၉. သန္တတိမဟာမတ္တဝတ္ထု

အလင်္ကတော စေပီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သန္တတိမဟာမတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သော ဟိ ဧကသ္မိံ ကာလေ ရညော ပသေနဒိကောသလဿ ပစ္စန္တံ ကုပိတံ ဝူပသမေတွာ အာဂတော. အထဿ ရာဇာ တုဋ္ဌော သတ္တ ဒိဝသာနိ ရဇ္ဇံ ဒတွာ ဧကံ နစ္စဂီတကုသလံ ဣတ္ထိံ အဒါသိ. သော သတ္တ ဒိဝသာနိ သုရာမဒမတ္တော ဟုတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော နှာနတိတ္ထံ ဂစ္ဆန္တော သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တံ ဒွါရန္တရေ ဒိသွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတောဝ သီသံ စာလေတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. သတ္ထာ သိတံ ကတွာ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သိတပါတုကရဏေ ဟေတူ’’တိ အာနန္ဒတ္ထေရေန ပုဋ္ဌော သိတကာရဏံ အာစိက္ခန္တော အာဟ – ‘‘ပဿာနန္ဒ၊ သန္တတိမဟာမတ္တံ၊ အဇ္ဇ သဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတောဝ မမ သန္တိကံ အာဂန္တွာ စတုပ္ပဒိကဂါထာဝသာနေ အရဟတ္တံ ပတွာ သတ္တတာလမတ္တေ အာကာသေ နိသီဒိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ. မဟာဇနော ထေရေန သဒ္ဓိံ ကထေန္တဿ သတ္ထု ဝစနံ အဿောသိ. တတ္ထ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ စိန္တယိံသု – ‘‘ပဿထ သမဏဿ ဂေါတမဿ ကိရိယံ၊ မုခပ္ပတ္တမေဝ ဘာသတိ၊ အဇ္ဇ ကိရ ဧသ ဧဝံ သုရာမဒမတ္တော ယထာလင်္ကတောဝ ဧတဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ၊ အဇ္ဇေဝ တံ မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဏှိဿာမာ’’တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ စိန္တေသုံ – ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ မဟာနုဘာဝတာ၊ အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓလီဠဉ္စေဝ သန္တတိမဟာမတ္တလီဠဉ္စ ဒဋ္ဌုံ လဘိဿာမာ’’တိ.

သန္တတိမဟာမတ္တောပိ နှာနတိတ္ထေ ဒိဝသဘာဂံ ဥဒကကီဠံ ကီဠိတွာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ အာပါနဘူမိယံ နိသီဒိ. သာပိ ဣတ္ထီ ရင်္ဂမဇ္ဈံ ဩတရိတွာ နစ္စဂီတံ ဒဿေတုံ အာရဘိ. တဿာ သရီရလီဠာယ ဒဿနတ္ထံ သတ္တာဟံ အပ္ပါဟာရတာယ တံ ဒိဝသံ နစ္စဂီတံ ဒဿယမာနာယ အန္တောကုစ္ဆိယံ သတ္ထကဝါတာ သမုဋ္ဌာယ ဟဒယမံသံ ကန္တိတွာ အဂမံသု. သာ တင်္ခဏညေဝ မုခေန စေဝ အက္ခီဟိ စ ဝိဝဋေဟိ ကာလမကာသိ. သန္တတိမဟာမတ္တော ‘‘ဥပဓာရေထ န’’န္တိ ဝတွာ ‘‘နိရုဒ္ဓါ၊ သာမီ’’တိ စ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ ဗလဝသောကေန အဘိဘူတော တင်္ခဏညေဝဿ သတ္တာဟံ ပီတသုရာ တတ္တကပါလေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ပရိက္ခယံ အဂမာသိ. သော ‘‘န မေ ဣမံ သောကံ အညေ နိဗ္ဗာပေတုံ သက္ခိဿန္တိ အညတြ တထာဂတေနာ’’တိ ဗလကာယပရိဝုတော သာယနှသမယေ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ‘ဧဝရူပေါ မေ သောကော ဥပ္ပန္နော၊ တံ မေ တုမှေ နိဗ္ဗာပေတုံ သက္ခိဿထာ’တိ အာဂတောမှိ၊ ပဋိသရဏံ မေ ဟောထာ’’တိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘သောကံ နိဗ္ဗာပေတုံ သမတ္ထဿေဝ သန္တိကံ အာဂတောသိ. ဣမိဿာ ဟိ ဣတ္ထိယာ ဣမိနာဝ အာကာရေန မတကာလေ တဝ ရောဒန္တဿ ပဂ္ဃရိတအဿူနိ စတုန္နံ မဟာသမုဒ္ဒါနံ ဥဒကတော အတိရေကတရာနီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယံ ပုဗ္ဗေ တံ ဝိသောသေဟိ၊ ပစ္ဆာ တေ မာဟု ကိဉ္စနံ၊

မဇ္ဈေ စေ နော ဂဟေဿသိ၊ ဥပသန္တော စရိဿသီ’’တိ. (သု. နိ. ၉၅၅၊ ၁၁၀၅၊ စူဠနိ. ဇတုကဏ္ဏိမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၆၈)၊

ဂါထာပရိယောသာနေ သန္တတိမဟာမတ္တော အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကေန္တော တဿ အပ္ပဝတ္တနဘာဝံ ဉတွာ သတ္ထာရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ပရိနိဗ္ဗာနံ မေ အနုဇာနာထာ’’တိ. သတ္ထာ တေန ကတကမ္မံ ဇာနန္တောပိ ‘‘မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဏှနတ္ထံ သန္နိပတိတာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဩကာသံ န လဘိဿန္တိ၊ ‘ဗုဒ္ဓလီဠဉ္စေဝ သန္တတိမဟာမတ္တလီဠဉ္စ ပဿိဿာမာ’တိ သန္နိပတိတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ ဣမိနာ ကတကမ္မံ သုတွာ ပုညေသု အာဒရံ ကရိဿန္တီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘တေန ဟိ တယာ ကတကမ္မံ မယှံ ကထေဟိ၊ ကထေန္တော စ ဘူမိယံ ဌိတော အကထေတွာ သတ္တတာလမတ္တေ အာကာသေ ဌိတော ကထေဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကတာလပ္ပမာဏံ ဥဂ္ဂမ္မ ဩရောဟိတွာ ပုန သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တော ပဋိပါဋိယာ သတ္တတာလပ္ပမာဏေ အာကာသေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ ‘‘သုဏာထ မေ၊ ဘန္တေ၊ ပုဗ္ဗကမ္မ’’န္တိ ဝတွာ အာဟ –

ဣတော ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဝိပဿီသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ အဟံ ဗန္ဓုမတိနဂရေ ဧကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ စိန္တေသိံ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ပရေသံ ဆေဒံ ဝါ ပီဠံ ဝါ အကရဏကမ္မ’’န္တိ ဥပဓာရေန္တော ဓမ္မဃောသကကမ္မံ ဒိသွာ တတော ပဋ္ဌာယ တံ ကမ္မံ ကရောန္တော မဟာဇနံ သမာဒပေတွာ ‘‘ပုညာနိ ကရောထ၊ ဥပေါသထဒိဝသေသု ဥပေါသထံ သမာဒိယထ၊ ဒါနံ ဒေထ၊ ဓမ္မံ သုဏာထ၊ ဗုဒ္ဓရတနာဒီဟိ သဒိသံ အညံ နာမ နတ္ထိ၊ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ သက္ကာရံ ကရောထာ’’တိ ဥဂ္ဃေါသေန္တော ဝိစရာမိ. တဿ မယှံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဗုဒ္ဓပိတာ ဗန္ဓုမတိမဟာရာဇာ မံ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘တာတ၊ ကိံ ကရောန္တော ဝိစရသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ၊ ‘‘ဒေဝ၊ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏံ ပကာသေတွာ မဟာဇနံ ပုညကမ္မေသု သမာဒပေန္တော ဝိစရာမီ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ကတ္ထ နိသိန္နော ဝိစရသီ’’တိ မံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ပဒသာဝ၊ ဒေဝါ’’တိ မယာ ဝုတ္တေ၊ ‘‘တာတ၊ န တွံ ဧဝံ ဝိစရိတုံ အရဟသိ၊ ဣမံ ပုပ္ဖဒါမံ ပိလန္ဓိတွာ အဿပိဋ္ဌေ နိသိန္နောဝ ဝိစရာ’’တိ မယှံ မုတ္တာဒါမသဒိသံ ပုပ္ဖဒါမံ ဒတွာ ဒန္တံ အဿံ အဒါသိ. အထ မံ ရညာ ဒိန္နပရိဟာရေန တထေဝ ဥဂ္ဃေါသေတွာ ဝိစရန္တံ ပုန ရာဇာ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘တာတ၊ ကိံ ကရောန္တော ဝိစရသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘တဒေဝ၊ ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘တာတ၊ အဿောပိ တေ နာနုစ္ဆဝိကော၊ ဣဓ နိသီဒိတွာ ဝိစရာ’’တိ စတုသိန္ဓဝယုတ္တရထံ အဒါသိ. တတိယဝါရေပိ မေ ရာဇာ သဒ္ဒံ သုတွာ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘တာတ၊ ကိံ ကရောန္တော ဝိစရသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘တဒေဝ၊ ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘တာတ၊ ရထောပိ တေ နာနုစ္ဆဝိကော’’တိ မယှံ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ မဟာပသာဓနဉ္စ ဒတွာ ဧကဉ္စ ဟတ္ထိံ အဒါသိ. သွာဟံ သဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတော ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ နိသိန္နော အသီတိ ဝဿသဟဿာနိ ဓမ္မဃောသကကမ္မံ အကာသိံ၊ တဿ မေ ဧတ္တကံ ကာလံ ကာယတော စန္ဒနဂန္ဓော ဝါယတိ၊ မုခတော ဥပ္ပလဂန္ဓော ဝါယတိ. ဣဒံ မယာ ကတကမ္မန္တိ.

ဧဝံ သော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ ကထေတွာ အာကာသေ နိသိန္နောဝ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. သရီရေ အဂ္ဂိဇာလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ မံသလောဟိတံ ဈာပေသိ၊ သုမနပုပ္ဖါနိ ဝိယ ဓာတုယော အဝသိဿိံသု. သတ္ထာ သုဒ္ဓဝတ္ထံ ပသာရေသိ၊ ဓာတုယော တတ္ထ ပတိံသု. တာ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ စတုမဟာပထေ ထူပံ ကာရေသိ ‘‘မဟာဇနော ဝန္ဒိတွာ ပုညဘာဂီ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ၊ ‘‘အာဝုသော၊ သန္တတိမဟာမတ္တော ဂါထာဝသာနေ အရဟတ္တံ ပတွာ အလင်္ကတပဋိယတ္တောယေဝ အာကာသေ နိသီဒိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော၊ ကိံ နု ခေါ ဧတံ ‘သမဏော’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ ဥဒါဟု ဗြာဟ္မဏော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ မမ ပုတ္တံ ‘သမဏော’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ‘ဗြာဟ္မဏော’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၄၂. အလင်္ကတော စေပိ သမံ စရေယျ၊

သန္တော ဒန္တော နိယတော ဗြဟ္မစာရီ၊

သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ၊

သော ဗြာဟ္မဏော သော သမဏော သ ဘိက္ခူ’’တိ.

တတ္ထ အလင်္ကတောတိ ဝတ္ထာဘရဏေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတော. တဿတ္ထော – ဝတ္ထာလင်္ကာရာဒီဟိ အလင်္ကတော စေပိ ပုဂ္ဂလော ကာယာဒီဟိ သမံ စရေယျ၊ ရာဂါဒိဝူပသမေန သန္တော ဣန္ဒြိယဒမနေန ဒန္တော စတုမဂ္ဂနိယမေန နိယတော သေဋ္ဌစရိယာယ ဗြဟ္မစာရီ ကာယဒဏ္ဍာဒီနံ ဩရောပိတတာယ သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ. သော ဧဝရူပေါ ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏောတိပိ သမိတပါပတ္တာ သမဏောတိပိ ဘိန္နကိလေသတ္တာ ဘိက္ခူတိပိ ဝတ္တဗ္ဗောယေဝါတိ.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

သန္တတိမဟာမတ္တဝတ္ထု နဝမံ.