါနဝသေန ဥဒါနိတံ –

‘‘ကုသလူပဒေသေ ဓိတိယာ ဒဠှာယ စ၊

အနိဝတ္တိတတ္တာဘယဘီရုတာယ စ၊

န ရက္ခသီနံ ဝသမာဂမိမှသေ၊

သ သောတ္ထိဘာဝေါ မဟတာ ဘယေန မေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၃၂) –

ဣမံ ဂါထံ ဒဿေတွာ ‘‘တဒါပိ တုမှေဝ ပဉ္စ ဇနာ တက္ကသိလာယံ ရဇ္ဇဂဟဏတ္ထာယ နိက္ခန္တံ မဟာသတ္တံ အာဝုဓဟတ္ထာ ပရိဝါရေတွာ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တာ အန္တရာမဂ္ဂေ ရက္ခသီဟိ စက္ခုဒွါရာဒိဝသေန ဥပနီတေသု ရူပါရမ္မဏာဒီသု အသံဝုတာ ပဏ္ဍိတဿ ဩဝါဒေ အဝတ္တိတွာ ဩလီယန္တာ ရက္ခသီဟိ ခါဒိတာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိတ္ထ. တေသု ပန အာရမ္မဏေသု သုသံဝုတော ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓန္တိံ ဒေဝဝဏ္ဏိံ ယက္ခိနိံ အနာဒိယိတွာ သောတ္ထိနာ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ ရဇ္ဇံ ပတ္တော ရာဇာ အဟမေဝါ’’တိ ဇာတကံ သမောဓာနေတွာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ သဗ္ဗာနိ ဒွါရာနိ သံဝရိတဗ္ဗာနိ. ဧတာနိ ဟိ သံဝရန္တော ဧဝ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၃၆၀. ‘‘စက္ခုနာ သံဝရော သာဓု၊ သာဓု သောတေန သံဝရော၊

ဃာနေန သံဝရော သာဓု၊ သာဓု ဇိဝှါယ သံဝရော.

၃၆၁. ‘‘ကာယေန သံဝရော သာဓု၊ သာဓု ဝါစာယ သံဝရော၊

မနသာ သံဝရော သာဓု၊ သာဓု သဗ္ဗတ္ထ သံဝရော၊

သဗ္ဗတ္ထ သံဝုတော ဘိက္ခု၊ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ.

တတ္ထ စက္ခုနာတိ ယဒါ ဟိ ဘိက္ခုနော စက္ခုဒွါရေ ရူပါရမ္မဏံ အာပါထမာဂစ္ဆတိ၊ တဒါ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အရဇ္ဇန္တဿ အနိဋ္ဌာရမ္မဏေ အဒုဿန္တဿ အသမပေက္ခနေန မောဟံ အနုပ္ပါဒေန္တဿ တသ္မိံ ဒွါရေ သံဝရော ထကနံ ပိဒဟနံ ဂုတ္တိ ကတာ နာမ ဟောတိ. တဿ သော ဧဝရူပေါ စက္ခုနာ သံဝရော သာဓု. ဧသ နယော သောတဒွါရာဒီသုပိ. စက္ခုဒွါရာဒီသုယေဝ ပန သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပရတော ပန ဇဝနဝီထိယံ ဧသ လဗ္ဘတိ. တဒါ ဟိ အသံဝရော ဥပ္ပဇ္ဇန္တော အဿဒ္ဓါ အက္ခန္တိ ကောသဇ္ဇံ မုဋ္ဌသစ္စံ အညာဏန္တိ အကုသလဝီထိယံ အယံ ပဉ္စဝိဓော လဗ္ဘတိ. သံဝရော ဥပ္ပဇ္ဇန္တော သဒ္ဓါ ခန္တိ ဝီရိယံ သတိ ဉာဏန္တိ ကုသလဝီထိယံ အယံ ပဉ္စဝိဓော လဗ္ဘတိ.

ကာယေန သံဝရောတိ ဧတ္ထ ပန ပသာဒကာယောပိ စောပနကာယောပိ လဗ္ဘတိ. ဥဘယမ္ပိ ပနေတံ ကာယဒွါရမေဝ. တတ္ထ ပသာဒဒွါရေ သံဝရာသံဝရော ကထိတောဝ. စောပနဒွါရေပိ တံဝတ္ထုကာ ပါဏာတိပါတအဒိန္နာဒါနကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ. တေဟိ ပန သဒ္ဓိံ အကုသလဝီထိယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေဟိ တံ ဒွါရံ အသံဝုတံ ဟောတိ၊ ကုသလဝီထိယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေဟိ ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိအာဒီဟိ သံဝုတံ. သာဓု ဝါစာယာတိ ဧတ္ထာပိ စောပနဝါစာပိ ဝါစာ. တာယ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေဟိ မုသာဝါဒါဒီဟိ တံ ဒွါရံ အသံဝုတံ ဟောတိ၊ မုသာဝါဒါဝေရမဏိအာဒီဟိ သံဝုတံ. မနသာ သံဝရောတိ ဧတ္ထာပိ ဇဝနမနတော အညေန မနေန သဒ္ဓိံ အဘိဇ္ဈာဒယော နတ္ထိ. မနောဒွါရေ ပန ဇဝနက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေဟိ အဘိဇ္ဈာဒီဟိ တံ ဒွါရံ အသံဝုတံ ဟောတိ၊ အနဘိဇ္ဈာဒီဟိ သံဝုတံ ဟောတိ. သာဓု သဗ္ဗတ္ထာတိ တေသု စက္ခုဒွါရာဒီသု သဗ္ဗေသုပိ သံဝရော သာဓု. ဧတ္တာဝတာ ဟိ အဋ္ဌ သံဝရဒွါရာနိ အဋ္ဌ စ အသံဝရဒွါရာနိ ကထိတာနိ. တေသု အဋ္ဌသု အသံဝရဒွါရေသု ဌိတော ဘိက္ခု သကလဝဋ္ဋမူလကဒုက္ခတော န မုစ္စတိ၊ သံဝရဒွါရေသု ပန ဌိတော သဗ္ဗသ္မာပိ ဝဋ္ဋမူလကဒုက္ခာ မုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သဗ္ဗတ္ထ သံဝုတော ဘိက္ခု၊ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ.

ဒေသနာဝသာနေ တေ ပဉ္စ ဘိက္ခူ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု၊ သမ္ပတ္တာနမ္ပိ သာတ္ထိကာ ဓမ္မဒေသနာ အဟောသီတိ.

ပဉ္စဘိက္ခုဝတ္ထု ပဌမံ.

၂. ဟံသဃာတကဘိက္ခုဝတ္ထု

ဟတ္ထသံယတောတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဟံသဃာတကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သာဝတ္ထိဝါသိနော ကိရ ဒွေ သဟာယကာ ဘိက္ခူသု ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒါ ယေဘုယျေန ဧကတော ဝိစရန္တိ. တေ ဧကဒိဝသံ အစိရဝတိံ ဂန္တွာ နှတွာ အာတပေ တပ္ပမာနာ သာရဏီယကထံ ကထေန္တာ အဋ္ဌံသု. တသ္မိံ ခဏေ ဒွေ ဟံသာ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တိ. အထေကော ဒဟရဘိက္ခု သက္ခရံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧကဿ ဟံသပေါတကဿ အက္ခိံ ပဟရိဿာမီ’’တိ အာဟ၊ ဣတရော ‘‘န သက္ခိဿာမီ’’တိ အာဟ. တိဋ္ဌတု ဣမသ္မိံ ပဿေ အက္ခိ၊ ပရပဿေ အက္ခိံ ပဟရိဿာမီတိ. ဣဒမ္ပိ န သက္ခိဿသိယေဝါတိ. ‘‘တေန ဟိ ဥပဓာရေဟီ’’တိ ဒုတိယံ သက္ခရံ ဂဟေတွာ ဟံသဿ ပစ္ဆာဘာဂေ ခိပိ၊ ဟံသော သက္ခရသဒ္ဒံ သုတွာ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေသိ. အထ နံ ဣတရံ ဝဋ္ဋသက္ခရံ ဂဟေတွာ ပရပဿေ အက္ခိမှိ ပဟရိတွာ ဩရိမက္ခိနာ နိက္ခာမေသိ. ဟံသော ဝိရဝန္တော ပရိဝတ္တိတွာ တေသံ ပါဒမူလေယေဝ ပတိ. တတ္ထ တတ္ထ ဌိတာ ဘိက္ခူ ဒိသွာ၊ ‘‘အာဝုသော၊ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အနနုစ္ဆဝိကံ ဝေါ ကတံ ပါဏာတိပါတံ ကရောန္တေဟီ’’တိ ဝတွာ တေ အာဒါယ ဂန္တွာ တထာဂတဿ ဒဿေသုံ.

သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တယာ ဘိက္ခု ပါဏာတိပါတော ကတော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခု ကသ္မာ ဧဝရူပေ နိယျာနိကသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧဝမကာသိ၊ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသမာနာ အပ္ပမတ္တကေသုပိ ဌာနေသု ကုက္ကုစ္စံ ကရိံသု၊ တွံ ပန ဧဝရူပေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကုက္ကုစ္စမတ္တမ္ပိ န အကာသီ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ကုရုရဋ္ဌေ ဣန္ဒပတ္တနဂရေ ဓနဉ္စယေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဝိညုတံ ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပိတရာ ဥပရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာပိတော အပရဘာဂေ ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇံ ပတွာ ဒသ ရာဇဓမ္မေ အကောပေန္တော ကုရုဓမ္မေ ဝတ္တိတ္ထ. ကုရုဓမ္မော နာမ ပဉ္စသီလာနိ၊ တာနိ ဗောဓိသတ္တော ပရိသုဒ္ဓါနိ ကတွာ ရက္ခိ. ယထာ စ ဗောဓိသတ္တော၊ ဧဝမဿ မာတာ အဂ္ဂမဟေသီ ကနိဋ္ဌဘာတာ ဥပရာဇာ ပုရောဟိတော ဗြာဟ္မဏော ရဇ္ဇုဂါဟကော အမစ္စော သာရထိ သေဋ္ဌိ ဒေါဏမာပကော မဟာမတ္တော ဒေါဝါရိကော နဂရသောဘိနီ ဝဏ္ဏဒါသီတိ ဧဝမေတေသု ဧကာဒသသု ဇနေသု ကုရုဓမ္မံ ရက္ခန္တေသု ကလိင်္ဂရဋ္ဌေ ဒန္တပုရနဂရေ ကလိင်္ဂေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ တသ္မိံ ရဋ္ဌေ ဒေဝေါ န ဝဿိ. မဟာသတ္တဿ ပန အဉ္ဇနသန္နိဘော နာမ မင်္ဂလဟတ္ထီ မဟာပုညော ဟောတိ. ရဋ္ဌဝါသိနော ‘‘တသ္မိံ အာနီတေ ဒေဝေါ ဝဿိဿတီ’’တိ သညာယ ရညော အာရောစယိံသု. ရာဇာ တဿ ဟတ္ထိဿ အာနယနတ္ထာယ ဗြာဟ္မဏေ ပဟိဏိ. တေ ဂန္တွာ မဟာသတ္တံ ဟတ္ထိံ ယာစိံသု. သတ္ထာ တေသံ ယာစနကာရဏံ ဒဿေတုံ အာဟ –

‘‘တဝ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ၊ ဝိဒိတွာန ဇနာဓိပ၊

ဝဏ္ဏံ အဉ္ဇနဝဏ္ဏေန၊ ကလိင်္ဂသ္မိံ နိမိမှသေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၃.၇၆) –

ဣမံ တိကနိပါတေ ဇာတကံ ကထေသိ. ဟတ္ထိမှိ ပန အာနီတေပိ ဒေဝေ အဝဿန္တေ ‘‘သော ရာဇာ ကုရုဓမ္မံ ရက္ခတိ၊ တေနဿ ရဋ္ဌေ ဒေဝေါ ဝဿတီ’’တိ သညာယ ‘‘ယံ သော ကုရုဓမ္မံ ရက္ခတိ၊ တံ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ လိခိတွာ အာနေထာ’’တိ ပုန ကာလိင်္ဂေါ ဗြာဟ္မဏေ စ အမစ္စေ စ ပေသေသိ. တေသု ဂန္တွာ ယာစန္တေသု ရာဇာနံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေပိ တေ အတ္တနော အတ္တနော သီလေသု ကိဉ္စိ ကုက္ကုစ္စမတ္တံ ကတွာ ‘‘အပရိသုဒ္ဓံ နော သီလ’’န္တိ ပဋိက္ခိပိတွာပိ ‘‘န ဧတ္တာဝတာ သီလဘေဒေါ ဟောတီ’’တိ တေဟိ ပုနပ္ပုနံ ယာစိတာ အတ္တနော အတ္တနော သီလာနိ ကထယိံသု. ကာလိင်္ဂေါ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ လိခါပေတွာ အာဘတံ ကုရုဓမ္မံ ဒိသွာဝ သမာဒါယ သာဓုကံ ပူရေသိ. တဿ ရဋ္ဌေ ဒေဝေါ ပါဝဿိ၊ ရဋ္ဌံ ခေမံ သုဘိက္ခံ အဟောသိ. သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ –

‘‘ဂဏိကာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ၊ ပုဏ္ဏော ဒေါဝါရိကော တဒါ၊

ရဇ္ဇုဂါဟော စ ကစ္စာနော၊ ဒေါဏမာပကော စ ကောလိတော.

‘‘သာရိပုတ္တော တဒါ သေဋ္ဌီ၊ အနုရုဒ္ဓေါ စ သာရထီ၊

ဗြာဟ္မဏော ကဿပေါ ထေရော၊ ဥပရာဇာနန္ဒပဏ္ဍိတော.

‘‘မဟေသီ ရာဟုလမာတာ၊ မာယာဒေဝီ ဇနေတ္တိကာ၊

ကုရုရာဇာ ဗောဓိသတ္တော၊ ဧဝံ ဓာရေထ ဇာတက’’န္တိ. –

ဇာတကံ သမောဓာနေတွာ ‘‘ဘိက္ခု ဧဝံ ပုဗ္ဗေပိ ပဏ္ဍိတာ အပ္ပမတ္တကေပိ ကုက္ကုစ္စေ ဥပ္ပန္နေ အတ္တနော သီလဘေဒေ အာသင်္ကံ ကရိံသု၊ တွံ ပန မာဒိသဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပါဏာတိပါတံ ကရောန္တော အတိဘာရိယံ ကမ္မမကာသိ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေဟိ ဝါစာယ စ သံယတေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၆၂. ‘‘ဟတ္ထသံယတော ပါဒသံယတော၊

ဝါစာသံယတော သံယတုတ္တမော၊

အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော၊

ဧကော သန္တုသိတော တမာဟု ဘိက္ခု’’န္တိ.

တတ္ထ ဟတ္ထသံယတောတိ ဟတ္ထကီဠာပနာဒီနံ ဝါ ဟတ္ထေန ပရေသံ ပဟရဏာဒီနံ ဝါ အဘာဝေန ဟတ္ထသံယတော. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ဝါစာယ ပန မုသာဝါဒါဒီနံ အကရဏတော ဝါစာယ သံယတော. သံယတုတ္တမောတိ သံယတတ္တဘာဝေါ၊ ကာယစလနသီသုက္ခိပနဘမုကဝိကာရာဒီနံ အကာရကောတိ အတ္ထော. အဇ္ဈတ္တရတောတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တသင်္ခါတာယ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယ ရတော. သမာဟိတောတိ သုဋ္ဌု ဌပိတော. ဧကော သန္တုသိတောတိ ဧကဝိဟာရီ ဟုတွာ သုဋ္ဌု တုသိတော ဝိပဿနာစာရတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော အဓိဂမေန တုဋ္ဌမာနသော. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကဉှိ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေပိ သေခါ အတ္တနော အဓိဂမေန သန္တုဿန္တီတိ သန္တုသိတာ၊ အရဟာ ပန ဧကန္တသန္တုသိတောဝ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ဟံသဃာတကဘိက္ခုဝတ္ထု ဒုတိယံ.

၃. ကောကာလိကဝတ္ထု

ယော မုခသံယတောတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကောကာလိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ‘‘အထ ခေါ ကောကာလိကော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီ’’တိ သုတ္တေ (သံ. နိ. ၁.၁၈၁၊ သု. နိ. ကောကာလိကသုတ္တ၊ အ. နိ. ၁၀.၈၉) အာဂတမေဝ. အတ္ထောပိဿ အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကောကာလိကေ ပန ပဒုမနိရယေ ဥပ္ပန္နေ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အဟော ကောကာလိကော ဘိက္ခု အတ္တနော မုခံ နိဿာယ ဝိနာသံ ပတ္တော၊ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ အက္ကောသန္တဿေဝ ဟိဿ ပထဝီ ဝိဝရံ အဒါသီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ၊ ပုဗ္ဗေပိ ကောကာလိကော ဘိက္ခု အတ္တနော မုခမေဝ နိဿာယ နဋ္ဌော’’တိ ဝတွာ တမတ္ထံ သောတုကာမေဟိ ဘိက္ခူဟိ ယာစိတော တဿ ပကာသနတ္ထံ အတီတံ အာဟရိ.

အတီတေ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဧကသ္မိံ သရေ ကစ္ဆပေါ ဝသတိ. ဒွေ ဟံသပေါတကာ ဂေါစရာယ စရန္တာ တေန သဒ္ဓိံ ဝိဿာသံ ကတွာ ဒဠှဝိဿာသိကာ ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ ကစ္ဆပံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘သမ္မ၊ အမှာကံ ဟိမဝန္တေ စိတ္တကူဋပဗ္ဗတတလေ ကဉ္စနဂုဟာယ ဝသနဋ္ဌာနံ၊ ရမဏိယော ပဒေသော၊ ဂစ္ဆိဿသိ အမှေဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ. ‘‘သမ္မ၊ အဟံ ကထံ ဂမိဿာမီ’’တိ? ‘‘မယံ တံ နေဿာမ၊ သစေ မုခံ ရက္ခိတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ. ‘‘ရက္ခိဿာမိ၊ သမ္မာ ဂဟေတွာ မံ ဂစ္ဆထာ’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတွာ ဧကံ ဒဏ္ဍကံ ကစ္ဆပေန ဍံသာပေတွာ သယံ တဿ ဥဘော ကောဋိယော ဍံသိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိံသု. တံ တထာ ဟံသေဟိ နီယမာနံ ဂါမဒါရကာ ဒိသွာ ‘‘ဒွေ ဟံသာ ကစ္ဆပံ ဒဏ္ဍေန ဟရန္တီ’’တိ အာဟံသု. ကစ္ဆပေါ ‘‘ယဒိ မံ သဟာယကာ နေန္တိ၊ တုမှာကံ ဧတ္ထ ကိံ ဟောတိ ဒုဋ္ဌစေဋကာ’’တိ ဝတ္တုကာမော ဟံသာနံ သီဃဝေဂတာယ ဗာရာဏသိနဂရေ ရာဇနိဝေသနဿ ဥပရိဘာဂံ သမ္ပတ္တကာလေ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနတော ဒဏ္ဍကံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အာကာသင်္ဂဏေ ပတိတွာ ဒွေဓာ ဘိဇ္ဇိ. သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ –

‘‘အဝဓီ ဝတ အတ္တာနံ၊ ကစ္ဆပေါ ဗျာဟရံ ဂိရံ၊

သုဂ္ဂဟီတသ္မိံ ကဋ္ဌသ္မိံ၊ ဝါစာယ သကိယာဝဓီ.

‘‘ဧတမ္ပိ ဒိသွာ နရဝီရိယသေဋ္ဌ၊

ဝါစံ ပမုဉ္စေ ကုသလံ နာတိဝေလံ၊

ပဿသိ ဗဟုဘာဏေန၊ ကစ္ဆပံ ဗျသနံ ဂတ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၂.၁၂၉-၁၃၀)၊

ဣမံ ဒုကနိပါတေ ဗဟုဘာဏိဇာတကံ ဝိတ္ထာရေတွာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ မုခသံယတေန သမစာရိနာ အနုဒ္ဓတေန နိဗ္ဗုတစိတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၆၃. ‘‘ယော မုခသံယတော ဘိက္ခု၊ မန္တဘာဏီ အနုဒ္ဓတော၊

အတ္ထံ ဓမ္မဉ္စ ဒီပေတိ၊ မဓုရံ တဿ ဘာသိတ’’န္တိ.

တတ္ထ မုခသံယတောတိ ဒါသစဏ္ဍာလာဒယောပိ ‘‘တွံ ဒုဇ္ဇာတော၊ တွံ ဒုဿီလော’’တိအာဒီနံ အဝစနတာယ မုခေန သံယတော. မန္တဘာဏီတိ မန္တာ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ တာယ ဘဏနသီလော. အနုဒ္ဓတောတိ နိဗ္ဗုတစိတ္တော. အတ္ထံ ဓမ္မဉ္စ ဒီပေတီတိ ဘာသိတတ္ထဉ္စေဝ ဒေသနာဓမ္မဉ္စ ကထေတိ. မဓုရန္တိ ဧဝရူပဿ ဘိက္ခုနော ဘာသိတံ မဓုရံ နာမ. ယော ပန အတ္ထမေဝ သမ္ပာဒေတိ၊ န ပါဠိံ၊ ပါဠိံယေဝ သမ္ပာဒေတိ၊ န အတ္ထံ၊ ဥဘယံ ဝါ ပန န သမ္ပာဒေတိ၊ တဿ ဘာသိတံ မဓုရံ နာမ န ဟောတီတိ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ကောကာလိကဝတ္ထု တတိယံ.

၄. ဓမ္မာရာမတ္ထေရဝတ္ထု

ဓမ္မာရာမောတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဓမ္မာရာမတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သတ္ထာရာ ကိရ ‘‘ဣတော မေ စတုမာသစ္စယေန ပရိနိဗ္ဗာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ အာရောစိတေ အနေကသဟဿာ ဘိက္ခူ သတ္ထာရံ ပရိဝါရေတွာ ဝိစရိံသု. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနာ ဘိက္ခူ အဿူနိ သန္ဓာရေတုံ နာသက္ခိံသု၊ ခီဏာသဝါနံ ဓမ္မသံဝေဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သဗ္ဗေပိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကရိဿာမာ’’တိ ဝဂ္ဂဗန္ဓနေန ဝိစရန္တိ. ဧကော ပန ဓမ္မာရာမော နာမ ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ သန္တိကံ န ဥပသင်္ကမတိ. ဘိက္ခူဟိ ‘‘ကိံ၊ အာဝုသော’’တိ ဝုစ္စမာနော ပဋိဝစနမ္ပိ အဒတွာ ‘‘သတ္ထာ ကိရ စတုမာသစ္စယေန ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ၊ အဟဉ္စမှိ အဝီတရာဂေါ၊ သတ္ထရိ ဓရမာနေယေဝ ဝါယမိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ ဧကကောဝ ဝိဟရန္တော သတ္ထာရာ ဒေသိတံ ဓမ္မံ အာဝဇ္ဇေတိ စိန္တေတိ အနုဿရတိ. ဘိက္ခူ တထာဂတဿ အာရောစေသုံ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဓမ္မာရာမဿ တုမှေသု သိနေဟမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ၊ ‘သတ္ထာ ကိရ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ၊ ကိံ နု ခေါ ကရိဿာမာ’တိ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မန္တနမတ္တမ္ပိ န ကရောတီ’’တိ. သတ္ထာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဧဝံ ကရောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘သစ္စံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိ? တုမှေ ကိရ စတုမာသစ္စယေန ပရိနိဗ္ဗာယိဿထ၊ အဟဉ္စမှိ အဝီတရာဂေါ၊ တုမှေသု ဓရန္တေသုယေဝ ဝါယမိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿာမီတိ တုမှေဟိ ဒေသိတံ ဓမ္မံ အာဝဇ္ဇာမိ စိန္တေမိ အနုဿရာမီတိ.

သတ္ထာ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ တဿ သာဓုကာရံ ဒတွာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ အညေနာပိ မယိ သိနေဟဝန္တေန ဘိက္ခုနာ နာမ ဓမ္မာရာမသဒိသေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ. န ဟိ မယှံ မာလာဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇံ ကရောန္တာ မမ ပူဇံ ကရောန္တိ နာမ၊ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇန္တာယေဝ ပန မံ ပူဇေန္တိ နာမာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၆၄. ‘‘ဓမ္မာရာမော ဓမ္မရတော၊ ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ၊

ဓမ္မံ အနုဿရံ ဘိက္ခု၊ သဒ္ဓမ္မာ န ပရိဟာယတီ’’တိ.

တတ္ထ နိဝါသနဋ္ဌေန သမထဝိပဿနာဓမ္မော အာရာမော အဿာတိ ဓမ္မာရာမော. တသ္မိံယေဝ ဓမ္မေ ရတောတိ ဓမ္မရတော. တဿေဝ ဓမ္မဿ ပုနပ္ပုနံ ဝိစိန္တနတာယ ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ၊ တံ ဓမ္မံ အာဝဇ္ဇေန္တော မနသိကရောန္တောတိ အတ္ထော. အနုဿရန္တိ တမေဝ ဓမ္မံ အနုဿရန္တော. သဒ္ဓမ္မာတိ ဧဝရူပေါ ဘိက္ခု သတ္တတိံသဘေဒါ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မာ စ န ပရိဟာယတီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ သော ဘိက္ခု အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိ၊ သမ္ပတ္တာနမ္ပိ သာတ္ထိကာ ဓမ္မဒေသနာ အဟောသီတိ.

ဓမ္မာရာမတ္ထေရဝတ္ထု စတုတ္ထံ.

၅. ဝိပက္ခသေဝကဘိက္ခုဝတ္ထု

သလာဘန္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဝိပက္ခသေဝကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

တဿ ကိရေကော ဒေဝဒတ္တပက္ခိကော ဘိက္ခု သဟာယော အဟောသိ. သော တံ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ကုဟိံ ဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အသုကဋ္ဌာနံ နာမ ပိဏ္ဍာယ စရိတု’’န္တိ. ‘‘လဒ္ဓေါ တေ ပိဏ္ဍပါတော’’တိ? ‘‘အာမ၊ လဒ္ဓေါ’’တိ. ‘‘ဣဓ အမှာကံ မဟာလာဘသက္ကာရော၊ ကတိပါဟံ ဣဓေဝ ဟောဟီ’’တိ. သော တဿ ဝစနေန ကတိပါဟံ တတ္ထ ဝသိတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသိ. အထ နံ ဘိက္ခူ ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဒေဝဒတ္တဿ ဥပ္ပန္နလာဘသက္ကာရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ ဒေဝဒတ္တဿ ပက္ခိကော ဧသော’’တိ တထာဂတဿ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဧဝမကာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ အဟံ တတ္ထ ဧကံ ဒဟရံ နိဿာယ ကတိပါဟံ ဝသိံ၊ န စ ပန ဒေဝဒတ္တဿ လဒ္ဓိံ ရောစေမီ’’တိ. အထ နံ ဘဂဝါ ‘‘ကိဉ္စာပိ တွံ လဒ္ဓိံ န ရောစေသိ၊ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌကာနံယေဝ ပန လဒ္ဓိံ ရောစေန္တော ဝိယ ဝိစရသိ. န တွံ ဣဒါနေဝ ဧဝံ ကရောသိ၊ ပုဗ္ဗေပိ ဧဝရူပေါယေဝါ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဣဒါနိ တာဝ၊ ဘန္တေ၊ အမှေဟိ သာမံ ဒိဋ္ဌော၊ ပုဗ္ဗေ ပနေသ ကေသံ လဒ္ဓိံ ရောစေန္တော ဝိယ ဝိစရိ၊ အာစိက္ခထ နော’’တိ ဘိက္ခူဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိတွာ –

‘‘ပုရာဏစောရာန ဝစော နိသမ္မ၊

မဟိဠာမုခေါ ပေါထယမနွစာရီ၊

သုသညတာနဉှိ ဝစော နိသမ္မ၊

ဂဇုတ္တမော သဗ္ဗဂုဏေသု အဋ္ဌာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၂၆) –

ဣမံ မဟိဠာမုခဇာတကံ ဝိတ္ထာရေတွာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ သကလာဘေနေဝ သန္တုဋ္ဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ပရလာဘံ ပတ္ထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ပရလာဘံ ပတ္ထေန္တဿ ဟိ ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလေသု ဧကဓမ္မောပိ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ သကလာဘသန္တုဋ္ဌဿေဝ ပန ဈာနာဒီနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၃၆၅. ‘‘သလာဘံ နာတိမညေယျ၊ နာညေသံ ပိဟယံ စရေ၊

အညေသံ ပိဟယံ ဘိက္ခု၊ သမာဓိံ နာဓိဂစ္ဆတိ.

၃၆၆. ‘‘အပ္ပလာဘောပိ စေ ဘိက္ခု၊ သလာဘံ နာတိမညတိ၊

တံ ဝေ ဒေဝါ ပသံသန္တိ၊ သုဒ္ဓါဇီဝိံ အတန္ဒိတ’’န္တိ.

တတ္ထ သလာဘန္တိ အတ္တနော ဥပ္ပဇ္ဇနကလာဘံ. သပဒါနစာရဉှိ ပရိဝဇ္ဇေတွာ အနေသနာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တော သလာဘံ အတိမညတိ ဟီဠေတိ ဇိဂုစ္ဆတိ နာမ. တသ္မာ ဧဝံ အကရဏေန သလာဘံ နာတိမညေယျ. အညေသံ ပိဟယန္တိ အညေသံ လာဘံ ပတ္ထေန္တော န စရေယျာတိ အတ္ထော. သမာဓိံ နာဓိဂစ္ဆတီတိ အညေသဉှိ လာဘံ ပိဟယန္တော တေသံ စီဝရာဒိကရဏေ ဥဿုက္ကံ အာပန္နော ဘိက္ခု အပ္ပနာသမာဓိံ ဝါ ဥပစာရသမာဓိံ ဝါ နာဓိဂစ္ဆတိ. သလာဘံ နာတိမညတီတိ အပ္ပလာဘောပိ သမာနော ဥစ္စနီစကုလေ ပဋိပါဋိယာ သပဒါနံ စရန္တော ဘိက္ခု သလာဘံ နာတိမညတိ နာမ. တံ ဝေတိ တံ ဧဝရူပံ ဘိက္ခုံ သာရဇီဝိတတာယ သုဒ္ဓါဇီဝိံ ဇင်္ဃဗလံ နိဿာယ ဇီဝိတကပ္ပနေန အကုသီတတာယ အတန္ဒိတံ ဒေဝါ ပသံသန္တိ ထောမေန္တီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ဝိပက္ခသေဝကဘိက္ခုဝတ္ထု ပဉ္စမံ.

၆. ပဉ္စဂ္ဂဒါယကဗြာဟ္မဏဝတ္ထု

သဗ္ဗသောတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပဉ္စဂ္ဂဒါယကံ နာမ ဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သော ကိရ သဿေ ခေတ္တေ ဌိတကာလေယေဝ ခေတ္တဂ္ဂံ နာမ ဒေတိ၊ ခလကာလေ ခလဂ္ဂံ နာမ ဒေတိ၊ ခလဘဏ္ဍကာလေ ခလဘဏ္ဍဂ္ဂံ နာမ ဒေတိ၊ ဥက္ခလိကကာလေ ကုမ္ဘဂ္ဂံ နာမ ဒေတိ၊ ပါတိယံ ဝဍ္ဎိတကာလေ ပါတဂ္ဂံ နာမ ဒေတီတိ ဣမာနိ ပဉ္စ အဂ္ဂဒါနာနိ ဒေတိ၊ သမ္ပတ္တဿ အဒတွာ နာမ န ဘုဉ္ဇတိ. တေနဿ ပဉ္စဂ္ဂဒါယကောတွေဝ နာမံ အဟောသိ. သတ္ထာ တဿ စ ဗြာဟ္မဏိယာ စဿ တိဏ္ဏံ ဖလာနံ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏဿ ဘောဇနဝေလာယံ ဂန္တွာ ဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. သောပိ ဒွါရပမုခေ အန္တောဂေဟာဘိမုခေါ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇတိ၊ သတ္ထာရံ ဒွါရေ ဌိတံ န ပဿတိ. ဗြာဟ္မဏီ ပန တံ ပရိဝိသမာနာ သတ္ထာရံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဗြာဟ္မဏော ပဉ္စသု ဌာနေသု အဂ္ဂံ ဒတွာ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဣဒါနိ စ သမဏော ဂေါတမော အာဂန္တွာ ဒွါရေ ဌိတော. သစေ ဗြာဟ္မဏော ဧတံ ဒိသွာ အတ္တနော ဘတ္တံ ဟရိတွာ ဒဿတိ၊ ပုနပါဟံ ပစိတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ. သာ ‘‘ဧဝံ အယံ သမဏံ ဂေါတမံ န ပဿိဿတီ’’တိ သတ္ထု ပိဋ္ဌိံ ဒတွာ တဿ ပစ္ဆတော တံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တီ ဩနမိတွာ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ပါဏိနာ ပဋိစ္ဆာဒေန္တီ ဝိယ အဋ္ဌာသိ. တထာ ဌိတာ ဧဝ စ ပန ‘‘ဂတော နု ခေါ နော’’တိ သတ္ထာရံ အဍ္ဎက္ခိကေန ဩလောကေသိ. သတ္ထာ တတ္ထေဝ အဋ္ဌာသိ. ဗြာဟ္မဏဿ ပန သဝနဘယေန ‘‘အတိစ္ဆထာ’’တိ န ဝဒေတိ၊ ဩသက္ကိတွာ ပန သဏိကမေဝ ‘‘အတိစ္ဆထာ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘န ဂမိဿာမီ’’တိ သီသံ စာလေသိ. လောကဂရုနာ ဗုဒ္ဓေန ‘‘န ဂမိဿာမီ’’တိ သီသေ စာလိတေ သာ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ မဟာဟသိတံ ဟသိ. တသ္မိံ ခဏေ သတ္ထာ ဂေဟာဘိမုခံ ဩဘာသံ မုဉ္စိ. ဗြာဟ္မဏောပိ ပိဋ္ဌိံ ဒတွာ နိသိန္နောယေဝ ဗြာဟ္မဏိယာ ဟသိတသဒ္ဒံ သုတွာ ဆဗ္ဗဏ္ဏာနဉ္စ ရသ္မီနံ ဩဘာသံ ဩလောကေတွာ သတ္ထာရံ အဒ္ဒသ. ဗုဒ္ဓါ ဟိ နာမ ဂါမေ ဝါ အရညေ ဝါ ဟေတုသမ္ပန္နာနံ အတ္တာနံ အဒဿေတွာ န ပက္ကမန္တိ. ဗြာဟ္မဏောပိ သတ္ထာရံ ဒိသွာ၊ ‘‘ဘောတိ နာသိတောမှိ တယာ၊ ရာဇပုတ္တံ အာဂန္တွာ ဒွါရေ ဌိတံ မယှံ အနာစိက္ခန္တိယာ ဘာရိယံ တေ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ ဝတွာ အဍ္ဎဘုတ္တံ ဘောဇနပါတိံ အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ ‘‘ဘော ဂေါတမ၊ အဟံ ပဉ္စသု ဌာနေသု အဂ္ဂံ ဒတွာဝ ဘုဉ္ဇာမိ၊ ဣတော စ မေ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ ဧကောဝ ဘတ္တကောဋ္ဌာသော ဘုတ္တော၊ ဧကော ကောဋ္ဌာသော အဝသိဋ္ဌော၊ ပဋိဂ္ဂဏှိဿသိ မေ ဣဒံ ဘတ္တ’’န္တိ. သတ္ထာ ‘‘န မေ တဝ ဥစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တေန အတ္ထော’’တိ အဝတွာ၊ ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ အဂ္ဂမ္ပိ မယှမေဝ အနုစ္ဆဝိကံ၊ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ အဍ္ဎဘုတ္တဘတ္တမ္ပိ၊ စရိမကဘတ္တပိဏ္ဍောပိ မယှမေဝ အနုစ္ဆဝိကော. မယဉှိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ပရဒတ္တူပဇီဝိပေတသဒိသာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယဒဂ္ဂတော မဇ္ဈတော သေသတော ဝါ၊

ပိဏ္ဍံ လဘေထ ပရဒတ္တူပဇီဝီ၊

နာလံ ထုတုံ နောပိ နိပစ္စဝါဒီ၊

တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီ’’တိ. (သု. နိ. ၂၁၉)၊

ဗြာဟ္မဏော တံ သုတွာဝ ပသန္နစိတ္တော ဟုတွာ ‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ၊ ဒီပသာမိကော နာမ ရာဇပုတ္တော ‘န မေ တဝ ဥစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တေန အတ္ထော’တိ အဝတွာ ဧဝံ ဝက္ခတီ’’တိ ဒွါရေ ဌိတကောဝ သတ္ထာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘော ဂေါတမ၊ တုမှေ အတ္တနော သာဝကေ ဘိက္ခူတိ ဝဒထ၊ ကိတ္တာဝတာ ဘိက္ခု နာမ ဟောတီ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘ကထံရူပါ နု ခေါ ဣမဿ ဓမ္မဒေသနာ သပ္ပါယာ’’တိ ဥပဓာရေန္တော ‘‘ဣမေ ဒွေပိ ဇနာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ‘နာမရူပ’န္တိ ဝဒန္တာနံ ကထံ သုဏိံသု၊ နာမရူပံ အဝိဿဇ္ဇိတွာဝ နေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ၊ ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ နာမေ စ ရူပေ စ အရဇ္ဇန္တော အသဇ္ဇန္တော အသောစန္တော ဘိက္ခု နာမ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၆၇. ‘‘သဗ္ဗသော နာမရူပသ္မိံ၊ ယဿ နတ္ထိ မမာယိတံ၊

အသတာ စ န သောစတိ၊ သ ဝေ ဘိက္ခူတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

တတ္ထ သဗ္ဗသောတိ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ဝေဒနာဒီနံ စတုန္နံ၊ ရူပက္ခန္ဓဿ စာတိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဝသေန ပဝတ္တေ နာမရူပေ. မမာယိတန္တိ ယဿ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ ဂါဟော နတ္ထိ. အသတာ စ န သောစတီတိ တသ္မိဉ္စ နာမရူပေ ခယဝယံ ပတ္တေ ‘‘မမ ရူပံ ခီဏံ။ပေ။ မမ ဝိညာဏံ ခီဏ’’န္တိ န သောစတိ န ဝိဟညတိ၊ ‘‘ခယဝယဓမ္မံ မေ ခီဏ’’န္တိ ပဿတိ. သ ဝေတိ သော ဧဝရူပေါ ဝိဇ္ဇမာနေပိ နာမရူပေ မမာယိတရဟိတောပိ အသတာပိ တေန အသောစန္တော ဘိက္ခူတိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဥဘောပိ ဇယမ္ပတိကာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု၊ သမ္ပတ္တာနမ္ပိ သာတ္ထိကာ ဓမ္မဒေသနာ အဟောသီတိ.

ပဉ္စဂ္ဂဒါယကဗြာဟ္မဏဝတ္ထု ဆဋ္ဌံ.

၇. သမ္ဗဟုလဘိက္ခုဝတ္ထု

မေတ္တာဝိဟာရီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဧကသ္မိဉှိ သမယေ အာယသ္မန္တေ မဟာကစ္စာနေ အဝန္တိဇနပဒေ ကုရရဃရံ နိဿာယ ပဝတ္တပဗ္ဗတေ ဝိဟရန္တေ သောဏော နာမ ကောဋိကဏ္ဏော ဥပါသကော ထေရဿ ဓမ္မကထာယ ပသီဒိတွာ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတုကာမော ထေရေန ‘‘ဒုက္ကရံ ခေါ၊ သောဏ၊ ယာဝဇီဝံ ဧကဘတ္တံ ဧကသေယျံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဝတွာ ဒွေ ဝါရေ ပဋိက္ခိတ္တောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အတိဝိယ ဥဿာဟဇာတော တတိယဝါရေ ထေရံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အပ္ပဘိက္ခုကတ္တာ ဒက္ခိဏာပထေ တိဏ္ဏံ ဝဿာနံ အစ္စယေန လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ သတ္ထာရံ သမ္မုခါ ဒဋ္ဌုကာမော ဟုတွာ ဥပဇ္ဈာယံ အာပုစ္ဆိတွာ တေန ဒိန္နံ သာသနံ ဂဟေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ကတပဋိသန္ထာရော သတ္ထာရာ ဧကဂန္ဓကုဋိယံယေဝ အနုညာတသေနာသနော ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ အဇ္ဈောကာသေ ဝီထိနာမေတွာ ရတ္တိဘာဂေ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ အတ္တနော ပတ္တသေနာသနေ တံ ရတ္တိဘာဂံ ဝီတိနာမေတွာ ပစ္စူသသမယေ သတ္ထာရာ အဇ္ဈိဋ္ဌော သောဠသ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကာနိ (သု. နိ. ၇၇၂ အာဒယော) သဗ္ဗာနေဝ သရဘညေန အဘဏိ. အထဿ ဘဂဝါ သရဘညပရိယောသာနေ အဗ္ဘာနုမောဒေန္တော – ‘‘သာဓု သာဓု၊ ဘိက္ခူ’’တိ သာဓုကာရံ အဒါသိ. သတ္ထာရာ ဒိန္နသာဓုကာရံ သုတွာ ဘူမဋ္ဌကဒေဝါ နာဂါ သုပဏ္ဏာတိ ဧဝံ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဧကသာဓုကာရမေဝ အဟောသိ.

တသ္မိံ ခဏေ ဇေတဝနတော ဝီသယောဇနသတမတ္ထကေ ကုရရဃရနဂရေ ထေရဿ မာတု မဟာဥပါသိကာယ ဂေဟေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာပိ မဟန္တေန သဒ္ဒေန သာဓုကာရမဒါသိ. အထ နံ ဥပါသိကာ အာဟ – ‘‘ကော ဧသ သာဓုကာရံ ဒေတီ’’တိ? အဟံ၊ ဘဂိနီတိ. ကောသိ တွန္တိ? တဝ ဂေဟေ အဓိဝတ္ထာ၊ ဒေဝတာတိ. တွံ ဣတော ပုဗ္ဗေ မယှံ သာဓုကာရံ အဒတွာ အဇ္ဇ ကသ္မာ ဒေသီတိ? နာဟံ တုယှံ သာဓုကာရံ ဒမ္မီတိ. အထ ကဿ တေ သာဓုကာရော ဒိန္နောတိ? တဝ ပုတ္တဿ ကောဋိကဏ္ဏဿ သောဏတ္ထေရဿာတိ. ကိံ မေ ပုတ္တေန ကတန္တိ? ပုတ္တော တေ အဇ္ဇ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ သတ္ထာ တဝ ပုတ္တဿ ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နော သာဓုကာရမဒါသိ. တေနဿ မယာပိ သာဓုကာရော ဒိန္နော. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဟိ သာဓုကာရံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဘူမဋ္ဌကဒေဝေ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဧကသာဓုကာရမေဝ ဇာတန္တိ. ကိံ ပန၊ သာမိ၊ မမ ပုတ္တေန သတ္ထု ဓမ္မော ကထိတော၊ သတ္ထာရာ မမ ပုတ္တဿ ကထိတောတိ? တဝ ပုတ္တေန သတ္ထု ကထိတောတိ. ဧဝံ ဒေဝတာယ ကထေန္တိယာဝ ဥပါသိကာယ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သကလသရီရံ ဖရိ.

အထဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သစေ မေ ပုတ္တော သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတွာ သတ္ထု ဓမ္မံ ကထေတုံ သက္ခိ၊ မယှမ္ပိ ကထေတုံ သက္ခိဿတိယေဝ. ပုတ္တဿ အာဂတကာလေ ဓမ္မဿဝနံ ကာရေတွာ ဓမ္မကထံ သုဏိဿာမီ’’တိ. သောဏတ္ထေရောပိ ခေါ သတ္ထာရာ သာဓုကာရေ ဒိန္နေ ‘‘အယံ မေ ဥပဇ္ဈာယေန ဒိန္နသာသနံ အာရောစေတုံ ကာလော’’တိ ဘဂဝန္တံ ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဂဏေန ဥပသမ္ပဒံ အာဒိံ ကတွာ (မဟာဝ. ၂၅၉) ပဉ္စ ဝရေ ယာစိတွာ ကတိပါဟံ သတ္ထု သန္တိကေယေဝ ဝသိတွာ ‘‘ဥပဇ္ဈာယံ ပဿိဿာမီ’’တိ သတ္ထာရံ အာပုစ္ဆိတွာ ဇေတဝနာ နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကံ အဂမာသိ.

ထေရော ပုနဒိဝသေ တံ အာဒါယ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော မာတု ဥပါသိကာယ ဂေဟဒွါရံ အဂမာသိ. သာပိ ပုတ္တံ ဒိသွာ တုဋ္ဌမာနသာ ဝန္ဒိတွာ သက္ကစ္စံ ပရိဝိသိတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ တာတ၊ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတွာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ ကထေသီ’’တိ. ‘‘ဥပါသိကေ၊ တုယှံ ကေန ဣဒံ ကထိတ’’န္တိ? ‘‘တာတ၊ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ မဟန္တေန သဒ္ဒေန သာဓုကာရံ ဒတွာ မယာ ‘ကော ဧသော’တိ ဝုတ္တေ ‘အဟ’န္တိ ဝတွာ ဧဝဉ္စ ဧဝဉ္စ ကထေသိ. တံ သုတွာ မယှံ ဧတဒဟောသိ – ‘သစေ မေ ပုတ္တော သတ္ထု ဓမ္မကထံ ကထေသိ၊ မယှမ္ပိ ကထေတုံ သက္ခိဿတီ’တိ. အထ နံ အာဟ – ‘တာတ၊ ယတော တယာ သတ္ထု သမ္မုခါ ဓမ္မော ကထိတော၊ မယှမ္ပိ ကထေတုံ သက္ခိဿသိ ဧဝ. အသုကဒိဝသေ နာမ ဓမ္မဿဝနံ ကာရေတွာ တဝ ဓမ္မံ သုဏိဿာမိ၊ တာတာ’’’တိ. သော အဓိဝါသေသိ. ဥပါသိကာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒတွာ ပူဇံ ကတွာ ‘‘ပုတ္တဿ မေ ဓမ္မကထံ သုဏိဿာမီ’’တိ ဧကမေဝ ဒါသိံ ဂေဟရက္ခိကံ ဌပေတွာ သဗ္ဗံ ပရိဇနံ အာဒါယ အန္တောနဂရေ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ကာရိတေ မဏ္ဍပေ အလင်္ကတဓမ္မာသနံ အဘိရုယှ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ပုတ္တဿ ဓမ္မကထံ သောတုံ အဂမာသိ.

တသ္မိံ ပန ကာလေ နဝသတာ စောရာ တဿာ ဥပါသိကာယ ဂေဟေ ဩတာရံ ဩလောကေန္တာ ဝိစရန္တိ. တဿာ ပန ဂေဟံ သတ္တဟိ ပါကာရေဟိ ပရိက္ခိတ္တံ သတ္တဒွါရကောဋ္ဌကယုတ္တံ၊ တတ္ထ တေသု တေသု ဌာနေသု စဏ္ဍသုနခေ ဗန္ဓိတွာ ဌပယိံသု. အန္တောဂေဟေ ဆဒနဿ ဥဒကပါတဋ္ဌာနေ ပန ပရိခံ ခဏိတွာ တိပုနာ ပူရယိံသု. တံ ဒိဝါ အာတပေန ဝိလီနံ ပက္ကုထိတံ ဝိယ တိဋ္ဌတိ၊ ရတ္တိံ ကဌိနံ ကက္ခဠံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. တဿာနန္တရာ မဟန္တာနိ အယသင်္ဃာဋကာနိ နိရန္တရံ ဘူမိယံ ဩဒဟိံသု. ဣတိ ဣမဉ္စာရက္ခံ ဥပါသိကာယ စ အန္တောဂေဟေ ဌိတဘာဝံ ပဋိစ္စ တေ စောရာ ဩကာသံ အလဘန္တာ တံ ဒိဝသံ တဿာ ဂတဘာဝံ ဉတွာ ဥမင်္ဂံ ဘိန္ဒိတွာ တိပုပရိခါယ စ အယသင်္ဃာဋကာနဉ္စ ဟေဋ္ဌာဘာဂေနေဝ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ စောရဇေဋ္ဌကံ တဿာ သန္တိကံ ပဟိဏိံသု ‘‘သစေ သာ အမှာကံ ဣဓ ပဝိဋ္ဌဘာဝံ သုတွာ နိဝတ္တိတွာ ဂေဟာဘိမုခီ အာဂစ္ဆတိ၊ အသိနာ နံ ပဟရိတွာ မာရေထာ’’တိ. သော ဂန္တွာ တဿာ သန္တိကေ အဋ္ဌာသိ.

စောရာပိ အန္တောဂေဟေ ဒီပံ ဇာလေတွာ ကဟာပဏဂဗ္ဘဒွါရံ ဝိဝရိံသု. သာ ဒါသီ စောရေ ဒိသွာ ဥပါသိကာယ သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ ‘‘အယျေ၊ ဗဟူ စောရာ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ ကဟာပဏဂဗ္ဘဒွါရံ ဝိဝရိံသူ’’တိ အာရောစေသိ. ‘‘စောရာ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌကဟာပဏေ ဟရန္တု၊ အဟံ မမ ပုတ္တဿ ဓမ္မကထံ သုဏာမိ၊ မာ မေ ဓမ္မဿ အန္တရာယံ ကရိ၊ ဂေဟံ ဂစ္ဆာ’’တိ တံ ပဟိဏိ. စောရာပိ ကဟာပဏဂဗ္ဘံ တုစ္ဆံ ကတွာ ရဇတဂဗ္ဘံ ဝိဝရိံသု. သာ ပုနပိ ဂန္တွာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ. ဥပါသိကာပိ ‘‘စောရာ အတ္တနာ ဣစ္ဆိတံ ဟရန္တု၊ မာ မေ အန္တရာယံ ကရီ’’တိ ပုန တံ ပဟိဏိ. စောရာ ရဇတဂဗ္ဘမ္ပိ တုစ္ဆံ ကတွာ သုဝဏ္ဏဂဗ္ဘံ ဝိဝရိံသု. သာ ပုနပိ ဂန္တွာ ဥပါသိကာယ တမတ္ထံ အာရောစေသိ. အထ နံ ဥပါသိကာ အာမန္တေတွာ၊ ‘‘ဘောတိ ဇေ တွံ အနေကဝါရံ မမ သန္တိကံ အာဂတာ၊ ‘စောရာ ယထာရုစိတံ ဟရန္တု၊ အဟံ မမ ပုတ္တဿ ဓမ္မကထံ သုဏာမိ၊ မာ မေ အန္တရာယံ ကရီ’တိ မယာ ဝုတ္တာပိ မမ ကထံ အနာဒိယိတွာ ပုနပ္ပုနံ အာဂစ္ဆသိယေဝ. သစေ ဣဒါနိ တွံ အာဂစ္ဆိဿသိ၊ ဇာနိဿာမိ တေ ကတ္တဗ္ဗံ၊ ဂေဟမေဝ ဂစ္ဆာ’’တိ ပဟိဏိ.

စောရဇေဋ္ဌကော တဿာ ကထံ သုတွာ ‘‘ဧဝရူပါယ ဣတ္ထိယာ သန္တကံ ဟရန္တာနံ အသနိ ပတိတွာ မတ္ထကံ ဘိန္ဒေယျာ’’တိ စောရာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘သီဃံ ဥပါသိကာယ သန္တကံ ပဋိပါကတိကံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. တေ ကဟာပဏေဟိ ကဟာပဏဂဗ္ဘံ၊ ရဇတသုဝဏ္ဏေဟိ ရဇတသုဝဏ္ဏဂဗ္ဘေ ပုန ပူရယိံသု. ဓမ္မတာ ကိရေသာ၊ ယံ ဓမ္မော ဓမ္မစာရိနံ ရက္ခတိ. တေနေဝါဟ –

‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ၊

ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခမာဝဟာတိ၊

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ၊

န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၃၀၃၊ ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂)၊

စောရာပိ ဂန္တွာ ဓမ္မဿဝနဋ္ဌာနေ အဋ္ဌံသု. ထေရောပိ ဓမ္မံ ကထေတွာ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ အာသနာ ဩတရိ. တသ္မိံ ခဏေ စောရဇေဋ္ဌကော ဥပါသိကာယ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘ခမာဟိ မေ၊ အယျေ’’တိ အာဟ. ‘‘ကိံ ဣဒံ၊ တာတာ’’တိ? ‘‘အဟဉှိ တုမှေသု အာဃာတံ ကတွာ တုမှေ မာရေတုကာမော အဋ္ဌာသိ’’န္တိ. ‘‘တေန ဟိ တေ၊ တာတ၊ ခမာမီ’’တိ. သေသစောရာပိ တထေဝ ဝတွာ၊ ‘‘တာတာ၊ ခမာမီ’’တိ ဝုတ္တေ အာဟံသု – ‘‘အယျေ၊ သစေ နော ခမထ၊ ပုတ္တဿ ဝေါ သန္တိကေ အမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဒါပေထာ’’တိ. သာ ပုတ္တံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘တာတ၊ ဣမေ စောရာ မမ ဂုဏေသု တုမှာကဉ္စ ဓမ္မကထာယ ပသန္နာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစန္တိ၊ ပဗ္ဗာဇေထ နေ’’တိ. ထေရော ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတွာ တေဟိ နိဝတ္ထဝတ္ထာနံ ဒသာနိ ဆိန္ဒာပေတွာ တမ္ဗမတ္တိကာယ ရဇာပေတွာ တေ ပဗ္ဗာဇေတွာ သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ. ဥပသမ္ပန္နကာလေ စ နေသံ ဧကေကဿ ဝိသုံ ဝိသုံ ကမ္မဋ္ဌာနမဒါသိ. တေ နဝသတာ ဘိက္ခူ ဝိသုံ ဝိသုံ နဝသတကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဂဟေတွာ ဧကံ ပဗ္ဗတံ အဘိရုယှ တဿ တဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ နိသီဒိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရိံသု.

သတ္ထာ ဝီသယောဇနသတမတ္ထကေ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ နိသိန္နောဝ တေ ဘိက္ခူ ဩလောကေတွာ တေသံ စရိယဝသေန ဓမ္မဒေသနံ ဝဝတ္ထာပေတွာ ဩဘာသံ ဖရိတွာ သမ္မုခေ နိသီဒိတွာ ကထေန္တော ဝိယ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၃၆၈. ‘‘မေတ္တာဝိဟာရီ ယော ဘိက္ခု၊ ပသန္နော ဗုဒ္ဓသာသနေ၊

အဓိဂစ္ဆေ ပဒံ သန္တံ၊ သင်္ခါရူပသမံ သုခံ.

၃၆၉. ‘‘သိဉ္စ ဘိက္ခု ဣမံ နာဝံ၊ သိတ္တာ တေ လဟုမေဿတိ၊

ဆေတွာ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ၊ တတော နိဗ္ဗာနမေဟိသိ.

၃၇၀. ‘‘ပဉ္စ ဆိန္ဒေ ပဉ္စ ဇဟေ၊ ပဉ္စ စုတ္တရိ ဘာဝယေ၊

ပဉ္စသင်္ဂါတိဂေါ ဘိက္ခု၊ ဩဃတိဏ္ဏောတိ ဝုစ္စတိ.

၃၇၁. ‘‘ဈာယ ဘိက္ခု မာ ပမာဒေါ၊

မာ တေ ကာမဂုဏေ ရမေဿု စိတ္တံ၊

မာ လောဟဂုဠံ ဂိလီ ပမတ္တော၊

မာ ကန္ဒီ ဒုက္ခမိဒန္တိ ဒယှမာနော.

၃၇၂. ‘‘နတ္ထိ ဈာနံ အပညဿ၊ ပညာ နတ္ထိ အဈာယတော၊

ယမှိ ဈာနဉ္စ ပညာ စ၊ သ ဝေ နိဗ္ဗာနသန္တိကေ.

၃၇၃. ‘‘သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿ၊ သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော၊

အမာနုသီ ရတီ ဟောတိ၊ သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော.

၃၇၄. ‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ၊ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊ အမတံ တံ ဝိဇာနတံ.

၃၇၅. ‘‘တတြာယမာဒိ ဘဝတိ၊ ဣဓ ပညဿ ဘိက္ခုနော၊

ဣန္ဒြိယဂုတ္တိ သန္တုဋ္ဌိ၊ ပါတိမောက္ခေ စ သံဝရော.

၃၇၆. ‘‘မိတ္တေ ဘဇဿု ကလျာဏေ၊ သုဒ္ဓါဇီဝေ အတန္ဒိတေ၊

ပဋိသန္ထာရဝုတျဿ၊ အာစာရကုသလော သိယာ၊

တတော ပါမောဇ္ဇဗဟုလော၊ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီ’’တိ.

တတ္ထ မေတ္တာဝိဟာရီတိ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကရောန္တောပိ မေတ္တာဝသေန တိကစတုက္ကဇ္ဈာနေ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဌိတောပိ မေတ္တာဝိဟာရီယေဝ နာမ. ပသန္နောတိ ယော ပန ဗုဒ္ဓသာသနေ ပသန္နော ဟောတိ၊ ပသာဒံ ရောစေတိယေဝါတိ အတ္ထော. ပဒံ သန္တန္တိ နိဗ္ဗာနဿေတံ နာမံ. ဧဝရူပေါ ဟိ ဘိက္ခု သန္တံ ကောဋ္ဌာသံ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ ဥပသန္တတာယ သင်္ခါရူပသမံ၊ ပရမသုခတာယ သုခန္တိ လဒ္ဓနာမံ နိဗ္ဗာနံ အဓိဂစ္ဆတိ၊ ဝိန္ဒတိယေဝါတိ အတ္ထော.

သိဉ္စ ဘိက္ခု ဣမံ နာဝန္တိ ဘိက္ခု ဣမံ အတ္တဘာဝသင်္ခါတံ နာဝံ မိစ္ဆာဝိတက္ကောဒကံ ဆဍ္ဍေန္တော သိဉ္စ. သိတ္တာ တေ လဟုမေဿတီတိ ယထာ ဟိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကဿေဝ ဘရိတာ နာဝါ ဆိဒ္ဒါနိ ပိဒဟိတွာ ဥဒကဿ သိတ္တတာယ သိတ္တာ သလ္လဟုကာ ဟုတွာ မဟာသမုဒ္ဒေ အနောသီဒိတွာ သီဃံ သုပဋ္ဋနံ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ တဝါပိ အယံ မိစ္ဆာဝိတက္ကောဒကဘရိတာ အတ္တဘာဝနာဝါ စက္ခုဒွါရာဒိဆိဒ္ဒါနိ သံဝရေန ပိဒဟိတွာ ဥပ္ပန္နဿ မိစ္ဆာဝိတက္ကောဒကဿ သိတ္တတာယ သိတ္တာ သလ္လဟုကာ သံသာရဝဋ္ဋေ အနောသီဒိတွာ သီဃံ နိဗ္ဗာနံ ဂမိဿတိ. ဆေတွာတိ ရာဂဒေါသဗန္ဓနာနိ ဆိန္ဒ. ဧတာနိ ဟိ ဆိန္ဒိတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တော တတော အပရဘာဂေ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနမေဝ ဧဟိသိ၊ ဂမိဿသီတိ အတ္ထော.

ပဉ္စ ဆိန္ဒေတိ ဟေဋ္ဌာအပါယသမ္ပာပကာနိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ ပါဒေ ဗဒ္ဓရဇ္ဇုံ ပုရိသော သတ္ထေန ဝိယ ဟေဋ္ဌာမဂ္ဂတ္တယေန ဆိန္ဒေယျ. ပဉ္စ ဇဟေတိ ဥပရိဒေဝလောကသမ္ပာပကာနိ ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ ပုရိသော ဂီဝါယ ဗဒ္ဓရဇ္ဇုကံ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဇဟေယျ ပဇဟေယျ၊ ဆိန္ဒေယျာတိ အတ္ထော. ပဉ္စ စုတ္တရိ ဘာဝယေတိ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနံ ပဟာနတ္ထာယ သဒ္ဓါဒီနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဥတ္တရိ ဘာဝေယျ. ပဉ္စသင်္ဂါတိဂေါတိ ဧဝံ သန္တေ ပဉ္စန္နံ ရာဂဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိသင်္ဂါနံ အတိက္ကမနေန ပဉ္စသင်္ဂါတိဂေါ ဘိက္ခု ဩဃတိဏ္ဏောတိ ဝုစ္စတိ၊ စတ္တာရော ဩဃေ တိဏ္ဏောယေဝါတိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော.

ဈာယ ဘိက္ခူတိ ဘိက္ခု တွံ ဒွိန္နံ ဈာနာနံ ဝသေန ဈာယ စေဝ၊ ကာယကမ္မာဒီသု စ အပ္ပမတ္တဝိဟာရိတာယ မာ ပမဇ္ဇိ. ရမေဿူတိ ပဉ္စဝိဓေ စ ကာမဂုဏေ တေ စိတ္တံ မာ ရမေဿု. မာ လောဟဂုဠန္တိ သတိဝေါဿဂ္ဂလက္ခဏေန ဟိ ပမာဒေန ပမတ္တာ နိရယေ တတ္တံ လောဟဂုဠံ ဂိလန္တိ၊ တေန တံ ဝဒါမိ ‘‘မာ ပမတ္တော ဟုတွာ လောဟဂုဠံ ဂိလိ၊ မာ နိရယေ ဍယှမာနော ‘ဒုက္ခမိဒ’န္တိ ကန္ဒီ’’တိ အတ္ထော.

နတ္ထိ ဈာနန္တိ ဈာနုပ္ပါဒိကာယ ဝါယာမပညာယ အပညဿ ဈာနံ နာမ နတ္ထိ. ပညာ နတ္ထီတိ အဈာယန္တဿ ‘‘သမာဟိတော ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ဇာနာတိ ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တလက္ခဏာ ပညာ နတ္ထိ. ယမှိ ဈာနဉ္စ ပညာ စာတိ ယမှိ ပုဂ္ဂလေ ဣဒံ ဥဘယမ္ပိ အတ္ထိ၊ သော နိဗ္ဗာနဿ သန္တိကေ ဌိတောယေဝါတိ အတ္ထော.

သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿာတိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဝိဝိတ္တောကာသေ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဇဟိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရေန နိသိန္နဿ. သန္တစိတ္တဿာတိ နိဗ္ဗုတစိတ္တဿ. သမ္မာတိ ဟေတုနာ ကာရဏေန ဓမ္မံ ဝိပဿန္တဿ ဝိပဿနာသင်္ခါတာ အမာနုသီ ရတိ အဋ္ဌသမာပတ္တိသင်္ခါတာ ဒိဗ္ဗာပိ ရတိ ဟောတိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော.

ယတော ယတော သမ္မသတီတိ အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု ကမ္မံ ကရောန္တော ယေန ယေနာကာရေန၊ ပုရေဘတ္တာဒီသု ဝါ ကာလေသု ယသ္မိံ ယသ္မိံ အတ္တနာ အဘိရုစိတေ ကာလေ၊ အဘိရုစိတေ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကရောန္တော သမ္မသတိ. ဥဒယဗ္ဗယန္တိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ပဉ္စဝီသတိယာ လက္ခဏေဟိ ဥဒယံ၊ ပဉ္စဝီသတိယာ ဧဝ စ လက္ခဏေဟိ ဝယံ. ပီတိပါမောဇ္ဇန္တိ ဧဝံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ သမ္မသန္တော ဓမ္မပီတိံ ဓမ္မပါမောဇ္ဇဉ္စ လဘတိ. အမတန္တိ တံ သပ္ပစ္စယေ နာမရူပေ ပါကဋေ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တေ ဥပ္ပန္နံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ အမတနိဗ္ဗာနသမ္ပာပကတ္တာ ဝိဇာနတံ ပဏ္ဍိတာနံ အမတမေဝါတိ အတ္ထော.

တတြာယမာဒိ ဘဝတီတိ တတြ အယံ အာဒိ၊ ဣဒံ ပုဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဟောတိ. ဣဓ ပညဿာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဏ္ဍိတဘိက္ခုနော. ဣဒါနိ ‘‘တံ အာဒီ’’တိ ဝုတ္တံ ပုဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဒဿေန္တော ဣန္ဒြိယဂုတ္တီတိအာဒိမာဟ. စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဉှိ ပုဗ္ဗဋ္ဌာနံ နာမ. တတ္ထ ဣန္ဒြိယဂုတ္တီတိ ဣန္ဒြိယသံဝရော. သန္တုဋ္ဌီတိ စတုပစ္စယသန္တောသော. တေန အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ စေဝ ပစ္စယသန္နိဿိတဉ္စ သီလံ ကထိတံ. ပါတိမောက္ခေတိ ပါတိမောက္ခသင်္ခါတေ ဇေဋ္ဌကသီလေ ပရိပူရကာရိတာ ကထိတာ.

မိတ္တေ ဘဇဿု ကလျာဏေတိ ဝိဿဋ္ဌကမ္မန္တေ အပတိရူပသဟာယေ ဝဇ္ဇေတွာ သာဓုဇီဝိတာယ သုဒ္ဓါဇီဝေ ဇင်္ဃဗလံ နိဿာယ ဇီဝိကကပ္ပနာယ အကုသီတေ အတန္ဒိတေ ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇဿု၊ သေဝဿူတိ အတ္ထော. ပဋိသန္ထာရဝုတျဿာတိ အာမိသပဋိသန္ထာရေန စ ဓမ္မပဋိသန္ထာရေန စ သမ္ပန္နဝုတ္တိတာယ ပဋိသန္ထာရဝုတ္တိ အဿ၊ ပဋိသန္ထာရဿ ကာရကာ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. အာစာရကုသလောတိ သီလမ္ပိ အာစာရော၊ ဝတ္တပဋိဝတ္တမ္ပိ အာစာရော. တတ္ထ ကုသလော သိယာ၊ ဆေကော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. တတော ပါမောဇ္ဇဗဟုလောတိ တတော ပဋိသန္ထာရဝုတ္တိတော စ အာစာရကောသလ္လတော စ ဥပ္ပန္နေန ဓမ္မပါမောဇ္ဇေန ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဟုတွာ တံ သကလဿာပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တံ ကရိဿတီတိ အတ္ထော.

ဧဝံ သတ္ထာရာ ဒေသိတာသု ဣမာသု ဂါထာသု ဧကမေကိဿာယ ဂါထာယ ပရိယောသာနေ ဧကမေကံ ဘိက္ခုသတံ နိသိန္နနိသိန္နဋ္ဌာနေယေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ သဗ္ဗေပိ တေ ဘိက္ခူ အာကာသေနေဝ ဝီသယောဇနသတိကံ ကန္တာရံ အတိက္ကမိတွာ တထာဂတဿ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သရီရံ ဝဏ္ဏေန္တာ ထောမေန္တာ ပါဒေ ဝန္ဒိံသူတိ.

သမ္ဗဟုလဘိက္ခုဝတ္ထု သတ္တမံ.

၈. ပဉ္စသတဘိက္ခုဝတ္ထု

ဝဿိကာ ဝိယ ပုပ္ဖါနီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပဉ္စသတေ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

တေ ကိရ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တာ ပါတောဝ ပုပ္ဖိတာနိ ဝဿိကပုပ္ဖါနိ သာယံ ဝဏ္ဋတော မုစ္စန္တာနိ ဒိသွာ ‘‘ပုပ္ဖါနံ ဝဏ္ဋေဟိ မုစ္စနတော မယံ ပဌမတရံ ရာဂါဒီဟိ မုစ္စိဿာမာ’’တိ ဝါယမိံသု. သတ္ထာ တေ ဘိက္ခူ ဩလောကေတွာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ ဝဏ္ဋတော မုစ္စနပုပ္ဖေန ဝိယ ဒုက္ခတော မုစ္စိတုံ ဝါယမိတဗ္ဗမေဝါ’’တိ ဝတွာ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ အာလောကံ ဖရိတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၇၇. ‘‘ဝဿိကာ ဝိယ ပုပ္ဖါနိ၊ မဒ္ဒဝါနိ ပမုဉ္စတိ၊

ဧဝံ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ၊ ဝိပ္ပမုဉ္စေထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ.

တတ္ထ ဝဿိကာတိ သုမနာ. မဒ္ဒဝါနီတိ မိလာတာနိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ဝဿိကာ ဟိယျော ပုပ္ဖိတပုပ္ဖါနိ ပုနဒိဝသေ ပုရာဏဘူတာနိ မုဉ္စတိ၊ ဝဏ္ဋတော ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ ဧဝံ တုမှေပိ ရာဂါဒယော ဒေါသေ ဝိပ္ပမုဉ္စေထာတိ.

ဒေသနာဝသာနေ သဗ္ဗေပိ တေ ဘိက္ခူ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသူတိ.

ပဉ္စသတဘိက္ခုဝတ္ထု အဋ္ဌမံ.

၉. သန္တကာယတ္ထေရဝတ္ထု

သန္တကာယောတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သန္တကာယတ္ထေရံ နာမ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

တဿ ကိရ ဟတ္ထပါဒကုက္ကုစ္စံ နာမ နာဟောသိ၊ ကာယဝိဇမ္ဘနရဟိတော သန္တအတ္တဘာဝေါဝ အဟောသိ. သော ကိရ သီဟယောနိတော အာဂတော ထေရော. သီဟာ ကိရ ဧကဒိဝသံ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ ရဇတသုဝဏ္ဏမဏိပဝါဠဂုဟာနံ အညတရံ ပဝိသိတွာ မနောသိလာတလေ ဟရိတာလစုဏ္ဏေသု သတ္တာဟံ နိပဇ္ဇိတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဥဋ္ဌာယ နိပန္နဋ္ဌာနံ ဩလောကေတွာ သစေ နင်္ဂုဋ္ဌဿ ဝါ ကဏ္ဏာနံ ဝါ ဟတ္ထပါဒါနံ ဝါ စလိတတ္တာ မနောသိလာဟရိတာလစုဏ္ဏာနံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏတံ ပဿန္တိ၊ ‘‘န တေ ဣဒံ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တဿ ဝါ ပတိရူပ’’န္တိ ပုန သတ္တာဟံ နိရာဟာရာ နိပဇ္ဇန္တိ၊ စုဏ္ဏာနံ ပန ဝိပ္ပကိဏ္ဏဘာဝေ အသတိ ‘‘ဣဒံ တေ ဇာတိဂေါတ္တာနံ အနုစ္ဆဝိက’’န္တိ အာသယာ နိက္ခမိတွာ ဝိဇမ္ဘိတွာ ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမန္တိ. ဧဝရူပါယ သီဟယောနိယာ အာဂတော အယံ ဘိက္ခု. တဿ ကာယသမာစာရံ ဒိသွာ ဘိက္ခူ သတ္ထု အာရောစေသုံ – ‘‘န နော၊ ဘန္တေ၊ သန္တကာယတ္ထေရသဒိသော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော. ဣမဿ ဟိ နိသိန္နဋ္ဌာနေ ဟတ္ထစလနံ ဝါ ပါဒစလနံ ဝါ ကာယဝိဇမ္ဘိတာ ဝါ နတ္ထီ’’တိ. တံ သုတွာ သတ္ထာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ နာမ သန္တကာယတ္ထေရေန ဝိယ ကာယာဒီဟိ ဥပသန္တေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –