၁၀. အသဒိသဒါနဝတ္ထု

န ဝေ ကဒရိယာတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အသဒိသဒါနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဧကသ္မိဉှိ သမယေ သတ္ထာ စာရိကံ စရိတွာ ပဉ္စသတဘိက္ခုပရိဝါရော ဇေတဝနံ ပါဝိသိ. ရာဇာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ အာဂန္တုကဒါနံ သဇ္ဇေတွာ ‘‘ဒါနံ မေ ပဿန္တူ’’တိ နာဂရေ ပက္ကောသိ. နာဂရာ အာဂန္တွာ ရညော ဒါနံ ဒိသွာ ပုနဒိဝသေ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ဒါနံ သဇ္ဇေတွာ ‘‘အမှာကမ္ပိ ဒါနံ၊ ဒေဝေါ၊ ပဿတူ’’တိ ရညော ပဟိဏိံသု. ရာဇာ တေသံ ဒါနံ ဒိသွာ ‘‘ဣမေဟိ မမ ဒါနတော ဥတ္တရိတရံ ကတံ၊ ပုန ဒါနံ ကရိဿာမီ’’တိ ပုနဒိဝသေပိ ဒါနံ သဇ္ဇေသိ. နာဂရာပိ တံ ဒိသွာ ပုနဒိဝသေ သဇ္ဇယိံသု. ဧဝံ နေဝ ရာဇာ နာဂရေ ပရာဇေတုံ သက္ကောတိ၊ န နာဂရာ ရာဇာနံ. အထ ဆဋ္ဌေ ဝါရေ နာဂရာ သတဂုဏံ သဟဿဂုဏံ ဝဍ္ဎေတွာ ယထာ န သက္ကာ ဟောတိ ‘‘ဣဒံ နာမ ဣမေသံ ဒါနေ နတ္ထီ’’တိ ဝတ္တုံ၊ ဧဝံ ဒါနံ သဇ္ဇယိံသု. ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘သစာဟံ ဣမေသံ ဒါနတော ဥတ္တရိတရံ ကာတုံ န သက္ခိဿာမိ၊ ကိံ မေ ဇီဝိတေနာ’’တိ ဥပါယံ စိန္တေန္တော နိပဇ္ဇိ. အထ နံ မလ္လိကာ ဒေဝီ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ‘‘ကသ္မာ၊ မဟာရာဇ၊ ဧဝံ နိပန္နောသိ၊ ကေန တေ ဣန္ဒြိယာနိ ကိလန္တာနိ ဝိယာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ရာဇာ အာဟ – ‘‘န ဒါနိ တွံ၊ ဒေဝိ၊ ဇာနာသီ’’တိ. ‘‘န ဇာနာမိ၊ ဒေဝါ’’တိ. သော တဿာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ.

အထ နံ မလ္လိကာ အာဟ – ‘‘ဒေဝ၊ မာ စိန္တယိ၊ ကဟံ တယာ ပထဝိဿရော ရာဇာ နာဂရေဟိ ပရာဇိယမာနော ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော ဝါ သုတပုဗ္ဗော ဝါ၊ အဟံ တေ ဒါနံ သံဝိဒဟိဿာမီ’’တိ. ဣတိဿ အသဒိသဒါနံ သံဝိဒဟိတုကာမတာယ ဧဝံ ဝတွာ၊ မဟာရာဇ၊ သာလကလျာဏိပဒရေဟိ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ အန္တော အာဝဋ္ဋေ နိသီဒနမဏ္ဍပံ ကာရေဟိ၊ သေသာ ဗဟိအာဝဋ္ဋေ နိသီဒိဿန္တိ. ပဉ္စ သေတစ္ဆတ္တသတာနိ ကာရေဟိ၊ တာနိ ဂဟေတွာ ပဉ္စသတာ ဟတ္ထီ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ မတ္ထကေ ဓာရယမာနာ ဌဿန္တိ. အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ ရတ္တသုဝဏ္ဏနာဝါယော ကာရေဟိ၊ တာ မဏ္ဍပမဇ္ဈေ ဘဝိဿန္တိ. ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနံ အန္တရေ ဧကေကာ ခတ္တိယဓီတာ နိသီဒိတွာ ဂန္ဓေ ပိသိဿတိ၊ ဧကေကာ ခတ္တိယဓီတာ ဗီဇနံ အာဒါယ ဒွေ ဒွေ ဘိက္ခူ ဗီဇမာနာ ဌဿတိ၊ သေသာ ခတ္တိယဓီတရော ပိသေ ပိသေ ဂန္ဓေ ဟရိတွာ သုဝဏ္ဏနာဝါသု ပက္ခိပိဿန္တိ၊ တာသု ဧကစ္စာ ခတ္တိယဓီတရော နီလုပ္ပလကလာပေ ဂဟေတွာ သုဝဏ္ဏနာဝါသု ပက္ခိတ္တဂန္ဓေ အာလောဠေတွာ ဝါသံ ဂါဟာပေဿန္တိ. နာဂရာနဉှိနေဝ ခတ္တိယဓီတရော အတ္ထိ၊ န သေတစ္ဆတ္တာနိ၊ န ဟတ္ထိနော စ. ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ နာဂရာ ပရာဇိဿန္တိ၊ ဧဝံ ကရောဟိ၊ မဟာရာဇာတိ. ရာဇာ ‘‘သာဓု၊ ဒေဝိ၊ ကလျာဏံ တေ ကထိတ’’န္တိ တာယ ကထိတနိယာမေန သဗ္ဗံ ကာရေသိ. ဧကဿ ပန ဘိက္ခုနော ဧကော ဟတ္ထိ နပ္ပဟောသိ. အထ ရာဇာ မလ္လိကံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဧကော ဟတ္ထိ နပ္ပဟောတိ၊ ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ. ‘‘ကိံ၊ ဒေဝ၊ ပဉ္စ ဟတ္ထိသတာနိ နတ္ထီ’’တိ? ‘‘အတ္ထိ၊ ဒေဝိ၊ အဝသေသာ ဒုဋ္ဌဟတ္ထိနော၊ တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာဝ ဝေရမ္ဘဝါတာ ဝိယ စဏ္ဍာ ဟောန္တီ’’တိ. ‘‘ဒေဝ၊ အဟံ ဧကဿ ဒုဋ္ဌဟတ္ထိပေါတကဿ ဆတ္တံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌနဋ္ဌာနံ ဇာနာမီ’’တိ. ‘‘ကတ္ထ နံ ဌပေဿာမာ’’တိ? ‘‘အယျဿ အင်္ဂုလိမာလဿ သန္တိကေ’’တိ. ရာဇာ တထာ ကာရေသိ. ဟတ္ထိပေါတကော ဝါလဓိံ အန္တရသတ္ထိမှိ ပက္ခိပိတွာ ဥဘော ကဏ္ဏေ ပါတေတွာ အက္ခီနိ နိမိလေတွာ အဋ္ဌာသိ. မဟာဇနော ‘‘ဧဝရူပဿ နာမ စဏ္ဍဟတ္ထိနော အယမာကာရော’’တိ ဟတ္ထိမေဝ ဩလောကေသိ.

ရာဇာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ယံ ဣမသ္မိံ ဒါနဂ္ဂေ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဝါ အကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဝါ၊ သဗ္ဗံ တံ တုမှာကမေဝ ဒမ္မီ’’တိ အာဟ. တသ္မိံ ပန ဒါနေ ဧကဒိဝသေနေဝ ပရိစ္စတ္တံ စုဒ္ဒသကောဋိဓနံ ဟောတိ. သတ္ထု ပန သေတစ္ဆတ္တံ နိသီဒနပလ္လင်္ကော အာဓာရကော ပါဒပီဌိကာတိ စတ္တာရိ အနဂ္ဃါနေဝ. ပုန ဧဝရူပံ ကတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ဒါနံ နာမ ဒါတုံ သမတ္ထော နာဟောသိ၊ တေနေဝ တံ ‘‘အသဒိသဒါန’’န္တိ ပညာယိ. တံ ကိရ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဧကဝါရံ ဟောတိယေဝ၊ သဗ္ဗေသံ ပန ဣတ္ထီယေဝ သံဝိဒဟတိ. ရညော ပန ကာဠော စ ဇုဏှော စာတိ ဒွေ အမစ္စာ အဟေသုံ. တေသု ကာဠော စိန္တေသိ – ‘‘အဟော ရာဇကုလဿ ပရိဟာနိ၊ ဧကဒိဝသေနေဝ စုဒ္ဒသကောဋိဓနံ ခယံ ဂစ္ဆတိ၊ ဣမေ ဣမံ ဒါနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဂန္တွာ နိပန္နာ နိဒ္ဒါယိဿန္တိ၊ အဟော နဋ္ဌံ ရာဇကုလ’’န္တိ. ဇုဏှော စိန္တေသိ – ‘‘အဟော ရညော ဒါနံ သုဒိန္နံ. န ဟိ သက္ကာ ရာဇဘာဝေ အဋ္ဌိတေန ဧဝရူပံ ဒါနံ ဒါတုံ၊ သဗ္ဗသတ္တာနံ ပတ္တိံ အဒေန္တော နာမ နတ္ထိ၊ အဟံ ပနိဒံ ဒါနံ အနုမောဒါမီ’’တိ.

သတ္ထု ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ရာဇာ အနုမောဒနတ္ထာယ ပတ္တံ ဂဏှိ. သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘ရညာ မဟောဃံ ပဝတ္တေန္တေန ဝိယ မဟာဒါနံ ဒိန္နံ၊ အသက္ခိ နု ခေါ မဟာဇနော စိတ္တံ ပသာဒေတုံ၊ ဥဒါဟု နော’’တိ. သော တေသံ အမစ္စာနံ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ‘‘သစေ ရညော ဒါနာနုစ္ဆဝိကံ အနုမောဒနံ ကရိဿာမိ၊ ကာဠဿ မုဒ္ဓါ သတ္တဓာ ဖလိဿတိ၊ ဇုဏှော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိဿတီ’’တိ ဉတွာ ကာဠေ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ ဧဝရူပံ ဒါနံ ဒတွာ ဌိတဿ ရညော စတုပ္ပဒိကံ ဂါထမေဝ ဝတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ဂတော. ဘိက္ခူ အင်္ဂုလိမာလံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘န ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒုဋ္ဌဟတ္ထိံ ဆတ္တံ ဓာရေတွာ ဌိတံ ဒိသွာ ဘာယီ’’တိ? ‘‘န ဘာယိံ၊ အာဝုသော’’တိ. တေ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟံသု – ‘‘အင်္ဂုလိမာလော၊ ဘန္တေ၊ အညံ ဗျာကရောသီ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂုလိမာလော ဘာယတိ. ခီဏာသဝဥသဘာနဉှိ အန္တရေ ဇေဋ္ဌကဥသဘာ မမ ပုတ္တသဒိသာ ဘိက္ခူ န ဘာယန္တီ’’တိ ဝတွာ ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဥသဘံ ပဝရံ ဝီရံ၊ မဟေသိံ ဝိဇိတာဝိနံ၊

အနေဇံ နှာတကံ ဗုဒ္ဓံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၄၂၂၊ သု. နိ. ၆၅၁)၊

ရာဇာပိ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော ‘‘ဧဝရူပါယ နာမ ပရိသာယ ဒါနံ ဒတွာ ဌိတဿ မယှံ အနုစ္ဆဝိကံ အနုမောဒနံ အကတွာ ဂါထမေဝ ဝတွာ သတ္ထာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဂတော. မယာ သတ္ထု အနုစ္ဆဝိကံ ဒါနံ အကတွာ အနနုစ္ဆဝိကံ ကတံ ဘဝိဿတိ၊ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ အဒတွာ အကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဝါ ဒိန္နံ ဘဝိဿတိ၊ သတ္ထာရာ မေ ကုပိတေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ အသဒိသဒါနံ နာမ၊ ဒါနာနုရူပံ အနုမောဒနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဒါတဗ္ဗယုတ္တကံ ဒါနံ န ဒိန္နံ၊ ဥဒါဟု ဒါနာနုရူပံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ အဒတွာ အကပ္ပိယဘဏ္ဍမေဝ ဒိန္န’’န္တိ. ‘‘ကိမေတံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘န မေ တုမှေဟိ ဒါနာနုစ္ဆဝိကာ အနုမောဒနာ ကတာ’’တိ? ‘‘မဟာရာဇ၊ အနုစ္ဆဝိကမေဝ တေ ဒါနံ ဒိန္နံ. ဧတဉှိ အသဒိသဒါနံ နာမ၊ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ ဧကဝါရမေဝ သက္ကာ ဒါတုံ၊ ပုန ဧဝရူပံ နာမ ဒါနံ ဒုဒ္ဒဒ’’န္တိ. ‘‘အထ ကသ္မာ၊ ဘန္တေ၊ မေ ဒါနာနုရူပံ အနုမောဒနံ န ကရိတ္ထာ’’တိ? ‘‘ပရိသာယ အသုဒ္ဓတ္တာ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ပရိသာယ ဒေါသော’’တိ? အထဿ သတ္ထာ ဒွိန္နမ္ပိ အမစ္စာနံ စိတ္တာစာရံ အာရောစေတွာ ကာဠေ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ အနုမောဒနာယ အကတဘာဝံ အာစိက္ခိ. ရာဇာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တေ၊ ကာဠ၊ ဧဝံ စိန္တိတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘တဝ သန္တကံ အဂ္ဂဟေတွာ မမ ပုတ္တဒါရေဟိ သဒ္ဓိံ မယိ အတ္တနော သန္တကံ ဒေန္တေ တုယှံ ကာ ပီဠာ. ဂစ္ဆ၊ ဘော၊ ယံ တေ မယာ ဒိန္နံ၊ တံ ဒိန္နမေဝ ဟောတု၊ ရဋ္ဌတော ပန မေ နိက္ခမာ’’တိ တံ ရဋ္ဌာ နီဟရိတွာ ဇုဏှံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တေ ဧဝံ စိန္တိတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘သာဓု၊ မာတုလ၊ ပသန္နောသ္မိ၊ တွံ မမ ပရိဇနံ ဂဟေတွာ မယာ ဒိန္နနိယာမေနေဝ သတ္တ ဒိဝသာနိ ဒါနံ ဒေဟီ’’တိ သတ္တာဟံ ရဇ္ဇံ နိယျာဒေတွာ သတ္ထာရံ အာဟ – ‘‘ပဿထ၊ ဘန္တေ၊ ဗာလဿ ကရဏံ၊ မယာ ဧဝံ ဒိန္နဒါနေ ပဟာရမဒါသီ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ဗာလာ နာမ ပရဿ ဒါနံ အနဘိနန္ဒိတွာ ဒုဂ္ဂတိပရာယဏာ ဟောန္တိ၊ ဓီရာ ပန ပရေသမ္ပိ ဒါနံ အနုမောဒိတွာ သဂ္ဂပရာယဏာ ဧဝ ဟောန္တီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၇၇. ‘‘န ဝေ ကဒရိယာ ဒေဝလောကံ ဝဇန္တိ၊ ဗာလာ ဟဝေ နပ္ပသံသန္တိ ဒါနံ၊

ဓီရော စ ဒါနံ အနုမောဒမာနော၊ တေနေဝ သော ဟောတိ သုခီ ပရတ္ထာ’’တိ.

တတ္ထ ကဒရိယာတိ ထဒ္ဓမစ္ဆရိနော. ဗာလာတိ ဣဓလောကပရလောကံ အဇာနနကာ. ဓီရောတိ ပဏ္ဍိတော. သုခီ ပရတ္ထာတိ တေနေဝ သော ဒါနာနုမောဒနပုညေန ပရလောကေ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော သုခီ ဟောတီတိ.

ဒေသနာဝသာနေ ဇုဏှော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ၊ သမ္ပတ္တပရိသာယပိ သာတ္ထိကာ ဓမ္မဒေသနာ အဟောသိ၊ ဇုဏှောပိ သောတာပန္နော ဟုတွာ သတ္တာဟံ ရညာ ဒိန္နနိယာမေနေဝ ဒါနံ အဒါသီတိ.

အသဒိသဒါနဝတ္ထု ဒသမံ.