၁၅. ဝနဝါသီတိဿသာမဏေရဝတ္ထု

အညာ ဟိ လာဘူပနိသာတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဝနဝါသိကတိဿတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ. ဒေသနာ ရာဇဂဟေ သမုဋ္ဌိတာ.

သာရိပုတ္တတ္ထေရသ ကိရ ပိတု ဝင်္ဂန္တဗြာဟ္မဏဿ သဟာယကော မဟာသေနဗြာဟ္မဏော နာမ ရာဇဂဟေ ဝသတိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဧကဒိဝသံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော တသ္မိံ အနုကမ္ပာယ တဿ ဂေဟဒွါရံ အဂမာသိ. သော ပန ပရိက္ခီဏဝိဘဝေါ ဒလိဒ္ဒေါ. သော ‘‘မမ ပုတ္တော မယှံ ဂေဟဒွါရံ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ အာဂတော ဘဝိဿတိ၊ အဟဉ္စမှိ ဒုဂ္ဂတော၊ မယှံ ဒုဂ္ဂတဘာဝံ န ဇာနာတိ မညေ၊ နတ္ထိ မေ ကောစိ ဒေယျဓမ္မော’’တိ ထေရဿ သမ္မုခါ ဘဝိတုံ အသက္ကောန္တော နိလီယိ. ထေရော အပရမ္ပိ ဒိဝသံ အဂမာသိ၊ ဗြာဟ္မဏော တထေဝ နိလီယိ. ‘‘ကိဉ္စိဒေဝ လဘိတွာ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တောပိ နာလဘိ. အထေကဒိဝသံ ဧကသ္မိံ ဗြာဟ္မဏဝါစကေ ထူလသာဋကေန သဒ္ဓိံ ပါယသပါတိံ လဘိတွာ အာဒါယ ဂေဟံ ဂန္တွာဝ ထေရံ အနုဿရိ၊ ‘‘ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ မယာ ထေရဿ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ထေရောပိ တံ ခဏံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ တံ ဗြာဟ္မဏံ ဒိသွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏော ဒေယျဓမ္မံ လဘိတွာ မမ အာဂမနံ ပစ္စာသီသတိ၊ မယာ တတ္ထ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သင်္ဃာဋိံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ အာဒါယ တဿ ဂေဟဒွါရေ ဌိတမေဝ အတ္တာနံ ဒဿေသိ.

ဗြာဟ္မဏော ထေရံ ဒိသွာဝ စိတ္တံ ပသီဒိ. အထ နံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ အန္တောဂေဟေ နိသီဒါပေတွာ ပါယသပါတိံ ဂဟေတွာ ထေရဿ ပတ္တေ အာကိရိ. ထေရော ဥပဍ္ဎံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဟတ္ထေန ပတ္တံ ပိဒဟိ. အထ နံ ဗြာဟ္မဏော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဧကပဋိဝီသမတ္တောဝ အယံ ပါယသော၊ ပရလောကသင်္ဂဟံ မေ ကရောထ၊ မာ ဣဓလောကသင်္ဂဟံ၊ နိရဝသေသမေဝ ဒါတုကာမောမှီ’’တိ သဗ္ဗံ အာကိရိ. ထေရော တတ္ထေဝ ပရိဘုဉ္ဇိ. အထဿ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ တမ္ပိ သာဋကံ ဒတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ အဟမ္ပိ တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မမေဝ ပါပုဏေယျ’’န္တိ. ထေရော ‘‘ဧဝံ ဟောတု ဗြာဟ္မဏာ’’တိ တဿ အနုမောဒနံ ကတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကမန္တော အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရန္တော ဇေတဝနံ အဂမာသိ. ‘‘ဒုဂ္ဂတကာလေ ဒိန္နဒါနံ ပန အတိဝိယ တောသေတီ’’တိ ဗြာဟ္မဏောပိ တံ ဒါနံ ဒတွာ ပသန္နစိတ္တော သောမနဿဇာတော ထေရေ အဓိမတ္တံ သိနေဟမကာသိ. သော ထေရေ သိနေဟေနေဝ ကာလံ ကတွာ သာဝတ္ထိယံ ထေရဿူပဋ္ဌာကကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တံခဏေယေဝ ပနဿ မာတာ ‘‘ကုစ္ဆိယံ မေ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌိတော’’တိ ဉတွာ သာမိကဿ အာရောစေသိ. သော တဿာ ဂဗ္ဘပရိဟာရံ အဒါသိ.

တဿာ အစ္စုဏှအတိသီတအတိအမ္ဗိလာဒိပရိဘောဂံ ဝဇ္ဇေတွာ သုခေန ဂဗ္ဘံ ပရိဟရိယမာနာယ ဧဝရူပေါ ဒေါဟဠော ဥပ္ပဇ္ဇိ ‘‘အဟော ဝတာဟံ သာရိပုတ္တတ္ထေရပ္ပမုခါနိ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ နိမန္တေတွာ ဂေဟေ နိသီဒါပေတွာ အသမ္ဘိန္နခီရပါယသံ ဒတွာ သယမ္ပိ ကာသာယဝတ္ထာနိ ပရိဒဟိတွာ သုဝဏ္ဏသရကံ အာဒါယ အာသနပရိယန္တေ နိသီဒိတွာ ဧတ္တကာနံ ဘိက္ခူနံ ဥစ္ဆိဋ္ဌပါယသံ ပရိဘုဉ္ဇေယျ’’န္တိ. တဿာ ကိရ သော ကာသာယဝတ္ထပရိဒဟနေ ဒေါဟဠော ကုစ္ဆိယံ ပုတ္တဿ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ အဟောသိ. အထဿာ ဉာတကာ ‘‘ဓမ္မိကော နော ဓီတာယ ဒေါဟဠော’’တိ သာရိပုတ္တတ္ထေရံ သင်္ဃတ္ထေရံ ကတွာ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ အသမ္ဘိန္နခီရပါယသံ အဒံသု. သာပိ ဧကံ ကာသာဝံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ သုဝဏ္ဏသရကံ ဂဟေတွာ အာသနပရိယန္တေ နိသိန္နာ ဥစ္ဆိဋ္ဌပါယသံ ပရိဘုဉ္ဇိ၊ ဒေါဟဠော ပဋိပ္ပဿမ္ဘိ. တဿာ ယာဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနာ အန္တရန္တရာ ကတမင်္ဂလေသုပိ၊ ဒသမာသစ္စယေန ပုတ္တံ ဝိဇာတာယ ကတမင်္ဂလေသုပိ သာရိပုတ္တတ္ထေရပ္ပမုခါနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ အပ္ပေါဒကမဓုပါယသမေဝ အဒံသု. ပုဗ္ဗေ ကိရေသ ဒါရကေန ဗြာဟ္မဏကာလေ ဒိန္နပါယသဿ နိဿန္ဒော.

ဇာတမင်္ဂလဒိဝသေ ပန တံ ဒါရကံ ပါတောဝ နှာပေတွာ မဏ္ဍေတွာ သိရိသယနေ သတသဟဿဂ္ဃနိကဿ ကမ္ဗလဿ ဥပရိ နိပဇ္ဇာပေသုံ. သော တတ္ထ နိပန္နကောဝ ထေရံ ဩလောကေတွာ ‘‘အယံ မေ ပုဗ္ဗာစရိယော၊ မယာ ထေရံ နိဿာယ အယံ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ၊ မယာ ဣမဿ ဧကံ ပရိစ္စာဂံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သိက္ခာပဒဂဟဏတ္ထာယ အာနီယမာနော တံ ကမ္ဗလံ စူဠင်္ဂုလိယာ ဝေဌေတွာ အဂ္ဂဟေသိ. အထဿ ‘‘အင်္ဂုလိယံ ကမ္ဗလော လဂ္ဂေါ’’တိ တေ တံ ဟရိတုံ အာရဘိံသု. သော ပရောဒိ. ဉာတကာ ‘‘အပေထ၊ မာ ဒါရကံ ရောဒါပေထာ’’တိ ကမ္ဗလေနေဝ သဒ္ဓိံ အာနယိံသု. သော ထေရံ ဝန္ဒနကာလေ ကမ္ဗလတော အင်္ဂုလိံ အပကဍ္ဎိတွာ ကမ္ဗလံ ထေရဿ ပါဒမူလေ ပါတေသိ. ဉာတကာ ‘‘ဒဟရကုမာရေန အဇာနိတွာ ကတ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ပုတ္တေန နော ဒိန္နံ၊ ပရိစ္စတ္တမေဝ ဟောတု၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ သတသဟဿဂ္ဃနိကေန ကမ္ဗလေန ပူဇာကာရကဿ တုမှာကံ ဒါသဿ သိက္ခာပဒါနိ ဒေထာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘ကော နာမော အယံ ဒါရကော’’တိ? ‘‘ဘန္တေ၊ အယျေန သမာနနာမကော၊ တိဿော နာမေသ ဘဝိဿတီ’’တိ. ထေရော ကိရ ဂိဟိကာလေ ဥပတိဿမာဏဝေါ နာမ အဟောသိ. မာတာပိဿ စိန္တေသိ – ‘‘န မယာ ပုတ္တဿ အဇ္ဈာသယော ဘိန္ဒိတဗ္ဗော’’တိ. ဧဝံ ဒါရကဿ နာမကရဏမင်္ဂလံ ကတွာ ပုန တဿ အာဟာရပရိဘောဂမင်္ဂလေပိ ပုန တဿ ကဏ္ဏဝိဇ္ဈနမင်္ဂလေပိ ဒုဿဂဟဏမင်္ဂလေပိ စူဠာကပ္ပနမင်္ဂလေပိ သာရိပုတ္တတ္ထေရပ္ပမုခါနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ အပ္ပေါဒကမဓုပါယသမေဝ အဒံသု.

ဒါရကော ဝုဒ္ဓိမနွာယ သတ္တဝဿိကကာလေ မာတရံ အာဟ – ‘‘အမ္မ၊ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ တာတ၊ ပုဗ္ဗေဝါဟံ ‘န မယာ ပုတ္တဿ အဇ္ဈာသယော ဘိန္ဒိတဗ္ဗော’တိ မနံ အကာသိံ၊ ပဗ္ဗဇ၊ ပုတ္တာ’’တိ ထေရံ နိမန္တာပေတွာ တဿ အာဂတဿ ဘိက္ခဉ္စ ဒတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ဒါသော ‘ပဗ္ဗဇိဿာမီ’တိ ဝဒတိ၊ ဣမံ အာဒါယ သာယံ ဝိဟာရံ အာဂမိဿာမာ’’တိ ထေရံ ဥယျောဇေတွာ သာယနှသမယေ မဟန္တေန သက္ကာရသမ္မာနေန ပုတ္တံ အာဒါယ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ထေရဿ နိယျာဒေသိ. ထေရော တေန သဒ္ဓိံ ကထေသိ – ‘‘တိဿ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ ဒုက္ကရာ၊ ဥဏှေန အတ္ထေ သတိ သီတံ လဘတိ၊ သီတေန အတ္ထေ သတိ ဥဏှံ လဘတိ၊ ပဗ္ဗဇိတာ ကိစ္ဆေန ဇီဝန္တိ၊ တွဉ္စ သုခေဓိတော’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ အဟံ တုမှေဟိ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ သဗ္ဗံ ကာတုံ သက္ခိဿာမီ’’တိ. ထေရော ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတွာ တဿ ပဋိကူလမနသိကာရဝသေန တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေသိ. သကလမ္ပိ ဟိ ဒွတ္တိံသာကာရံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. သဗ္ဗံ ကထေတုံ အသက္ကောန္တေန ပန တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတဗ္ဗမေဝ. ဣဒဉှိ ကမ္မဋ္ဌာနံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အဝိဇဟိတမေဝ. ကေသာဒီသု ဧကေကကောဋ္ဌာသေသု အရဟတ္တံ ပတ္တာနံ ဘိက္ခူနမ္ပိ ဘိက္ခုနီနမ္ပိ ဥပါသကာနမ္ပိ ဥပါသိကာနမ္ပိ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. အဗျတ္တာ ဘိက္ခူ ပန ပဗ္ဗဇေန္တာ အရဟတ္တဿူပနိဿယံ နာသေန္တိ. တသ္မာ ထေရော ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဒသသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ.

မာတာပိတရော ပုတ္တဿ ပဗ္ဗဇိတသက္ကာရံ ကရောန္တာ သတ္တာဟံ ဝိဟာရေယေဝ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အပ္ပေါဒကမဓုပါယသမေဝ အဒံသု. ဘိက္ခူပိ ‘‘နိဗဒ္ဓံ အပ္ပေါဒကမဓုပါယသံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န သက္ကောမာ’’တိ ဥဇ္ဈာယိံသု. တဿပိ မာတာပိတရော သတ္တမေ ဒိဝသေ သာယံ ဂေဟံ အဂမံသု. သာမဏေရော အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. သာဝတ္ထိဝါသိနော ‘‘သာမဏေရော ကိရ အဇ္ဇ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿတိ၊ သက္ကာရမဿ ကရိဿာမာ’’တိ ပဉ္စဟိ သာဋကသတေဟိ စုမ္ဗဋကာနိ ကတွာ ပဉ္စ ပိဏ္ဍပါတသတာနိ သဇ္ဇေတွာ အာဒါယ ပဋိပထေ ဌတွာ အဒံသု၊ ပုနဒိဝသေ ဝိဟာရဿ ဥပဝနံ အာဂန္တွာ အဒံသု. ဧဝံ သာမဏေရော ဒွီဟေဝ ဒိဝသေဟိ သာဋကသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပိဏ္ဍပါတသဟဿံ လဘိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါပေသိ. ဗြာဟ္မဏကာလေ ဒိန္နထူလသာဋကဿ ကိရေသ နိဿန္ဒော. အထဿ ဘိက္ခူ ‘‘ပိဏ္ဍပါတဒါယကတိဿော’’တိ နာမံ ကရိံသု.

ပုနေကဒိဝသံ သာမဏေရော သီတကာလေ ဝိဟာရစာရိကံ စရန္တော ဘိက္ခူ တတ္ထ တတ္ထ အဂ္ဂိသာလာဒီသု ဝိသိဗ္ဗေန္တေ ဒိသွာ အာဟ – ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ဝိသိဗ္ဗေန္တာ နိသိန္နာတ္ထာ’’တိ? ‘‘သီတံ နော ပီဠေတိ သာမဏေရော’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ သီတကာလေ နာမ ကမ္ဗလံ ပါရုပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သော ဟိ သီတံ ပဋိဗာဟိတုံ သမတ္ထော’’တိ. သာမဏေရ ‘‘တွံ မဟာပုညော ကမ္ဗလံ လဘေယျာသိ၊ အမှာကံ ကုတော ကမ္ဗလော’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ကမ္ဗလတ္ထိကာ မယာ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ သကလဝိဟာရေ အာရောစာပေသိ. အထ ဘိက္ခူ ‘‘သာမဏေရေန သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ကမ္ဗလံ အာဟရိဿာမာ’’တိ သတ္တဝဿိကသာမဏေရံ နိဿာယ သဟဿမတ္တာ ဘိက္ခူ နိက္ခမိံသု. သော ‘‘ဧတ္တကာနံ ဘိက္ခူနံ ကုတော ကမ္ဗလံ လဘိဿာမီ’’တိ စိတ္တမ္ပိ အနုပ္ပါဒေတွာ တေ အာဒါယ နဂရာဘိမုခေါ ပါယာသိ. သုဒိန္နဿ ဟိ ဒါနဿ ဧဝရူပေါ အာနုဘာဝေါ ဟောတိ. သော ဗဟိနဂရေယေဝ ဃရပဋိပါဋိယာ စရန္တော ပဉ္စ ကမ္ဗလသတာနိ လဘိတွာ အန္တောနဂရံ ပါဝိသိ. မနုဿာ ဣတော စိတော စ ကမ္ဗလေ အာဟရန္တိ.

ဧကော ပန ပုရိသော အာပဏဒွါရေန အာဂစ္ဆန္တော ပဉ္စ ကမ္ဗလသတာနိ ပသာရေတွာ နိသိန္နံ ဧကံ အာပဏိကံ ဒိသွာ အာဟ – ‘‘အမ္ဘော၊ ဧကော သာမဏေရော ကမ္ဗလေ သံဟရန္တော အာဂစ္ဆတိ၊ တဝ ကမ္ဗလေ ပဋိစ္ဆာဒေဟီ’’တိ? ‘‘ကိံ ပန သော ဒိန္နကေ ဂဏှာတိ၊ ဥဒါဟု အဒိန္နကေ’’တိ? ‘‘ဒိန္နကေ ဂဏှာတီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ သစေ ဣစ္ဆာမိ၊ ဒဿာမိ၊ နော စေ၊ န ဒဿာမိ၊ ဂစ္ဆ တွ’’န္တိ ဥယျောဇေသိ. မစ္ဆရိနော ဟိ အန္ဓဗာလာ ဧဝရူပေသု ဒါနံ ဒဒမာနေသု မစ္ဆရာယိတွာ အသဒိသဒါနံ ဒိသွာ မစ္ဆရာယန္တော ကာဠော (ဓ. ပ. ၁၇၇) ဝိယ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. အာပဏိကော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ပုရိသော အတ္တနော ဓမ္မတာယ အာဂစ္ဆမာနော ‘တဝ ကမ္ဗလေ ပဋိစ္ဆာဒေဟီ’တိ မံ အာဟ. ‘သစေပိ သော ဒိန္နကံ ဂဏှာ’တိ၊ အဟံ ပန ‘မမ သန္တကံ သစေ ဣစ္ဆာမိ၊ ဒဿာမိ၊ နော စေ၊ န ဒဿာမီ’တိ အဝစံ၊ ဒိဋ္ဌကံ ပန အဒေန္တဿ လဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အတ္တနော သန္တကံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တဿ ဒေါသော နတ္ထိ၊ ဣမေသု ပဉ္စကမ္ဗလသတေသု ဒွေ ကမ္ဗလာနိ သတသဟဿဂ္ဃနိကာနိ၊ ဣမာနေဝ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဒွေပိ ကမ္ဗလေ ဒသာယ ဒသံ သမ္ဗန္ဓိတွာ တေသံ အန္တရေ ပက္ခိပိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေသိ. သာမဏေရောပိ ဘိက္ခုသဟဿေန သဒ္ဓိံ တံ ပဒေသံ ပါပုဏိ. အာပဏိကဿ သာမဏေရံ ဒိသွာဝ ပုတ္တသိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ သကလသရီရံ သိနေဟေန ပရိပုဏ္ဏံ အဟောသိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘တိဋ္ဌတု ကမ္ဗလာနိ၊ ဣမံ ဒိသွာ ဟဒယမံသမ္ပိ ဒါတုံ ယုတ္တ’’န္တိ. တေ ဒွေပိ ကမ္ဗလေ နီဟရိတွာ သာမဏေရဿ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ဝန္ဒိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ တယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဿ ဘာဂီ အဿ’’န္တိ အဝစ. သောပိဿ ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ အနုမောဒနံ အကာသိ.

သာမဏေရော အန္တောနဂရေပိ ပဉ္စ ကမ္ဗလသတာနိ လဘိ. ဧဝံ ဧကဒိဝသံယေဝ ကမ္ဗလသဟဿံ လဘိတွာ ဘိက္ခုသဟဿဿ အဒါသိ. အထဿ ကမ္ဗလဒါယကတိဿတ္ထေရောတိ နာမံ ကရိံသု. ဧဝံ နာမကရဏဒိဝသေ ဒိန္နကမ္ဗလော သတ္တဝဿိကကာလေ ကမ္ဗလသဟဿဘာဝံ ပါပုဏိ. ဗုဒ္ဓသာသနဉှိ ဌပေတွာ နတ္ထညံ တံ ဌာနံ၊ ယတ္ထ အပ္ပံ ဒိန္နံ ဗဟုံ ဟောတိ၊ ဗဟုံ ဒိန္နံ ဗဟုတရံ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘တထာရူပေါယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုသံဃော၊ ယထာရူပေ ဘိက္ခုသံဃေ အပ္ပံ ဒိန္နံ ဗဟုံ ဟောတိ၊ ဗဟုံ ဒိန္နံ ဗဟုတရ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၁၄၆) –

ဧဝံ သာမဏေရော ဧကကမ္ဗလဿ နိဿန္ဒေန သတ္တဝဿိကောဝ ကမ္ဗလသဟဿံ လဘိ. တဿ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တဿ အဘိက္ခဏံ ဉာတိဒါယကာ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ကထာသလ္လာပံ ကရောန္တိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ဣဓ ဝသန္တေန ဉာတိဒါယကေသု အာဂန္တွာ ကထေန္တေသု အကထေတုမ္ပိ န သက္ကာ၊ ဧတေဟိ သဒ္ဓိံ ကထာပပဉ္စေန အတ္တနော ပတိဋ္ဌံ ကာတုံ န သက္ကာ၊ ယံနူနာဟံ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အရညံ ပဝိသေယျ’’န္တိ. သော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ယာဝ အရဟတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ ဥပဇ္ဈာယံ ဝန္ဒိတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝိဟာရာ နိက္ခမိတွာ ‘‘သစေ အာသန္နဋ္ဌာနေ ဝသိဿာမိ၊ ဉာတကာ မံ ပက္ကောသိဿန္တီ’’တိ ဝီသတိ ယောဇနသတံ မဂ္ဂံ အဂမာသိ. အထေကေန ဂါမဒွါရေန ဂစ္ဆန္တော ဧကံ မဟလ္လကပုရိသံ ဒိသွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ မဟာဥပါသက၊ ဣမသ္မိံ ပဒေသေ ဝသန္တာနံ အာရညကဝိဟာရော အတ္ထီ’’တိ? ‘‘အတ္ထိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ မေ မဂ္ဂံ အာစိက္ခာဟီ’’တိ. မဟလ္လကဥပါသကဿ ပန တံ ဒိသွာဝ ပုတ္တသိနေဟော ဥဒပါဒိ. အထဿ တတ္ထေဝ ဌိတော အနာစိက္ခိတွာ ‘‘ဧဟိ၊ ဘန္တေ၊ အာစိက္ခိဿာမိ တေ’’တိ ဂဟေတွာ အဂမာသိ. သာမဏေရော တေန သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ နာနာပုပ္ဖဖလပဋိမဏ္ဍိတေ ရုက္ခပဗ္ဗတပဒေသေ ဒိသွာ ‘‘အယံ၊ ဥပါသက၊ ကိံ ပဒေသော နာမ၊ အယံ ဥပါသက ကိံ ပဒေသော နာမာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သောပိဿ တေသံ နာမာနိ အာစိက္ခန္တော အာရညကဝိဟာရံ ပတွာ ‘‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဖာသုကဋ္ဌာနံ၊ ဣဓေဝ ဝသာဟီ’’တိ ဝတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ကော နာမော တွ’’န္တိ နာမံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အဟံ ဝနဝါသီတိဿော နာမ ဥပါသကာ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘သွေ အမှာကံ ဂါမေ ဘိက္ခာယ စရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ နိဝတ္တိတွာ အန္တောဂါမမေဝ ဂတော. ‘‘ဝနဝါသီတိဿော နာမ ဝိဟာရံ အာဂတော၊ တဿ ယာဂုဘတ္တာဒီနိ ပဋိယာဒေထာ’’တိ မနုဿာနံ အာရောစေသိ.

သာမဏေရော ပဌမမေဝ တိဿော နာမ ဟုတွာ တတော ပိဏ္ဍပါတဒါယကတိဿော ကမ္ဗလဒါယကတိဿော ဝနဝါသီတိဿောတိ တီဏိ နာမာနိ လဘိတွာ သတ္တဝဿဗ္ဘန္တရေ စတ္တာရိ နာမာနိ လဘိ. သော ပုနဒိဝသေ ပါတောဝ တံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. မနုဿာ ဘိက္ခံ ဒတွာ ဝန္ဒိံသု. သာမဏေရော ‘‘သုခိတာ ဟောထ၊ ဒုက္ခာ မုစ္စထာ’’တိ အာဟ. ဧကမနုဿောပိ တဿ ဘိက္ခံ ဒတွာ ပုန ဂေဟံ ဂန္တုံ နာသက္ခိ၊ သဗ္ဗေဝ ဩလောကေန္တာ အဋ္ဌံသု. သောပိ အတ္တနော ယာပနမတ္တမေဝ ဂဏှိ. သကလဂါမဝါသိနော တဿ ပါဒမူလေ ဥရေန နိပဇ္ဇိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေသု ဣမံ တေမာသံ ဣဓ ဝသန္တေသု မယံ တီဏိ သရဏာနိ ဂဟေတွာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာယ မာသဿ အဋ္ဌ ဥပေါသထကမ္မာနိ ဥပဝသိဿာမ၊ ဣဓ ဝသနတ္ထာယ နော ပဋိညံ ဒေထာ’’တိ. သော ဥပကာရံ သလ္လက္ခေတွာ တေသံ ပဋိညံ ဒတွာ နိဗဒ္ဓံ တတ္ထေဝ ပိဏ္ဍပါတစာရံ စရိ. ဝန္ဒိတဝန္ဒိတက္ခဏေ စ ‘‘သုခိတာ ဟောထ၊ ဒုက္ခာ မုစ္စထာ’’တိ ပဒဒွယမေဝ ကထေတွာ ပက္ကာမိ. သော တတ္ထေဝပဌမမာသဉ္စ ဒုတိယမာသဉ္စ ဝီတိနာမေတွာ တတိယမာသေ ဂစ္ဆန္တေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

အထဿ ပဝါရေတွာ ဝုဋ္ဌဝဿကာလေ ဥပဇ္ဈာယော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ တိဿသာမဏေရဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ. ‘‘ဂစ္ဆ၊ သာရိပုတ္တာ’’တိ. သော အတ္တနော ပရိဝါရေ ပဉ္စသတေ ဘိက္ခူ အာဒါယ ပက္ကန္တော၊ ‘‘အာဝုသော မောဂ္ဂလ္လာန၊ အဟံ တိဿသာမဏေရဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ‘‘အဟမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိ. ဧတေနုပါယေန မဟာကဿပတ္ထေရော အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော ဥပါလိတ္ထေရော ပုဏ္ဏတ္ထေရောတိ သဗ္ဗေ မဟာသာဝကာ ပဉ္စဟိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိံသု. သဗ္ဗေပိ မဟာသာဝကာနံ ပရိဝါရာ စတ္တာလီသ ဘိက္ခုသဟဿာနိ အဟေသုံ. တေ ဝီသတိယောဇနသတံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဂေါစရဂါမံ သမ္ပတ္တာ. သာမဏေရဿ နိဗဒ္ဓူပဋ္ဌာကော ဥပါသကော ဒွါရေယေဝ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဝန္ဒိ.

အထ နံ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ပုစ္ဆိ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ၊ ဥပါသက၊ ဣမသ္မိံ ပဒေသေ အာရညကဝိဟာရော’’တိ? ‘‘အတ္ထိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘သဘိက္ခုကော၊ အဘိက္ခုကော’’တိ? ‘‘သဘိက္ခုကော၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကော နာမော တတ္ထ ဝသတီ’’တိ? ‘‘ဝနဝါသီတိဿော၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ မဂ္ဂံ နော အာစိက္ခာ’’တိ. ‘‘ကေ တုမှေ၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘မယံ သာမဏေရဿ သန္တိကံ အာဂတာ’’တိ. ဥပါသကော ဩလောကေတွာ ဓမ္မသေနာပတိံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေပိ မဟာသာဝကေ သဉ္ဇာနိတွာ နိရန္တရံ ပီတိယာ ဖုဋ္ဌသရီရော ဟုတွာ ‘‘တိဋ္ဌထ တာဝ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝေဂေန ဂါမံ ပဝိသိတွာ ‘‘ဧတေ၊ အယျာ၊ သာရိပုတ္တတ္ထေရံ အာဒိံ ကတွာ အသီတိ မဟာသာဝကာ အတ္တနော အတ္တနော ပရိဝါရေဟိ သဒ္ဓိံ သာမဏေရဿ သန္တိကံ အာဂတာ၊ မဉ္စပီဌပစ္စတ္ထရဏဒီပတေလာဒီနိ ဂဟေတွာ ဝေဂေန နိက္ခမထာ’’တိ ဥဂ္ဃေါသေသိ. မနုဿာ ‘‘တာဝဒေဝ မဉ္စာဒီနိ ဂဟေတွာ ထေရာနံ ပဒါနုပဒိကာ ဟုတွာ ထေရေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိံသု. သာမဏေရော ဘိက္ခုသံဃံ သဉ္ဇာနိတွာ ကတိပယာနံ မဟာထေရာနံ ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝတ္တမကာသိ. တဿ ထေရာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ သံဝိဒဟန္တဿ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေန္တဿေဝ အန္ဓကာရော ဇာတာ’’တိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဥပါသကေ အာဟ – ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဥပါသကာ၊ တုမှာကံ အန္ဓကာရော ဇာတော’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ အဇ္ဇ ဓမ္မဿဝနဒိဝသော၊ န မယံ ဂမိဿာမ၊ ဓမ္မံ သုဏိဿာမ၊ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဓမ္မဿဝနမ္ပိ နတ္ထီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ သာမဏေရ၊ ဒီပံ ဇာလေတွာ ဓမ္မဿဝနဿ ကာလံ ဃောသေဟီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ. အထ နံ ထေရော အာဟ – ‘‘တိဿ တဝ ဥပဋ္ဌာကာ ‘ဓမ္မံ သောတုကာမာမှာ’တိ ဝဒန္တိ၊ ကထေဟိ တေသံ ဓမ္မ’’န္တိ. ဥပါသကာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဥဋ္ဌာယ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အမှာကံ အယျော ‘သုခိတာ ဟောထ၊ ဒုက္ခာ မုစ္စထာ’တိ ဣမာနိ ဒွေ ပဒါနိ ဌပေတွာ အညံ ဓမ္မကထံ န ဇာနာတိ၊ အမှာကံ အညံ ဓမ္မကထိကံ ဒေထာ’’တိ ဝဒိံသု. ‘‘သာမဏေရော ပန အရဟတ္တံ ပတွာပိ နေဝ တေသံ ဓမ္မကထံ ကထေသီ’’တိ.

တဒါ ပန နံ ဥပဇ္ဈာယော၊ ‘‘သာမဏေရ၊ ကထံ ပန သုခိတာ ဟောန္တိ၊ ‘ကထံ ပန ဒုက္ခာ မုစ္စန္တီ’တိ ဣမေသံ နော ဒွိန္နံ ပဒါနံ အတ္ထံ ကထေဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ စိတ္တဗီဇနိံ ဂဟေတွာ ဓမ္မာသနံ အာရုယှ ပဉ္စဟိ နိကာယေဟိ အတ္ထဉ္စ ကာရဏဉ္စ အာကဍ္ဎိတွာ ဃနဝဿံ ဝဿန္တော စာတုဒ္ဒီပကမဟာမေဃော ဝိယ ခန္ဓဓာတုအာယတနဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ဝိဘဇန္တော အရဟတ္တကူဋေန ဓမ္မကထံ ကထေတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဧဝံ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿ သုခံ ဟောတိ၊ အရဟတ္တံ ပတ္တောယေဝ ဒုက္ခာ မုစ္စတိ၊ သေသဇနာ ဇာတိဒုက္ခာဒီဟိ စေဝ နိရယဒုက္ခာဒီဟိ စ န ပရိမုစ္စန္တီ’’တိ အာဟ. ‘‘သာဓု၊ သာမဏေရ၊ သုကထိတော တေ ပဋိဘာဏော၊ ဣဒါနိ သရဘညံ ဘဏာဟီ’’တိ. သော သရဘညမ္ပိ ဘဏိ. အရုဏေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ သာမဏေရဿ ဥပဋ္ဌာကမနုဿာ ဒွေ ဘာဂါ အဟေသုံ. ဧကစ္စေ ‘‘န ဝတ နော ဣတော ပုဗ္ဗေ ဧဝရူပေါ ကက္ခဠော ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော. ကထဉှိ နာမ ဧဝရူပံ ဓမ္မကထံ ဇာနန္တော ဧတ္တကံ ကာလံ မာတာပိတုဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တာနံ မနုဿာနံ ဧကမ္ပိ ဓမ္မပဒံ န ကထေသီ’’တိ ကုဇ္ဈိံသု. ဧကစ္စေ ‘‘လာဘာ ဝတ နော၊ ယေ မယံ ဧဝရူပံ ဘဒန္တံ ဂုဏံ ဝါ အဂုဏံ ဝါ အဇာနန္တာပိ ဥပဋ္ဌဟိမှ၊ ဣဒါနိ စ ပနဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သောတုံ လဘိမှာ’’တိ တုဿိံသု.

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ တံ ဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ဝနဝါသီတိဿဿ ဥပဋ္ဌာကေ အတ္တနော ဉာဏဇာလဿ အန္တော ပဝိဋ္ဌေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ဣမမတ္ထံ ဥပဓာရေသိ ‘‘ဝနဝါသီတိဿသာမဏေရဿ ဥပဋ္ဌာကာ ဧကစ္စေ တုဋ္ဌာ၊ ဧကစ္စေ ကုဒ္ဓါ၊ မယှံ ပုတ္တဿ ပန သာမဏေရဿ ကုဒ္ဓါ နိရယဘာဂိနော ဘဝိဿန္တိ၊ ဂန္တဗ္ဗမေဝ တတ္ထ မယာ၊ မယိ ဂတေ သဗ္ဗေပိ တေ သာမဏေရေ မေတ္တစိတ္တံ ကတွာ ဒုက္ခာ မုစ္စိဿန္တီ’’တိ. တေပိ မနုဿာ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ ဂါမံ ဂန္တွာ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ယာဂုဘတ္တာဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ အာသနာနိ ပညာပေတွာ သံဃဿ အာဂမနမဂ္ဂံ ဩလောကေန္တာ နိသီဒိံသု. ဘိက္ခူပိ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တာ သာမဏေရံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကိံ၊ တိဿ၊ တွံ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဂမိဿသိ၊ ဥဒါဟု ပစ္ဆာ’’တိ? ‘‘မမ ဂမနဝေလာယမေဝ ဂမိဿာမိ၊ ဂစ္ဆထ တုမှေ၊ ဘန္တေ’’တိ. ဘိက္ခူ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ပဝိသိံသု.

သတ္ထာ ဇေတဝနသ္မိံယေဝ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တမာဒါယ ဧကစိတ္တက္ခဏေနေဝ ဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ ပုရတော ဌိတမေဝ အတ္တာနံ ဒဿေသိ. ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အာဂတော’’တိ သကလဂါမော သင်္ခုဘိတွာ ဧကကောလာဟလော အဟောသိ. မနုဿာ ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုံ ဒတွာ ခဇ္ဇကံ အဒံသု. သာမဏေရော ဘတ္တေ အနိဋ္ဌိတေယေဝ အန္တောဂါမံ ပါဝိသိ. ဂါမဝါသိနော နီဟရိတွာ တဿ သက္ကစ္စံ ဘိက္ခံ အဒံသု. သော ယာပနမတ္တံ ဂဟေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပတ္တံ ဥပနာမေသိ. သတ္ထာ ‘‘အာဟရ၊ တိဿာ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ‘‘ပဿ၊ သာရိပုတ္တ၊ တဝ သာမဏေရဿ ပတ္တ’’န္တိ ထေရဿ ဒဿေသိ. ထေရော သတ္ထု ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ သာမဏေရဿ ဒတွာ ‘‘ဂစ္ဆ၊ အတ္တနော ပတ္တဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ ဘတ္တကိစ္စံ ကရောဟီ’’တိ အာဟ.

ဂါမဝါသိနော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အနုမောဒနံ ယာစိံသု. သတ္ထာ အနုမောဒနံ ကရောန္တော ဧဝမာဟ – ‘‘လာဘာ ဝတ ဝေါ ဥပါသကာ၊ ယေ တုမှေ အတ္တနော ကုလူပကံ သာမဏေရံ နိဿာယ သာရိပုတ္တံ မောဂ္ဂလ္လာနံ ကဿပံ အနုရုဒ္ဓန္တိ အသီတိမဟာသာဝကေ ဒဿနာယ လဘထ၊ အဟမ္ပိ တုမှာကံ ကုလူပကမေဝ နိဿာယ အာဂတော၊ ဗုဒ္ဓဒဿနမ္ပိ ဝေါ ဣမံ နိဿာယေဝ လဒ္ဓံ၊ လာဘာ ဝေါ၊ သုလဒ္ဓံ ဝေါ’’တိ. မနုဿာ စိန္တယိံသု – ‘‘အဟော အမှာကံ လာဘာ၊ ဗုဒ္ဓါနဉ္စေဝ ဘိက္ခုသံဃဿ စ အာရာဓနသမတ္ထံ အမှာကံ အယျံ ဒဿနာယ လဘာမ၊ ဒေယျဓမ္မဉ္စဿ ဒါတုံ လဘာမာ’’တိ သာမဏေရဿ ကုဒ္ဓါ မနုဿာ တုဿိံသု. တုဋ္ဌာ မနုဿာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသီဒိံသု. အနုမောဒနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသု. သတ္ထာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. မနုဿာ သတ္ထာရံ အနုဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ နိဝတ္တိံသု. သတ္ထာ သာမဏေရေန သဒ္ဓိံ သမဓုရေန ဂစ္ဆန္တော၊ ‘‘သာမဏေရ၊ အယံ ပဒေသော ကောနာမော၊ အယံ ပဒေသော ကောနာမော’’တိ ပုဗ္ဗေ တဿ ဥပါသကေန ဒဿိတပဒေသေ ပုစ္ဆန္တော အဂမာသိ. သာမဏေရောပိ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အယံ ဣတ္ထန္နာမော၊ အယံ ဣတ္ထန္နာမော’’တိ အာစိက္ခမာနောဝ အဂမာသိ. သတ္ထာ တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗတမတ္ထကံ အဘိရုဟိ. တတ္ထ ဌိတာနံ ပန မဟာသမုဒ္ဒေါ ပညာယတိ. သတ္ထာ သာမဏေရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘တိဿ၊ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဌိတော ဣတော စိတော စ ဩလောကေတွာ ကိံ ပဿသီ’’တိ? ‘‘မဟာသမုဒ္ဒံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘မဟာသမုဒ္ဒံ ဒိသွာ ကိံ စိန္တေသီ’’တိ? ‘‘မမ ဒုက္ခိတကာလေ ရောဒန္တဿ စတူဟိ မဟာသမုဒ္ဒေဟိ အတိရေကတရေန အဿုနာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ စိန္တေသိ’’န္တိ. ‘‘သာဓု သာဓု၊ တိဿ၊ ဧဝမေတံ. ဧကေကဿ ဟိ သတ္တဿ ဒုက္ခိတကာလေ ပဂ္ဃရိတအဿူနိ စတူဟိ မဟာသမုဒ္ဒေဟိ အတိရေကတရာနေဝါ’’တိ. ဣဒဉ္စ ပန ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘စတူသု သမုဒ္ဒေသု ဇလံ ပရိတ္တကံ၊

တတော ဗဟုံ အဿုဇလံ အနပ္ပကံ၊

ဒုက္ခေန ဖုဋ္ဌဿ နရဿ သောစနာ၊

ကိံကာရဏာ သမ္မ တုဝံ ပမဇ္ဇသီ’’တိ.

အထ နံ ပုန ပုစ္ဆိ – ‘‘တိဿ၊ ကဟံ ဝသသီ’’တိ? ‘‘ဣမသ္မိံ ပဗ္ဘာရေ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တတ္ထ ပန ဝသန္တော ကိံ စိန္တေသီ’’တိ? ‘‘မယာ မရန္တေန ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကတဿ သရီရနိက္ခေပဿ ပရိစ္ဆေဒေါ ‘နတ္ထီ’တိ စိန္တေသိံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘သာဓု သာဓု၊ တိဿ၊ ဧဝမေတံ. ဣမေသဉှိ သတ္တာနံ ပထဝိယံ နိပဇ္ဇိတွာ အမတဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ –

‘‘ဥပသာဠကနာမာနိ၊ သဟဿာနိ စတုဒ္ဒသ၊

အသ္မိံ ပဒေသေ ဒဍ္ဎာနိ၊ နတ္ထိ လောကေ အနာမတံ.

‘‘ယမှိ သစ္စဉ္စ ဓမ္မော စ၊ အဟိံသာ သံယမော ဒမော၊

ဧတံ အရိယာ သေဝန္တိ၊ ဧတံ လောကေ အနာမတ’’န္တိ. (ဇာ.၁.၂.၃၁-၃၂) –

ဣမံ ဒုကနိပါတေ ဥပသာဠကဇာတကံ ကထေသိ. ဣတိ ပထဝိယံ သရီရနိက္ခေပံ ကတွာ မရန္တေသု သတ္တေသု အမတပုဗ္ဗပဒေသေ မရန္တာ နာမ နတ္ထိ၊ အာနန္ဒတ္ထေရသဒိသာ ပန အမတပုဗ္ဗပဒေသေ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ.

အာနန္ဒတ္ထေရော ကိရ ဝီသဝဿသတိကကာလေ အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကေန္တော ပရိက္ခီဏဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ အာရောစေသိ. တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ရောဟိဏီနဒိယာ ဥဘယတီရဝါသိကေသု မနုဿေသု ဩရိမတီရဝါသိကာ ‘‘မယံ ထေရဿ ဗဟူပကာရာ၊ အမှာကံ သန္တိကေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ ဝဒိံသု. ပရတီရဝါသိကာပိ ‘‘မယံ ထေရဿ ဗဟူပကာရာ၊ အမှာကံ သန္တိကေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ ဝဒိံသု. ထေရော တေသံ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဥဘယတီရဝါသိနော မယှံ ဥပကာရာ၊ ဣမေ နာမ အနုပကာရာတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ သစာဟံ ဩရိမတီရေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ၊ ပရတီရဝါသိနော ဓာတုဂဟဏတ္ထံ တေဟိ သဒ္ဓိံ ကလဟံ ကရိဿန္တိ. သစေ ပရတီရေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ၊ ဩရိမတီရဝါသိနောပိ တထာ ကရိဿန္တိ၊ ကလဟော ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ မံ နိဿာယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ ဝူပသမမာနောပိ မံ နိဿာယေဝ ဝူပသမိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဩရိမတီရဝါသိနောပိ မယှံ ဥပကာရာ၊ ပရတီရဝါသိနောပိ မယှံ ဥပကာရာ၊ အနုပကာရာပိ နာမ နတ္ထိ၊ ဩရိမတီရဝါသိနော ဩရိမတီရေယေဝ သန္နိပတန္တု၊ ပရတီရဝါသိနောပိ ပရတီရေယေဝါ’’တိ အာဟ. တတော သတ္တမေ ဒိဝသေ မဇ္ဈေနဒိယာ သတ္တတာလပ္ပမာဏေ အာကာသေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ကထေတွာ ‘‘မမ သရီရံ မဇ္ဈေ ဘိဇ္ဇိတွာ ဧကော ဘာဂေါ ဩရိမတီရေ ပတတု၊ ဧကော ဘာဂေါ ပရတီရေ’’တိ အဓိဋ္ဌာယ ယထာနိသိန္နောဝ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိ၊ ဇာလာ ဥဋ္ဌဟိံသု. သရီရံ မဇ္ဈေ ဘိဇ္ဇိတွာ ဧကော ဘာဂေါ ဩရိမတီရေ ပတိ၊ ဧကော ဘာဂေါ ပရတီရေ. တတော မဟာဇနော ပရိဒေဝိ၊ ပထဝိဥန္ဒြိယနသဒ္ဒေါ ဝိယ အာရောဒနသဒ္ဒေါ အဟောသိ. သတ္ထု ပရိနိဗ္ဗာနေ အာရောဒနသဒ္ဒတောပိ ကာရုညတရော အဟောသိ. မနုဿာ စတ္တာရော မာသေ ရောဒန္တာ ပရိဒေဝန္တာ ‘‘သတ္ထု ပတ္တစီဝရဂ္ဂါဟကေ တိဋ္ဌန္တေ သတ္ထု ဌိတကာလော ဝိယ နော အဟောသိ၊ ဣဒါနိ နော သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ ဝိပ္ပလပန္တာ ဝိရဝန္တာ ဝိစရိံသူတိ.

ပုန သတ္ထာ သာမဏေရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘တိဿ၊ ဣမသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဒီပိအာဒီနံ သဒ္ဒေန ဘာယသိ၊ န ဘာယသီ’’တိ? ‘‘န ဘာယာမိ ဘဂဝါ၊ အပိစ ခေါ ပန မေ ဧတေသံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဝနရတိ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတွာ သဋ္ဌိမတ္တာဟိ ဂါထာဟိ ဝနဝဏ္ဏနံ နာမ ကထေသိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘တိဿာ’’တိ အာမန္တေသိ. ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘မယံ ဂစ္ဆာမ၊ တွံ ဂမိဿသိ၊ နိဝတ္တိဿသီ’’တိ. ‘‘မယှံ ဥပဇ္ဈာယေ မံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တေ ဂမိဿာမိ၊ နိဝတ္တေန္တေ နိဝတ္တိဿာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ. သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပက္ကာမိ. သာမဏေရဿ ပန နိဝတ္တိတုမေဝ အဇ္ဈာသယော၊ ထေရော တံ ဉတွာ ‘‘တိဿ၊ သစေ နိဝတ္တိတုကာမော၊ နိဝတ္တာ’’တိ အာဟ. သော သတ္ထာရဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ဝန္ဒိတွာ နိဝတ္တိ. သတ္ထာ ဇေတဝနမေဝ အဂမာသိ.

ဘိက္ခူနံ ဓမ္မသဘာယံ ကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘အဟော ဝတ ဝနဝါသီတိဿသာမဏေရော ဒုက္ကရံ ကရောတိ၊ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယဿ ဉာတကာ သတ္တသု မင်္ဂလေသု ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ အပ္ပေါဒကမဓုပါယသမေဝ အဒံသု၊ ပဗ္ဗဇိတကာလေ အန္တောဝိဟာရေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတ္တ ဒိဝသာနိ အပ္ပေါဒကမဓုပါယသမေဝ အဒံသု. ပဗ္ဗဇိတွာ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ အန္တောဂါမံ ပဝိသန္တော ဒွီဟေဝ ဒိဝသေဟိ သာဋကသဟဿေန သဒ္ဓိံ ပိဏ္ဍပါတသဟဿံ လဘိ၊ ပုနေကဒိဝသံ ကမ္ဗလသဟဿံ လဘိ. ဣတိဿ ဣဓ ဝသနကာလေ မဟာလာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ ဣဒါနိ ဧဝရူပံ လာဘသက္ကာရံ ဆဍ္ဍေတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ မိဿကာဟာရေန ယာပေတိ၊ ဒုက္ကရကာရကော ဝတ တိဿသာမဏေရော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ၊ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာမ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လာဘူပနိသာ နာမေသာ အညာ၊ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ ပဋိပဒါ အညာ. ‘ဧဝံ လာဘံ လဘိဿာမီ’တိ ဟိ အာရညိကာဒိဓုတင်္ဂသမာဒါနဝသေန လာဘူပနိသံ ရက္ခန္တဿ ဘိက္ခုနော စတ္တာရော အပါယာ ဝိဝဋဒွါရာ ဧဝ တိဋ္ဌန္တိ၊ နိဗ္ဗာနဂါမိနိယာ ပန ပဋိပဒါယ ဥပ္ပန္နံ လာဘသက္ကာရံ ပဟာယ အရညံ ပဝိသိတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော အရဟတ္တံ ဂဏှာတီ’’တိ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၇၅. ‘‘အညာ ဟိ လာဘူပနိသာ၊ အညာ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ၊

ဧဝမေတံ အဘိညာယ၊ ဘိက္ခု ဗုဒ္ဓဿ သာဝကော၊

သက္ကာရံ နာဘိနန္ဒေယျ၊ ဝိဝေကမနုဗြူဟယေ’’တိ.

တတ္ထ အညာ ဟိ လာဘူပနိသာ၊ အညာ နိဗ္ဗာနဂါမိနီတိ လာဘူပနိသာ နာမေသာ အညာ ဧဝ၊ အညာ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ ပဋိပဒါ. လာဘုပ္ပါဒကေန ဟိ ဘိက္ခုနာ ထောကံ အကုသလကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ကာယဝင်္ကာဒီနိ ကာတဗ္ဗာနိ ဟောန္တိ. ယသ္မိဉှိ ကာလေ ကာယဝင်္ကာဒီသု ကိဉ္စိ ကရောတိ၊ တဒါ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပါယသပါတိယဉှိ ဝင်္ကံ အကတွာ ဥဇုကမေဝ ဟတ္ထံ ဩတာရေတွာ ဥက္ခိပန္တဿ ဟတ္ထော မက္ခိတမတ္တကောဝ ဟောတိ၊ ဝင်္ကံ ကတွာ ဩတာရေတွာ ဥက္ခိပန္တဿ ပန ပါယသပိဏ္ဍံ ဥဒ္ဓရန္တောဝ နိက္ခမတိ၊ ဧဝံ ကာယဝင်္ကာဒီနိ ကရဏကာလေယေဝ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ အဓမ္မိကာ လာဘူပနိဿာ နာမ. ဥပဓိသမ္ပဒါ စီဝရဓာရဏံ ဗာဟုသစ္စံ ပရိဝါရော အရညဝါသောတိ ဧဝရူပေဟိ ပန ကာရဏေဟိ ဥပ္ပန္နော လာဘော ဓမ္မိကော နာမ ဟောတိ. နိဗ္ဗာနဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပူရေန္တေန ပန ဘိက္ခုနာ ကာယဝင်္ကာဒီနိ ပဟာတဗ္ဗာနိ. အနန္ဓေနေဝ အန္ဓေန ဝိယ၊ အမူဂေနေဝ မူဂေန ဝိယ၊ အဗဓိရေနေဝ ဗဓိရေန ဝိယ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အသဌေန အမာယေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝမေတန္တိ ဧတံ လာဘုပ္ပါဒနံ ပဋိပဒဉ္စ နိဗ္ဗာနဂါမိနိံ ပဋိပဒဉ္စ ဧဝံ ဉတွာ သဗ္ဗေသံ သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မာနံ ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန ဗုဒ္ဓဿ သဝနန္တေ ဇာတဋ္ဌေန ဩဝါဒါနုသာသနိံ ဝါ သဝနဋ္ဌေန သာဝကော ဘိက္ခု အဓမ္မိကံ စတုပစ္စယသက္ကာရံ နာဘိနန္ဒေယျ၊ န စေဝ ဓမ္မိကံ ပဋိက္ကောသေယျ၊ ကာယဝိဝေကာဒိကံ ဝိဝေကံ အနုဗြူဟယေ. တတ္ထ ကာယဝိဝေကောတိ ကာယဿ ဧကီဘာဝေါ. စိတ္တဝိဝေကောတိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော. ဥပဓိဝိဝေကောတိ နိဗ္ဗာနံ. တေသု ကာယဝိဝေကော ဂဏသင်္ဂဏိကံ ဝိနောဒေတိ၊ စိတ္တဝိဝေကော ကိလေသသင်္ဂဏိကံ ဝိနောဒေတိ၊ ဥပဓိဝိဝေကော သင်္ခါရသင်္ဂဏိကံ ဝိနောဒေတိ. ကာယဝိဝေကော စိတ္တဝိဝေကဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ စိတ္တဝိဝေကော ဥပဓိဝိဝေကဿ ပစ္စယော ဟောတိ. ဝုတ္တမ္ပိဟေတံ –

‘‘ကာယဝိဝေကော စ ဝိဝေကဋ္ဌကာယာနံ နေက္ခမ္မာဘိရတာနံ၊ စိတ္တဝိဝေကော စ ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာနံ၊ ဥပဓိဝိဝေကော စ နိရုပဓီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိသင်္ခါရဂတာန’’န္တိ (မဟာနိ. ၁၅၀). –

ဣမံ တိဝိဓမ္ပိ ဝိဝေကံ ဗြူဟေယျ ဝဍ္ဎေယျ၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

ဝနဝါသီတိဿသာမဏေရဝတ္ထု ပန္နရသမံ.

ဗာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဉ္စမော ဝဂ္ဂေါ.