၂၆. ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ

၁. ပသာဒဗဟုလဗြာဟ္မဏဝတ္ထု

ဆိန္ဒ သောတန္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပသာဒဗဟုလံ ဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သော ကိရ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နစိတ္တော အတ္တနော ဂေဟေ သောဠသမတ္တာနံ ဘိက္ခူနံ နိစ္စဘတ္တံ ပဋ္ဌပေတွာ ဘိက္ခူနံ အာဂတဝေလာယ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ‘‘အာဂစ္ဆန္တု ဘောန္တော အရဟန္တော၊ နိသီဒန္တု ဘောန္တော အရဟန္တော’’တိ ယံကိဉ္စိ ဝဒန္တော အရဟန္တဝါဒပဋိသံယုတ္တမေဝ ဝဒတိ. တေသု ပုထုဇ္ဇနာ ‘‘အယံ အမှေသု အရဟန္တသညီ’’တိ စိန္တယိံသု၊ ခီဏာသဝါ ‘‘အယံ နော ခီဏာသဝဘာဝံ ဇာနာတီ’’တိ. ဧဝံ တေ သဗ္ဗေပိ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ တဿ ဂေဟံ နာဂမိံသု. သော ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော ‘‘ကိန္နု ခေါ၊ အယျာ၊ နာဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ. သတ္ထာ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ‘‘ကိံ ဧတံ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တေဟိ တသ္မိံ အတ္ထေ အာရောစိတေ ‘‘သာဒိယထ ပန တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟန္တဝါဒ’’န္တိ အာဟ. ‘‘န သာဒိယာမ မယံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ မနုဿာနံ ဧတံ ပသာဒဘညံ၊ အနာပတ္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပသာဒဘညေ၊ အပိ စ ခေါ ပန ဗြာဟ္မဏဿ အရဟန္တေသု အဓိမတ္တံ ပေမံ၊ တသ္မာ တုမှေဟိပိ တဏှာသောတံ ဆေတွာ အရဟတ္တမေဝ ပတ္တုံ ယုတ္တ’’န္တိ ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၈၃. ‘‘ဆိန္ဒ သောတံ ပရက္ကမ္မ၊ ကာမေ ပနုဒ ဗြာဟ္မဏ၊

သင်္ခါရာနံ ခယံ ဉတွာ၊ အကတညူသိ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ.

တတ္ထ ပရက္ကမ္မာတိ တဏှာသောတံ နာမ န အပ္ပမတ္တကေန ဝါယာမေန ဆိန္ဒိတုံ သက္ကာ၊ တသ္မာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တေန မဟန္တေန ပရက္ကမေန ပရက္ကမိတွာ တံ သောတံ ဆိန္ဒ. ဥဘောပိ ကာမေ ပနုဒ နီဟရ. ဗြာဟ္မဏာတိ ခီဏာသဝါနံ အာလပနမေတံ. သင်္ခါရာနန္တိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ခယံ ဇာနိတွာ. အကတညူတိ ဧဝံ သန္တေ တွံ သုဝဏ္ဏာဒီသု ကေနစိ အကတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဇာနနတော အကတညူ နာမ ဟောသီတိ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ပသာဒဗဟုလဗြာဟ္မဏဝတ္ထု ပဌမံ.

၂. သမ္ဗဟုလဘိက္ခုဝတ္ထု

ယဒါ ဒွယေသူတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဧကဒိဝသဉှိ တိံသမတ္တာ ဒိသာဝါသိကာ ဘိက္ခူ အာဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိံသု. သာရိပုတ္တတ္ထေရော တေသံ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဌိတကောဝ ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဒွေ ဓမ္မာတိ ဝုစ္စန္တိ၊ ကတမေ နု ခေါ ဒွေ ဓမ္မာ’’တိ? အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ဒွေ ဓမ္မာတိ ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ သမထဝိပဿနာ ဝုစ္စန္တီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၈၄. ‘‘ယဒါ ဒွယေသု ဓမ္မေသု၊ ပါရဂူ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော၊

အထဿ သဗ္ဗေ သံယောဂါ၊ အတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ ဇာနတော’’တိ.

တတ္ထ ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ ဒွိဓာ ဌိတေသု သမထဝိပဿနာဓမ္မေသု အဘိညာပါရဂါဒိဝသေန အယံ ခီဏာသဝေါ ပါရဂူ ဟောတိ၊ အထဿ ဝဋ္ဋသ္မိံ သံယောဇနသမတ္ထာ သဗ္ဗေ ကာမယောဂါဒယော သံယောဂါ ဧဝံ ဇာနန္တဿ အတ္ထံ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ သဗ္ဗေပိ တေ ဘိက္ခူ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသူတိ.

သမ္ဗဟုလဘိက္ခုဝတ္ထု ဒုတိယံ.

၃. မာရဝတ္ထု

ယဿ ပါရန္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော မာရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သော ကိရေကသ္မိံ ဒိဝသေ အညတရော ပုရိသော ဝိယ ဟုတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ၊ ပါရံ ပါရန္တိ ဝုစ္စတိ၊ ကိန္နု ခေါ ဧတံ ပါရံ နာမာ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘မာရော အယ’’န္တိ ဝိဒိတွာ၊ ‘‘ပါပိမ၊ ကိံ တဝ ပါရေန၊ တဉှိ ဝီတရာဂေဟိ ပတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၈၅. ‘‘ယဿ ပါရံ အပါရံ ဝါ၊ ပါရာပါရံ န ဝိဇ္ဇတိ၊

ဝီတဒ္ဒရံ ဝိသံယုတ္တံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ.

တတ္ထ ပါရန္တိ အဇ္ဈတ္တိကာနိ ဆ အာယတနာနိ. အပါရန္တိ ဗာဟိရာနိ ဆ အာယတနာနိ. ပါရာပါရန္တိ တဒုဘယံ. န ဝိဇ္ဇတီတိ ယဿ သဗ္ဗမ္ပေတံ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘မမ’’န္တိ ဝါ ဂဟဏာဘာဝေန နတ္ထိ၊ တံ ကိလေသဒရထာနံ ဝိဂမေန ဝီတဒ္ဒရံ သဗ္ဗကိလေသေဟိ ဝိသံယုတ္တံ အဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

မာရဝတ္ထု တတိယံ.

၄. အညတရဗြာဟ္မဏဝတ္ထု

ဈာယိန္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘သတ္ထာ အတ္တနော သာဝကေ၊ ‘ဗြာဟ္မဏာ’တိ ဝဒတိ၊ အဟဉ္စမှိ ဇာတိဂေါတ္တေန ဗြာဟ္မဏော၊ မမ္ပိ နု ခေါ ဧဝံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ တမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ‘‘နာဟံ ဇာတိဂေါတ္တမတ္တေန ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမိ၊ ဥတ္တမတ္ထံ အရဟတ္တံ အနုပ္ပတ္တမေဝ ပနေဝံ ဝဒါမီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၈၆. ‘‘ဈာယိံ ဝိရဇမာသီနံ၊ ကတကိစ္စမနာသဝံ၊

ဥတ္တမတ္ထမနုပ္ပတ္တံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ.

တတ္ထ ဈာယိန္တိ ဒုဝိဓေန ဈာနေန ဈာယန္တံ ကာမရဇေန ဝိရဇံ ဝနေ ဧကကမာသီနံ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ သောဠသန္နံ ကိစ္စာနံ ကတတ္တာ ကတကိစ္စံ အာသဝါနံ အဘာဝေန အနာသဝံ ဥတ္တမတ္ထံ အရဟတ္တံ အနုပ္ပတ္တံ အဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ သော ဗြာဟ္မဏော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ၊ သမ္ပတ္တာနမ္ပိ သာတ္ထိကာ ဓမ္မဒေသနာ အဟောသီတိ.

အညတရဗြာဟ္မဏဝတ္ထု စတုတ္ထံ.

၅. အာနန္ဒတ္ထေရဝတ္ထု

ဒိဝါ တပတီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ မိဂါရမာတုပါသာဒေ ဝိဟရန္တော အာနန္ဒတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ပသေနဒိ ကောသလော ကိရ မဟာပဝါရဏာယ သဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတော ဂန္ဓမာလာဒီနိ အာဒါယ ဝိဟာရံ အဂမာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ကာဠုဒါယိတ္ထေရော ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပရိသပရိယန္တေ နိသိန္နော ဟောတိ၊ နာမမေဝ ပနဿေတံ၊ သရီရံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ. တသ္မိံ ပန ခဏေ စန္ဒော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ သူရိယော အတ္ထမေတိ. အာနန္ဒတ္ထေရော အတ္ထမေန္တဿ စ သူရိယဿ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တဿ စ စန္ဒဿ ဩဘာသံ ဩလောကေန္တော ရညော သရီရောဘာသံ ထေရဿ သရီရောဘာသံ တထာဂတဿ စ သရီရောဘာသံ ဩလောကေသိ. တတ္ထ သဗ္ဗောဘာသေ အတိက္ကမိတွာ သတ္ထာဝ ဝိရောစတိ. ထေရော သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အဇ္ဇ မမ ဣမေ ဩဘာသေ ဩလောကေန္တဿ တုမှာကမေဝ ဩဘာသော ရုစ္စတိ. တုမှာကဉှိ သရီရံ သဗ္ဗောဘာသေ အတိက္ကမိတွာ ဝိရောစတီ’’တိ အာဟ. အထ နံ သတ္ထာ၊ ‘‘အာနန္ဒ၊ သူရိယော နာမ ဒိဝါ ဝိရောစတိ၊ စန္ဒော ရတ္တိံ၊ ရာဇာ အလင်္ကတကာလေယေဝ၊ ခီဏာသဝေ ဂဏသင်္ဂဏိကံ ပဟာယ အန္တောသမာပတ္တိယံယေဝ ဝိရောစတိ၊ ဗုဒ္ဓါ ပန ရတ္တိမ္ပိ ဒိဝါပိ ပဉ္စဝိဓေန တေဇေန ဝိရောစန္တီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၈၇. ‘‘ဒိဝါ တပတိ အာဒိစ္စော၊ ရတ္တိမာဘာတိ စန္ဒိမာ၊

သန္နဒ္ဓေါ ခတ္တိယော တပတိ၊ ဈာယီ တပတိ ဗြာဟ္မဏော၊

အထ သဗ္ဗမဟောရတ္တိံ၊ ဗုဒ္ဓေါ တပတိ တေဇသာ’’တိ.

တတ္ထ ဒိဝါ တပတီတိ ဒိဝါ ဝိရောစတိ၊ ရတ္တိံ ပနဿ ဂတမဂ္ဂေါပိ န ပညာယတိ. စန္ဒိမာတိ စန္ဒောပိ အဗ္ဘာဒီဟိ ဝိမုတ္တော ရတ္တိမေဝ ဝိရောစတိ၊ နော ဒိဝါ. သန္နဒ္ဓေါတိ သုဝဏ္ဏမဏိဝိစိတ္တေဟိ သဗ္ဗာဘရဏေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတော စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ ပရိက္ခိတ္တောဝ ရာဇာ ဝိရောစတိ၊ န အညာတကဝေသေန ဌိတော. ဈာယီတိ ခီဏာသဝေါ ပန ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ ဈာယန္တောဝ ဝိရောစတိ. တေဇသာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန သီလတေဇေန ဒုဿီလျတေဇံ၊ ဂုဏတေဇေန နိဂ္ဂုဏတေဇံ၊ ပညာတေဇေန ဒုပ္ပညတေဇံ၊ ပုညတေဇေန အပုညတေဇံ၊ ဓမ္မတေဇေန အဓမ္မတေဇံ ပရိယာဒိယိတွာ ဣမိနာ ပဉ္စဝိဓေန တေဇသာ နိစ္စကာလမေဝ ဝိရောစတီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

အာနန္ဒတ္ထေရဝတ္ထု ပဉ္စမံ.

၆. အညတရဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇိတဝတ္ထု

ဗာဟိတပါပေါတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇိတံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဧကော ကိရ ဗြာဟ္မဏော ဗာဟိရကပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ‘‘သမဏော ဂေါတမော အတ္တနော သာဝကေ ‘ပဗ္ဗဇိတာ’တိ ဝဒတိ၊ အဟဉ္စမှိ ပဗ္ဗဇိတော၊ မမ္ပိ ခေါ ဧဝံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ‘‘နာဟံ ဧတ္တကေန ‘ပဗ္ဗဇိတော’တိ ဝဒါမိ၊ ကိလေသမလာနံ ပန ပဗ္ဗာဇိတတ္တာ ပဗ္ဗဇိတော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၈၈. ‘‘ဗာဟိတပါပေါတိ ဗြာဟ္မဏော၊ သမစရိယာ သမဏောတိ ဝုစ္စတိ၊

ပဗ္ဗာဇယမတ္တနော မလံ၊ တသ္မာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

တတ္ထ သမစရိယာတိ သဗ္ဗာကုသလာနိ သမေတွာ စရဏေန. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဗာဟိတပါပတာယ ဗြာဟ္မဏော၊ အကုသလာနိ သမေတွာ စရဏေန သမဏောတိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ယော အတ္တနော ရာဂါဒိမလံ ပဗ္ဗာဇယန္တော ဝိနောဒေန္တော စရတိ၊ သောပိ တေန ပဗ္ဗာဇနေန ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ သော ဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇိတော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ၊ သမ္ပတ္တာနမ္ပိ သာတ္ထိကာ ဓမ္မဒေသနာ အဟောသီတိ.

အညတရဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇိတဝတ္ထု ဆဋ္ဌံ.

၇. သာရိပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထု

န ဗြာဟ္မဏဿာတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သာရိပုတ္တတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဧကသ္မိံ ကိရ ဌာနေ သမ္ဗဟုလာ မနုဿာ ‘‘အဟော အမှာကံ၊ အယျော၊ ခန္တိဗလေန သမန္နာဂတော၊ အညေသု အက္ကောသန္တေသု ဝါ ပဟရန္တေသု ဝါ ကောပမတ္တမ္ပိ နတ္ထီ’’တိ ထေရဿ ဂုဏေ ကထယိံသု. အထေကော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဗြာဟ္မဏော ‘‘ကော ဧသ န ကုဇ္ဈတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘အမှာကံ ထေရော’’တိ. ‘‘နံ ကုဇ္ဈာပေန္တော န ဘဝိဿတီ’’တိ? ‘‘နတ္ထေတံ၊ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ အဟံ နံ ကုဇ္ဈာပေဿာမီ’’တိ? ‘‘သစေ သက္ကောသိ၊ ကုဇ္ဈာပေဟီ’’တိ. သော ‘‘ဟောတု၊ ဇာနိဿာမိဿ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ထေရံ ဘိက္ခာယ ပဝိဋ္ဌံ ဒိသွာ ပစ္ဆာဘာဂေန ဂန္တွာ ပိဋ္ဌိမဇ္ဈေ မဟန္တံ ပါဏိပ္ပဟာရမဒါသိ. ထေရော ‘‘ကိံ နာမေတ’’န္တိ အနောလောကေတွာဝ ဂတော. ဗြာဟ္မဏဿ သကလသရီရေ ဍာဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော ‘‘အဟော ဂုဏသမ္ပန္နော၊ အယျော’’တိ ထေရဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘ခမထ မေ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ဝီမံသနတ္ထာယ တုမှေ ပဟရိ’’န္တိ အာဟ. ‘‘ဟောတု ခမာမိ တေ’’တိ. ‘‘သစေ မေ၊ ဘန္တေ၊ ခမထ၊ မမ ဂေဟေယေဝ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ထေရဿ ပတ္တံ ဂဏှိ၊ ထေရောပိ ပတ္တံ အဒါသိ. ဗြာဟ္မဏော ထေရံ ဂေဟံ နေတွာ ပရိဝိသိ.

မနုဿာ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ဣမိနာ အမှာကံ နိရပရာဓော အယျော ပဟဋော၊ ဒဏ္ဍေနပိဿ မောက္ခော နတ္ထိ၊ ဧတ္ထေဝ နံ မာရေဿာမာ’’တိ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒိဟတ္ထာ ဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟဒွါရေ အဋ္ဌံသု. ထေရော ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တော ဗြာဟ္မဏဿ ဟတ္ထေ ပတ္တံ အဒါသိ. မနုဿာ တံ ထေရေန သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဗြာဟ္မဏံ နိဝတ္တေထာ’’တိ အာဟံသု. ကိံ ဧတံ ဥပါသကာတိ? ဗြာဟ္မဏေန တုမှေ ပဟဋာ၊ မယမဿ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမာတိ. ကိံ ပန တုမှေ ဣမိနာ ပဟဋာ၊ ဥဒါဟု အဟန္တိ? တုမှေ၊ ဘန္တေတိ. ‘‘မံ ဧသ ပဟရိတွာ ခမာပေသိ၊ ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ မနုဿေ ဥယျောဇေတွာ ဗြာဟ္မဏံ နိဝတ္တာပေတွာ ထေရော ဝိဟာရမေဝ ဂတော. ဘိက္ခူ ဥဇ္ဈာယိံသု ‘‘ကိံ နာမေတံ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ယေန ဗြာဟ္မဏေန ပဟဋော၊ တဿေဝ ဂေဟေ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခံ ဂဟေတွာ အာဂတော. ထေရဿ ပဟဋကာလတော ပဋ္ဌာယ ဣဒါနိ သော ကဿ လဇ္ဇိဿတိ၊ အဝသေသေ ပေါထေန္တော ဝိစရိဿတီ’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဗြာဟ္မဏော ဗြာဟ္မဏံ ပဟရန္တော နာမ နတ္ထိ၊ ဂိဟိဗြာဟ္မဏေန ပန သမဏဗြာဟ္မဏော ပဟဋော ဘဝိဿတိ၊ ကောဓော နာမေသ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါတံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၃၈၉. ‘‘န ဗြာဟ္မဏဿ ပဟရေယျ၊ နာဿ မုဉ္စေထ ဗြာဟ္မဏော၊

ဓီ ဗြာဟ္မဏဿ ဟန္တာရံ၊ တတော ဓီ ယဿ မုဉ္စတိ.

၃၉၀. ‘‘န ဗြာဟ္မဏဿေတဒကိဉ္စိ သေယျော၊ ယဒါ နိသေဓော မနသော ပိယေဟိ၊

ယတော ယတော ဟိံသမနော နိဝတ္တတိ၊ တတော တတော သမ္မတိမေဝ ဒုက္ခ’’န္တိ.

တတ္ထ ပဟရေယျာတိ ‘‘ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏောဟမသ္မီ’’တိ ဇာနန္တော ခီဏာသဝဿ ဝါ အညတရဿ ဝါ ဇာတိဗြာဟ္မဏဿ န ပဟရေယျ. နာဿ မုဉ္စေထာတိ သောပိ ပဟဋော ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏော အဿ ပဟရိတွာ ဌိတဿ ဝေရံ န မုဉ္စေထ၊ တသ္မိံ ကောပံ န ကရေယျာတိ အတ္ထော. ဓီ ဗြာဟ္မဏဿာတိ ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏဿ ဟန္တာရံ ဂရဟာမိ. တတော ဓီတိ ယော ပန တံ ပဟရန္တံ ပဋိပဟရန္တော တဿ ဥပရိ ဝေရံ မုဉ္စတိ၊ တံ တတောပိ ဂရဟာမိယေဝ.

ဧတဒကိဉ္စိ သေယျောတိ ယံ ခီဏာသဝဿ အက္ကောသန္တံ ဝါ အပစ္စက္ကောသနံ၊ ပဟရန္တံ ဝါ အပ္ပဋိပဟရဏံ၊ ဧတံ တဿ ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏဿ န ကိဉ္စိ သေယျော၊ အပ္ပမတ္တကံ သေယျော န ဟောတိ၊ အဓိမတ္တမေဝ သေယျောတိ အတ္ထော. ယဒါ နိသေဓော မနသော ပိယေဟီတိ ကောဓနဿ ဟိ ကောဓုပ္ပါဒေါဝ မနသော ပိယော နာမ. ကောဓော ဟိ ပနေသ မာတာပိတူသုပိ ဗုဒ္ဓါဒီသုပိ အပရဇ္ဈတိ. တသ္မာ ယော အဿ တေဟိ မနသော နိသေဓော ကောဓဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဟော၊ ဧတံ န ကိဉ္စိ သေယျောတိ အတ္ထော. ဟိံသမနောတိ ကောဓမနော. သော တဿ ယတော ယတော ဝတ္ထုတော အနာဂါမိမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါတံ ဂစ္ဆန္တော နိဝတ္တတိ. တတော တတောတိ တတော တတော ဝတ္ထုတော သကလမ္ပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ နိဝတ္တတိယေဝါတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

သာရိပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထု သတ္တမံ.

၈. မဟာပဇာပတိဂေါတမီဝတ္ထု

ယဿ ကာယေန ဝါစာယာတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော မဟာပဇာပတိံ ဂေါတမိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဘဂဝတာ ဟိ အနုပ္ပန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တေ အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မေ မဏ္ဍနကဇာတိယော ပုရိသော သုရဘိပုပ္ဖဒါမံ ဝိယ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သပရိဝါရာ မဟာပဇာပတိ ဂေါတမီ ဥပသမ္ပဒံ လဘိ၊ အညော တဿာ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ အာစရိယော ဝါ နတ္ထိ. ဧဝံ လဒ္ဓူပသမ္ပဒံ ထေရိံ အာရဗ္ဘ အပရေန သမယေန ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘မဟာပဇာပတိယာ ဂေါတမိယာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ န ပညာယန္တိ၊ သဟတ္ထေနေဝ ကာသာယာနိ ဂဏှီ’’တိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဘိက္ခုနိယော ကုက္ကုစ္စာယန္တိယော တာယ သဒ္ဓိံ နေဝ ဥပေါသထံ န ပဝါရဏံ ကရောန္တိ၊ တာ ဂန္တွာ တထာဂတဿပိ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ တာသံ ကထံ သုတွာ ‘‘မယာ မဟာပဇာပတိယာ ဂေါတမိယာ အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မာ ဒိန္နာ၊ အဟမေဝဿာစရိယော၊ အဟမေဝ ဥပဇ္ဈာယော. ကာယဒုစ္စရိတာဒိဝိရဟိတေသု ခီဏာသဝေသု ကုက္ကုစ္စံ နာမ န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၉၁. ‘‘ယဿ ကာယေန ဝါစာယ၊ မနသာ နတ္ထိ ဒုက္ကဋံ၊

သံဝုတံ တီဟိ ဌာနေဟိ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ.

တတ္ထ ဒုက္ကဋန္တိ သာဝဇ္ဇံ ဒုက္ခုဒြယံ အပါယသံဝတ္တနိကံ ကမ္မံ. တီဟိ ဌာနေဟီတိ ဧတေဟိ ကာယာဒီဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ ကာယဒုစ္စရိတာဒိပဝေသနိဝါရဏတ္ထာယ ဒွါရံ ပိဟိတံ၊ တံ အဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

မဟာပဇာပတိဂေါတမီဝတ္ထု အဋ္ဌမံ.

၉. သာရိပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထု

ယမှာတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သာရိပုတ္တတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သော ကိရာယသ္မာ အဿဇိတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလံ ပတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ယဿံ ဒိသာယံ ထေရော ဝသတီ’’တိ သုဏာတိ၊ တတော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ တတောဝ သီသံ ကတွာ နိပဇ္ဇတိ. ဘိက္ခူ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော သာရိပုတ္တော၊ အဇ္ဇာပိ ဒိသာ နမဿမာနော ဝိစရတီ’’တိ တမတ္ထံ တထာဂတဿ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ ထေရံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဒိသာ နမဿန္တော ဝိစရသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ မမ ဒိသာ နမဿနဘာဝံ ဝါ အနမဿနဘာဝံ ဝါ တုမှေဝ ဇာနာထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရိပုတ္တော ဒိသာ နမဿတိ၊ အဿဇိတ္ထေရဿ ပန သန္တိကာ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလံ ပတ္တတာယ အတ္တနော အာစရိယံ နမဿတိ. ယဉှိ အာစရိယံ နိဿာယ ဘိက္ခု ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ၊ တေန သော ဗြာဟ္မဏေန အဂ္ဂိ ဝိယ သက္ကစ္စံ နမဿိတဗ္ဗောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၉၂. ‘‘ယမှာ ဓမ္မံ ဝိဇာနေယျ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတံ၊

သက္ကစ္စံ တံ နမဿေယျ၊ အဂ္ဂိဟုတ္တံဝ ဗြာဟ္မဏော’’တိ.

တတ္ထ အဂ္ဂိဟုတ္တံဝါတိ ယထာ ဗြာဟ္မဏော အဂ္ဂိဟုတ္တံ သမ္မာ ပရိစရဏေန စေဝ အဉ္ဇလိကမ္မာဒီဟိ စ သက္ကစ္စံ နမဿတိ၊ ဧဝံ ယမှာ အာစရိယာ တထာဂတပဝေဒိတံ ဓမ္မံ ဝိဇာနေယျ၊ တံ သက္ကစ္စံ နမဿေယျာတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

သာရိပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထု နဝမံ.

၁၀. ဇဋိလဗြာဟ္မဏဝတ္ထု

န ဇဋာဟီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဇဋိလဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သော ကိရ ‘‘အဟံ မာတိတော စ ပိတိတော စ သုဇာတော ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော. သစေ သမဏော ဂေါတမော အတ္တနော သာဝကေ ဗြာဟ္မဏာတိ ဝဒတိ၊ မမ္ပိ နု ခေါ တထာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘နာဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဇဋာမတ္တေန၊ န ဇာတိဂေါတ္တမတ္တေန ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမိ၊ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စမေဝ ပနာဟံ ဗြာဟ္မဏောတိ ဝဒါမီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၉၃. ‘‘န ဇဋာဟိ န ဂေါတ္တေန၊ န ဇစ္စာ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော၊

ယမှိ သစ္စဉ္စ ဓမ္မော စ၊ သော သုစီ သော စ ဗြာဟ္မဏော’’တိ.

တတ္ထ သစ္စန္တိ ယသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သောဠသဟာကာရေဟိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတံ သစ္စဉာဏဉ္စေဝ နဝဝိဓော စ လောကုတ္တရဓမ္မော အတ္ထိ၊ သော သုစိ၊ သော ဗြာဟ္မဏော စာတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ဇဋိလဗြာဟ္မဏဝတ္ထု ဒသမံ.

၁၁. ကုဟကဗြာဟ္မဏဝတ္ထု

ကိံ တေတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဝဂ္ဂုလိဝတံ ကုဟကဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သော ကိရ ဝေသာလိနဂရဒွါရေ ဧကံ ကကုဓရုက္ခံ အာရုယှ ဒွီဟိ ပါဒေဟိ ရုက္ခသာခံ ဂဏှိတွာ အဓောသိရော ဩလမ္ဗန္တော ‘‘ကပိလာနံ မေ သတံ ဒေထ၊ ကဟာပဏေ ဒေထ၊ ပရိစာရိကံ ဒေထ၊ နော စေ ဒဿထ၊ ဣတော ပတိတွာ မရန္တော နဂရံ အနဂရံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ. တထာဂတဿ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတဿ နဂရံ ပဝိသနကာလေ ဘိက္ခူ တံ ဗြာဟ္မဏံ ဒိသွာ နိက္ခမနကာလေပိ နံ တထေဝ ဩလမ္ဗန္တံ ပဿိံသု. နာဂရာပိ ‘‘အယံ ပါတောဝ ပဋ္ဌာယ ဧဝံ ဩလမ္ဗန္တော ပတိတွာ မရန္တော နဂရံ အနဂရံ ကရေယျာ’’တိ စိန္တေတွာ နဂရဝိနာသဘီတာ ‘‘ယံ သော ယာစတိ၊ သဗ္ဗံ ဒေမာ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ အဒံသု. သော ဩတရိတွာ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ. ဘိက္ခူ ဝိဟာရူပစာရေ တံ ဂါဝိံ ဝိယ ဝိရဝိတွာ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိတွာ ‘‘လဒ္ဓံ တေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ယထာပတ္ထိတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ၊ လဒ္ဓံ မေ’’တိ သုတွာ အန္တောဝိဟာရံ ဂန္တွာ တထာဂတဿ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနေဝ သော ကုဟကစောရော၊ ပုဗ္ဗေပိ ကုဟကစောရောယေဝ အဟောသိ. ဣဒါနိ ပနေသ ဗာလဇနံ ဝဉ္စေတိ၊ တဒါ ပန ပဏ္ဍိတေ ဝဉ္စေတုံ နာသက္ခီ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတမာဟရိ.

အတီတေ ဧကံ ကာသိကဂါမံ နိဿာယ ဧကော ကုဟကတာပသော ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တံ ဧကံ ကုလံ ပဋိဇဂ္ဂိ. ဒိဝါ ဥပ္ပန္နခါဒနီယဘောဇနီယတော အတ္တနော ပုတ္တာနံ ဝိယ တဿပိ ဧကံ ကောဋ္ဌာသံ ဒေတိ၊ သာယံ ဥပ္ပန္နကောဋ္ဌာသံ ဌပေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ဒေတိ. အထေကဒိဝသံ သာယံ ဂေါဓမံသံ လဘိတွာ သာဓုကံ ပစိတွာ တတော ကောဋ္ဌာသံ ဌပေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ တဿ အဒံသု. တာပသော မံသံ ခါဒိတွာဝ ရသတဏှာယ ဗဒ္ဓေါ ‘‘ကိံ မံသံ နာမေတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဂေါဓမံသ’’န္တိ သုတွာ ဘိက္ခာယ စရိတွာ သပ္ပိဒဓိကဋုကဘဏ္ဍာဒီနိ ဂဟေတွာ ပဏ္ဏသာလံ ဂန္တွာ ဧကမန္တံ ဌပေသိ. ပဏ္ဏသာလာယ ပန အဝိဒူရေ ဧကသ္မိံ ဝမ္မိကေ ဂေါဓရာဇာ ဝိဟရတိ. သော ကာလေန ကာလံ တာပသံ ဝန္ဒိတုံ အာဂစ္ဆတိ. တံဒိဝသံ ပနေသ ‘‘တံ ဝဓိဿာမီ’’တိ ဒဏ္ဍံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ တဿ ဝမ္မိကဿ အဝိဒူရေ ဌာနေ နိဒ္ဒါယန္တော ဝိယ နိသီဒိ. ဂေါဓရာဇာ ဝမ္မိကတော နိက္ခမိတွာ တဿ သန္တိကံ အာဂစ္ဆန္တောဝ အာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘န မေ အဇ္ဇ အာစရိယဿ အာကာရော ရုစ္စတီ’’တိ တတောဝ နိဝတ္တိ. တာပသော တဿ နိဝတ္တနဘာဝံ ဉတွာ တဿ မာရဏတ္ထာယ ဒဏ္ဍံ ခိပိ၊ ဒဏ္ဍော ဝိရဇ္ဈိတွာ ဂတော. ဂေါဓရာဇာပိ ဓမ္မိကံ ပဝိသိတွာ တတော သီသံ နီဟရိတွာ အာဂတမဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော တာပသံ အာဟ –

‘‘သမဏံ တံ မညမာနော၊ ဥပဂစ္ဆိမသညတံ၊

သော မံ ဒဏ္ဍေန ပါဟာသိ၊ ယထာ အသမဏော တထာ.

‘‘ကိံ တေ ဇဋာဟိ ဒုမ္မေဓ၊ ကိံ တေ အဇိနသာဋိယာ၊

အဗ္ဘန္တရံ တေ ဂဟနံ၊ ဗာဟိရံ ပရိမဇ္ဇသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၄.၉၇-၉၈)၊

အထ နံ တာပသော အတ္တနော သန္တကေန ပလောဘေတုံ ဧဝမာဟ –

‘‘ဧဟိ ဂေါဓ နိဝတ္တဿု၊ ဘုဉ္ဇ သာလီနမောဒနံ၊

တေလံ လောဏဉ္စ မေ အတ္ထိ၊ ပဟူတံ မယှ ပိပ္ဖလီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၄.၉၉)၊

တံ သုတွာ ဂေါဓရာဇာ ‘‘ယထာ ယထာ တွံ ကထေသိ၊ တထာ တထာ မေ ပလာယိတုကာမတာဝ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဧသ ဘိယျော ပဝေက္ခာမိ၊ ဝမ္မိကံ သတပေါရိသံ၊

တေလံ လောဏဉ္စ ကိတ္တေသိ၊ အဟိတံ မယှ ပိပ္ဖလီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၄.၁၀၀)၊

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ‘‘အဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ တယိ သမဏသညံ အကာသိံ၊ ဣဒါနိ ပန တေ မံ ပဟရိတုကာမတာယ ဒဏ္ဍော ခိတ္တော၊ တဿ ခိတ္တကာလေယေဝ အသမဏော ဇာတော. ကိံ တာဒိသဿ ဒုပ္ပညဿ ပုဂ္ဂလဿ ဇဋာဟိ၊ ကိံ သခုရေန အဇိနစမ္မေန. အဗ္ဘန္တရဉှိ တေ ဂဟနံ၊ ကေဝလံ ဗာဟိရမေဝ ပရိမဇ္ဇသီ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ အာဟရိတွာ ‘‘တဒါ ဧသ ကုဟကော တာပသော အဟောသိ၊ ဂေါဓရာဇာ ပန အဟမေဝါ’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေတွာ တဒါ ဂေါဓပဏ္ဍိတေန တဿ နိဂ္ဂဟိတကာရဏံ ဒဿေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၉၄. ‘‘ကိံ တေ ဇဋာဟိ ဒုမ္မေဓ၊ ကိံ တေ အဇိနသာဋိယာ၊

အဗ္ဘန္တရံ တေ ဂဟနံ၊ ဗာဟိရံ ပရိမဇ္ဇသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၄.၉၈)၊

တတ္ထ ကိံ တေ ဇဋာဟီတိ အမ္ဘော ဒုပ္ပည တဝ ဗဒ္ဓါဟိပိ ဣမာဟိ ဇဋာဟိ သခုရာယ နိဝတ္ထာယပိ ဣမာယ အဇိနစမ္မသာဋိကာယ စ ကိမတ္ထောတိ. အဗ္ဘန္တရန္တိ အဗ္ဘန္တရဉှိ တေ ရာဂါဒိကိလေသဂဟနံ၊ ကေဝလံ ဟတ္ထိလဏ္ဍံ အဿလဏ္ဍံ ဝိယ မဋ္ဌံ ဗာဟိရံ ပရိမဇ္ဇသီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ကုဟကဗြာဟ္မဏဝတ္ထု ဧကာဒသမံ.

၁၂. ကိသာဂေါတမီဝတ္ထု

ပံသုကူလဓရန္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရန္တော ကိသာဂေါတမိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

တဒါ ကိရ သက္ကော ပဌမယာမာဝသာနေ ဒေဝပရိသာယ သဒ္ဓိံ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တေ သာရဏီယဓမ္မကထံ သုဏန္တော နိသီဒိ. တသ္မိံ ခဏေ ကိသာဂေါတမီ ‘‘သတ္ထာရံ ပဿိဿာမီ’’တိ အာကာသေနာဂန္တွာ သက္ကံ ဒိသွာ နိဝတ္တိ. သော တံ ဝန္ဒိတွာ နိဝတ္တန္တိံ ဒိသွာ သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကာ နာမေသာ၊ ဘန္တေ၊ အာဂစ္ဆမာနာဝ တုမှေ ဒိသွာ နိဝတ္တတီ’’တိ? သတ္ထာ ‘‘ကိသာဂေါတမီ နာမေသာ၊ မဟာရာဇ၊ မမ ဓီတာ ပံသုကူလိကတ္ထေရီနံ အဂ္ဂါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၉၅. ‘‘ပံသုကူလဓရံ ဇန္တုံ၊ ကိသံ ဓမနိသန္ထတံ၊

ဧကံ ဝနသ္မိံ ဈာယန္တံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ.

တတ္ထ ကိသန္တိ ပံသုကူလိကာ ဟိ အတ္တနော အနုရူပံ ပဋိပဒံ ပူရေန္တာ အပ္ပမံသလောဟိတာ စေဝ ဟောန္တိ ဓမနိသန္ထတဂတ္တာ စ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဧကံ ဝနသ္မိန္တိ ဝိဝိတ္တဋ္ဌာနေ ဧကကံ ဝနသ္မိံ ဈာယန္တံ တမဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ကိသာဂေါတမီဝတ္ထု ဒွါဒသမံ.

၁၃. ဧကဗြာဟ္မဏဝတ္ထု

န စာဟန္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သော ကိရ ‘‘သမဏော ဂေါတမော အတ္တနော သာဝကေ ဗြာဟ္မဏာတိ ဝဒတိ အဟဉ္စမှိ ဗြာဟ္မဏယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော၊ မမ္ပိ နု ခေါ ဧဝံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ တမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘နာဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဗြာဟ္မဏယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တမတ္တေနေဝံ ဝဒါမိ၊ ယော ပန အကိဉ္စနော အဂဟဏော၊ တမဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၉၆. ‘‘န စာဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဗြူမိ၊ ယောနိဇံ မတ္တိသမ္ဘဝံ၊

ဘောဝါဒိ နာမ သော ဟောတိ၊ သစေ ဟောတိ သကိဉ္စနော၊

အကိဉ္စနံ အနာဒါနံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ.

တတ္ထ ယောနိဇန္တိ ယောနိယံ ဇာတံ. မတ္တိသမ္ဘဝန္တိ ဗြာဟ္မဏိယာ မာတု သန္တကေ ဥဒရသ္မိံ သမ္ဘူတံ. ဘောဝါဒီတိ သော ပန အာမန္တနာဒီသု ‘‘ဘော၊ ဘော’’တိ ဝတွာ ဝိစရန္တော ဘောဝါဒိ နာမ ဟောတိ၊ သစေ ရာဂါဒီဟိ ကိဉ္စနေဟိ သကိဉ္စနော. အဟံ ပန ရာဂါဒီဟိ အကိဉ္စနံ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ အနာဒါနံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ သော ဗြာဟ္မဏော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ၊ သမ္ပတ္တာနမ္ပိ သာတ္ထိကာ ဓမ္မဒေသနာ အဟောသီတိ.

ဧကဗြာဟ္မဏဝတ္ထု တေရသမံ.

၁၄. ဥဂ္ဂသေနသေဋ္ဌိပုတ္တဝတ္ထု

သဗ္ဗသံယောဇနန္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဥဂ္ဂသေနံ နာမ သေဋ္ဌိပုတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဝတ္ထု ‘‘မုဉ္စ ပုရေ မုဉ္စ ပစ္ဆတော’’တိ (ဓ. ပ. ၃၄၈) ဂါထာဝဏ္ဏနာယ ဝိတ္ထာရိတမေဝ.

တဒါ ဟိ သတ္ထာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဥဂ္ဂသေနော ‘န ဘာယာမီ’တိ ဝဒတိ၊ အဘူတေန မညေ အညံ ဗျာကရောတီ’’တိ ဘိက္ခူဟိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ မမ ပုတ္တသဒိသာ ဆိန္နသံယောဇနာ န ဘာယန္တိယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၉၇. ‘‘သဗ္ဗသံယောဇနံ ဆေတွာ၊ ယော ဝေ န ပရိတဿတိ၊

သင်္ဂါတိဂံ ဝိသံယုတ္တံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ.

တတ္ထ သဗ္ဗသံယောဇနန္တိ ဒသဝိဓသံယောဇနံ. န ပရိတဿတီတိ တဏှာယ န ဘာယတိ. တမဟန္တိ တံ အဟံ ရာဂါဒီနံ သင်္ဂါနံ အတီတတ္တာ သင်္ဂါတိဂံ၊ စတုန္နမ္ပိ ယောဂါနံ အဘာဝေန ဝိသံယုတ္တံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ဥဂ္ဂသေနသေဋ္ဌိပုတ္တဝတ္ထု စုဒ္ဒသမံ.

၁၅. ဒွေဗြာဟ္မဏဝတ္ထု

ဆေတွာ နဒ္ဓိန္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဒွေ ဗြာဟ္မဏေ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

တေသု ကိရေကဿ စူဠရောဟိတော နာမ ဂေါဏော အဟောသိ၊ ဧကဿ မဟာရောဟိတော နာမ. တေ ဧကဒိဝသံ ‘‘တဝ ဂေါဏော ဗလဝါ၊ မမ ဂေါဏော ဗလဝါ’’တိ ဝိဝဒိတွာ ‘‘ကိံ နော ဝိဝါဒေန၊ ပါဇေတွာ ဇာနိဿာမာ’’တိ အစိရဝတီတီရေ သကဋံ ဝါလုကာယ ပူရေတွာ ဂေါဏေ ယောဇယိံသု. တသ္မိံ ခဏေ ဘိက္ခူပိ နှာယိတုံ တတ္ထ ဂတာ ဟောန္တိ. ဗြာဟ္မဏာ ဂေါဏေ ပါဇေသုံ. သကဋံ နိစ္စလံ အဋ္ဌာသိ၊ နဒ္ဓိဝရတ္တာ ပန ဆိဇ္ဇိံသု. ဘိက္ခူ ဒိသွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ သတ္ထု အာရောစယိံသု. သတ္ထာ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဗာဟိရာ ဧတာ နဒ္ဓိဝရတ္တာ၊ ယော ကောစိ ဧတာ ဆိန္ဒတေဝ၊ ဘိက္ခုနာ ပန အဇ္ဈတ္တိကံ ကောဓနဒ္ဓိဉ္စေဝ တဏှာဝရတ္တဉ္စ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၉၈. ‘‘ဆေတွာ နဒ္ဓိံ ဝရတ္တဉ္စ၊ သန္ဒာနံ သဟနုက္ကမံ၊

ဥက္ခိတ္တပလိဃံ ဗုဒ္ဓံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ.

တတ္ထ နဒ္ဓိန္တိ နယှနဘာဝေန ပဝတ္တံ ကောဓံ. ဝရတ္တန္တိ ဗန္ဓနဘာဝေန ပဝတ္တံ တဏှံ. သန္ဒာနံ သဟနုက္ကမန္တိ အနုသယာနုက္ကမသဟိတံ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိသန္ဒာနံ၊ ဣဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဆိန္ဒိတွာ ဌိတံ အဝိဇ္ဇာပလိဃဿ ဥက္ခိတ္တတ္တာ ဥက္ခိတ္တပလိဃံ၊ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓံ တံ အဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု၊ သမ္ပတ္တာနမ္ပိ သာတ္ထိကာ ဓမ္မဒေသနာ အဟောသီတိ.

ဒွေဗြာဟ္မဏဝတ္ထု ပန္နရသမံ.

၁၆. အက္ကောသကဘာရဒွါဇဝတ္ထု

အက္ကောသန္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော အက္ကောသကဘာရဒွါဇံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

တဿ ဟိ ဘာတု ဘာရဒွါဇဿ ဓနဉ္ဇာနီ နာမ ဗြာဟ္မဏီ သောတာပန္နာ အဟောသိ. သာ ခီပိတွာပိ ကာသိတွာပိ ပက္ခလိတွာပိ ‘‘နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. သာ ဧကဒိဝသံ ဗြာဟ္မဏပရိဝေသနာယ ပဝတ္တမာနာယ ပက္ခလိတွာ တထေဝ မဟာသဒ္ဒေန ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. ဗြာဟ္မဏော ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ဧဝမေဝါယံ ဝသလီ ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ ပက္ခလိတွာ တဿ မုဏ္ဍကဿ သမဏကဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဣဒါနိ တေ၊ ဝသလိ၊ ဂန္တွာ တဿ သတ္ထုနော ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’’တိ အာဟ. အထ နံ သာ ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ နာဟံ တံ ပဿာမိ၊ ယော တဿ ဘဂဝတော ဝါဒံ အာရောပေယျ၊ အပိ စ ဂန္တွာ တံ ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆဿူ’’တိ အာဟ. သော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ အဝန္ဒိတွာဝ ဧကမန္တံ ဌိတော ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ကိံသု ဆေတွာ သုခံ သေတိ၊ ကိံသု ဆေတွာ န သောစတိ၊

ကိဿဿု ဧကဓမ္မဿ၊ ဝဓံ ရောစေသိ ဂေါတမာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၇)၊

အထဿ ပဉှံ ဗျာကရောန္တော သတ္ထာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ကောဓံ ဆေတွာ သုခံ သေတိ၊ ကောဓံ ဆေတွာ န သောစတိ၊

ကောဓဿ ဝိသမူလဿ၊ မဓုရဂ္ဂဿ ဗြာဟ္မဏ၊

ဝဓံ အရိယာ ပသံသန္တိ၊ တဉှိ ဆေတွာ န သောစတီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၇)၊

သော သတ္ထရိ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထဿ ကနိဋ္ဌော အက္ကောသကဘာရဒွါဇော ‘‘ဘာတာ ကိရ မေ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ သုတွာ ကုဒ္ဓေါ အာဂန္တွာ သတ္ထာရံ အသဗ္ဘာဟိ ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ အက္ကောသိ. သောပိ သတ္ထာရာ အတိထီနံ ခါဒနီယာဒိဒါနဩပမ္မေန သညတ္တော သတ္ထရိ ပသန္နော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အပရေပိဿ သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇော ဗိလိင်္ဂကဘာရဒွါဇောတိ ဒွေ ကနိဋ္ဌဘာတရော သတ္ထာရံ အက္ကောသန္တာဝ သတ္ထာရာ ဝိနီတာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု.

အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ၊ ‘‘အာဝုသော၊ အစ္ဆရိယာ ဝတ ဗုဒ္ဓဂုဏာ၊ စတူသု နာမ ဘာတိကေသု အက္ကောသန္တေသု သတ္ထာ ကိဉ္စိ အဝတွာ တေသံယေဝ ပတိဋ္ဌာ ဇာတော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ အဟံ မမ ခန္တိဗလေန သမန္နာဂတတ္တာ ဒုဋ္ဌေသု အဒုဿန္တော မဟာဇနဿ ပတိဋ္ဌာ ဟောမိယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –