၁. အညတရပုရိသဝတ္ထု

ဒီဃာ ဇာဂရတော ရတ္တီတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပသေနဒိကောသလဉ္စေဝ အညတရဉ္စ ပုရိသံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ရာဇာ ကိရ ပသေနဒိ ကောသလော ဧကသ္မိံ ဆဏဒိဝသေ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ သဗ္ဗသေတံ ဧကံ ပုဏ္ဍရီကံ နာမ ဟတ္ထိံ အဘိရုယှ မဟန္တေန ရာဇာနုဘာဝေန နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတိ. ဥဿာရဏာယ ဝတ္တမာနာယ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပေါထိယမာနော မဟာဇနော ပလာယန္တော ဂီဝံ ပရိဝဋ္ဋေတွာပိ ဩလောကေတိယေဝ. ရာဇူနံ ကိရ သုဒိန္နဒါနဿေတံ ဖလံ. အညတရဿာပိ ဒုဂ္ဂတပုရိသဿ ဘရိယာ သတ္တဘူမိကဿ ပါသာဒဿ ဥပရိတလေ ဌိတာ ဧကံ ဝါတပါနကဝါဋံ ဝိဝရိတွာ ရာဇာနံ ဩလောကေတွာဝ အပဂစ္ဆိ. ရညော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝလာဟကန္တရံ ပဝိဋ္ဌော ဝိယ ဥပဋ္ဌာသိ. သော တဿာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ပတနာကာရပ္ပတ္တော ဝိယ ဟုတွာ ခိပ္ပံ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အန္တေပုရံ ပဝိသိတွာ ဧကံ ဝိဿာသကံ အမစ္စံ အာဟ – ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ တေ မယာ ဩလောကိတပါသာဒေါ ဒိဋ္ဌော’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တတ္ထေကံ ဣတ္ထိံ အဒ္ဒသာ’’တိ? ‘‘အဒ္ဒသံ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ဂစ္ဆ၊ တဿာ သသာမိကအသာမိကဘာဝံ ဇာနာဟီ’’တိ. သော ဂန္တွာ တဿာ သသာမိကဘာဝံ ဉတွာ အာဂန္တွာ ရညော ‘‘သသာမိကာ’’တိ အာရောစေသိ. အထ ရညာ ‘‘တေန ဟိ တဿာ သာမိကံ ပက္ကောသာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ သော ဂန္တွာ၊ ‘‘ဧဟိ၊ ဘော၊ ရာဇာ တံ ပက္ကောသတီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ဘရိယံ မေ နိဿာယ ဘယေန ဥပ္ပန္နေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ ရညော အာဏံ ပဋိဗာဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဂန္တွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ရာဇာ ‘‘မံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဥပဋ္ဌာဟီ’’တိ အာဟ. ‘‘အလံ၊ ဒေဝ၊ အဟံ အတ္တနော ကမ္မံ ကတွာ တုမှာကံ သုင်္ကံ ဒဒါမိ၊ ဃရေယေဝ မေ ဇီဝိကာ ဟောတူ’’တိ. ‘‘တဝ သုင်္ကေန မယှံ အတ္ထော နတ္ထိ၊ အဇ္ဇတော ပဋ္ဌာယ မံ ဥပဋ္ဌာဟီ’’တိ တဿ ဖလကဉ္စ အာဝုဓဉ္စ ဒါပေသိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ကဉ္စိဒေဝဿ ဒေါသံ အာရောပေတွာ ဃာတေတွာ ဘရိယံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ. အထ နံ သော မရဏဘယဘီတော အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာသိ.

ရာဇာ တဿ ဒေါသံ အပဿန္တော ကာမပရိဠာဟေ ဝဍ္ဎန္တေ ‘‘ဧကမဿ ဒေါသံ အာရောပေတွာ ရာဇာဏံ ကရိဿာမီ’’တိ ပက္ကောသာပေတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘အမ္ဘော ဣတော ယောဇနမတ္ထကေ နဒိယာ အသုကဋ္ဌာနံ နာမ ဂန္တွာ သာယံ မမ နှာနဝေလာယ ကုမုဒုပ္ပလာနိ စေဝ အရုဏဝတီမတ္တိကဉ္စ အာဟရ. သစေ တသ္မိံ ခဏေ နာဂစ္ဆသိ၊ အာဏံ တေ ကရိဿာမီ’’တိ. သေဝကော ကိရ စတူဟိပိ ဒါသေဟိ ပတိကိဋ္ဌတရော. ဓနက္ကီတာဒယော ဟိ ဒါသာ ‘‘သီသံ မေ ရုဇ္ဇတိ၊ ပိဋ္ဌိ မေ ရုဇ္ဇတီ’’တိ ဝတွာ အစ္ဆိတုံ လဘန္တိယေဝ. သေဝကဿေတံ နတ္ထိ၊ အာဏတ္တကမ္မံ ကာတုမေဝ ဝဋ္ဋတိ. တသ္မာ သော ‘‘အဝဿံ မယာ ဂန္တဗ္ဗံ၊ ကုမုဒုပ္ပလေဟိ သဒ္ဓိံ အရုဏဝတီမတ္တိကာ နာမ နာဂဘဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အဟံ ကုဟိံ လဘိဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော မရဏဘယဘီတော ဝေဂေန ဂေဟံ ဂန္တွာ၊ ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ နိဋ္ဌိတံ မေ ဘတ္တ’’န္တိ အာဟ. ‘‘ဥဒ္ဓနမတ္ထကေ၊ သာမီ’’တိ. သော ယာဝ ဘတ္တံ ဩတရတိ၊ တာဝ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော ဥဠုင်္ကေန ကဉ္ဇိကံ ဟရာပေတွာ ယထာလဒ္ဓေန ဗျဉ္ဇနေန သဒ္ဓိံ အလ္လမေဝ ဘတ္တံ ပစ္ဆိယံ ဩပီဠေတွာ အာဒါယ ယောဇနိကံ မဂ္ဂံ ပက္ခန္ဒော၊ တဿ ဂစ္ဆန္တဿေဝ ဘတ္တံ ပက္ကံ အဟောသိ. သော အနုစ္ဆိဋ္ဌံ ကတွာဝ ထောကံ ဘတ္တံ အပနေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ဧကံ အဒ္ဓိကံ ဒိသွာ မယာ အပနေတွာ ဌပိတံ ထောကံ အနုစ္ဆိဋ္ဌံ ဘတ္တမေဝ အတ္ထိ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇ သာမီတိ. သော ဂဏှိတွာ ဘုဉ္ဇိ. ဣတရောပိ ဘုဉ္ဇိတွာ ဧကံ ဘတ္တမုဋ္ဌိံ ဥဒကေ ခိပိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ မဟန္တေန သဒ္ဒေန ‘‘ဣမသ္မိံ နဒီပဒေသေ အဓိဝတ္ထာ နာဂါ သုပဏ္ဏာ ဒေဝတာ စ ဝစနံ မေ သုဏန္တု၊ ရာဇာ မယှံ အာဏံ ကာတုကာမော ‘ကုမုဒုပ္ပလေဟိ သဒ္ဓိံ အရုဏဝတီမတ္တိကံ အာဟရာ’တိ မံ အာဏာပေသိ၊ အဒ္ဓိကမနုဿဿ စ မေ ဘတ္တံ ဒိန္နံ၊ တံ သဟဿာနိသံသံ၊ ဥဒကေ မစ္ဆာနံ ဒိန္နံ၊ တံ သတာနိသံသံ. ဧတ္တကံ ပုညဖလံ တုမှာကံ ပတ္တိံ ကတွာ ဒမ္မိ၊ မယှံ ကုမုဒုပ္ပလေဟိ သဒ္ဓိံ အရုဏဝတီမတ္တိကံ အာဟရထာ’’တိ တိက္ခတ္တုံ အနုဿာဝေသိ. တတ္ထ အဓိဝတ္ထော နာဂရာဇာ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ မဟလ္လကဝေသေန တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ ဝဒေသီ’’တိ အာဟ. သော ပုနပိ တထေဝ ဝတွာ ‘‘မယှံ တံ ပတ္တိံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဒေမီ’’တိ အာဟ. ပုနပိ ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဒေမိ၊ သာမီ’’တိ အာဟ. ဧဝံ သော ဒွေ တယော ဝါရေ ပတ္တိံ အာဟရာပေတွာ ကုမုဒုပ္ပလေဟိ သဒ္ဓိံ အရုဏဝတီမတ္တိကံ အဒါသိ.

ရာဇာ ပန စိန္တေသိ – ‘‘မနုဿာ နာမ ဗဟုမာယာ၊ သစေ သော ကေနစိ ဥပါယေန လဘေယျ၊ ကိစ္စံ မေ န နိပ္ဖဇ္ဇေယျာ’’တိ. သော ကာလဿေဝ ဒွါရံ ပိဒဟာပေတွာ မုဒ္ဒိကံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဟရာပေသိ. ဣတရောပိ ပုရိသော ရညော နှာနဝေလာယမေဝါဂန္တွာ ဒွါရံ အလဘန္တော ဒွါရပါလံ ပက္ကောသေတွာ ‘‘ဒွါရံ ဝိဝရာ’’တိ အာဟ. ‘‘န သက္ကာ ဝိဝရိတုံ၊ ရာဇာ ကာလဿေဝ မုဒ္ဒိကံ ဒတွာ ရာဇဂေဟံ အာဟရာပေသီ’’တိ. သော ‘‘ရာဇဒူတော အဟံ၊ ဒွါရံ ဝိဝရာ’’တိ ဝတွာပိ ‘‘ဒွါရံ အလဘန္တော နတ္ထိ မေ ဣဒါနိ ဇီဝိတံ. ကိံ နု ခေါ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဒွါရဿ ဥပရိဥမ္မာရေ မတ္တိကာပိဏ္ဍံ ခိပိတွာ တဿူပရိ ပုပ္ဖါနိ လဂ္ဂေတွာ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တော၊ ‘‘အမ္ဘော၊ နဂရဝါသိနော ရညော မယာ အာဏတ္တိယာ ဂတဘာဝံ ဇာနာထ၊ ရာဇာ မံ အကာရဏေန ဝိနာသေတုကာမော’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝိရဝိတွာ ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ ဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဘိက္ခူ နာမ မုဒုဟဒယာ၊ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ နိပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနမကာသိ. ဣမေ ဟိ နာမ သတ္တာ သုခိတကာလေ ဘိက္ခူနံ အတ္ထိဘာဝမ္ပိ အဇာနိတွာ ဒုက္ခာဘိဘူတကာလေ ဝိဟာရံ ဂန္တုကာမာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ သောပိ ‘‘မေ အညံ တာဏံ နတ္ထီ’’တိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ဖာသုကဋ္ဌာနေ နိပဇ္ဇိ. အထ ရညောပိ တံ ရတ္တိံ နိဒ္ဒံ အလဘန္တဿ တံ ဣတ္ထိံ အနုဿရန္တဿ ကာမပရိဠာဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘ဝိဘာတက္ခဏေယေဝ တံ ပုရိသံ ဃာတာပေတွာ တံ ဣတ္ထိံ အာနေဿာမီ’’တိ.

တသ္မိံ ခဏေယေဝ သဋ္ဌိယောဇနိကာယ လောဟကုမ္ဘိယာ နိဗ္ဗတ္တာ စတ္တာရော ပုရိသာ ပက္ကုထိတာယ ဥက္ခလိယာ တဏ္ဍုလာ ဝိယ သမ္ပရိဝတ္တကံ ပစ္စမာနာ တိံသာယ ဝဿသဟဿေဟိ ဟေဋ္ဌိမတလံ ပတွာ အပရေဟိ တိံသာယ ဝဿသဟဿေဟိ ပုန မုခဝဋ္ဋိယံ ပါပုဏိံသု. တေ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ အညမညံ ဩလောကေတွာ ဧကေကံ ဂါထံ ဝတ္တုကာမာ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တာ ဧကေကံ အက္ခရံ ဝတွာ ပရိဝတ္တိတွာ လောဟကုမ္ဘိမေဝ ပဝိဋ္ဌာ. ရာဇာ နိဒ္ဒံ အလဘန္တော မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဘီတော ဥတြသ္တမာနသော ‘‘ကိံ နု ခေါ မယှံ ဇီဝိတန္တရာယော ဘဝိဿတိ၊ ဥဒါဟု မေ အဂ္ဂမဟေသိယာ၊ ဥဒါဟု မေ ရဇ္ဇံ ဝိနဿိဿတီ’’တိ စိန္တေန္တော သကလရတ္တိံ အက္ခီနိ နိမီလေတုံ နာသက္ခိ. သော အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယ ဧဝ ပုရောဟိတံ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘အာစရိယ၊ မယာ မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ မဟန္တာ ဘေရဝသဒ္ဒါ သုတာ၊ ‘ရဇ္ဇဿ ဝါ အဂ္ဂမဟေသိယာ ဝါ မယှံ ဝါ ကဿ အန္တရာယော ဘဝိဿတီ’တိ န ဇာနာမိ၊ တေန မေ တွံ ပက္ကောသာပိတော’’တိ အာဟ. မဟာရာဇ၊ ကိံ တေ သဒ္ဒါ သုတာတိ? ‘‘အာစရိယ၊ ဒု-ဣတိ သ-ဣတိ န-ဣတိ သော-ဣတီတိ ဣမေ သဒ္ဒေ အဿောသိံ၊ ဣမေသံ နိပ္ဖတ္တိံ ဥပဓာရေဟီ’’တိ. ဗြာဟ္မဏဿ မဟာအန္ဓကာရံ ပဝိဋ္ဌဿ ဝိယ န ကိဉ္စိ ပညာယတိ၊ ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပန လာဘသက္ကာရော မေ ပရိဟာယိဿတီ’’တိ ဘာယိတွာ ‘‘ဘာရိယံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကိံ၊ အာစရိယာ’’တိ? ‘‘ဇီဝိတန္တရာယော တေ ပညာယတီ’’တိ. သော ဒွိဂုဏံ ဘီတော၊ ‘‘အာစရိယ၊ အတ္ထိ ကိဉ္စိ ပန ပဋိဃာတကာရဏ’’န္တိ အာဟ. ‘‘အတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ မာ ဘာယိ၊ အဟံ တယော ဝေဒေ ဇာနာမီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘သဗ္ဗသတယညံ ယဇိတွာ ဇီဝိတံ လဘိဿသိ၊ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ဟတ္ထိသတံ အဿသတံ ဥသဘသတံ ဓေနုသတံ အဇသတံ ဥရဗ္ဘသတံ ကုက္ကုဋသတံ သူကရသတံ ဒါရကသတံ ဒါရိကာသတန္တိ ဧဝံ ဧကေကံ ပါဏဇာတိံ သတံ သတံ ကတွာ ဂဏှာပေန္တော ‘‘သစေ မိဂဇာတိမေဝ ဂဏှာပေဿာမိ၊ ‘အတ္တနော ခါဒနီယမေဝ ဂဏှာပေတီ’တိ ဝက္ခန္တီ’’တိ ဟတ္ထိအဿမနုဿေပိ ဂဏှာပေတိ. ရာဇာ ‘‘မမ ဇီဝိတမေဝ မယှံ လာဘော’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘သဗ္ဗပါဏေ သီဃံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. အာဏတ္တမနုဿာ အဓိကတရံ ဂဏှိံသု. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ကောသလသံယုတ္တေ –

‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ မဟာယညော ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ၊ ပဉ္စ စ ဥသဘသတာနိ ပဉ္စ စ ဝစ္ဆတရသတာနိ ပဉ္စ စ ဝစ္ဆတရိသတာနိ ပဉ္စ စ အဇသတာနိ ပဉ္စ စ ဥရဗ္ဘသတာနိ ထူဏူပနီတာနိ ဟောန္တိ ယညတ္ထာယ. ယေပိဿ တေ ဟောန္တိ ဒါသာတိ ဝါ ပေဿာတိ ဝါ ကမ္မကရာတိ ဝါ၊ တေပိ ဒဏ္ဍတဇ္ဇိတာ ဘယတဇ္ဇိတာ အဿုမုခါ ရုဒမာနာ ပရိကမ္မာနိ ကရောန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၂၀).

မဟာဇနော အတ္တနော အတ္တနော ပုတ္တဓီတုဉာတီနံ အတ္ထာယ ပရိဒေဝမာနော မဟာသဒ္ဒမကာသိ၊ မဟာပထဝီဥန္ဒြိယနသဒ္ဒေါ ဝိယ အဟောသိ. အထ မလ္လိကာ ဒေဝီ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ဣန္ဒြိယာနိ အပါကတိကာနိ၊ ကိလန္တရူပါနိ ဝိယ ပညာယန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ကိံ တုယှံ၊ မလ္လိကေ၊ တွံ မမ ကဏ္ဏမူလေန အာသိဝိသမ္ပိ ဂစ္ဆန္တံ န ဇာနာသီ’’တိ? ‘‘ကိံ ပနေတံ၊ ဒေဝါ’’တိ? ‘‘ရတ္တိဘာဂေ မေ ဧဝရူပေါ နာမ သဒ္ဒေါ သုတော၊ သွာဟံ ပုရောဟိတံ ပုစ္ဆိတွာ ဇီဝိတန္တရာယော တေ ပညာယတိ၊ သဗ္ဗသတယညံ ယဇိတွာ ဇီဝိတံ လဘိဿသီ’’တိ သုတွာ ‘‘မမ ဇီဝိတမေဝ မယှံ လာဘော’’တိ ဣမေ ပါဏေ ဂဏှာပေသိန္တိ. မလ္လိကာ ဒေဝီ၊ ‘‘အန္ဓဗာလောသိ၊ မဟာရာဇ၊ ကိဉ္စာပိ မဟာဘက္ခောသိ၊ အနေကသူပဗျဉ္ဇနဝိကတိကံ ဒေါဏပါကံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇသိ၊ ဒွီသု ရဋ္ဌေသု ရဇ္ဇံ ကာရေသိ၊ ပညာ ပန တေ မန္ဒာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ဝဒေသိ၊ ဒေဝီ’’တိ? ‘‘ကဟံ တယာ အညဿ မရဏေန အညဿ ဇီဝိတလာဘော ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ အန္ဓဗာလဿ ဗြာဟ္မဏဿ ကထံ ဂဟေတွာ ကသ္မာ မဟာဇနဿ ဥပရိ ဒုက္ခံ ခိပသိ၊ ဓုရဝိဟာရေ သဒေဝကဿ လောကဿ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော အတီတာဒီသု အပ္ပဋိဟတဉာဏော သတ္ထာ ဝသတိ၊ တံ ပုစ္ဆိတွာ တဿောဝါဒံ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ရာဇာ သလ္လဟုကေဟိ ယာနေဟိ မလ္လိကာယ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ မရဏဘယတဇ္ဇိတော ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ဟန္ဒ ကုတော နု တွံ၊ မဟာရာဇ၊ အာဂစ္ဆသိ ဒိဝါ ဒိဝဿာ’’တိ ပဌမတရံ အာလပိ. သော တုဏှီယေဝ နိသီဒိ. တတော မလ္လိကာ ဘဂဝတော အာရောစေသိ – ‘‘ဘန္တေ၊ ရညာ ကိရ မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ သဒ္ဒေါ သုတော. အထ နံ ပုရောဟိတဿ အာရောစေသိ. ပုရောဟိတော ‘ဇီဝိတန္တရာယော တေ ဘဝိဿတိ၊ တဿ ပဋိဃာတတ္ထာယ သဗ္ဗသတေ ပါဏေ ဂဟေတွာ တေသံ ဂလလောဟိတေန ယညေ ယဇိတေ ဇီဝိတံ လဘိဿသီ’တိ အာဟ. ရာဇာ ပါဏေ ဂဏှာပေသိ၊ တေနာယံ မယာ ဣဓာနီတော’’တိ. ‘‘ဧဝံ ကိရ၊ မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိန္တိ တေ သဒ္ဒေါ သုတော’’တိ? သော အတ္တနာ သုတနိယာမေနေဝ အာစိက္ခိ. တထာဂတဿ တံ သုတွာဝ ဧကောဘာသော အဟောသိ. အထ နံ သတ္တာ အာဟ – ‘‘မာ ဘာယိ၊ မဟာရာဇ၊ တဝ အန္တရာယော နတ္ထိ၊ ပါပကမ္မိနော သတ္ထာ အတ္တနော ဒုက္ခံ အာဝီကရောန္တာ ဧဝမာဟံသူ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ တေဟိ ကတ’’န္တိ? အထ ခေါ ဘဂဝါ တေသံ ကမ္မံ အာစိက္ခိတုံ ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ သုဏာဟီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ –

အတီတေ ဝီသတိဝဿသဟဿာယုကေသု မနုဿေသု ကဿပေါ ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝီသတိယာ ခီဏာသဝသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ စာရိကံ စရမာနော ဗာရာဏသိမဂမာသိ. ဗာရာဏသိဝါသိနော ဒွေပိ တယောပိ ဗဟုတရာပိ ဧကတော ဟုတွာ အာဂန္တုကဒါနံ ပဝတ္တယိံသု. တဒါ ဗာရာဏသိယံ စတ္တာလီသကောဋိဝိဘဝါ စတ္တာရော သေဋ္ဌိပုတ္တာ သဟာယကာ အဟေသုံ. တေ မန္တယိံသု – ‘‘အမှာကံ ဂေဟေ ဗဟုဓနံ၊ တေန ကိံ ကရောမာ’’တိ? ‘‘ဧဝရူပေ ဗုဒ္ဓေ စာရိကံ စရမာနေ ဒါနံ ဒဿာမ၊ သီလံ ရက္ခိဿာမ၊ ပူဇံ ကရိဿာမာ’’တိ ဧကောပိ အဝတွာ တေသု ဧကော တာဝ ဧဝမာဟ – ‘‘တိခိဏသုရံ ပိဝန္တာ မဓုရမံသံ ခါဒန္တာ ဝိစရိဿာမ၊ ဣဒံ အမှာကံ ဇီဝိတဖလ’’န္တိ. အပရောပိ ဧဝမာဟ – ‘‘ဒေဝသိကံ တိဝဿိကဂန္ဓသာလိဘတ္တံ နာနဂ္ဂရသေဟိ ဘုဉ္ဇန္တာ ဝိစရိဿာမာ’’တိ. အပရောပိ ဧဝမာဟ – ‘‘နာနပ္ပကာရံ ပူဝခဇ္ဇကဝိကတိံ ပစာပေတွာ ခါဒန္တာ ဝိစရိဿာမာ’’တိ. အပရောပိ ဧဝမာဟ – ‘‘သမ္မာ မယံ အညံ ကိဉ္စိ န ကရိဿာမ၊ ‘ဓနံ ဒဿာမာ’တိ ဝုတ္တေ အနိစ္ဆမာနာ ဣတ္ထီ နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဓနေန ပလောဘေတွာ ပါရဒါရိကကမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ သာဓူ’’တိ သဗ္ဗေဝ တဿ ကထာယ အဋ္ဌံသု.

တေ တတော ပဋ္ဌာယ အဘိရူပါနံ ဣတ္ထီနံ ဓနံ ပေသေတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ပါရဒါရိကကမ္မံ ကတွာ ကာလံ ကတွာ အဝီစိနိရယေ နိဗ္ဗတ္တာ. တေ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ နိရယေ ပစ္စိတွာ တတ္ထ ကာလံ ကတွာ ပက္ကာဝသေသေန သဋ္ဌိယောဇနိကာယ လောဟကုမ္ဘိယာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တိံသာယ ဝဿသဟဿေဟိ ဟေဋ္ဌိမတလံ ပတွာ ပုနပိ တိံသာယ ဝဿသဟဿေဟိ လောဟကုမ္ဘိမုခံ ပတွာ ဧကေကံ ဂါထံ ဝတ္တုကာမာ ဟုတွာ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တာ ဧကေကံ အက္ခရံ ဝတွာ ပုန ပရိဝတ္တိတွာ၊ လောဟကုမ္ဘိမေဝ ပဝိဋ္ဌာ. ‘‘ဝဒေဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ပဌမံ တေ ကိံ သဒ္ဒေါ နာမ သုတော’’တိ? ‘‘ဒု-ဣတိ၊ ဘန္တေ’’တိ. သတ္ထာ တေန အပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဝုတ္တံ ဂါထံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ –

‘‘ဒုဇ္ဇီဝိတမဇီဝိမှ၊ ယေ သန္တေ န ဒဒမှသေ၊

ဝိဇ္ဇမာနေသု ဘောဂေသု၊ ဒီပံ နာကမှ အတ္တနော’’တိ. (ဇာ. ၁.၄.၅၃၊ ပေ. ဝ. ၈၀၄)၊

အထ ရညော ဣမိဿာ ဂါထာယ အတ္ထံ ပကာသေတွာ၊ ‘‘ကိံ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ဒုတိယသဒ္ဒေါ တတိယသဒ္ဒေါ စတုတ္ထသဒ္ဒေါ သုတော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဧဝံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ အဝသေသံ ပရိပူရေန္တော –

‘‘သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ၊ ပရိပုဏ္ဏာနိ သဗ္ဗသော၊

နိရယေ ပစ္စမာနာနံ၊ ကဒါ အန္တော ဘဝိဿတိ.

‘‘နတ္ထိ အန္တော ကုတော အန္တော၊ န အန္တော ပဋိဒိဿတိ၊

တဒါ ဟိ ပကတံ ပါပံ၊ မမ တုယှဉ္စ မာရိသာ.

‘‘သောဟံ နူန ဣတော ဂန္တွာ၊ ယောနိံ လဒ္ဓါန မာနုသိံ၊

ဝဒညူ သီလသမ္ပန္နော၊ ကာဟာမိ ကုသလံ ဗဟု’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၄.၅၄-၅၆၊ ပေ. ဝ. ၈၀၂၊ ၈၀၃၊ ၈၀၅) –

ပဋိပါဋိယာ ဣမာ ဂါထာ ဝတွာ တာသံ အတ္ထံ ပကာသေတွာ ‘‘ဣတိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေ စတ္တာရော ဇနာ ဧကေကံ ဂါထံ ဝတ္တုကာမာပိ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တာ ဧကကမေဝ အက္ခရံ ဝတွာ ပုန လောဟကုမ္ဘိမေဝ ပဝိဋ္ဌာ’’တိ အာဟ.

ရညာ ကိရ ပသေနဒိကောသလေန တဿ သဒ္ဒဿ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ တေ ဟေဋ္ဌာ ဘဿန္တိ ဧဝ၊ အဇ္ဇာပိ ဧကံ ဝဿသဟဿံ နာတိက္ကမန္တိ. ရညော တံ ဒေသနံ သုတွာ မဟာသံဝေဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော ‘‘ဘာရိယံ ဝတိဒံ ပါရဒါရိကကမ္မံ နာမ၊ ဧကံ ကိရ ဗုဒ္ဓန္တရံ နိရယေ ပစ္စိတွာ တတော စုတာ သဋ္ဌိယောဇနိကာယ လောဟကုမ္ဘိယာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ ပစ္စိတွာ ဧဝမ္ပိ နေသံ ဒုက္ခာ မုစ္စနကာလော န ပညာယတိ၊ အဟမ္ပိ ပရဒါရေ သိနေဟံ ကတွာ သဗ္ဗရတ္တိံ နိဒ္ဒံ န လဘိံ၊ ဣဒါနိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ပရဒါရေ မာနသံ န ဗန္ဓိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တထာဂတံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ အဇ္ဇ မေ ရတ္တိယာ ဒီဃဘာဝေါ ဉာတော’’တိ. သောပိ ပုရိသော တတ္ထေဝ နိသိန္နော တံ ကထံ သုတွာ ‘‘လဒ္ဓေါ မေ ဗလဝပ္ပစ္စယော’’တိ သတ္ထာရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ရညာ တာဝ အဇ္ဇ ရတ္တိယာ ဒီဃဘာဝေါ ဉာတော၊ အဟံ ပန ဟိယျော သယမေဝ ယောဇနဿ ဒီဃဘာဝံ အညာသိ’’န္တိ. သတ္ထာ ဒွိန္နမ္ပိ ကထံ သံသန္ဒိတွာ ‘‘ဧကစ္စဿ ရတ္တိ ဒီဃာ ဟောတိ၊ ဧကစ္စဿ ယောဇနံ ဒီဃံ ဟောတိ၊ ဗာလဿ ပန သံသာရော ဒီဃော ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၆၀. ‘‘ဒီဃာ ဇာဂရတော ရတ္တိ၊ ဒီဃံ သန္တဿ ယောဇနံ၊

ဒီဃော ဗာလာန သံသာရော၊ သဒ္ဓမ္မံ အဝိဇာနတ’’န္တိ.

တတ္ထ ဒီဃာတိ ရတ္တိ နာမေသာ တိယာမမတ္တာဝ၊ ဇာဂရန္တဿ ပန ဒီဃာ ဟောတိ၊ ဒွိဂုဏတိဂုဏာ ဝိယ ဟုတွာ ခါယတိ. တဿာ ဒီဃဘာဝံ အတ္တာနံ မင်္ကုဏသံဃဿ ဘတ္တံ ကတွာ ယာဝ သူရိယုဂ္ဂမနာ သမ္ပရိဝတ္တကံ သေမာနော မဟာကုသီတောပိ၊ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ သိရိသယနေ သယမာနော ကာမဘောဂီပိ န ဇာနာတိ၊ သဗ္ဗရတ္တိံ ပန ပဓာနံ ပဒဟန္တော ယောဂါဝစရော စ၊ ဓမ္မကထံ ကထေန္တော ဓမ္မကထိကော စ၊ အာသနသမီပေ ဌတွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော စ၊ သီသရောဂါဒိဖုဋ္ဌော ဝါ ဟတ္ထပါဒစ္ဆေဒနာဒိံ ပတ္တော ဝါ ဝေဒနာဘိဘူတော စ၊ ရတ္တိံ မဂ္ဂပဋိပန္နော အဒ္ဓိကော စ ဇာနာတိ. ယောဇနန္တိ ယောဇနမ္ပိ စတုဂါဝုတမတ္တမေဝ၊ သန္တဿ ပန ကိလန္တဿ ဒီဃံ ဟောတိ၊ ဒွိဂုဏတိဂုဏံ ဝိယ ခါယတိ. သကလဒိဝသဉှိ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ ကိလန္တော ပဋိပထံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ပုရတော ဂါမော ကီဝဒူရော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ယောဇန’’န္တိ ဝုတ္တေ ထောကံ ဂန္တွာ အပရမ္ပိ ပုစ္ဆိတွာ တေနာပိ ‘‘ယောဇန’’န္တိ ဝုတ္တေ ပုန ထောကံ ဂန္တွာ အပရမ္ပိ ပုစ္ဆတိ. သောပိ ‘‘ယောဇန’’န္တိ ဝဒတိ. သော ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတာ ယောဇနန္တေဝ ဝဒန္တိ၊ ဒီဃံ ဝတိဒံ ယောဇနံ၊ ဧကယောဇနံ ဒွေ တီဏိ ယောဇနာနိ ဝိယ မညေတိ. ဗာလာနန္တိ ဣဓလောကပရလောကတ္ထံ ပန အဇာနန္တာနံ ဗာလာနံ သံသာရဝဋ္ဋဿ ပရိယန္တံ ကာတုံ အသက္ကောန္တာနံ ယံ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဘေဒံ သဒ္ဓမ္မံ ဉတွာ သံသာရဿ အန္တံ ကရောန္တိ၊ တံ သဒ္ဓမ္မံ အဝိဇာနတံ သံသာရော ဒီဃော နာမ ဟောတိ. သော ဟိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝ ဒီဃော နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံသာရော၊ ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၂၄). ဗာလာနံ ပန ပရိယန္တံ ကာတုံ အသက္ကောန္တာနံ အတိဒီဃောယေဝါတိ.

ဒေသနာဝသာနေ သော ပုရိသော သောတာပတ္တိဖလံ ပတ္တော၊ အညေပိ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပတ္တာ. မဟာဇနဿ သာတ္ထိကာ ဓမ္မဒေသနာ ဇာတာတိ.

ရာဇာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တောယေဝ တေ သတ္တေ ဗန္ဓနာ မောစေသိ. တတ္ထ ဣတ္ထိပုရိသာ ဗန္ဓနာ မုတ္တာ သီသံ နှတွာ သကာနိ ဂေဟာနိ ဂစ္ဆန္တာ ‘‘စိရံ ဇီဝတု နော၊ အယျာ၊ မလ္လိကာ ဒေဝီ၊ တံ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဘိမှာ’’တိ မလ္လိကာယ ဂုဏကထံ ကထယိံသု. သာယနှသမယေ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အဟော ပဏ္ဍိတာ ဝတာယံ၊ မလ္လိကာ၊ အတ္တနော ပညံ နိဿာယ ဧတ္တကဿ ဇနဿ ဇီဝိတဒါနံ အဒါသီ’’တိ. သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ တေသံ ဘိက္ခူနံ ကထံ သုတွာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ဓမ္မသဘံ ပဝိသိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ မလ္လိကာ၊ ဣဒါနေဝ အတ္တနော ပညံ နိဿာယ မဟာဇနဿ ဇီဝိတဒါနံ ဒေတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ အဒါသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ တမတ္ထံ ပကာသန္တော အတီတံ အာဟရိ –

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ရညော ပုတ္တော ဧကံ နိဂြောဓရုက္ခံ ဥပသင်္ကမိတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တာယ ဒေဝတာယ အာယာစိ – ‘‘သာမိ ဒေဝရာဇ၊ ဣမသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပေ ဧကသတရာဇာနော ဧကသတအဂ္ဂမဟေသိယော၊ သစာဟံ ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇံ လဘိဿာမီ၊ ဧတေသံ ဂလလောဟိတေန ဗလိံ ကရိဿာမီ’’တိ. သော ပိတရိ ကာလကတေ ရဇ္ဇံ ပတွာ ‘‘ဒေဝတာယ မေ အာနုဘာဝေန ရဇ္ဇံ ပတ္တံ၊ ဗလိမဿာ ကရိဿာမီ’’တိ မဟတိယာ သေနာယ နိက္ခမိတွာ ဧကံ ရာဇာနံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတွာ တေန သဒ္ဓိံ အပရမ္ပိ အပရမ္ပီတိ သဗ္ဗေ ရာဇာနော အတ္တနော ဝသေ ကတွာ သဒ္ဓိံ အဂ္ဂမဟေသီဟိ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော ဥဂ္ဂသေနဿ နာမ သဗ္ဗကနိဋ္ဌဿ ရညော ဓမ္မဒိန္နာ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ ဂရုဂဗ္ဘာ၊ တံ ဩဟာယ အာဂန္တွာ ‘‘ဧတ္တကဇနံ ဝိသပါနကံ ပါယေတွာ မာရေဿာမီ’’တိ ရုက္ခမူလံ သောဓာပေသိ. ဒေဝတာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ရာဇာ ဧတ္တကေ ရာဇာနော ဂဏှန္တော ‘မံ နိဿာယ ဂဟိတာ ဣမေ’တိ စိန္တေတွာ တေသံ ဂလလောဟိတေန မယှံ ဗလိံ ကာတုကာမော၊ သစေ ပနာယံ ဧတေ ဃာတေဿတိ၊ ဇမ္ဗုဒီပေ ရာဇဝံသော ဥပစ္ဆိဇ္ဇိဿတိ၊ ရုက္ခမူလေပိ၊ မေ အသုစိ ဘဝိဿတိ၊ သက္ခိဿာမိ နု ခေါ ဧတံ နိဝါရေတု’’န္တိ. သာ ဥပဓာရေန္တီ ‘‘နာဟံ သက္ခိဿာမီ’’တိ ဉတွာ အညမ္ပိ ဒေဝတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘တွံ သက္ခိဿသီ’’တိ အာဟ. တာယပိ ပဋိက္ခိတ္တာ အညမ္ပိ အညမ္ပီတိ ဧဝံ သကလစက္ကဝါဠဒေဝတာယော ဥပသင်္ကမိတွာ တာဟိပိ ပဋိက္ခိတ္တာ စတုန္နံ မဟာရာဇူနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘မယံ န သက္ကောမ၊ အမှာကံ ပန ရာဇာ အမှေဟိ ပုညေန စ ပညာယ စ ဝိသိဋ္ဌော၊ တံ ပုစ္ဆာ’’တိ တေဟိပိ ပဋိက္ခိတ္တကာလေ သက္ကံ ဥပသင်္ကမိတွာ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ၊ ‘‘ဒေဝ၊ တုမှေသု အပ္ပေါဿုက္ကတံ အာပန္နေသု ခတ္တိယဝံသော ဥပစ္ဆိဇ္ဇိဿတိ၊ တဿ ပဋိသရဏံ ဟောထာ’’တိ အာဟ. သက္ကော ‘‘အဟမ္ပိ နံ ပဋိဗာဟိတုံ န သက္ခိဿာမိ၊ ဥပါယံ ပန တေ ဝက္ခာမီ’’တိ ဝတွာ ဥပါယံ အာစိက္ခိ – ‘‘ဂစ္ဆ၊ တွံ ရညော ပဿန္တဿေဝ ရတ္တဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ အတ္တနော ရုက္ခတော နိက္ခမိတွာ ဂမနာကာရံ ဒဿေဟိ. အထ တံ ရာဇာ ‘ဒေဝတာ ဂစ္ဆတိ၊ နိဝတ္တာပေဿာမိ န’န္တိ နာနပ္ပကာရေန ယာစိဿတိ. အထ နံ ဝဒေယျာသိ ‘တွံ ဧကသတရာဇာနော သဒ္ဓိံ အဂ္ဂမဟေသီဟိ အာနေတွာ တေသံ ဂလလောဟိတေန ဗလိံ ကရိဿာမီ’တိ မယှံ အာယာစိတွာ ဥဂ္ဂသေနဿ ရညော ဒေဝိံ ဩဟာယ အာဂတော၊ နာဟံ တာဒိသဿ မုသာဝါဒဿ ဗလိံ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ၊ ‘‘ဧဝံ ကိရ ဝုတ္တေ ရာဇာ တံ အာဏာပေဿတိ၊ သာ ရညော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဧတ္တကဿ ဇနဿ ဇီဝိတဒါနံ ဒဿတီ’’တိ. ဣမိနာ ကာရဏေန သက္ကော ဒေဝတာယ ဣမံ ဥပါယံ အာစိက္ခိ. ဒေဝတာ တထာ အကာသိ.

ရာဇာပိ တံ အာဏာပေသိ. သာ အာဂန္တွာ တေသံ ရာဇူနံ ပရိယန္တေ နိသိန္နမ္ပိ အတ္တနော ရာဇာနမေဝ ဝန္ဒိ. ရာဇာ ‘‘မယိ သဗ္ဗရာဇဇေဋ္ဌကေ ဌိတေ သဗ္ဗကနိဋ္ဌံ အတ္တနော သာမိကံ ဝန္ဒတီ’’တိ တဿာ ကုဇ္ဈိ. အထ နံ သာ အာဟ – ‘‘ကိံ မယှံ တယိ ပဋိဗဒ္ဓံ၊ အယံ ပန မေ သာမိကော ဣဿရိယဿ ဒါယကော၊ ဣမံ အဝန္ဒိတွာ ကသ္မာ တံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ? ရုက္ခဒေဝတာ ပဿန္တဿေဝ မဟာဇနဿ ‘‘ဧဝံ၊ ဘဒ္ဒေ၊ ဧဝံ၊ ဘဒ္ဒေ’’တိ ဝတွာ တံ ပုပ္ဖမုဋ္ဌိနာ ပူဇေသိ. ပုန ရာဇာ အာဟ – ‘‘သစေ မံ န ဝန္ဒသိ၊ မယှံ ရဇ္ဇသိရိဒါယိကံ ဧဝံ မဟာနုဘာဝံ ဒေဝတံ ကသ္မာ န ဝန္ဒသီ’’တိ? ‘‘မဟာရာဇ၊ တယာ အတ္တနော ပုညေ ဌတွာ ရာဇာနော ဂဟိတာ၊ န ဒေဝတာယ ဂဟေတွာ ဒိန္နာ’’တိ. ပုနပိ တံ ဒေဝတာ ‘‘ဧဝံ၊ ဘဒ္ဒေ၊ ဧဝံ၊ ဘဒ္ဒေ’’တိ ဝတွာ တထေဝ ပူဇေသိ. ပုန သာ ရာဇာနံ အာဟ – ‘‘တွံ ‘ဒေဝတာယ မေ ဧတ္တကာ ရာဇာနော ဂဟေတွာ ဒိန္နာ’တိ ဝဒေသိ၊ ဣဒါနိ တေ ဒေဝတာယ ဥပရိ ဝါမပဿေ ရုက္ခော အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော၊ သာ တံ အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေတုံ ကသ္မာ နာသက္ခိ၊ ယဒိ ဧဝံ မဟာနုဘာဝါ’’တိ. ပုနပိ တံ ဒေဝတာ ‘‘ဧဝံ၊ ဘဒ္ဒေ၊ ဧဝံ၊ ဘဒ္ဒေ’’တိ ဝတွာ တထေဝ ပူဇေသိ.

သာ ကထယမာနာ ဌိတာ ရောဒိ စေဝ ဟသိ စ. အထ နံ ရာဇာ ‘‘ကိံ ဥမ္မတ္တိကာသီ’’တိ အာဟ. ‘‘ကသ္မာ ဒေဝ ဧဝံ ဝဒေသိ’’? ‘‘န မာဒိသိယော ဥမ္မတ္တိကာ ဟောန္တီ’’တိ. အထ ‘‘နံ ကိံ ကာရဏာ ရောဒသိ စေဝ ဟသသိ စာ’’တိ? ‘‘သုဏာဟိ၊ မဟာရာဇ၊ အဟဉှိ အတီတေ ကုလဓီတာ ဟုတွာ ပတိကုလေ ဝသန္တီ သာမိကဿ သဟာယကံ ပါဟုနကံ အာဂတံ ဒိသွာ တဿ ဘတ္တံ ပစိတုကာမာ ‘မံသံ အာဟရာ’တိ ဒါသိယာ ကဟာပဏံ ဒတွာ တာယ မံသံ အလဘိတွာ အာဂတာယ ‘နတ္ထိ မံသ’န္တိ ဝုတ္တေ ဂေဟဿ ပစ္ဆိမဘာဂေ သယိတာယ ဧဠိကာယ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေသိံ. သာဟံ ဧကိဿာယ ဧဠိကာယ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ နိရယေ ပစ္စိတွာ ပက္ကာဝသေသေန တဿာ လောမဂဏနာယ သီသစ္ဆေဒံ ပါပုဏိံ၊ ‘တွံ ဧတ္တကံ ဇနံ ဝဓိတွာ ကဒါ ဒုက္ခာ မုစ္စိဿသီ’တိ ဧဝမဟံ တဝ ဒုက္ခံ အနုဿရန္တီ ရောဒိ’’န္တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဧကိဿာ ကဏ္ဌံ ဆေတွာန၊ လောမဂဏနာယ ပစ္စိသံ၊

ဗဟူနံ ကဏ္ဌေ ဆေတွာန၊ ကထံ ကာဟသိ ခတ္တိယာ’’တိ.

အထ ‘‘ကသ္မာ တွံ ဟသသီ’’တိ? ‘‘‘ဧတသ္မာ ဒုက္ခာ မုတ္တာမှီ’တိ တုဿိတွာ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ပုနပိ တံ ဒေဝတာ ‘‘ဧဝံ၊ ဘဒ္ဒေ၊ ဧဝံ၊ ဘဒ္ဒေ’’တိ ဝတွာ ပုပ္ဖမုဋ္ဌိနာ ပူဇေသိ. ရာဇာ ‘‘အဟော မေ ဘာရိယံ ကတံ ကမ္မံ၊ အယံ ကိရ ဧကံ ဧဠိကံ ဝဓိတွာ နိရယေ ပက္ကာဝသေသေန တဿာ လောမဂဏနာယ သီသစ္ဆေဒံ ပါပုဏိ၊ အဟံ ဧတ္တကံ ဇနံ ဝဓိတွာ ကဒါ သောတ္ထိံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ သဗ္ဗေ ရာဇာနော မောစေတွာ အတ္တနော မဟလ္လကတရေ ဝန္ဒိတွာ ဒဟရဒဟရာနံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ သဗ္ဗေ ခမာပေတွာ သကသကဋ္ဌာနမေဝ ပဟိဏိ.

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘ဧဝံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န ဣဒါနေဝ၊ မလ္လိကာ ဒေဝီ၊ အတ္တနော ပညံ နိဿာယ မဟာဇနဿ ဇီဝိတဒါနံ ဒေတိ၊ ပုဗ္ဗေပိ အဒါသိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ဗာရာဏသိရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော အဟောသိ၊ ဓမ္မဒိန္နာ၊ ဒေဝီ မလ္လိကာ၊ ရုက္ခဒေဝတာ အဟမေဝါ’’တိ. ဧဝံ အတီတံ သမောဓာနေတွာ ပုန ဓမ္မံ ဒေသေန္တော၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ပါဏာတိပါတော နာမ န ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကော. ပါဏာတိပါတိနော ဟိ ဒီဃရတ္တံ သောစန္တီ’’တိ ဝတွာ ဣမာ ဂါထာ အာဟ –

‘‘ဣဓ သောစတိ ပေစ္စ သောစတိ၊

ပါပကာရီ ဥဘယတ္ထ သောစတိ၊

သော သောစတိ သော ဝိဟညတိ၊

ဒိသွာ ကမ္မကိလိဋ္ဌမတ္တနော’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၅)၊

‘‘ဧဝံ စေ သတ္တာ ဇာနေယျုံ၊ ဒုက္ခာယံ ဇာတိသမ္ဘဝေါ၊

န ပါဏော ပါဏိနံ ဟညေ၊ ပါဏဃာတီ ဟိ သောစတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၈)၊

အညတရပုရိသဝတ္ထု ပဌမံ.