၁. ဗောဓိရာဇကုမာရဝတ္ထု

အတ္တာနဉ္စေတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဘေသကဠာဝနေ ဝိဟရန္တော ဗောဓိရာဇကုမာရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သော ကိရ ပထဝီတလေ အညေဟိ ပါသာဒေဟိ အသဒိသရူပံ အာကာသေ ဥပ္ပတမာနံ ဝိယ ကောကနုဒံ နာမ ပါသာဒံ ကာရေတွာ ဝဍ္ဎကိံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ တယာ အညတ္ထာပိ ဧဝရူပေါ ပါသာဒေါ ကတပုဗ္ဗော၊ ဥဒါဟု ပဌမသိပ္ပမေဝ တေ ဣဒ’’န္တိ. ‘‘ပဌမသိပ္ပမေဝ၊ ဒေဝါ’’တိ စ ဝုတ္တေ စိန္တေသိ – ‘‘သစေ အယံ အညဿပိ ဧဝရူပံ ပါသာဒံ ကရိဿတိ၊ အယံ ပါသာဒေါ အနစ္ဆရိယော ဘဝိဿတိ. ဣမံ မယာ မာရေတုံ ဝါ ဟတ္ထပါဒေ ဝါဿ ဆိန္ဒိတုံ အက္ခီနိ ဝါ ဥပ္ပါဋေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝံ အညဿ ပါသာဒံ န ကရိဿတီ’’တိ. သော တမတ္ထံ အတ္တနော ပိယသဟာယကဿ သဉ္ဇီဝကပုတ္တဿ နာမ မာဏဝကဿ ကထေသိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘နိဿံသယံ ဧသ ဝဍ္ဎကိံ နာသေဿတိ၊ အနဂ္ဃေါ သိပ္ပီ၊ သော မယိ ပဿန္တေ မာ နဿတု၊ သညမဿ ဒဿာမီ’’တိ. သော တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ပါသာဒေ တေ ကမ္မံ နိဋ္ဌိတံ၊ နော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘နိဋ္ဌိတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ရာဇကုမာရော တံ နာသေတုကာမော အတ္တာနံ ရက္ခေယျာသီ’’တိ အာဟ. ဝဍ္ဎကီပိ ‘‘ဘဒ္ဒကံ တေ၊ သာမိ၊ ကတံ မမ အာရောစေန္တေန၊ အဟမေတ္ထ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံ၊ သမ္မ၊ အမှာကံ ပါသာဒေ ကမ္မံ နိဋ္ဌိတ’’န္တိ ရာဇကုမာရေန ပုဋ္ဌော ‘‘န တာဝ၊ ဒေဝ၊ နိဋ္ဌိတံ၊ ဗဟု အဝသိဋ္ဌ’’န္တိ အာဟ. ကိံ ကမ္မံ နာမ အဝသိဋ္ဌန္တိ? ပစ္ဆာ၊ ဒေဝ၊ အာစိက္ခိဿာမိ၊ ဒါရူနိ တာဝ အာဟရာပေထာတိ. ကိံ ဒါရူနိ နာမာတိ? နိဿာရာနိ သုက္ခဒါရူနိ၊ ဒေဝါတိ. သော အာဟရာပေတွာ အဒါသိ. အထ နံ အာဟ – ‘‘ဒေဝ၊ တေ ဣတော ပဋ္ဌာယ မမ သန္တိကံ နာဂန္တဗ္ဗံ. ကိံ ကာရဏာ? သုခုမကမ္မံ ကရောန္တဿ ဟိ အညေဟိ သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တဿ မေ ကမ္မဝိက္ခေပေါ ဟောတိ၊ အာဟာရဝေလာယံ ပန မေ ဘရိယာဝ အာဟာရံ အာဟရိဿတီ’’တိ. ရာဇကုမာရောပိ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိ. သောပိ ဧကသ္မိံ ဂဗ္ဘေ နိသီဒိတွာ တာနိ ဒါရူနိ တစ္ဆေတွာ အတ္တနော ပုတ္တဒါရဿ အန္တော နိသီဒနယောဂ္ဂံ ဂရုဠသကုဏံ ကတွာ အာဟာရဝေလာယ ပန ဘရိယံ အာဟ – ‘‘ဂေဟေ ဝိဇ္ဇမာနကံ သဗ္ဗံ ဝိက္ကိဏိတွာ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဂဏှာဟီ’’တိ. ရာဇကုမာရောပိ ဝဍ္ဎကိဿ အနိက္ခမနတ္ထာယ ဂေဟံ ပရိက္ခိပိတွာ အာရက္ခံ ဌပေသိ. ဝဍ္ဎကီပိ သကုဏဿ နိဋ္ဌိတကာလေ ‘‘အဇ္ဇ သဗ္ဗေပိ ဒါရကေ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ဘရိယံ ဝတွာ ဘုတ္တပါတရာသော ပုတ္တဒါရံ သကုဏဿ ကုစ္ဆိယံ နိသီဒါပေတွာ ဝါတပါနေန နိက္ခမိတွာ ပလာယိ. သော တေသံ၊ ‘‘ဒေဝ၊ ဝဍ္ဎကီ ပလာယတီ’’တိ ကန္ဒန္တာနံယေဝ ဂန္တွာ ဟိမဝန္တေ ဩတရိတွာ ဧကံ နဂရံ မာပေတွာ ကဋ္ဌဝါဟနရာဇာ နာမ ဇာတော.

ရာဇကုမာရောပိ ‘‘ပါသာဒမဟံ ကရိဿာမီ’’တိ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ပါသာဒေ စတုဇ္ဇာတိယဂန္ဓေဟိ ပရိဘဏ္ဍိကံ ကတွာ ပဌမဥမ္မာရတော ပဋ္ဌာယ စေလပဋိကံ ပတ္ထရိ. သော ကိရ အပုတ္တကော၊ တသ္မာ ‘‘သစာဟံ ပုတ္တံ ဝါ ဓီတရံ ဝါ လစ္ဆာမိ၊ သတ္ထာ ဣမံ အက္ကမိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ပတ္ထရိ. သော သတ္ထရိ အာဂတေ သတ္ထာရံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ‘‘ပဝိသထ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ န ပါဝိသိ၊ သော ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ ယာစိ. သတ္ထာ အပဝိသိတွာဝ အာနန္ဒတ္ထေရံ ဩလောကေသိ. ထေရော ဩလောကိတသညာယေဝ ဝတ္ထာနံ အနက္ကမနဘာဝံ ဉတွာ တံ ‘‘သံဟရတု၊ ရာဇကုမာရ၊ ဒုဿာနိ၊ န ဘဂဝါ စေလပဋိကံ အက္ကမိဿတိ၊ ပစ္ဆိမဇနတံ တထာဂတော ဩလောကေတီ’’တိ ဒုဿာနိ သံဟရာပေသိ. သော ဒုဿာနိ သံဟရိတွာ သတ္ထာရံ အန္တောနိဝေသနံ ပဝေသတွာ ယာဂုခဇ္ဇကေန သမ္မာနေတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ အဟံ တုမှာကံ ဥပကာရကော တိက္ခတ္တုံ သရဏံ ဂတော၊ ကုစ္ဆိဂတော စ ကိရမှိ ဧကဝါရံ သရဏံ ဂတော၊ ဒုတိယံ တရုဏဒါရကကာလေ၊ တတိယံ ဝိညုဘာဝံ ပတ္တကာလေ. တဿ မေ ကသ္မာ စေလပဋိကံ န အက္ကမိတ္ထာ’’တိ? ‘‘ကိံ ပန တွံ၊ ကုမာရ၊ စိန္တေတွာ စေလာနိ အတ္ထရီ’’တိ? ‘‘သစေ ပုတ္တံ ဝါ ဓီတရံ ဝါ လစ္ဆာမိ၊ သတ္ထာ မေ စေလပဋိကံ အက္ကမိဿတီ’’တိ ဣဒံ စိန္တေတွာ၊ ဘန္တေတိ. တေနေဝါဟံ တံ န အက္ကမိန္တိ. ‘‘ကိံ ပနာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပုတ္တံ ဝါ ဓီတရံ ဝါ နေဝ လစ္ဆာမီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ကုမာရာ’’တိ. ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိ? ‘‘ပုရိမကအတ္တဘာဝေ ဇာယာယ သဒ္ဓိံ ပမာဒံ အာပန္နတ္တာ’’တိ. ‘‘ကသ္မိံ ကာလေ၊ ဘန္တေ’’တိ? အထဿ သတ္ထာ အတီတံ အာဟရိတွာ ဒဿေသိ –

အတီတေ ကိရ အနေကသတာ မနုဿာ မဟတိယာ နာဝါယ သမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒိံသု. နာဝါ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ဘိဇ္ဇိ. ဒွေ ဇယမ္ပတိကာ ဧကံ ဖလကံ ဂဟေတွာ အန္တရဒီပကံ ပဝိသိံသု၊ သေသာ သဗ္ဗေ တတ္ထေဝ မရိံသု. တသ္မိံ ခေါ ပန ဒီပကေ မဟာသကုဏသံဃော ဝသတိ. တေ အညံ ခါဒိတဗ္ဗကံ အဒိသွာ ဆာတဇ္ဈတ္တာ သကုဏအဏ္ဍာနိ အင်္ဂါရေသု ပစိတွာ ခါဒိံသု၊ တေသု အပ္ပဟောန္တေသု သကုဏစ္ဆာပေ ဂဟေတွာ ခါဒိံသု. ဧဝံ ပဌမဝယေပိ မဇ္ဈိမဝယေပိ ပစ္ဆိမဝယေပိ ခါဒိံသုယေဝ. ဧကသ္မိမ္ပိ ဝယေ အပ္ပမာဒံ နာပဇ္ဇိံသု၊ ဧကောပိ စ နေသံ အပ္ပမာဒံ နာပဇ္ဇိ.

သတ္ထာ ဣဒံ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေတွာ ‘‘သစေ ဟိ တွံ၊ ကုမာရ၊ တဒါ ဧကသ္မိမ္ပိ ဝယေ ဘရိယာယ သဒ္ဓိံ အပ္ပမာဒံ အာပဇ္ဇိဿ၊ ဧကသ္မိမ္ပိ ဝယေ ပုတ္တော ဝါ ဓီတာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. သစေ ပန ဝေါ ဧကောပိ အပ္ပမတ္တော အဘဝိဿ၊ တံ ပဋိစ္စ ပုတ္တော ဝါ ဓီတာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿ. ကုမာရ၊ အတ္တာနဉှိ ပိယံ မညမာနေန တီသုပိ ဝယေသု အပ္ပမတ္တေန အတ္တာ ရက္ခိတဗ္ဗော၊ ဧဝံ အသက္ကောန္တေန ဧကဝယေပိ ရက္ခိတဗ္ဗောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၅၇. ‘‘အတ္တာနဉ္စေ ပိယံ ဇညာ၊ ရက္ခေယျ နံ သုရက္ခိတံ၊

တိဏ္ဏံ အညတရံ ယာမံ၊ ပဋိဇဂ္ဂေယျ ပဏ္ဍိတော’’တိ.

တတ္ထ ယာမန္တိ သတ္ထာ အတ္တနော ဓမ္မိဿရတာယ ဒေသနာကုသလတာယ စ ဣဓ တိဏ္ဏံ ဝယာနံ အညတရံ ဝယံ ယာမန္တိ ကတွာ ဒေသေသိ၊ တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သစေ အတ္တာနံ ပိယံ ဇာနေယျ၊ ရက္ခေယျ နံ သုရက္ခိတန္တိ ယထာ သော သုရက္ခိတော ဟောတိ၊ ဧဝံ နံ ရက္ခေယျ. တတ္ထ သစေ ဂီဟီ သမာနော ‘‘အတ္တာနံ ရက္ခိဿာမီ’’တိ ဥပရိပါသာဒတလေ သုသံဝုတံ ဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ သမ္ပန္နာရက္ခော ဟုတွာ ဝသန္တောပိ၊ ပဗ္ဗဇိတော ဟုတွာ သုသံဝုတေ ပိဟိတဒွါရဝါတပါနေ လေဏေ ဝိဟရန္တောပိ အတ္တာနံ န ရက္ခတိယေဝ. ဂိဟီ ပန သမာနော ယထာဗလံ ဒါနသီလာဒီနိ ပုညာနိ ကရောန္တော၊ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ပန ဝတ္တပဋိဝတ္တပရိယတ္တိမနသိကာရေသု ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတိ နာမ. ဧဝံ တီသု ဝယေသု အသက္ကောန္တော အညတရသ္မိမ္ပိ ဝယေ ပဏ္ဍိတပုရိသော အတ္တာနံ ပဋိဇဂ္ဂတိယေဝ. သစေ ဟိ ဂိဟိဘူတော ပဌမဝယေ ခိဍ္ဍာပသုတတာယ ကုသလံ ကာတုံ န သက္ကောတိ၊ မဇ္ဈိမဝယေ အပ္ပမတ္တေန ဟုတွာ ကုသလံ ကာတဗ္ဗံ. သစေ မဇ္ဈိမဝယေ ပုတ္တဒါရံ ပေါသေန္တော ကုသလံ ကာတုံ န သက္ကောတိ၊ ပစ္ဆိမဝယေ ကာတဗ္ဗမေဝ. ဧဝမ္ပိ ကရောန္တေန အတ္တာ ပဋိဇဂ္ဂိတောဝ ဟောတိ. ဧဝံ အကရောန္တဿ ပန အတ္တာ ပိယော နာမ န ဟောတိ၊ အပါယပရာယဏမေဝ နံ ကရောတိ. သစေ ပန ပဗ္ဗဇိတော ပဌမဝယေ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တော ဓာရေန္တော ဝါစေန္တော ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကရောန္တော ပမာဒံ အာပဇ္ဇတိ၊ မဇ္ဈိမဝယေ အပ္ပမတ္တေန သမဏဓမ္မော ကာတဗ္ဗော. သစေ ပဌမဝယေ ဥဂ္ဂဟိတပရိယတ္တိယာ အဋ္ဌကထံ ဝိနိစ္ဆယံ ကာရဏာကာရဏဉ္စ ပုစ္ဆန္တော မဇ္ဈိမဝယေ ပမာဒံ အာပဇ္ဇတိ၊ ပစ္ဆိမဝယေ အပ္ပမတ္တေန သမဏဓမ္မော ကာတဗ္ဗောယေဝ. ဧဝမ္ပိ ကရောန္တေန အတ္တာ ပဋိဇဂ္ဂိတောဝ ဟောတိ. ဧဝံ အကရောန္တဿ ပန အတ္တာ ပိယော နာမ န ဟောတိ၊ ပစ္ဆာနုတာပေနေဝ နံ တာပေတီတိ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗောဓိရာဇကုမာရော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ၊ သမ္ပတ္တပရိသာယပိ သာတ္ထိကာ ဓမ္မဒေသနာ အဟောသီတိ.

ဗောဓိရာဇကုမာရဝတ္ထု ပဌမံ.