၁. ဝိသာခါယ သဟာယိကာနံ ဝတ္ထု

ကော နု ဟာသော ကိမာနန္ဒောတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဝိသာခါယ သဟာယိကာယော အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သာဝတ္ထိယံ ကိရ ပဉ္စသတာ ကုလပုတ္တာ ‘‘ဧဝံ ဣမာ အပ္ပမာဒဝိဟာရိနိယော ဘဝိဿန္တီ’’တိ အတ္တနော အတ္တနော ဘရိယာယော ဝိသာခံ မဟာဥပါသိကံ သမ္ပဋိစ္ဆာပေသုံ. တာ ဥယျာနံ ဝါ ဝိဟာရံ ဝါ ဂစ္ဆန္တိယော တာယ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆန္တိ. တာ ဧကသ္မိံ ကာလေ ‘‘သတ္တာဟံ သုရာဆဏော ဘဝိဿတီ’’တိ ဆဏေ သင်္ဃုဋ္ဌေ အတ္တနော အတ္တနော သာမိကာနံ သုရံ ပဋိယာဒေသုံ. တေ သတ္တာဟံ သုရာဆဏံ ကီဠိတွာ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ ကမ္မန္တဘေရိယာ နိက္ခန္တာယ ကမ္မန္တေ အဂမံသု. တာပိ ဣတ္ထိယော ‘‘မယံ သာမိကာနံ သမ္မုခါ သုရံ ပါတုံ န လဘိမှာ၊ အဝသေသာ သုရာ စ အတ္ထိ၊ ဣဒံ ယထာ တေ န ဇာနန္တိ၊ တထာ ပိဝိဿာမာ’’တိ ဝိသာခါယ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဣစ္ဆာမ၊ အယျေ၊ ဥယျာနံ ဒဋ္ဌု’’န္တိ ဝတွာ ‘‘သာဓု၊ အမ္မာ၊ တေန ဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာနိ ကတွာ နိက္ခမထာ’’တိ ဝုတ္တေ တာယ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ပဋိစ္ဆန္နာကာရေန သုရံ နီဟရာပေတွာ ဥယျာနေ ပိဝိတွာ မတ္တာ ဝိစရိံသု. ဝိသာခါပိ ‘‘အယုတ္တံ ဣမာဟိ ကတံ၊ ဣဒါနိ မံ ‘သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝိကာ ဝိသာခါ သုရံ ပိဝိတွာ ဝိစရတီ’တိ တိတ္ထိယာပိ ဂရဟိဿန္တီ’’တိ စိန္တေတွာ တာ ဣတ္ထိယော အာဟ – ‘‘အမ္မာ အယုတ္တံ ဝေါ ကတံ၊ မမပိ အယသော ဥပ္ပါဒိတော၊ သာမိကာပိ ဝေါ ကုဇ္ဈိဿန္တိ၊ ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿထာ’’တိ. ဂိလာနာလယံ ဒဿယိဿာမ၊ အယျေတိ. တေန ဟိ ပညာယိဿထ သကေန ကမ္မေနာတိ. တာ ဂေဟံ ဂန္တွာ ဂိလာနာလယံ ကရိံသု. အထ တာသံ သာမိကာ ‘‘ဣတ္ထန္နာမာ စ ဣတ္ထန္နာမာ စ ကဟ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဂိလာနာ’’တိ သုတွာ ‘‘အဒ္ဓါ ဧတာဟိ အဝသေသသုရာ ပီတာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ တာ ပေါထေတွာ အနယဗျသနံ ပါပေသုံ. တာ အပရသ္မိမ္ပိ ဆဏဝါရေ တထေဝ သုရံ ပိဝိတုကာမာ ဝိသာခံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ‘‘အယျေ၊ ဥယျာနံ နော နေဟီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ မေ တုမှေဟိ အယသော ဥပ္ပါဒိတော၊ ဂစ္ဆထ၊ န ဝေါ အဟံ နေဿာမီ’’တိ တာယ ပဋိက္ခိတ္တာ ‘‘ဣဒါနိ ဧဝံ န ကရိဿာမာ’’တိ သမ္မန္တယိတွာ ပုန တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟံသု၊ ‘‘အယျေ၊ ဗုဒ္ဓပူဇံ ကာတုကာမာမှာ၊ ဝိဟာရံ နော နေဟီ’’တိ. ဣဒါနိ အမ္မာ ယုဇ္ဇတိ၊ ဂစ္ဆထ၊ ပရိဝစ္ဆံ ကရောထာတိ. တာ စင်္ကောဋကေဟိ ဂန္ဓမာလာဒီနိ ဂါဟာပေတွာ သုရာပုဏ္ဏေ မုဋ္ဌိဝါရကေ ဟတ္ထေဟိ ဩလမ္ဗေတွာ မဟာပဋေ ပါရုပိတွာ ဝိသာခံ ဥပသင်္ကမိတွာ တာယ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ပဝိသမာနာ ဧကမန္တံ ဂန္တွာ မုဋ္ဌိဝါရကေဟေဝ သုရံ ပိဝိတွာ ဝါရကေ ဆဍ္ဍေတွာ ဓမ္မသဘာယံ သတ္ထု ပုရတော နိသီဒိံသု.

ဝိသာခါ ‘‘ဣမာသံ၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မံ ကထေထာ’’တိ အာဟ. တာပိ မဒဝေဂေန ကမ္ပမာနသရီရာ ‘‘ဣစ္စာမ၊ ဂါယာမာ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသုံ. အထေကာ မာရကာယိကာ ဒေဝတာ ‘‘ဣမာသံ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပုရတော ဝိပ္ပကာရံ ဒဿေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တာသံ သရီရေ အဓိမုစ္စိ. တာသု ဧကစ္စာ သတ္ထု ပုရတော ပါဏိံ ပဟရိတွာ ဟသိတုံ၊ ဧကစ္စာ နစ္စိတုံ အာရဘိံသု. သတ္ထာ ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘န ဣဒါနိ မာရကာယိကာနံ ဩတာရံ လဘိတုံ ဒဿာမိ. န ဟိ မယာ ဧတ္တကံ ကာလံ ပါရမိယော ပူရေန္တေန မာရကာယိကာနံ ဩတာရလာဘတ္ထာယ ပူရိတာ’’တိ တာ သံဝေဇေတုံ ဘမုကလောမတော ရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ တာဝဒေဝ အန္ဓကာရတိမိသာ အဟောသိ. တာ ဘီတာ အဟေသုံ မရဏဘယတဇ္ဇိတာ. တေန တာသံ ကုစ္ဆိယံ သုရာ ဇီရိ. သတ္ထာ နိသိန္နပလ္လင်္ကေ အန္တရဟိတော သိနေရုမုဒ္ဓနိ ဌတွာ ဥဏ္ဏာလောမတော ရသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ တင်္ခဏံယေဝ စန္ဒသဟဿုဂ္ဂမနံ ဝိယ အဟောသိ. အထ သတ္ထာ တာ ဣတ္ထိယော အာမန္တေတွာ ‘‘တုမှေဟိ မမ သန္တိကံ အာဂစ္ဆမာနာဟိ ပမတ္တာဟိ အာဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. တုမှာကဉှိ ပမာဒေနေဝ မာရကာယိကာ ဒေဝတာ ဩတာရံ လဘိတွာ တုမှေ ဟသာဒီနံ အကရဏဋ္ဌာနေ ဟသာဒီနိ ကာရာပေသိ၊ ဣဒါနိ တုမှေဟိ ရာဂါဒီနံ အဂ္ဂီနံ နိဗ္ဗာပနတ္ထာယ ဥဿာဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၄၆. ‘‘ကော နု ဟာသော ကိမာနန္ဒော၊ နိစ္စံ ပဇ္ဇလိတေ သတိ၊

အန္ဓကာရေန ဩနဒ္ဓါ၊ ပဒီပံ န ဂဝေသထာ’’တိ.

တတ္ထ အာနန္ဒောတိ တုဋ္ဌိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမသ္မိံ လောကသန္နိဝါသေ ရာဂါဒီဟိ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ နိစ္စံ ပဇ္ဇလိတေ သတိ ကော နု တုမှာကံ ဟာသော ဝါ တုဋ္ဌိ ဝါ? နနု ဧသ အကတ္တဗ္ဗရူပေါယေဝ. အဋ္ဌဝတ္ထုကေန ဟိ အဝိဇ္ဇာန္ဓကာရေန ဩနဒ္ဓါ တုမှေ တဿေဝ အန္ဓကာရဿ ဝိဓမနတ္ထာယ ကိံ ကာရဏာ ဉာဏပ္ပဒီပံ န ဂဝေသထ န ကရောထာတိ.

ဒေသနာဝသာနေ ပဉ္စသတာပိ တာ ဣတ္ထိယော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု.

သတ္ထာ တာသံ အစလသဒ္ဓါယ ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ ဉတွာ သိနေရုမတ္ထကာ ဩတရိတွာ ဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ. အထ နံ ဝိသာခါ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ သုရာ နာမေသာ ပါပိကာ. ဧဝရူပါ ဟိ နာမ ဣမာ ဣတ္ထိယော တုမှာဒိသဿ ဗုဒ္ဓဿ ပုရတော နိသီဒိတွာ ဣရိယာပထမတ္တမ္ပိ သဏ္ဌာပေတုံ အသက္ကောန္တိယော ဥဋ္ဌာယ ပါဏိံ ပဟရိတွာ ဟသနဂီတနစ္စာဒီနိ အာရဘိံသူ’’တိ. သတ္ထာ ‘‘အာမ၊ ဝိသာခေ၊ ပါပိကာ ဧဝ ဧသာ သုရာ နာမ. ဧတဉှိ နိဿာယ အနေကေ သတ္တာ အနယဗျသနံ ပတ္တာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကဒါ ပနေသာ၊ ဘန္တေ၊ ဥပ္ပန္နာ’’တိ ဝုတ္တေ တဿာ ဥပ္ပတ္တိံ ဝိတ္ထာရေန ကထေတုံ အတီတံ အာဟရိတွာ ကုမ္ဘဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁၆.၃၃ အာဒယော) ကထေသီတိ.

ဝိသာခါယ သဟာယိကာနံ ဝတ္ထု ပဌမံ.