၁၅. မဟာလောမဟံသစရိယာဝဏ္ဏနာ

၁၁၉. ပန္နရသမေ ‘‘သုသာနေ သေယျံ ကပ္ပေမီ’’တိ ဧတ္ထာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ –

မဟာသတ္တော ဟိ တဒါ မဟတိ ဥဠာရဘောဂေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဒိသာပါမောက္ခဿ အာစရိယဿ သန္တိကေ ဂရုဝါသံ ဝသန္တော သဗ္ဗသိပ္ပါနံ နိပ္ဖတ္တိံ ပတွာ ကုလဃရံ အာဂန္တွာ မာတာပိတူနံ အစ္စယေန ဉာတကေဟိ ‘‘ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေဟီ’’တိ ယာစိယမာနောပိ အနိစ္စတာမနသိကာရမုခေန သဗ္ဗဘဝေသု အဘိဝဍ္ဎမာနသံဝေဂေါ ကာယေ စ အသုဘသညံ ပဋိလဘိတွာ ဃရာဝါသပလိဗောဓာဓိဘူတံ ကိလေသဂဟနံ အနောဂါဟေတွာဝ စိရကာလသမ္ပရိစိတံ နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယံ ဥပဗြူဟယမာနော မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတုကာမော ဟုတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမိ၊ ဂုဏသမ္ဘာဝနာပါကဋော ဘဝိဿာမီ’’တိ.

သော လာဘသက္ကာရံ ဇိဂုစ္ဆန္တော ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုပဂန္တွာ ‘‘ပဟောမိ စာဟံ လာဘာလာဘာဒီသု နိဗ္ဗိကာရော ဟောတု’’န္တိ အတ္တာနံ တက္ကေန္တော ‘‘ဝိသေသတော ပရပရိဘဝသဟနာဒိပဋိပဒံ ပူရေန္တော ဥပေက္ခာပါရမိံ မတ္ထကံ ပါပေဿာမီ’’တိ နိဝတ္ထဝတ္ထေနေဝ ဂေဟတော နိက္ခမိတွာ ပရမသလ္လေခဝုတ္တိကောပိ အဗလဗလော အမန္ဒမန္ဒော ဝိယ ပရေသံ အစိတ္တကရူပေန ဟီဠိတပရိဘူတော ဟုတွာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ဧကရတ္တိဝါသေနေဝ ဝိစရတိ. ယတ္ထ ပန မဟန္တံ ပရိဘဝံ ပဋိလဘတိ၊ တတ္ထ စိရမ္ပိ ဝသတိ. သော နိဝတ္ထဝတ္ထေ ဇိဏ္ဏေ ပိလောတိကခဏ္ဍေန တသ္မိမ္ပိ ဇိဏ္ဏေ ကေနစိ ဒိန္နံ အဂ္ဂဏှန္တော ဟိရိကောပီနပဋိစ္ဆာဒနမတ္တေနေဝ စရတိ. ဧဝံ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဧကံ နိဂမဂါမံ အဂမာသိ.

တတ္ထ ဂါမဒါရကာ ဓုတ္တဇာတိကာ ဝေဓဝေရာ ကေစိ ရာဇဝလ္လဘာနံ ပုတ္တနတ္တုဒါသာဒယော စ ဥဒ္ဓတာ ဥန္နဠာ စပလာ မုခရာ ဝိကိဏ္ဏဝါစာ ကာလေန ကာလံ ကီဠာဗဟုလာ ဝိစရန္တိ. ဒုဂ္ဂတေ မဟလ္လကေ ပုရိသေ စ ဣတ္ထိယော စ ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ဘသ္မပုဋေန ပိဋ္ဌိယံ အာကိရန္တိ၊ ကေတကီပဏ္ဏံ ကစ္ဆန္တရေ ဩလမ္ဗေန္တိ၊ တေန ဝိပ္ပကာရေန ပရိဝတ္တေတွာ ဩလောကေန္တေ ယထာဝဇ္ဇကီဠိတံ ဒဿေတွာ ဥပဟသန္တိ. မဟာပုရိသော တသ္မိံ နိဂမေ တေ ဧဝံ ဝိစရန္တေ ဓုတ္တဒါရကေ ဒိသွာ ‘‘လဒ္ဓေါ ဝတ ဒါနိ မေ ဥပေက္ခာပါရမိယာ ပရိပူရဏူပါယော’’တိ စိန္တေတွာ တတ္ထ ဝိဟာသိ. တံ တေ ဓုတ္တဒါရကာ ပဿိတွာ ဝိပ္ပကာရံ ကာတုံ အာရဘန္တိ.

မဟာသတ္တော တံ အသဟန္တော ဝိယ စ တေဟိ ဘာယန္တော ဝိယ စ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂစ္ဆတိ. တေ တံ အနုဗန္ဓန္တိ. သော တေဟိ အနုဗန္ဓိယမာနော ‘‘ဧတ္ထ နတ္ထိ ကောစိ ပဋိဝတ္တာ’’တိ သုသာနံ ဂန္တွာ အဋ္ဌိကံ သီသူပဓာနံ ကတွာ သယတိ. ဓုတ္တဒါရကာပိ တတ္ထ ဂန္တွာ ဩဋ္ဌုဘနာဒိကံ နာနပ္ပကာရံ ဝိပ္ပကာရံ ကတွာ ပက္ကမန္တိ. ဧဝံ တေ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ကရောန္တိ ဧဝ. ယေ ပန ဝိညူ ပုရိသာ၊ တေ ဧဝံ ကရောန္တေ ပဿန္တိ. တေ တေ ပဋိဗာဟိတွာ ‘‘အယံ မဟာနုဘာဝေါ တပဿီ မဟာယောဂီ’’တိ စ ဉတွာ ဥဠာရံ သက္ကာရသမ္မာနံ ကရောန္တိ. မဟာသတ္တော ပန သဗ္ဗတ္ထ ဧကသဒိသောဝ ဟောတိ မဇ္ဈတ္တဘူတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သုသာနေ သေယျံ ကပ္ပေမီ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ သုသာနေ သေယျံ ကပ္ပေမိ၊ ဆဝဋ္ဌိကံ ဥပနိဓာယာတိ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍိတကဠေဝရတော သောဏသိင်္ဂါလာဒီဟိ တဟိံ တဟိံ ဝိက္ခိတ္တေသု အဋ္ဌိကေသု ဧကံ အဋ္ဌိကံ သီသူပဓာနံ ကတွာ သုစိမှိ စ အသုစိမှိ စ သမာနစိတ္တတာယ တသ္မိံ သုသာနေ သေယျံ ကပ္ပေမိ၊ သယာမီတိ အတ္ထော. ဂါမဏ္ဍလာတိ ဂါမဒါရကာ. ရူပံ ဒဿေန္တိနပ္ပကန္တိ ယထာဝဇ္ဇကီဠိတာယ ဩဋ္ဌုဘနဥပဟသနဥမ္မိဟနာဒီဟိ ကဏ္ဏသောတေ သလာကပ္ပဝေသနာဒီဟိ စ အတိကက္ခဠံ အနပ္ပကံ နာနပ္ပကာရံ ရူပံ ဝိကာရံ ကရောန္တိ.

၁၂၀. အပရေတိ တေသု ဧဝ ဂါမဒါရကေသု ဧကစ္စေ. ဥပါယနာနူပနေန္တီတိ ‘‘အယံ ဣမေသု ပရိဘဝဝသေန ဧဝရူပံ ဝိပ္ပကာရံ ကရောန္တေသု န ကိဉ္စိ ဝိကာရံ ဒဿေတိ၊ သမ္မာနနေ နု ခေါ ကီဒိသော’’တိ ပရိဂ္ဂဏှန္တာ ဝိဝိဓံ ဗဟုံ ဂန္ဓမာလံ ဘောဇနံ အညာနိ စ ဥပါယနာနိ ပဏ္ဏာကာရာနိ ဥပနေန္တိ ဥပဟရန္တိ. အပရေဟိ ဝါ တေဟိ အနာစာရဂါမဒါရကေဟိ အညေ ဝိညူ မနုဿာ ‘‘အယံ ဣမေသံ ဧဝံ ဝိဝိဓမ္ပိ ဝိပ္ပကာရံ ကရောန္တာနံ န ကုပ္ပတိ၊ အညဒတ္ထု ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယံယေဝ တေသု ဥပဋ္ဌပေတိ၊ အဟော အစ္ဆရိယပုရိသော’’တိ ဟဋ္ဌာ ‘‘ဗဟု ဝတိမေဟိ ဧတသ္မိံ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တေဟိ အပုညံ ပသုတ’’န္တိ သံဝိဂ္ဂမာနသာဝ ဟုတွာ ဗဟုံ ဂန္ဓမာလံ ဝိဝိဓံ ဘောဇနံ အညာနိ စ ဥပါယနာနိ ဥပနေန္တိ ဥပဟရန္တိ.

၁၂၁. ယေ မေ ဒုက္ခံ ဥပဟရန္တီတိ ယေ ဂါမဒါရကာ မယှံ သရီရဒုက္ခံ ဥပဟရန္တိ ဥပနေန္တိ. ‘‘ဥပဒဟန္တီ’’တိပိ ပါဌော၊ ဥပ္ပါဒေန္တီတိ အတ္ထော. ယေ စ ဒေန္တိ သုခံ မမာတိ ယေ စ ဝိညူ မနုဿာ မမ မယှံ သုခံ ဒေန္တိ၊ မာလာဂန္ဓဘောဇနာဒိသုခူပကရဏေဟိ မမ သုခံ ဥပဟရန္တိ. သဗ္ဗေသံ သမကော ဟောမီတိ ကတ္ထစိပိ ဝိကာရာနုပ္ပတ္တိယာ သမာနစိတ္တတာယ ဝိဝိဓာနမ္ပိ တေသံ ဇနာနံ သမကော ဧကသဒိသော ဟောမိ ဘဝါမိ. ဒယာ ကောပေါ န ဝိဇ္ဇတီတိ ယသ္မာ မယှံ ဥပကာရကေ မေတ္တစိတ္တတာသင်္ခါတာ ဒယာ၊ အပကာရကေ မနောပဒေါသသင်္ခါတော ကောပေါပိ န ဝိဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗေသံ သမကော ဟောမီတိ ဒဿေတိ.

၁၂၂. ဣဒါနိ ဘဂဝါ တဒါ ဥပကာရီသု အပကာရီသု စ သတ္တေသု သမုပစိတဉာဏသမ္ဘာရဿ အတ္တနော သမာနစိတ္တတာ ဝိကာရာဘာဝေါ ယာ စ လောကဓမ္မေသု အနုပလိတ္တတာ အဟောသိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သုခဒုက္ခေ တုလာဘူတော’’တိ ဩသာနဂါထမာဟ.

တတ္ထ သုခဒုက္ခေတိ သုခေ စ ဒုက္ခေ စ. တုလာဘူတောတိ သမကံ ဂဟိတတုလာ ဝိယ ဩနတိဥန္နတိအပနတိံ ဝဇ္ဇေတွာ မဇ္ဈတ္တဘူတော၊ သုခဒုက္ခဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ တံနိမိတ္တဘာဝတော လာဘာလာဘာပိ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယသေသူတိ ကိတ္တီသု. အယသေသူတိ နိန္ဒာသု. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု သုခါဒီသု လောကဓမ္မေသု. ဣတိ ဘဂဝါ တဒါ သဗ္ဗသတ္တေသု သဗ္ဗလောကဓမ္မေသု စ အနညသာဓာရဏံ အတ္တနော မဇ္ဈတ္တဘာဝံ ကိတ္တေတွာ တေန တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အတ္တနော ဥပေက္ခာပါရမိယာ သိခါပ္ပတ္တဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဧသာ မေ ဥပေက္ခာပါရမီ’’တိ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

ဣဓာပိ မဟာသတ္တဿ ပဌမံ ဒါနပါရမီ နာမ ဝိသေသတော သဗ္ဗဝိဘဝပရိစ္စာဂေါ ‘‘ယေ ကေစိ ဣမံ သရီရံ ဂဟေတွာ ယံကိဉ္စိ အတ္တနော ဣစ္ဆိတံ ကရောန္တူ’’တိ အနပေက္ခဘာဝေန အတ္တနော အတ္တဘာဝပရိစ္စာဂေါ စ ဒါနပါရမီ၊ ဟီနာဒိကဿ သဗ္ဗဿ အကတ္တဗ္ဗဿ အကရဏံ သီလပါရမီ၊ ကာမဿာဒဝိမုခဿ ဂေဟတော နိက္ခန္တဿ သတော ကာယေ အသုဘသညာနုဗြူဟနာ နေက္ခမ္မပါရမီ၊ သမ္ဗောဓိသမ္ဘာရာနံ ဥပကာရဓမ္မပရိဂ္ဂဟဏေ တပ္ပဋိပက္ခပ္ပဟာနေ စ ကောသလ္လံ အဝိပရီတတော ဓမ္မသဘာဝစိန္တနာ စ ပညာပါရမီ၊ ကာမဝိတက္ကာဒိဝိနောဒနံ ဒုက္ခာဓိဝါသနဝီရိယဉ္စ ဝီရိယပါရမီ၊ သဗ္ဗာပိ အဓိဝါသနခန္တိ ခန္တိပါရမီ၊ ဝစီသစ္စံ သမာဒါနာဝိသံဝါဒနေန ဝိရတိသစ္စဉ္စ သစ္စပါရမီ၊ အနဝဇ္ဇဓမ္မေ အစလသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနံ အဓိဋ္ဌာနပါရမီ၊ အနောဓိသော သဗ္ဗသတ္တေသု မေတ္တာနုဒ္ဒယဘာဝေါ မေတ္တာပါရမီ၊ ဥပေက္ခာပါရမီ ပနဿ ယထာဝုတ္တဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဒသ ပါရမိယော လဗ္ဘန္တိ. ဥပေက္ခာပါရမီ စေတ္ထ အတိသယဝတီတိ ကတွာ သာယေဝ ဒေသနံ အာရုဠှာ. တထာ ဣဓ မဟာသတ္တဿ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ မဟန္တဉ္စ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ပဟာယ မဟာဘိနိက္ခမနသဒိသံ ဂေဟတော နိက္ခမနံ၊ တထာ နိက္ခမိတွာ လာဘသက္ကာရံ ဇိဂုစ္ဆတော ပရေသံ သမ္ဘာဝနံ ပရိဟရိတုကာမဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာလိင်္ဂံ အဂ္ဂဟေတွာ စိတ္တေနေဝ အနဝသေသံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဂုဏေ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရမသုခဝိဟာရော၊ ပရမပ္ပိစ္ဆတာ၊ ပဝိဝေကာဘိရတိ၊ ဥပေက္ခဏာဓိပ္ပါယေန အတ္တနော ကာယဇီဝိတနိရပေက္ခာ၊ ပရေဟိ အတ္တနော ဥပရိ ကတဝိပ္ပကာရာဓိဝါသနံ၊ ဥက္ကံသဂတသလ္လေခဝုတ္တိ၊ ဗောဓိသမ္ဘာရပဋိပက္ခာနံ ကိလေသာနံ တနုဘာဝေန ခီဏာသဝါနံ ဝိယ ပရေသံ ဥပကာရာပကာရေသု နိဗ္ဗိကာရဘာဝဟေတုဘူတေန သဗ္ဗတ္ထ မဇ္ဈတ္တဘာဝေန သမုဋ္ဌာပိတော လောကဓမ္မေဟိ အနုပလေပေါ၊ သဗ္ဗပါရမီနံ မုဒ္ဓဘူတာယ ဥပေက္ခာပါရမိယာ သိခါပ္ပတ္တီတိ ဧဝမာဒယော ဂုဏာနုဘာဝါ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာတိ.

မဟာလောမဟံသစရိယာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပေက္ခာပါရမီ နိဋ္ဌိတာ.

တတိယဝဂ္ဂဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥဒ္ဒါနဂါထာဝဏ္ဏနာ

‘‘ယုဓဉ္ဇယော’’တိအာဒိကာ ဥဒ္ဒါနဂါထာ. တတ္ထ ဘိသေနာတိ ဘိသာပဒေသေန မဟာကဉ္စနစရိယံ (စရိယာ. ၃.၃၄ အာဒယော) ဒဿေတိ. သောဏနန္ဒောတိ ဣမိနာ သောဏပဏ္ဍိတစရိယံ (စရိယာ. ၃.၄၂ အာဒယော ) ဒဿေတိ. တထာ မူဂပက္ခောတိ မူဂပက္ခာပဒေသေန တေမိယပဏ္ဍိတစရိယံ (စရိယာ. ၃.၄၈ အာဒယော) ဒဿေတိ. ဥပေက္ခာပါရမိသီသေန မဟာလောမဟံသစရိယံ (စရိယာ. ၃.၁၁၉ အာဒယော) ဒဿေတိ. အာသိ ဣတိ ဝုဋ္ဌံ မဟေသိနာတိ ယထာ၊ သာရိပုတ္တ၊ တုယှံ ဧတရဟိ ဒေသိတံ၊ ဣတိ ဧဝံ ဣမိနာ ဝိဓာနေန မဟန္တာနံ ဒါနပါရမိအာဒီနံ ဗောဓိသမ္ဘာရာနံ ဧသနတော မဟေသိနာ တဒါ ဗောဓိသတ္တဘူတေန မယာ ဝုဋ္ဌံ စိဏ္ဏံ စရိတံ ပဋိပန္နံ အာသိ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ ပါရမိပရိပူရဏဝသေန စိရကာလပ္ပဝတ္တိတံ ဣဓ ဝုတ္တံ အဝုတ္တဉ္စ အတ္တနော ဒုက္ကရကိရိယံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ယဒတ္ထံ သာ ပဝတ္တိတာ၊ တဉ္စ သင်္ခေပေနေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ ဗဟုဗ္ဗိဓ’’န္တိ ဂါထမာဟ.

တတ္ထ ဧဝန္တိ ဣမိနာ ဝုတ္တနယေန. ဗဟုဗ္ဗိဓံ ဒုက္ခန္တိ အကိတ္တိပဏ္ဍိတာဒိကာလေ ကာရပဏ္ဏာဒိအာဟာရတာယ တဉ္စ ယာစကဿ ဒတွာ အာဟာရူပစ္ဆေဒါဒိနာ စ ဗဟုဝိဓံ နာနပ္ပကာရံ ဒုက္ခံ. တထာ ကုရုရာဇာဒိကာလေ သက္ကသမ္ပတ္တိသဒိသာ သမ္ပတ္တီ စ ဗဟုဗ္ဗိဓာ. ဘဝါဘဝေတိ ခုဒ္ဒကေ စေဝ မဟန္တေ စ ဘဝေ. ဘဝါဘဝေ ဝါ ဝုဒ္ဓိဟာနိယော အနုဘဝိတွာ ဗဟုဝိဓေဟိ ဒုက္ခေဟိ အဝိဟညမာနော ဗဟုဝိဓာဟိ စ သမ္ပတ္တီဟိ အနာကဍ္ဎိယမာနော ပါရမိပရိပူရဏပသုတော ဧဝ ဟုတွာ တဒနုရူပံ ပဋိပတ္တိံ ပဋိပန္နော ဥတ္တမံ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော၊ အဓိဂတောသ္မီတိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ ယာသံ ပါရမီနံ ပရိပူရဏတ္ထံ ဧသာ ဒုက္ကရစရိယာ စိရံ ပဝတ္တိတာ၊ တာသံ အနဝသေသတော ပရိပုဏ္ဏဘာဝံ တေန စ ပတ္တဗ္ဗဖလဿ အတ္တနာ အဓိဂတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒတွာ ဒါတဗ္ဗကံ ဒါနံ၊ သီလံ ပူရေတွာ အသေသတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ဒတွာ ဒါတဗ္ဗကံ ဒါနန္တိ တဒါ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတုံ အဂ္ဂယာနပဋိပဒံ ပဋိပန္နေန မဟာဗောဓိသတ္တေန ဒါတဗ္ဗံ ဒေယျဓမ္မံ ဗာဟိရံ ရဇ္ဇာဒိံ အဗ္ဘန္တရံ အတ္တပရိစ္စာဂေါတိ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂပရိယောသာနံ ဒါနပါရမိဒါနဥပပါရမိဒါနပရမတ္ထပါရမိပ္ပဘေဒံ ဒါနံ အနဝသေသတော သမ္ပာဒေတွာတိ အတ္ထော. တတ္ထ အကိတ္တိဗြာဟ္မဏကာလေ (စရိယာ. ၁.၁ အာဒယော၊ ဇာ. ၁.၁၃.၈၃ အာဒယော) သင်္ခဗြာဟ္မဏကာလေတိ (စရိယာ. ၁.၁၁ အာဒယော၊ ဇာ. ၁.၁၀.၃၉ အာဒယော) ဧဝမာဒီသု ဣဓ အာဂတေသု အနာဂတေသု စ ဝိသယှသေဋ္ဌိကာလေ (ဇာ. ၁.၄.၁၅၇ အာဒယော) ဝေလာမကာလေတိ (အ. နိ. ၉.၂၀) ဧဝမာဒီသုပိ ဒါနပါရမိယာ မဟာပုရိသဿ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ သသပဏ္ဍိတကာလေ –

‘‘ဘိက္ခာယ ဥပဂတံ ဒိသွာ၊ သကတ္တာနံ ပရိစ္စဇိံ၊

ဒါနေန မေ သမော နတ္ထိ၊ ဧသာ မေ ဒါနပါရမီ’’တိ. (စရိယာ. ၁. တဿုဒ္ဒါန) –

ဧဝံ အတ္တပရိစ္စာဂံ ကရောန္တဿ ဒါနပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ. ဣတရေသု ပန ယထာရဟံ ပါရမိဥပပါရမိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သီလံ ပူရေတွာ အသေသတောတိ တထာ အနဝသေသတော ကာယိကော သံဝရော၊ ဝါစသိကော သံဝရော၊ ကာယိကဝါစသိကော သံဝရော၊ ဣန္ဒြိယသံဝရော၊ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ၊ သုဝိသုဒ္ဓါဇီဝတာတိ ဧဝမာဒိကံ ဗောဓိသတ္တသီလံ သမ္ပာဒေန္တေန သီလပါရမိသီလဥပပါရမိသီလပရမတ္ထပါရမိပ္ပဘေဒံ ပူရေတဗ္ဗံ သဗ္ဗံ သီလံ ပူရေတွာ သမ္မဒေဝ သမ္ပာဒေတွာ. ဣဓာပိ သီလဝနာဂရာဇကာလေ (စရိယာ. ၂.၁ အာဒယော၊ ဇာ. ၁.၁.၇၂) စမ္ပေယျနာဂရာဇကာလေတိ (စရိယာ. ၂.၂၀ အာဒယော၊ ဇာ. ၁.၁၅.၂၄၀ အာဒယော) ဧဝမာဒီသု ဣဓ အာဂတေသု၊ အနာဂတေသု စ မဟာကပိကာလေ (စရိယာ. ၃.၆၇ အာဒယော၊ ဇာ. ၁.၇.၈၃ အာဒယော၊ ၁.၁၆.၁၇၈ အာဒယော) ဆဒ္ဒန္တကာလေတိ (ဇာ. ၁.၁၆.၉၇ အာဒယော) ဧဝမာဒီသု မဟာသတ္တဿ သီလပါရမိယာ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ သင်္ခပါလကာလေ –

‘‘သူလေဟိ ဝိနိဝိဇ္ဈန္တေ၊ ကောဋ္ဋယန္တေပိ သတ္တိဘိ၊

ဘောဇပုတ္တေ န ကုပ္ပါမိ၊ ဧသာ မေ သီလပါရမီ’’တိ. (စရိယာ. ၂.၉၁) –

ဧဝံ အတ္တပရိစ္စာဂံ ကရောန္တဿ သီလပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ. ဣတရေသု ပန ယထာရဟံ ပါရမိဥပပါရမိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

နေက္ခမ္မေ ပါရမိံ ဂန္တွာတိ တထာ တိဝိဓေပိ မဟာဘိနိက္ခမနေ ပါရမိံ ပရမုက္ကံသံ ဂန္တွာ. တတ္ထ ယုဓဉ္ဇယကာလေ (စရိယာ. ၃.၁ အာဒယော၊ ဇာ. ၁.၁၁.၇၃ အာဒယော) သောမနဿကုမာရကာလေတိ (စရိယာ. ၃.၇ အာဒယော၊ ဇာ. ၁.၁၅.၂၁၁ အာဒယော) ဧဝမာဒီသု ဣဓ အာဂတေသု၊ အနာဂတေသု စ ဟတ္ထိပါလကုမာရကာလေ (ဇာ. ၁.၁၅.၃၃၇ အာဒယော) မဃဒေဝကာလေတိ (မ. နိ. ၂.၃၀၈ အာဒယော၊ ဇာ. ၁.၁.၉) ဧဝမာဒီသု မဟာရဇ္ဇံ ပဟာယ နေက္ခမ္မပါရမိယာ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ စူဠသုတသောမကာလေ –

‘‘မဟာရဇ္ဇံ ဟတ္ထဂတံ၊ ခေဠပိဏ္ဍံဝ ဆဍ္ဍယိံ၊

စဇတော န ဟောတိ လဂ္ဂနံ၊ ဧသာ မေ နေက္ခမ္မပါရမီ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ၊ ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ)၊

ဧဝံ နိဿင်္ဂတာယ ရဇ္ဇံ ဆဍ္ဍေတွာ နိက္ခမန္တဿ နေက္ခမ္မပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ. ဣတရေသု ပန ယထာရဟံ ပါရမိဥပပါရမိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ပဏ္ဍိတေ ပရိပုစ္ဆိတွာတိ ကိံ ကုသလံ ကိံ အကုသလံ ကိံ သာဝဇ္ဇံ ကိံ အနဝဇ္ဇန္တိအာဒိနာ ကုသလာဒိဓမ္မဝိဘာဂံ ကမ္မကမ္မဖလဝိဘာဂံ သတ္တာနံ ဥပကာရာဝဟံ အနဝဇ္ဇကမ္မာယတနသိပ္ပါယတနဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာဒိံ ပဏ္ဍိတေ သပ္ပညေ ပရိပုစ္ဆိတွာ. ဧတေန ပညာပါရမိံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဝိဓုရပဏ္ဍိတကာလေ (ဇာ. ၂.၂၂.၁၃၄၆ အာဒယော) မဟာဂေါဝိန္ဒပဏ္ဍိတကာလေ (ဒီ. နိ. ၂.၂၉၃ အာဒယော၊ စရိယာ ၁.၃၇ အာဒယော) ကုဒါလပဏ္ဍိတကာလေ (ဇာ. ၁.၁.၇၀) အရကပဏ္ဍိတကာလေ (ဇာ. ၁.၂.၃၇ အာဒယော) ဗောဓိပရိဗ္ဗာဇကကာလေ မဟောသဓပဏ္ဍိတကာလေတိ (ဇာ. ၂.၂၂.၅၉၀ အာဒယော) ဧဝမာဒီသု ပညာပါရမိယာ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ သေနကပဏ္ဍိတကာလေ –

‘‘ပညာယ ဝိစိနန္တောဟံ၊ ဗြာဟ္မဏံ မောစယိံ ဒုခါ၊

ပညာယ မေ သမော နတ္ထိ၊ ဧသာ မေ ပညာပါရမီ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ၊ ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနက္ကထာ) –

အန္တောဘသ္တဂတံ သပ္ပံ ဒဿေန္တဿ ပညာပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ. ဝီရိယံ ကတွာန ဥတ္တမန္တိ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပေတုံ သမတ္ထတာယ ဥတ္တမံ ပဓာနံ ဝီရိယန္တိ ဝိဝိဓမ္ပိ ဝီရိယပါရမိံ ကတွာ ဥပ္ပါဒေတွာ. တတ္ထ မဟာသီလဝရာဇကာလေ (ဇာ. ၁.၁.၅၁) ပဉ္စာဝုဓကုမာရကာလေ (ဇာ. ၁.၁.၅၅) မဟာဝါနရိန္ဒကာလေတိ (ဇာ. ၁.၁.၅၇) ဧဝမာဒီသု ဝီရိယပါရမိယာ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ မဟာဇနကကာလေ –

‘‘အတီရဒဿီ ဇလမဇ္ဈေ၊ ဟတာ သဗ္ဗေဝ မာနုသာ၊

စိတ္တဿ အညထာ နတ္ထိ၊ ဧသာ မေ ဝီရိယပါရမီ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ၊ ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ) –

ဧဝံ မဟာသမုဒ္ဒံ တရန္တဿ ဝီရိယပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

ခန္တိယာ ပါရမိံ ဂန္တွာတိ အဓိဝါသနခန္တိအာဒိ ခန္တိပရမုက္ကံသဘာဝံ ပါပေန္တော ခန္တိယာ ပါရမိံ ပရမကောဋိံ ဂန္တွာ၊ ခန္တိပါရမိံ သမ္ပာဒေတွာတိ အတ္ထော. တတ္ထ မဟာကပိကာလေ (စရိယာ. ၃.၆၇ အာဒယော၊ ဇာ. ၁.၇.၈၃ အာဒယော) မဟိံသရာဇကာလေ (ဇာ. ၁.၃.၈၂ အာဒယော) ရုရုမိဂရာဇကာလေ (ဇာ. ၁.၁၃.၁၁၇ အာဒယော) ဓမ္မဒေဝပုတ္တကာလေတိ (ဇာ. ၁.၁၁.၂၆ အာဒယော) ဧဝမာဒီသု ခန္တိပါရမိယာ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ ခန္တိဝါဒိကာလေ –

‘‘အစေတနံ ဝ ကောဋ္ဋေန္တေ၊ တိဏှေန ဖရသုနာ မမံ၊

ကာသိရာဇေ န ကုပ္ပါမိ၊ ဧသာ မေ ခန္တိပါရမီ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ၊ ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ) –

ဧဝံ အစေတနဘာဝေန ဝိယ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တဿ ခန္တိပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

ကတွာ ဒဠှမဓိဋ္ဌာနန္တိ ကုသလသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနံ တဿ တဿ ပါရမိသမာဒါနဿ တဒုပကာရကသမာဒါနဿ စ အဓိဋ္ဌာနံ ဒဠှတရံ အသိထိလံ ကတွာ၊ တံ တံ ဝတသမာဒါနံ အနိဝတ္တိဘာဝေန အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဇောတိပါလကာလေ (မ. နိ. ၂.၂၈၂ အာဒယော) သရဘင်္ဂကာလေ (ဇာ. ၂.၁၇.၅၀ အာဒယော) နေမိကာလေတိ (စရိယာ. ၁.၄၀ အာဒယော၊ ဇာ.၂.၂၂.၄၂၁ အာဒယော) ဧဝမာဒီသု အဓိဋ္ဌာနပါရမိယာ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ တေမိယကုမာရကာလေ –

‘‘မာတာပိတာ န မေ ဒေဿာ၊ အတ္တာ မေ န စ ဒေဿိယော၊

သဗ္ဗညုတံ ပိယံ မယှံ၊ တသ္မာ ဝတမဓိဋ္ဌဟိ’’န္တိ. (စရိယာ. ၃.၆၅) –

ဧဝံ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိတွာ ဝတံ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ အဓိဋ္ဌာနပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

သစ္စဝါစာနုရက္ခိယာတိ သစ္စဝါစံ အနုရက္ခိတွာ ဇီဝိတန္တရာယေပိ အနရိယဝေါဟာရံ ဂူထံ ဝိယ ဇိဂုစ္ဆန္တော ပရိဟရိတွာ သဗ္ဗသော အဝိသံဝါဒိဘာဝံ ရက္ခိတွာ. တတ္ထ ကပိရာဇကာလေ (စရိယာ. ၃.၆၇ အာဒယော) သစ္စတာပသကာလေ မစ္ဆရာဇကာလေတိ ဧဝမာဒီသု သစ္စပါရမိယာ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ မဟာသုတသောမကာလေ –

‘‘သစ္စဝါစံ အနုရက္ခန္တော၊ စဇိတွာ မမ ဇီဝိတံ၊

မောစေသိံ ဧကသတံ ခတ္တိယေ၊ ဧသာ မေ သစ္စပါရမီ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ၊ ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ) –

ဧဝံ ဇီဝိတံ စဇိတွာ သစ္စံ အနုရက္ခန္တဿ သစ္စပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

မေတ္တာယ ပါရမိံ ဂန္တွာတိ သဗ္ဗသတ္တေသု အနောဓိသော ဟိတူပသံဟာရလက္ခဏာယ မေတ္တာယ ပါရမိံ ပရမုက္ကံသတံ ပတွာ. တတ္ထ စူဠဓမ္မပါလကာလေ (ဇာ. ၁.၅.၄၄ အာဒယော) မဟာသီလဝရာဇကာလေ (ဇာ. ၁.၁.၅၁) သာမပဏ္ဍိတကာလေတိ (စရိယာ. ၃.၁၁၁ အာဒယော၊ ဇာ. ၂.၂၂.၂၉၆ အာဒယော) ဧဝမာဒီသု မေတ္တာပါရမိယာ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ သုဝဏ္ဏသာမကာလေ –

‘‘န မံ ကောစိ ဥတ္တသတိ၊ နပိဟံ ဘာယာမိ ကဿစိ၊

မေတ္တာဗလေနုပတ္ထဒ္ဓေါ၊ ရမာမိ ပဝနေ တဒါ’’တိ. (စရိယာ. ၃.၁၁၃) –

ဧဝံ ဇီဝိတမ္ပိ အနောလောကေတွာ မေတ္တာယန္တဿ မေတ္တာပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

သမ္မာနနာဝမာနနေတိ သက္ကစ္စံ ပူဇာသက္ကာရာဒိနာ သမ္မာနနေ ဩဋ္ဌုဘနာဒိနာ အဝမာနနေ စ သဗ္ဗတ္ထ လောကဓမ္မေ သမကော သမစိတ္တော နိဗ္ဗိကာရော ဟုတွာ ဥတ္တမံ အနုတ္တရံ လဗ္ဗညုတံ အဓိဂတောသ္မီတိ အတ္ထော. တတ္ထ မဟာဝါနရိန္ဒကာလေ (ဇာ. ၁.၁.၅၇) ကာသိရာဇကာလေ ခေမဗြာဟ္မဏကာလေ အဋ္ဌိသေနပရိဗ္ဗာဇကကာလေတိ (ဇာ. ၁.၇.၅၄ အာဒယော) ဧဝမာဒီသု ဥပေက္ခာပါရမိယာ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ မဟာလောမဟံသကာလေ –

‘‘သုသာနေ သေယျံ ကပ္ပေမိ၊ ဆဝဋ္ဌိကံ ဥပနိဓာယဟံ၊

ဂါမဏ္ဍလာ ဥပါဂန္တွာ၊ ရူပံ ဒဿေန္တိနပ္ပက’’န္တိ. (စရိယာ. ၃.၁၁၉) –

ဧဝံ ဂါမဒါရကေသု ဩဋ္ဌုဘနာဒီဟိ စေဝ မာလာဂန္ဓူပဟာရာဒီဟိ စ သုခဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေန္တေသုပိ ဥပေက္ခံ အနတိဝတ္တန္တဿ ဥပေက္ခာပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ. ဣတိ ဘဂဝါ –

‘‘ဧဝံ ဗဟုဗ္ဗိဓံ ဒုက္ခံ၊ သမ္ပတ္တီ စ ဗဟုဗ္ဗိဓာ၊

ဘဝါဘဝေ အနုဘဝိတွာ၊ ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမ’’န္တိ. –

သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂန္တုံ ဣမသ္မိံ ဘဒ္ဒကပ္ပေ အတ္တနာ ကတံ ဒုက္ကရစရိယံ သင်္ခေပေနေဝ ဝတွာ ပုန –

‘‘ဒတွာ ဒါတဗ္ဗကံ ဒါနံ၊ သီလံ ပူရေတွာ အသေသတော၊

နေက္ခမ္မေ ပါရမိံ ဂန္တွာ၊ ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

‘‘ပဏ္ဍိတေ ပရိပုစ္ဆိတွာ၊ ဝီရိယံ ကတွာန မုတ္တမံ၊

ခန္တိယာ ပါရမိံ ဂန္တွာ၊ ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

‘‘ကတွာ ဒဠှမဓိဋ္ဌာနံ၊ သစ္စဝါစာနုရက္ခိယ၊

မေတ္တာယ ပါရမိံ ဂန္တွာ၊ ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

‘‘လာဘာလာဘေ ယသာယသေ၊ သမ္မာနနာဝမာနနေ၊

သဗ္ဗတ္ထ သမကော ဟုတွာ၊ ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမ’’န္တိ. –

အတ္တနာ သမ္မဒေဝ ပရိပူရိတာ ဒသ ပါရမိယော ဒဿေတိ.

ပကိဏ္ဏကကထာ

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ မဟာဗောဓိယာနပဋိပတ္တိယံ ဥဿာဟဇာတာနံ ကုလပုတ္တာနံ ဗောဓိသမ္ဘာရေသု နာနပ္ပကာရကောသလ္လတ္ထံ သဗ္ဗပါရမီသု ပကိဏ္ဏကကထာ ကထေတဗ္ဗာ.

တတြိဒံ ပဉှကမ္မံ – ကာ ပနေတာ ပါရမိယော? ကေနဋ္ဌေန ပါရမိယော? ကတိဝိဓာ စေတာ? ကော တာသံ ကမော? ကာနိ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနာနိ? ကော ပစ္စယော? ကော သံကိလေသော? ကိံ ဝေါဒါနံ? ကော ပဋိပက္ခော? ကာ ပဋိပတ္တိ? ကော ဝိဘာဂေါ? ကော သင်္ဂဟော? ကော သမ္ပာဒနူပါယော? ကိတ္တကေန ကာလေန သမ္ပာဒနံ? ကော အာနိသံသော? ကိံ စေတာသံ ဖလန္တိ?

တတြိဒံ ဝိဿဇ္ဇနံ – ကာ ပနေတာ ပါရမိယောတိ? တဏှာမာနဒိဋ္ဌီဟိ အနုပဟတာ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတာ ဒါနာဒယော ဂုဏာ ပါရမိယော.

ကေနဋ္ဌေန ပါရမိယောတိ? ဒါနသီလာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန သတ္တုတ္တမတာယ ပရမာ မဟာသတ္တာ ဗောဓိသတ္တာ၊ တေသံ ဘာဝေါ ကမ္မံ ဝါ ပါရမီ၊ ဒါနာဒိကိရိယာ. အထ ဝါ ပရတီတိ ပရမော၊ ဒါနာဒိဂုဏာနံ ပူရကော ပါလကော စာတိ ဗောဓိသတ္တော၊ ပရမဿ အယံ၊ ပရမဿ ဝါ ဘာဝေါ၊ ကမ္မံ ဝါ ပါရမီ၊ ဒါနာဒိကိရိယာဝ. အထ ဝါ ပရံ သတ္တံ အတ္တနိ မဝတိ ဗန္ဓတိ ဂုဏဝိသေသယောဂေန၊ ပရံ ဝါ အဓိကတရံ မဇ္ဇတိ သုဇ္ဈတိ သံကိလေသမလတော၊ ပရံ ဝါ သေဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ ဝိသေသေန မယတိ ဂစ္ဆတိ၊ ပရံ ဝါ လောကံ ပမာဏဘူတေန ဉာဏဝိသေသေန ဣဓလောကံ ဝိယ မုနာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ၊ ပရံ ဝါ အတိဝိယ သီလာဒိဂုဏဂဏံ အတ္တနော သန္တာနေ မိနောတိ ပက္ခိပတိ၊ ပရံ ဝါ အတ္တဘူတတော ဓမ္မကာယတော အညံ ပဋိပက္ခံ ဝါ တဒနတ္ထကရံ ကိလေသစောရဂဏံ မိနာတိ ဟိံသတီတိ ပရမော၊ မဟာသတ္တော. ပရမဿ အယန္တိအာဒိ ဝုတ္တနယေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ပါရေ ဝါ နိဗ္ဗာနေ မဇ္ဇတိ သုဇ္ဈတိ သတ္တေ စ သောဓေတိ၊ တတ္ထ ဝါ သတ္တေ မဝတိ ဗန္ဓတိ ယောဇေတိ၊ တံ ဝါ မယတိ ဂစ္ဆတိ ဂမေတိ စ၊ မုနာတိ ဝါ တံ ယာထာဝတော၊ တတ္ထ ဝါ သတ္တေ မိနောတိ ပက္ခိပတိ၊ ကိလေသာရယော ဝါ သတ္တာနံ တတ္ထ မိနာတိ ဟိံသတီတိ ပါရမီ၊ မဟာပုရိသော. တဿ ဘာဝေါ ကမ္မံ ဝါ ပါရမိတာ၊ ဒါနာဒိကိရိယာဝ. ဣမိနာ နယေန ပါရမီသဒ္ဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကတိဝိဓာတိ? သင်္ခေပတော ဒသဝိဓာ. တာ ပန ပါဠိယံ သရူပတော အာဂတာယေဝ. ယထာဟ –

‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ၊ ပဌမံ ဒါနပါရမိံ၊

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ၊ အနုစိဏ္ဏံ မဟာပထ’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၁၁၆) –

အာဒိ. ယထာ စာဟ – ‘‘ကတိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓကာရကာ ဓမ္မာ? ဒသ ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဗုဒ္ဓကာရကာ ဓမ္မာ. ကတမေ ဒသ? ဒါနံ ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဗုဒ္ဓကာရကော ဓမ္မော၊ သီလံ၊ နေက္ခမ္မံ၊ ပညာ၊ ဝီရိယံ၊ ခန္တိ၊ သစ္စံ၊ အဓိဋ္ဌာနံ၊ မေတ္တာ၊ ဥပေက္ခာ ဗုဒ္ဓကာရကော ဓမ္မော. ဣမေ ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဒသ ဗုဒ္ဓကာရကာ ဓမ္မာ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ၊ ဣဒံ ဝတွာ သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘ဒါနံ သီလဉ္စ နေက္ခမ္မံ၊ ပညာ ဝီရိယေန ပဉ္စမံ၊

ခန္တိ သစ္စမဓိဋ္ဌာနံ၊ မေတ္တုပေက္ခာတိ တေ ဒသာ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၁.၇၆ ထောကံ ဝိသဒိသံ)၊

ကေစိ ပန ‘‘ဆဗ္ဗိဓာ’’တိ ဝဒန္တိ. တံ ဧတာသံ သင်္ဂဟဝသေန ဝုတ္တံ. သော ပန သင်္ဂဟော ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ.

ကော တာသံ ကမောတိ? ဧတ္ထ ကမောတိ ဒေသနာက္ကမော၊ သော စ ပဌမသမာဒါနဟေတုကော၊ သမာဒါနံ ပဝိစယဟေတုကံ၊ ဣတိ ယထာ အာဒိမှိ ပဝိစိတာ သမာဒိန္နာ စ၊ တထာ ဒေသိတာ. တတ္ထ ဒါနံ သီလဿ ဗဟူပကာရံ သုကရဉ္စာတိ တံ အာဒိမှိ ဝုတ္တံ. ဒါနံ သီလပရိဂ္ဂဟိတံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသန္တိ ဒါနာနန္တရံ သီလံ ဝုတ္တံ. သီလံ နေက္ခမ္မပရိဂ္ဂဟိတံ၊ နေက္ခမ္မံ ပညာပရိဂ္ဂဟိတံ၊ ပညာ ဝီရိယပရိဂ္ဂဟိတာ၊ ဝီရိယံ ခန္တိပရိဂ္ဂဟိတံ၊ ခန္တိ သစ္စပရိဂ္ဂဟိတာ၊ သစ္စံ အဓိဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟိတံ၊ အဓိဋ္ဌာနံ မေတ္တာပရိဂ္ဂဟိတံ၊ မေတ္တာ ဥပေက္ခာပရိဂ္ဂဟိတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာတိ မေတ္တာနန္တရမုပေက္ခာ ဝုတ္တာ. ဥပေက္ခာ ပန ကရုဏာပရိဂ္ဂဟိတာ ကရုဏာ စ ဥပေက္ခာပရိဂ္ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ကထံ ပန မဟာကာရုဏိကာ ဗောဓိသတ္တာ သတ္တေသု ဥပေက္ခကာ ဟောန္တီ’’တိ? ‘‘ဥပေက္ခိတဗ္ဗယုတ္တေသု ကဉ္စိ ကာလံ ဥပေက္ခကာ ဟောန္တိ၊ န ပန သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ စာ’’တိ ကေစိ. အပရေ ပန – ‘‘န သတ္တေသု ဥပေက္ခကာ၊ သတ္တကတေသု ပန ဝိပ္ပကာရေသု ဥပေက္ခကာ ဟောန္တီ’’တိ.

အပရော နယော – ပစုရဇနေသုပိ ပဝတ္တိယာ သဗ္ဗသတ္တသာဓာရဏတ္တာ အပ္ပဖလတ္တာ သုကရတ္တာ စ အာဒိမှိ ဒါနံ ဝုတ္တံ. သီလေန ဒါယကပဋိဂ္ဂါဟကသုဒ္ဓိတော ပရာနုဂ္ဂဟံ ဝတွာ ပရပီဠာနိဝတ္တိဝစနတော ကိရိယဓမ္မံ ဝတွာ အကိရိယဓမ္မဝစနတော ဘောဂသမ္ပတ္တိဟေတုံ ဝတွာ ဘဝသမ္ပတ္တိဟေတုဝစနတော စ ဒါနဿ အနန္တရံ သီလံ ဝုတ္တံ. နေက္ခမ္မေန သီလသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိတော ကာယဝစီသုစရိတံ ဝတွာ မနောသုစရိတဝစနတော ဝိသုဒ္ဓသီလဿ သုခေနေဝ ဈာနသမိဇ္ဈနတော ကမ္မာပရာဓပ္ပဟာနေန ပယောဂသုဒ္ဓိံ ဝတွာ ကိလေသာပရာဓပ္ပဟာနေန အာသယသုဒ္ဓိဝစနတော ဝီတိက္ကမပ္ပဟာနေန စိတ္တဿ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနဝစနတော စ သီလဿ အနန္တရံ နေက္ခမ္မံ ဝုတ္တံ. ပညာယ နေက္ခမ္မဿ သိဒ္ဓိပရိသုဒ္ဓိတော ဈာနာဘာဝေန ပညာဘာဝဝစနတော ‘‘သမာဓိပဒဋ္ဌာနာ ဟိ ပညာ၊ ပညာပစ္စုပဋ္ဌာနော စ သမာဓိ’’. သမထနိမိတ္တံ ဝတွာ ဥပေက္ခာနိမိတ္တဝစနတော ပရဟိတဇ္ဈာနေန ပရဟိတကရဏူပါယကောသလ္လဝစနတော စ နေက္ခမ္မဿ အနန္တရံ ပညာ ဝုတ္တာ. ဝီရိယာရမ္ဘေန ပညာကိစ္စသိဒ္ဓိတော သတ္တသုညတာဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ ဝတွာ သတ္တဟိတာယ အာရမ္ဘဿ အစ္ဆရိယတာဝစနတော ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ ဝတွာ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တဝစနတော နိသမ္မကာရိတံ ဝတွာ ဥဋ္ဌာနဝစနတော စ ‘‘နိသမ္မကာရိနော ဟိ ဥဋ္ဌာနံ ဖလဝိသေသမာဝဟတီ’’တိ ပညာယ အနန္တရံ ဝီရိယံ ဝုတ္တံ.

ဝီရိယေန တိတိက္ခာသိဒ္ဓိတော ‘‘ဝီရိယဝါ ဟိ အာရဒ္ဓဝီရိယတ္တာ သတ္တသင်္ခါရေဟိ ဥပနီတံ ဒုက္ခံ အဘိဘုယျ ဝိဟရတိ’’. ဝီရိယဿ တိတိက္ခာလင်္ကာရဘာဝတော ‘‘ဝီရိယဝတော ဟိ တိတိက္ခာ သောဘတိ’’. ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဝတွာ သမထနိမိတ္တဝစနတော အစ္စာရမ္ဘေန ဥဒ္ဓစ္စဒေါသပ္ပဟာနဝစနတော ‘‘ဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ ဟိ ဥဒ္ဓစ္စဒေါသော ပဟီယတိ’’. ဝီရိယဝတော သာတစ္စကရဏဝစနတော ‘‘ခန္တိဗဟုလော ဟိ အနုဒ္ဓတော သာတစ္စကာရီ ဟောတိ’’. အပ္ပမာဒဝတော ပရဟိတကိရိယာရမ္ဘေ ပစ္စုပကာရတဏှာဘာဝဝစနတော ‘‘ယာထာဝတော ဓမ္မနိဇ္ဈာနေ ဟိ သတိ တဏှာ န ဟောတိ’’. ပရဟိတာရမ္ဘေ ပရမေပိ ပရကတဒုက္ခသဟနတာဝစနတော စ ဝီရိယဿ အနန္တရံ ခန္တိ ဝုတ္တာ. သစ္စေန ခန္တိယာ စိရာဓိဋ္ဌာနတော အပကာရိနော အပကာရခန္တိံ ဝတွာ တဒုပကာရကရဏေ အဝိသံဝါဒဝစနတော ခန္တိယာ အပဝါဒဝါစာဝိကမ္ပနေန ဘူတဝါဒိတာယ အဝိဇဟနဝစနတော သတ္တသုညတာဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ ဝတွာ တဒုပဗြူဟိတဉာဏသစ္စဝစနတော စ ခန္တိယာ အနန္တရံ သစ္စံ ဝုတ္တံ.

အဓိဋ္ဌာနေန သစ္စသိဒ္ဓိတော ‘‘အစလာဓိဋ္ဌာနဿ ဟိ ဝိရတိ သိဇ္ဈတိ’’. အဝိသံဝါဒိတံ ဝတွာ တတ္ထ အစလဘာဝဝစနတော ‘‘သစ္စသန္ဓော ဟိ ဒါနာဒီသု ပဋိညာနုရူပံ နိစ္စလောဝ ပဝတ္တတိ’’. ဉာဏသစ္စံ ဝတွာ သမ္ဘာရေသု ပဝတ္တိနိဋ္ဌာပနဝစနတော ‘‘ယထာဘူတဉာဏဝါ ဟိ ဗောဓိသမ္ဘာရေ အဓိဋ္ဌာတိ၊ တေ စ နိဋ္ဌာပေတိ ပဋိပက္ခေဟိ အကမ္ပိယဘာဝတော’’တိ သစ္စဿ အနန္တရံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ. မေတ္တာယ ပရဟိတကရဏသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနသိဒ္ဓိတော အဓိဋ္ဌာနံ ဝတွာ ဟိတူပသံဟာရဝစနတော ‘‘ဗောဓိသမ္ဘာရေ ဟိ အဓိတိဋ္ဌမာနော မေတ္တာဝိဟာရီ ဟောတိ’’. အစလာဓိဋ္ဌာနဿ သမာဒါနာဝိကောပနေန သမာဒါနသမ္ဘဝတော စ အဓိဋ္ဌာနဿ အနန္တရံ မေတ္တာ ဝုတ္တာ. ဥပေက္ခာယ မေတ္တာဝိသုဒ္ဓိတော သတ္တေသု ဟိတူပသံဟာရံ ဝတွာ တဒပရာဓေသု ဥဒါသီနတာဝစနတော မေတ္တာဘာဝနံ ဝတွာ တန္နိဿန္ဒဘာဝနာဝစနတော ဟိတကာမသတ္တေပိ ဥပေက္ခကောတိ အစ္ဆရိယဂုဏတာဝစနတော စ မေတ္တာယ အနန္တရံ ဥပေက္ခာ ဝုတ္တာတိ ဧဝမေတာသံ ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကာနိ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနာနီတိ ဧတ္ထ အဝိသေသေန တာဝ သဗ္ဗာပိ ပါရမိယော ပရာနုဂ္ဂဟလက္ခဏာ၊ ပရေသံ ဥပကာရကရဏရသာ၊ အဝိကမ္ပနရသာ ဝါ၊ ဟိတေသိတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဗုဒ္ဓတ္တပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ မဟာကရုဏာပဒဋ္ဌာနာ၊ ကရုဏူပါယကောသလ္လပဒဋ္ဌာနာ ဝါ.

ဝိသေသေန ပန ယသ္မာ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတာ အတ္တူပကရဏပရိစ္စာဂစေတနာ ဒါနပါရမိတာ၊ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတံ ကာယဝစီသုစရိတံ အတ္ထတော အကတ္တဗ္ဗဝိရတိကတ္တဗ္ဗကရဏစေတနာဒယော စ သီလပါရမိတာ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော အာဒီနဝဒဿနပုဗ္ဗင်္ဂမော ကာမဘဝေဟိ နိက္ခမနစိတ္တုပ္ပါဒေါ နေက္ခမ္မပါရမိတာ၊ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော ဓမ္မာနံ သာမညဝိသေသလက္ခဏာဝဗောဓော ပညာပါရမိတာ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော ကာယစိတ္တေဟိ ပရဟိတာရမ္ဘော ဝီရိယပါရမိတာ၊ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတံ သတ္တသင်္ခါရာပရာဓသဟနံ အဒေါသပ္ပဓာနော တဒါကာရပ္ပဝတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေါ ခန္တိပါရမိတာ၊ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတံ ဝိရတိစေတနာဒိဘေဒံ အဝိသံဝါဒနံ သစ္စပါရမိတာ၊ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတံ အစလသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနံ တဒါကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ အဓိဋ္ဌာနပါရမိတာ၊ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော လောကဿ ဟိတသုခူပသံဟာရော အတ္ထတော အဗျာပါဒေါ မေတ္တာပါရမိတာ၊ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတာ အနုနယပဋိဃဝိဒ္ဓံသနီ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု သတ္တသင်္ခါရေသု သမပ္ပဝတ္တိ ဥပေက္ခာပါရမိတာ.

တသ္မာ ပရိစ္စာဂလက္ခဏာ ဒါနပါရမီ၊ ဒေယျဓမ္မေ လောဘဝိဒ္ဓံသနရသာ၊ အနာသတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဘဝဝိဘဝသမ္ပတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနာ. သီလနလက္ခဏာ သီလပါရမီ၊ သမာဓာနလက္ခဏာ ပတိဋ္ဌာနလက္ခဏာ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒုဿီလျဝိဒ္ဓံသနရသာ၊ အနဝဇ္ဇရသာ ဝါ၊ သောစေယျပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဟိရောတ္တပ္ပပဒဋ္ဌာနာ. ကာမတော စ ဘဝတော စ နိက္ခမနလက္ခဏာ နေက္ခမ္မပါရမီ၊ တဒါဒီနဝဝိဘာဝနရသာ၊ တတော ဧဝ ဝိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ သံဝေဂပဒဋ္ဌာနာ. ယထာသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ ပညာပါရမီ၊ အက္ခလိတပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဝါ ကုသလိဿာသခိတ္တဥသုပဋိဝေဓော ဝိယ၊ ဝိသယောဘာသနရသာ ပဒီပေါ ဝိယ၊ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ အရညဂတသုဒေသိကော ဝိယ၊ သမာဓိပဒဋ္ဌာနာ၊ စတုသစ္စပဒဋ္ဌာနာ ဝါ. ဥဿာဟလက္ခဏာ ဝီရိယပါရမီ၊ ဥပတ္ထမ္ဘနရသာ၊ အသံသီဒနပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနာ၊ သံဝေဂပဒဋ္ဌာနာ ဝါ. ခမနလက္ခဏာ ခန္တိပါရမီ၊ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌသဟနရသာ၊ အဓိဝါသနပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ အဝိရောဓပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ ယထာဘူတဒဿနပဒဋ္ဌာနာ. အဝိသံဝါဒနလက္ခဏာ သစ္စပါရမီ၊ ယထာသဘာဝဝိဘာဝနရသာ၊ သာဓုတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ သောရစ္စပဒဋ္ဌာနာ. ဗောဓိသမ္ဘာရေသု အဓိဋ္ဌာနလက္ခဏာ အဓိဋ္ဌာနပါရမီ၊ တေသံ ပဋိပက္ခာဘိဘဝနရသာ၊ တတ္ထ အစလတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဗောဓိသမ္ဘာရပဒဋ္ဌာနာ. ဟိတာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ မေတ္တာပါရမီ၊ ဟိတူပသံဟာရရသာ၊ အာဃာတဝိနယနရသာ ဝါ၊ သောမ္မဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ သတ္တာနံ မနာပဘာဝဒဿနပဒဋ္ဌာနာ. မဇ္ဈတ္တာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ ဥပေက္ခာပါရမီ၊ သမဘာဝဒဿနရသာ၊ ပဋိဃာနုနယဝူပသမပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏပဒဋ္ဌာနာ.

ဧတ္ထ စ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတတာ ဒါနာဒီနံ ပရိစ္စာဂါဒိလက္ခဏဿ ဝိသေသနဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗာ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတာနိ ဟိ ဒါနာဒီနိ ဗောဓိသတ္တသန္တာနေ ပဝတ္တာနိ ဒါနာဒိပါရမိယော နာမ ဟောန္တိ.

ကော ပစ္စယောတိ? အဘိနီဟာရော တာဝ ပါရမီနံ ပစ္စယော. ယော ဟိ အယံ –

‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ၊ ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ၊

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ၊ အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ၊

အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ၊ အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတီ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၉) –

ဧဝံ ဝုတ္တော အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနသမ္ပာဒိတော ‘‘တိဏ္ဏော တာရေယျံ မုတ္တော မောစေယျံ ဒန္တော ဒမေယျံ သန္တော သမေယျံ အဿတ္ထော အဿာသေယျံ ပရိနိဗ္ဗုတော ပရိနိဗ္ဗာပေယျံ သုဒ္ဓေါ သောဓေယျံ ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓေယျ’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တော အဘိနီဟာရော. သော အဝိသေသေန သဗ္ဗပါရမီနံ ပစ္စယော. တပ္ပဝတ္တိယာ ဟိ ဥဒ္ဓံ ပါရမီနံ ပဝိစယုပဋ္ဌာနသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနနိပ္ဖတ္တိယော မဟာပုရိသာနံ သမ္ဘဝန္တိ.

တတ္ထ မနုဿတ္တန္တိ မနုဿတ္တဘာဝေါ. မနုဿတ္တဘာဝေယေဝ ဟိ ဌတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထေန္တဿ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ၊ န နာဂသုပဏ္ဏာဒိဇာတီသု ဌိတဿ. ကသ္မာတိ စေ? ဗုဒ္ဓဘာဝဿ အနနုစ္ဆဝိကဘာဝတော.

လိင်္ဂသမ္ပတ္တီတိ မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတဿာပိ ပုရိသဿေဝ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ၊ န ဣတ္ထိယာ န ပဏ္ဍကနပုံသကဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ ဝါ သမိဇ္ဈတိ. ကသ္မာတိ စေ? ယထာဝုတ္တကာရဏတော လက္ခဏပါရိပူရိယာ အဘာဝတော စ. ဝုတ္တဉ္စေတံ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝကာသော၊ ယံ ဣတ္ထီ အရဟံ အဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၇၉၊ ဝိဘ. ၈၀၉) ဝိတ္ထာရော. တသ္မာ မနုဿဇာတိကဿာပိ ဣတ္ထိလိင်္ဂေ ဌိတဿ ပဏ္ဍကာဒီနံ ဝါ ပတ္ထနာ န သမိဇ္ဈတိ.

ဟေတူတိ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိ. မနုဿပုရိသဿာပိ ဟိ ဥပနိဿယသမ္ပန္နဿေဝ ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ၊ န ဣတရဿ.

သတ္ထာရဒဿနန္တိ သတ္ထုသမ္မုခီဘာဝေါ. ဓရမာနကဗုဒ္ဓဿေဝ ဟိ သန္တိကေ ပတ္ထေန္တဿ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ၊ ပရိနိဗ္ဗုတေ ပန ဘဂဝတိ စေတိယဿ သန္တိကေ ဝါ ဗောဓိမူလေ ဝါ ပဋိမာယ ဝါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝါ သန္တိကေ ပတ္ထနာ န သမိဇ္ဈတိ. ကသ္မာ? အဓိကာရဿ ဗလဝဘာဝါဘာဝတော. ဗုဒ္ဓါနံ ဧဝ ပန သန္တိကေ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ၊ အဇ္ဈာသယဿ ဥဠာရဘာဝေန တဒဓိကာရဿ ဗလဝဘာဝါပတ္တိတော.

ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပတ္ထေန္တဿာပိ ကမ္မကိရိယဝါဒီသု တာပသေသု ဝါ ဘိက္ခူသု ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿေဝ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ၊ နော ဂိဟိလိင်္ဂေ ဌိတဿ. ကသ္မာ? ဗုဒ္ဓဘာဝဿ အနနုစ္ဆဝိကဘာဝတော. ပဗ္ဗဇိတာ ဧဝ ဟိ မဟာဗောဓိသတ္တာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂစ္ဆန္တိ၊ န ဂဟဋ္ဌဘူတာ၊ တသ္မာ ပဏိဓာနကာလေ စ ပဗ္ဗဇ္ဇာလိင်္ဂံ ဧဝ ဟိ ယုတ္တရူပံ ကိဉ္စ ဂုဏသမ္ပတ္တိအဓိဋ္ဌာနဘာဝတော.

ဂုဏသမ္ပတ္တီတိ အဘိညာဒိဂုဏသမ္ပဒါ. ပဗ္ဗဇိတဿာပိ ဟိ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ပဉ္စာဘိညဿေဝ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ၊ န ယထာဝုတ္တဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဝိရဟိတဿ. ကသ္မာ? ပါရမိပဝိစယဿ အသမတ္ထဘာဝတော၊ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ အဘိညာသမ္ပတ္တိယာ စ သမန္နာဂတတ္တာ မဟာပုရိသာ ကတာဘိနီဟာရာ သယမေဝ ပါရမီ ပဝိစေတုံ သမတ္ထာ ဟောန္တိ.

အဓိကာရောတိ အဓိကော ဥပကာရော. ယထာဝုတ္တဂုဏသမ္ပန္နောပိ ဟိ ယော အတ္တနော ဇီဝိတမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိစ္စဇိတွာ တသ္မိံ ကာလေ အဓိကံ ဥပကာရံ ကရောတိ၊ တဿေဝ အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတိ၊ န ဣတရဿ.

ဆန္ဒတာတိ ကတ္တုကာမတာကုသလစ္ဆန္ဒော. ယဿ ဟိ ယထာဝုတ္တဓမ္မသမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မာနံ အတ္ထာယ မဟန္တော ဆန္ဒော မဟတီ ပတ္ထနာ မဟတီ ကတ္တုကာမတာ အတ္ထိ၊ တဿေဝ သမိဇ္ဈတိ၊ န ဣတရဿ.

တတြိဒံ ဆန္ဒမဟန္တတာယ ဩပမ္မံ – ယော သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ဧကောဒကီဘူတံ အတ္တနော ဗာဟုဗလေနေဝ ဥတ္တရိတွာ ပါရံ ဂန္တုံ သမတ္ထော၊ သော ဗုဒ္ဓတ္တံ ပါပုဏာတီတိ သုတွာ တံ ဒုက္ကရတော အဒဟန္တော ‘‘အဟံ တံ ဥတ္တရိတွာ ပါရံ ဂမိဿာမီ’’တိ ဆန္ဒဇာတော ဟောတိ၊ န တတ္ထ သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇတိ. တထာ ယော သကလစက္ကဝါဠံ ဝီတစ္စိကာနံ ဝိဂတဓူမာနံ အင်္ဂါရာနံ ပူရံ ပါဒေဟိ အက္ကမန္တော အတိက္ကမိတွာ ပရဘာဂံ ပါပုဏိတုံ သမတ္ထော။ပေ။ န တတ္ထ သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇတိ. တထာ ယော သကလစက္ကဝါဠံ သတ္တိသူလေဟိ သုနိသိတဖလေဟိ နိရန္တရံ အာကိဏ္ဏံ ပါဒေဟိ အက္ကမန္တော အတိက္ကမိတွာ။ပေ။ န တတ္ထ သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇတိ. တထာ ယော သကလစက္ကဝါဠံ နိရန္တရံ ဃနဝေဠုဂုမ္ဗသဉ္ဆန္နံ ကဏ္ဋကလတာဝနဂဟနံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပရဘာဂံ ဂန္တုံ သမတ္ထော။ပေ။ န တတ္ထ သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇတိ. တထာ ယော ‘‘စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ သတသဟဿဉ္စ ကပ္ပေ နိရယေ ပစ္စိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္တဗ္ဗ’’န္တိ သုတွာ တံ ဒုက္ကရတော အဒဟန္တော ‘‘အဟံ တတ္ထ ပစ္စိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ ဆန္ဒဇာတော ဟောတိ၊ န တတ္ထ သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇတီတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဧတ္ထ ဆန္ဒဿ မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော ပနာယံ အဘိနီဟာရော အတ္ထတော တေသံ အဋ္ဌန္နံ အင်္ဂါနံ သမောဓာနေန တထာပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော သမ္မဒေဝ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ပဏိဓာနလက္ခဏော. ‘‘အဟော ဝတာဟံ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈေယျံ၊ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဟိတသုခံ နိပ္ဖါဒေယျ’’န္တိ ဧဝမာဒိပတ္ထနာရသော၊ ဗောဓိသမ္ဘာရဟေတုဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ မဟာကရုဏာပဒဋ္ဌာနော၊ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိပဒဋ္ဌာနော ဝါ. အစိန္တေယျံ ဗုဒ္ဓဘူမိံ အပရိမာဏံ သတ္တလောကဟိတဉ္စ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိယာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မမူလဘူတော ပရမဘဒ္ဒကော ပရမကလျာဏော အပရိမေယျပ္ပဘာဝေါ ပုညဝိသေသောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ယဿ စ ဥပ္ပတ္တိယာ သဟေဝ မဟာပုရိသော မဟာဗောဓိယာနပဋိပတ္တိံ ဩတိဏ္ဏော နာမ ဟောတိ နိယတဘာဝသမဓိဂမနတော တတော အနိဝတ္တနသဘာဝတ္တာ ဗောဓိသတ္တောတိ သမညံ ပဋိလဘတိ၊ သဗ္ဗဘာဝေန သမ္မာသမ္ဗောဓိယံ သမာသတ္တမာနသတာ ဗောဓိသမ္ဘာရသိက္ခာသမတ္ထတာ စဿ သန္တိဋ္ဌတိ. ယထာဝုတ္တာဘိနီဟာရသမိဇ္ဈနေန ဟိ မဟာပုရိသာ သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမနပုဗ္ဗလိင်္ဂေန သယမ္ဘုဉာဏေန သမ္မဒေဝ သဗ္ဗပါရမိယော ပဝိစိနိတွာ သမာဒါယ အနုက္ကမေန ပရိပူရေန္တိ. တထာ ကတမဟာဘိနီဟာရော ဟိ သုမေဓပဏ္ဍိတော ပဋိပဇ္ဇိ. ယထာဟ –

‘‘ဟန္ဒ ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေ၊ ဝိစိနာမိ ဣတော စိတော၊

ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသ ဒိသာ၊ ယာဝတာ ဓမ္မဓာတုယာ၊

ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ၊ ပဌမံ ဒါနပါရမိ’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၁၁၅-၁၁၆) –

ဝိတ္ထာရော. တဿ စ အဘိနီဟာရဿ စတ္တာရော ပစ္စယာ စတ္တာရော ဟေတူ စတ္တာရိ စ ဗလာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

တတ္ထ ကတမေ စတ္တာရော ပစ္စယာ? ဣဓ မဟာပုရိသော ပဿတိ တထာဂတံ မဟတာ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန အစ္ဆရိယဗ္ဘုတံ ပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တံ. တဿ တံ နိဿာယ တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ မဟာဗောဓိယံ စိတ္တံ သန္တိဋ္ဌတိ – ‘‘မဟာနုဘာဝါ ဝတာယံ ဓမ္မဓာတု၊ ယဿာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဘဂဝါ ဧဝံ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဓမ္မော အစိန္တေယျာနုဘာဝေါ စာ’’တိ. သော တမေဝ မဟာနုဘာဝဒဿနံ နိဿာယ တံ ပစ္စယံ ကတွာ သမ္ဗောဓိယံ အဓိမုစ္စန္တော တတ္ထ စိတ္တံ ဌပေတိ. အယံ ပဌမော ပစ္စယော မဟာဘိနီဟာရာယ.

န ဟေဝ ခေါ ပဿတိ တထာဂတဿ ယထာဝုတ္တံ မဟာနုဘာဝတံ၊ အပိ စ ခေါ သုဏာတိ ‘‘ဧဒိသော စ ဧဒိသော စ ဘဂဝါ’’တိ. သော တံ နိဿာယ တံ ပစ္စယံ ကတွာ သမ္ဗောဓိယံ အဓိမုစ္စန္တော တတ္ထ စိတ္တံ ဌပေတိ. အယံ ဒုတိယော ပစ္စယော မဟာဘိနီဟာရာယ.

န ဟေဝ ခေါ ပဿတိ တထာဂတဿ ယထာဝုတ္တံ မဟာနုဘာဝတံ၊ နပိ တံ ပရတော သုဏာတိ၊ အပိ စ ခေါ တထာဂတဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ‘‘ဒသဗလသမန္နာဂတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၂၁-၂၂) ဗုဒ္ဓါနုဘာဝပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မံ သုဏာတိ. သော တံ နိဿာယ တံ ပစ္စယံ ကတွာ သမ္ဗောဓိယံ အဓိမုစ္စန္တော တတ္ထ စိတ္တံ ဌပေတိ. အယံ တတိယော ပစ္စယော မဟာဘိနီဟာရာယ.

န ဟေဝ ခေါ ပဿတိ တထာဂတဿ ယထာဝုတ္တံ မဟာနုဘာဝတံ၊ နပိ တံ ပရတော သုဏာတိ၊ နပိ တထာဂတဿ ဓမ္မံ သုဏာတိ၊ အပိ စ ခေါ ဥဠာရဇ္ဈာသယော ကလျာဏာဓိမုတ္တိကော ‘‘အဟမေတံ ဗုဒ္ဓဝံသံ ဗုဒ္ဓတန္တိံ ဗုဒ္ဓပဝေဏိံ ဗုဒ္ဓဓမ္မတံ ပရိပါလေဿာမီ’’တိ ယာဝဒေဝ ဓမ္မံ ဧဝ သက္ကရောန္တော ဂရုကရောန္တော မာနေန္တော ပူဇေန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော တံ နိဿာယ တံ ပစ္စယံ ကတွာ သမ္ဗောဓိယံ အဓိမုစ္စန္တော တတ္ထ စိတ္တံ ဌပေတိ. အယံ စတုတ္ထော ပစ္စယော မဟာဘိနီဟာရာယ.

တတ္ထ ကတမေ စတ္တာရော ဟေတူ မဟာဘိနီဟာရာယ? ဣဓ မဟာပုရိသော ပကတိယာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နောဝ ဟောတိ ပုရိမကေသု ဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော. အယံ ပဌမော ဟေတု မဟာဘိနီဟာရာယ. ပုန စပရံ မဟာပုရိသော ပကတိယာ ကရုဏာဇ္ဈာသယော ဟောတိ ကရုဏာဓိမုတ္တော သတ္တာနံ ဒုက္ခံ အပနေတုကာမော အပိ စ အတ္တနော ကာယဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိတွာ. အယံ ဒုတိယော ဟေတု မဟာဘိနီဟာရာယ. ပုန စပရံ မဟာပုရိသော သကလတောပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော သတ္တဟိတာယ စ ဒုက္ကရစရိယတော သုစိရမ္ပိ ကာလံ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော အနိဗ္ဗိန္နော ဟောတိ အနုတြာသီ ယာဝ ဣစ္ဆိတတ္ထနိပ္ဖတ္တိ. အယံ တတိယော ဟေတု မဟာဘိနီဟာရာယ. ပုန စပရံ မဟာပုရိသော ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿိတော ဟောတိ၊ ယော အဟိတတော နိဝါရေတိ၊ ဟိတေ ပတိဋ္ဌပေတိ. အယံ စတုတ္ထော ဟေတု မဟာဘိနီဟာရာယ.

တတြာယံ မဟာပုရိသဿ ဥပနိဿယသမ္ပဒါ – ဧကန္တေနေဝဿ ယထာ အဇ္ဈာသယော သမ္ဗောဓိနိန္နော ဟောတိ သမ္ဗောဓိပေါဏော သမ္ဗောဓိပဗ္ဘာရော၊ တထာ သတ္တာနံ ဟိတစရိယာ. ယတော စာနေန ပုရိမဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ သမ္ဗောဓိယာ ပဏိဓာနံ ကတံ ဟောတိ မနသာ ဝါစာယ စ ‘‘အဟမ္ပိ ဧဒိသော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ သမ္မဒေဝ သတ္တာနံ ဟိတသုခံ နိပ္ဖါဒေယျ’’န္တိ. ဧဝံ သမ္ပန္နူပနိဿယဿ ပနဿ ဣမာနိ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ လိင်္ဂါနိ ဘဝန္တိ ယေဟိ သမန္နာဂတဿ သာဝကဗောဓိသတ္တေဟိ စ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တေဟိ စ မဟာဝိသေသော မဟန္တံ နာနာကရဏံ ပညာယတိ ဣန္ဒြိယတော ပဋိပတ္တိတော ကောသလ္လတော စ. ဣဓ ဥပနိဿယသမ္ပန္နော မဟာပုရိသော ယထာ ဝိသဒိန္ဒြိယော ဟောတိ ဝိသဒဉာဏော၊ န တထာ ဣတရေ. ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ၊ န အတ္တဟိတာယ. တထာ ဟိ သော ယထာ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ န တထာ ဣတရေ. တတ္ထ စ ကောသလ္လံ အာဝဟတိ ဌာနုပ္ပတ္တိကပဋိဘာနေန ဌာနာဌာနကုသလတာယ စ.

တထာ မဟာပုရိသော ပကတိယာ ဒါနဇ္ဈာသယော ဟောတိ ဒါနာဘိရတော၊ သတိ ဒေယျဓမ္မေ ဒေတိ ဧဝ၊ န ဒါနတော သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇတိ၊ သတတံ သမိတံ သံဝိဘာဂသီလော ဟောတိ၊ ပမုဒိတောဝ ဒေတိ အာဒရဇာတော၊ န ဥဒါသီနစိတ္တော၊ မဟန္တမ္ပိ ဒါနံ ဒတွာ န စ ဒါနေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ၊ ပဂေဝ အပ္ပံ၊ ပရေသဉ္စ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော ဒါနေ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ ဒါနပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မကထံ ကရောတိ၊ အညေ စ ပရေသံ ဒေန္တေ ဒိသွာ အတ္တမနော ဟောတိ၊ ဘယဋ္ဌာနေသု စ ပရေသံ အဘယံ ဒေတီတိ ဧဝမာဒီနိ ဒါနဇ္ဈာသယဿ မဟာပုရိသဿ ဒါနပါရမိယာ လိင်္ဂါနိ.

တထာ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ပါပဓမ္မေဟိ ဟိရီယတိ ဩတ္တပ္ပတိ၊ သတ္တာနံ အဝိဟေဌနဇာတိကော ဟောတိ သောရတော သုခသီလော အသဌော အမာယာဝီ ဥဇုဇာတိကော သုဝစော သောဝစဿကရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော မုဒုဇာတိကော အတ္ထဒ္ဓေါ အနတိမာနီ၊ ပရသန္တကံ နာဒိယတိ အန္တမသော တိဏသလာကံ ဥပါဒါယ၊ အတ္တနော ဟတ္ထေ နိက္ခိတ္တံ ဣဏံ ဝါ ဂဟေတွာ ပရံ န ဝိသံဝါဒေတိ၊ ပရသ္မိံ ဝါ အတ္တနော သန္တကေ ဗျာမူဠှေ ဝိဿရိတေ ဝါ တံ သညာပေတွာ ပဋိပါဒေတိ ယထာ တံ န ပရဟတ္ထဂတံ ဟောတိ၊ အလောလုပ္ပေါ ဟောတိ၊ ပရပရိဂ္ဂဟေသု ပါပကံ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဣတ္ထိဗျသနာဒီနိ ဒူရတော ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ သစ္စဝါဒီ သစ္စသန္ဓော ဘိန္နာနံ သန္ဓာတာ သဟိတာနံ အနုပ္ပဒါတာ၊ ပိယဝါဒီ မိဟိတပုဗ္ဗင်္ဂမော ပုဗ္ဗဘာသီ အတ္ထဝါဒီ ဓမ္မဝါဒီ အနဘိဇ္ဈာလု အဗျာပန္နစိတ္တော အဝိပရီတဒဿနော၊ ကမ္မဿကတဉာဏေန သစ္စာနုလောမိကဉာဏေန ကတညူ ကတဝေဒီ ဝုဒ္ဓါပစာယီ သုဝိသုဒ္ဓါဇီဝေါ ဓမ္မကာမော ပရေပိ ဓမ္မေ သမာဒပေတာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အကိစ္စတော သတ္တေ နိဝါရေတာ ကိစ္စေသု ပတိဋ္ဌပေတာ အတ္တနာ စ တတ္ထ ကိစ္စေ ယောဂံ အာပဇ္ဇိတာ၊ ကတွာ ဝါ ပန သယံ အကတ္တဗ္ဗံ သီဃညေဝ တတော ပဋိဝိရတော ဟောတီတိ ဧဝမာဒီနိ သီလဇ္ဈာသယဿ မဟာပုရိသဿ သီလပါရမိယာ လိင်္ဂါနိ.

တထာ မန္ဒကိလေသော ဟောတိ မန္ဒနီဝရဏော၊ ပဝိဝေကဇ္ဈာသယော အဝိက္ခေပဗဟုလော၊ န တဿ ပါပကာ ဝိတက္ကာ စိတ္တံ အနွာဿဝန္တိ၊ ဝိဝေကဂတဿ စဿ အပ္ပကသိရေနေဝ စိတ္တံ သမာဓိယတိ၊ အမိတ္တပက္ခေပိ တုဝဋံ မေတ္တစိတ္တတာ သန္တိဋ္ဌတိ၊ ပဂေဝ ဣတရသ္မိံ၊ သတိမာ စ ဟောတိ စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ၊ မေဓာဝီ စ ဟောတိ ဓမ္မောဇပညာယ သမန္နာဂတော၊ နိပကော စ ဟောတိ တာသု တာသု ဣတိကတ္တဗ္ဗတာသု၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော စ ဟောတိ သတ္တာနံ ဟိတကိရိယာသု၊ ခန္တိဗလသမန္နာဂတော စ ဟောတိ သဗ္ဗသဟော၊ အစလာဓိဋ္ဌာနော စ ဟောတိ ဒဠှသမာဒါနော၊ အဇ္ဈုပေက္ခကော စ ဟောတိ ဥပေက္ခာဌာနီယေသု ဓမ္မေသူတိ ဧဝမာဒီနိ မဟာပုရိသဿ နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယာဒီနံ ဝသေန နေက္ခမ္မပါရမိအာဒီနံ လိင်္ဂါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ဧဝမေတေဟိ ဗောဓိသမ္ဘာရလိင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘မဟာဘိနီဟာရာယ ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿယော ဟေတူ’’တိ. တတြိဒံ သင်္ခေပတော ကလျာဏမိတ္တလက္ခဏံ – ဣဓ ကလျာဏမိတ္တော သဒ္ဓါသမ္ပန္နော ဟောတိ သီလသမ္ပန္နော သုတသမ္ပန္နော စာဂသမ္ပန္နော ဝီရိယသမ္ပန္နော သတိသမ္ပန္နော သမာဓိသမ္ပန္နော ပညာသမ္ပန္နော. တတ္ထ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိယာ သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ ကမ္မဖလဉ္စ၊ တေန သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ဟေတုဘူတံ သတ္တေသု ဟိတေသိတံ န ပရိစ္စဇတိ၊ သီလသမ္ပတ္တိယာ သတ္တာနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ ဂရု ဘာဝနီယော စောဒကော ပါပဂရဟီ ဝတ္တာ ဝစနက္ခမော၊ သုတသမ္ပတ္တိယာ သတ္တာနံ ဟိတသုခါဝဟံ ဂမ္ဘီရံ ဓမ္မကထံ ကတ္တာ ဟောတိ၊ စာဂသမ္ပတ္တိယာ အပ္ပိစ္ဆော ဟောတိ သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော၊ ဝီရိယသမ္ပတ္တိယာ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ သတ္တာနံ ဟိတပဋိပတ္တိယံ၊ သတိသမ္ပတ္တိယာ ဥပဋ္ဌိတသတိ ဟောတိ အနဝဇ္ဇဓမ္မေသု၊ သမာဓိသမ္ပတ္တိယာ အဝိက္ခိတ္တော ဟောတိ သမာဟိတစိတ္တော၊ ပညာသမ္ပတ္တိယာ အဝိပရီတံ ပဇာနာတိ၊ သော သတိယာ ကုသလာကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသမာနော ပညာယ သတ္တာနံ ဟိတာဟိတံ ယထာဘူတံ ဇာနိတွာ သမာဓိနာ တတ္ထ ဧကဂ္ဂစိတ္တော ဟုတွာ ဝီရိယေန အဟိတာ သတ္တေ နိသေဓေတွာ ဟိတေ နိယောဇေတိ. တေနာဟ –

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော၊ ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော၊

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ၊ နော စဋ္ဌာနေ နိယောဇကော’’တိ. (အ. နိ. ၇.၃၇၊ နေတ္တိ. ၁၁၃) –

ဧဝံ ဂုဏသမန္နာဂတဉ္စ ကလျာဏမိတ္တံ ဥပနိဿာယ မဟာပုရိသော အတ္တနော ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ သမ္မဒေဝ ပရိယောဒပေတိ. သုဝိသုဒ္ဓါသယပယောဂေါ စ ဟုတွာ စတူဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော န စိရေနေဝ အဋ္ဌင်္ဂေ သမောဓာနေတွာ မဟာဘိနီဟာရံ ကရောန္တော ဗောဓိသတ္တဘာဝေ ပတိဋ္ဌဟတိ အနိဝတ္တိဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယနော.

တဿိမာနိ စတ္တာရိ ဗလာနိ. အဇ္ဈတ္တိကဗလံ ယာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယံ အတ္တသန္နိဿယာ ဓမ္မဂါရဝေန အဘိရုစိ ဧကန္တနိန္နဇ္ဈာသယတာ၊ ယာယ မဟာပုရိသော အတ္တာဓိပတိ လဇ္ဇာပဿယော အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော စ ဟုတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏာတိ. ဗာဟိရဗလံ ယာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယံ ပရသန္နိဿယာ အဘိရုစိ ဧကန္တနိန္နဇ္ဈာသယတာ၊ ယာယ မဟာပုရိသော လောကာဓိပတိ မာနာပဿယော အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော စ ဟုတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏာတိ. ဥပနိဿယဗလံ ယာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ အဘိရုစိ ဧကန္တနိန္နဇ္ဈာသယတာ၊ ယာယ မဟာပုရိသော တိက္ခိန္ဒြိယော ဝိသဒဓာတုကော သတိသန္နိဿယော အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော စ ဟုတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏာတိ. ပယောဂဗလံ ယာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယံ တဇ္ဇာ ပယောဂသမ္ပဒါ သက္ကစ္စကာရိတာ သာတစ္စကာရိတာ၊ ယာယ မဟာပုရိသော ဝိသုဒ္ဓပယောဂေါ နိရန္တရကာရီ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော စ ဟုတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏာတိ.

ဧဝမယံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ စတူဟိ ဟေတူဟိ စတူဟိ စ ဗလေဟိ သမ္ပန္နသမုဒါဂမော အဋ္ဌင်္ဂသမောဓာနသမ္ပာဒိတော အဘိနီဟာရော ပါရမီနံ ပစ္စယော မူလကာရဏဘာဝတော. ယဿ စ ပဝတ္တိယာ မဟာပုရိသေ စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ ပတိဋ္ဌဟန္တိ၊ သဗ္ဗသတ္တနိကာယံ အတ္တနော ဩရသပုတ္တံ ဝိယ ပိယစိတ္တေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ. န စဿ စိတ္တံ ပုတ္တသံကိလေသဝသေန သံကိလိဿတိ. သတ္တာနံ ဟိတသုခါဝဟော စဿ အဇ္ဈာသယော ပယောဂေါ စ ဟောတိ. အတ္တနော စ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မာ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎန္တိ ပရိပစ္စန္တိ စ. ယတော စ မဟာပုရိသော ဥဠာရတမေန ပုညာဘိသန္ဒေန ကုသလာဘိသန္ဒေန ပဝတ္တိယာ ပစ္စယေန သုခဿာဟာရေန သမန္နာဂတော သတ္တာနံ ဒက္ခိဏေယျော ဥတ္တမဂါရဝဋ္ဌာနံ အသဒိသံ ပုညက္ခေတ္တဉ္စ ဟောတိ. ဧဝမနေကဂုဏော အနေကာနိသံသော မဟာဘိနီဟာရော ပါရမီနံ ပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယထာ စ အဘိနီဟာရော၊ ဧဝံ မဟာကရုဏာ ဥပါယကောသလ္လဉ္စ. တတ္ထ ဥပါယကောသလ္လံ နာမ ဒါနာဒီနံ ဗောဓိသမ္ဘာရဘာဝဿ နိမိတ္တဘူတာ ပညာ၊ ယာဟိ မဟာကရုဏူပါယကောသလ္လတာဟိ မဟာပုရိသာနံ အတ္တသုခနိရပေက္ခတာ နိရန္တရံ ပရဟိတကရဏပသုတတာ သုဒုက္ကရေဟိပိ မဟာဗောဓိသတ္တစရိတေဟိ ဝိသာဒါဘာဝေါ ပသာဒသမ္ဗုဒ္ဓိဒဿနသဝနာနုဿရဏကာလေသုပိ သတ္တာနံ ဟိတသုခပ္ပဋိလာဘဟေတုဘာဝေါ စ သမ္ပဇ္ဇတိ. တထာ ဟိဿ ပညာယ ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ၊ ကရုဏာယ ဗုဒ္ဓကမ္မသိဒ္ဓိ၊ ပညာယ သယံ တရတိ၊ ကရုဏာယ ပရေ တာရေတိ၊ ပညာယ ပရဒုက္ခံ ပရိဇာနာတိ၊ ကရုဏာယ ပရဒုက္ခပတိကာရံ အာရဘတိ၊ ပညာယ စ ဒုက္ခေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ကရုဏာယ ဒုက္ခံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ၊ တထာ ပညာယ နိဗ္ဗာနာဘိမုခေါ ဟောတိ၊ ကရုဏာယ ဝဋ္ဋံ ပါပုဏာတိ၊ တထာ ကရုဏာယ သံသာရာဘိမုခေါ ဟောတိ၊ ပညာယ တတြ နာဘိရမတိ၊ ပညာယ စ သဗ္ဗတ္ထ ဝိရဇ္ဇတိ၊ ကရုဏာနုဂတတ္တာ န စ န သဗ္ဗေသံ အနုဂ္ဂဟာယ ပဝတ္တော၊ ကရုဏာယ သဗ္ဗေပိ အနုကမ္ပတိ၊ ပညာနုဂတတ္တာ န စ န သဗ္ဗတ္ထ ဝိရတ္တစိတ္တော၊ ပညာယ စ အဟံကာရမမံကာရာဘာဝေါ၊ ကရုဏာယ အာလသိယဒီနတာဘာဝေါ၊ တထာ ပညာကရုဏာဟိ ယထာက္ကမံ အတ္တပရနာထတာ ဓီရဝီရဘာဝေါ၊ အနတ္တန္တပအပရန္တပတာ၊ အတ္တဟိတပရဟိတနိပ္ဖတ္တိ၊ နိဗ္ဘယာဘိံသနကဘာဝေါ၊ ဓမ္မာဓိပတိလောကာဓိပတိတာ၊ ကတညုပုဗ္ဗကာရိဘာဝေါ၊ မောဟတဏှာဝိဂမော၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသိဒ္ဓိ၊ ဗလဝေသာရဇ္ဇနိပ္ဖတ္တီတိ သဗ္ဗဿာပိ ပါရမိတာဖလဿ ဝိသေသေန ဥပါယဘာဝတော ပညာကရုဏာ ပါရမီနံ ပစ္စယော. ဣဒဉ္စ ဒွယံ ပါရမီနံ ဝိယ ပဏိဓာနဿာပိ ပစ္စယော.

တထာ ဥဿာဟဥမ္မင်္ဂအဝတ္ထာနဟိတစရိယာ စ ပါရမီနံ ပစ္စယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ယာ ဗုဒ္ဓဘာဝဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ ဗုဒ္ဓဘူမိယောတိ ဝုစ္စန္တိ. တတ္ထ ဥဿာဟော နာမ ဗောဓိသမ္ဘာရာနံ အဗ္ဘုဿဟနဝီရိယံ. ဥမ္မင်္ဂေါ နာမ ဗောဓိသမ္ဘာရေသု ဥပါယကောသလ္လဘူတာ ပညာ. အဝတ္ထာနံ နာမ အဓိဋ္ဌာနံ အစလာဓိဋ္ဌာနတာ. ဟိတစရိယာ နာမ မေတ္တာဘာဝနာ ကရုဏာဘာဝနာ စ.

တထာ နေက္ခမ္မပဝိဝေကအလောဘာဒေါသာမောဟနိဿရဏပ္ပဘေဒါ ဆ အဇ္ဈာသယာ. နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယာ ဟိ ဗောဓိသတ္တာ ဟောန္တိ ကာမေသု ဃရာဝါသေ စ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ တထာ ပဝိဝေကဇ္ဈာသယာ သင်္ဂဏိကာယ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ အလောဘဇ္ဈာသယာ လောဘေ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ အဒေါသဇ္ဈာသယာ ဒေါသေ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ အမောဟဇ္ဈာသယာ မောဟေ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ နိဿရဏဇ္ဈာသယာ သဗ္ဗဘဝေသု ဒေါသဒဿာဝိနောတိ. တသ္မာ ဧတေ ဗောဓိသတ္တာနံ ဆ အဇ္ဈာသယာ ဒါနာဒီနံ ပါရမီနံ ပစ္စယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န ဟိ လောဘာဒီသု အာဒီနဝဒဿနေန အလောဘာဒီနံ အဓိကဘာဝေန စ ဝိနာ ဒါနာဒိပါရမိယော သမ္ဘဝန္တိ၊ အလောဘာဒီနဉှိ အဓိကဘာဝေန ပရိစ္စာဂါဒိနိန္နစိတ္တတာ အလောဘဇ္ဈာသယာဒိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ယထာ စေတေ ဧဝံ ဒါနဇ္ဈာသယတာဒယောပိ ဗောဓိယာ စရန္တာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဒါနာဒိပါရမီနံ ပစ္စယော. ဒါနဇ္ဈာသယတာယ ဟိ ဗောဓိသတ္တာ တပ္ပဋိပက္ခေ မစ္ဆေရေ ဒေါသဒဿာဝိနော ဟုတွာ သမ္မဒေဝ ဒါနပါရမိံ ပရိပူရေန္တိ. သီလဇ္ဈာသယတာယ ဒုဿီလျေ ဒေါသဒဿာဝိနော ဟုတွာ သမ္မဒေဝ သီလပါရမိံ ပရိပူရေန္တိ. နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယတာယ ကာမေသု ဃရာဝါသေ စ၊ ယထာဘူတဉာဏဇ္ဈာသယတာယ အညာဏေ ဝိစိကိစ္ဆာယ စ၊ ဝီရိယဇ္ဈာသယတာယ ကောသဇ္ဇေ၊ ခန္တိယဇ္ဈာသယတာယ အက္ခန္တိယံ၊ သစ္စဇ္ဈာသယတာယ ဝိသံဝါဒေ၊ အဓိဋ္ဌာနဇ္ဈာသယတာယ အနဓိဋ္ဌာနေ၊ မေတ္တာဇ္ဈာသယတာယ ဗျာပါဒေ၊ ဥပေက္ခာဇ္ဈာသယတာယ လောကဓမ္မေသု အာဒီနဝဒဿာဝိနော ဟုတွာ သမ္မဒေဝ နေက္ခမ္မာဒိပါရမိယော ပရိပူရေန္တိ. ဒါနဇ္ဈာသယတာဒယော ဒါနာဒိပါရမီနံ နိပ္ဖတ္တိကာရဏတ္တာ ပစ္စယော.

တထာ အပရိစ္စာဂပရိစ္စာဂါဒီသု ယထာက္ကမံ အာဒီနဝါနိသံသပစ္စဝေက္ခဏာ ဒါနာဒိပါရမီနံ ပစ္စယော. တတ္ထာယံ ပစ္စဝေက္ခဏာဝိဓိခေတ္တဝတ္ထုဟိရညသုဝဏ္ဏဂေါမဟိံသဒါသိဒါသပုတ္တဒါရာဒိပရိဂ္ဂဟဗျာသတ္တစိတ္တာနံ သတ္တာနံ ခေတ္တာဒီနံ ဝတ္ထုကာမဘာဝေန ဗဟုပတ္ထနီယဘာဝတော ရာဇစောရာဒိသာဓာရဏဘာဝတော ဝိဝါဒါဓိဋ္ဌာနတော သပတ္တကရဏတော နိဿာရတော ပဋိလာဘပရိပါလနေသု ပရဝိဟေဌနဟေတုတော ဝိနာသနိမိတ္တဉ္စ သောကာဒိအနေကဝိဟိတဗျသနာဝဟတော တဒါသတ္တိနိဒါနဉ္စ မစ္ဆေရမလပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တာနံ အပါယူပပတ္တိဟေတုဘာဝတောတိ ဧဝံ ဝိဝိဓဝိပုလာနတ္ထာဝဟာနိ ပရိဂ္ဂဟဝတ္ထူနိ နာမ. တေသံ ပရိစ္စာဂေါယေဝ ဧကော သောတ္ထိဘာဝေါတိ ပရိစ္စာဂေ အပ္ပမာဒေါ ကရဏီယော.

အပိ စ ယာစကော ယာစမာနော အတ္တနော ဂုယှဿ အာစိက္ခနတော ‘‘မယှံ ဝိဿာသိကော’’တိ စ၊ ‘‘ပဟာယ ဂမနီယမတ္တနော သန္တကံ ဂဟေတွာ ပရလောကံ ယာဟီတိ မယှံ ဥပဒေသကော’’တိ စ၊ ‘‘အာဒိတ္တေ ဝိယ အဂါရေ မရဏဂ္ဂိနာ အာဒိတ္တေ လောကေ တတော မယှံ သန္တကဿ အပဝါဟကသဟာယော’’တိ စ၊ ‘‘အပဝါဟိတဿ စဿ အဈာပနနိက္ခေပဋ္ဌာနဘူတော’’တိ စ ဒါနသင်္ခါတေ ကလျာဏကမ္မသ္မိံ သဟာယဘာဝတော သဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ အဂ္ဂဘူတာယ ပရမဒုလ္လဘာယ ဗုဒ္ဓဘူမိယာ သမ္ပတ္တိဟေတုဘာဝတော စ ‘‘ပရမော ကလျာဏမိတ္တော’’တိ စ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ.

တထာ ‘‘ဥဠာရေ ကမ္မနိ အနေနာဟံ သမ္ဘာဝိတော၊ တသ္မာ သာ သမ္ဘာဝနာ အဝိတထာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ စ၊ ‘‘ဧကန္တဘေဒိတာယ ဇီဝိတဿ အယာစိတေနာပိ မယာ ဒါတဗ္ဗံ၊ ပဂေဝ ယာစိတေနာ’’တိ စ၊ ‘‘ဥဠာရဇ္ဈာသယေဟိ ဂဝေသိတွာပိ ဒါတဗ္ဗတော သယမေဝါဂတော မမ ပုညေနာ’’တိ စ ‘‘ယာစကဿ ဒါနာပဒေသေန မယှမေဝါယမနုဂ္ဂဟော’’တိ စ၊ ‘‘အဟံ ဝိယ အယံ သဗ္ဗောပိ လောကော မယာ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ စ၊ ‘‘အသတိ ယာစကေ ကထံ မယှံ ဒါနပါရမီ ပူရေယျာ’’တိ စ၊ ‘‘ယာစကာနမေဝ စတ္ထာယ မယာ သဗ္ဗော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ စ၊ ‘‘မံ အယာစိတွာဝ မမ သန္တကံ ယာစကာ ကဒါ သယမေဝ ဂဏှေယျု’’န္တိ စ၊ ‘‘ကထမဟံ ယာစကာနံ ပိယော စဿံ မနာပေါ’’တိ စ၊ ‘‘ကထံ ဝါ တေ မယှံ ပိယာ စဿု မနာပါ’’တိ စ၊ ‘‘ကထံ ဝါဟံ ဒဒမာနော ဒတွာပိ စ အတ္တမနော စဿံ ပမုဒိတော ပီတိသောမနဿဇာတော’’တိ စ၊ ‘‘ကထံ ဝါ မေ ယာစကာ ဘဝေယျုံ ဥဠာရော စ ဒါနဇ္ဈာသယော’’တိ စ၊ ‘‘ကထံ ဝါဟမယာစိတော ဧဝ ယာစကာနံ ဟဒယမညာယ ဒဒေယျ’’န္တိ စ၊ ‘‘သတိ ဓနေ ယာစကေ စ အပရိစ္စာဂေါ မဟတီ မယှံ ဝဉ္စနာ’’တိ စ၊ ‘‘ကထံ ဝါဟံ အတ္တနော အင်္ဂါနိ ဇီဝိတံ ဝါပိ ယာစကာနံ ပရိစ္စဇေယျ’’န္တိ စ ပရိစ္စာဂနိန္နတာ ဥပဋ္ဌပေတဗ္ဗာ. အပိ စ ‘‘အတ္ထော နာမာယံ နိရပေက္ခံ ဒါယကမနုဂစ္ဆတိ၊ ယထာ တံ နိရပေက္ခံ ခေပကံ ကိဋကော’’တိ စ အတ္ထေ နိရပေက္ခတာယ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ.

ယာစမာနော ပန ယဒိ ပိယပုဂ္ဂလော ဟောတိ၊ ‘‘ပိယော မံ ယာစတီ’’တိ သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ. အထ ဥဒါသီနပုဂ္ဂလော ဟောတိ၊ ‘‘အယံ မံ ယာစမာနော အဒ္ဓါ ဣမိနာ ပရိစ္စာဂေန မိတ္တော ဟောတီ’’တိ သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ. ဒဒန္တောပိ ဟိ ယာစကာနံ ပိယော ဟောတီတိ. အထ ပန ဝေရီ ပုဂ္ဂလော ယာစတိ၊ ‘‘ပစ္စတ္ထိကော မံ ယာစတိ၊ အယံ မံ ယာစမာနော အဒ္ဓါ ဣမိနာ ပရိစ္စာဂေန ဝေရီ ပိယော မိတ္တော ဟောတီ’’တိ ဝိသေသေန သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ပိယပုဂ္ဂလေ ဝိယ မဇ္ဈတ္တဝေရိပုဂ္ဂလေသုပိ မေတ္တာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကရုဏံ ဥပဋ္ဌပေတွာဝ ဒါတဗ္ဗံ.

သစေ ပနဿ စိရကာလပရိဘာဝိတတ္တာ လောဘဿ ဒေယျဓမ္မဝိသယာ လောဘဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တေန ဗောဓိသတ္တပဋိညေန ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘နနု တယာ သပ္ပုရိသသမ္ဗောဓာယ အဘိနီဟာရံ ကရောန္တေန သဗ္ဗသတ္တာနံ ဥပကာရတ္ထာယ အယံ ကာယော နိဿဋ္ဌော တပ္ပရိစ္စာဂမယဉ္စ ပုညံ၊ တတ္ထ နာမ တေ ဗာဟိရေပိ ဝတ္ထုသ္မိံ အဘိသင်္ဂပ္ပဝတ္တိ ဟတ္ထိသိနာနသဒိသီ ဟောတိ၊ တသ္မာ တယာ န ကတ္ထစိ သင်္ဂေါ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗော. သေယျထာပိ နာမ မဟတော ဘေသဇ္ဇရုက္ခဿ တိဋ္ဌတော မူလံ မူလတ္ထိကာ ဟရန္တိ၊ ပပဋိကံ တစံ ခန္ဓံ ဝိဋပံ သာရံ သာခံ ပလာသံ ပုပ္ဖံ ဖလံ ဖလတ္ထိကာ ဟရန္တိ၊ န တဿ ရုက္ခဿ ‘မယှံ သန္တကံ ဧတေ ဟရန္တီ’တိ ဝိတက္ကသမုဒါစာရော ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ သဗ္ဗလောကဟိတာယ ဥဿုက္ကမာပဇ္ဇန္တေန မယာ မဟာဒုက္ခေ အကတညုကေ နိစ္စာသုစိမှိ ကာယေ ပရေသံ ဥပကာရာယ ဝိနိယုဇ္ဇမာနေ အဏုမတ္တောပိ မိစ္ဆာဝိတက္ကော န ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗော. ကော ဝါ ဧတ္ထ ဝိသေသော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု မဟာဘူတေသု ဧကန္တဘေဒနဝိကိရဏဝိဒ္ဓံသနဓမ္မေသု၊ ကေဝလံ ပန သမ္မောဟဝိဇမ္ဘိတမေတံ၊ ယဒိဒံ ဧတံ မမ ဧသောဟမသ္မိ ဧသော မေ အတ္တာတိ အဘိနိဝေသော. တသ္မာ ဗာဟိရေသု ဝိယ အဇ္ဈတ္တိကေသုပိ ကရစရဏနယနာဒီသု မံသာဒီသု စ အနပေက္ခေန ဟုတွာ ‘တံ တဒတ္ထိကာ ဟရန္တူ’တိ နိဿဋ္ဌစိတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ.

ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခတော စဿ သမ္ဗောဓာယ ပဟိတတ္တဿ ကာယဇီဝိတေသု နိရပေက္ခဿ အပ္ပကသိရေနေဝ ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ သုဝိသုဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ. သော သုဝိသုဒ္ဓကာယဝစီမနောကမ္မန္တော ဝိသုဒ္ဓါဇီဝေါ ဉာယပဋိပတ္တိယံ ဌိတော အပါယုပါယကောသလ္လသမန္နာဂမေန ဘိယျောသောမတ္တာယ ဒေယျဓမ္မပရိစ္စာဂေန အဘယဒါနသဒ္ဓမ္မဒါနေဟိ စ သဗ္ဗသတ္တေ အနုဂ္ဂဏှိတုံ သမတ္ထော ဟောတီတိ အယံ တာဝ ဒါနပါရမိယံ ပစ္စဝေက္ခဏာနယော.

သီလပါရမိယံ ပန ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ – ဣဒဉှိ သီလံ နာမ ဂင်္ဂေါဒကာဒီဟိ ဝိသောဓေတုံ အသက္ကုဏေယျဿ ဒေါသမလဿ ဝိက္ခာလနဇလံ၊ ဟရိစန္ဒနာဒီဟိ ဝိနေတုံ အသက္ကုဏေယျဿ ရာဂါဒိပရိဠာဟဿ ဝိနယနံ၊ ဟာရမကုဋကုဏ္ဍလာဒီဟိ ပစုရဇနာလင်္ကာရေဟိ အသာဓာရဏော သာဓူနံ အလင်္ကာရဝိသေသော၊ သဗ္ဗဒိသာဝါယနတော အကိတ္တိမော သဗ္ဗကာလာနုရူပေါ စ သုရဘိဂန္ဓော၊ ခတ္တိယမဟာသာလာဒီဟိ ဒေဝတာဟိ စ ဝန္ဒနီယာဒိဘာဝါဝဟနတော ပရမော ဝသီကရဏမန္တော၊ စာတုမဟာရာဇိကာဒိဒေဝလောကာရောဟဏသောပါနပန္တိ၊ ဈာနာဘိညာနံ အဓိဂမူပါယော၊ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရဿ သမ္ပာပကမဂ္ဂေါ၊ သာဝကဗောဓိပစ္စေကဗောဓိသမ္မာသမ္ဗောဓီနံ ပတိဋ္ဌာနဘူမိ၊ ယံ ယံ ဝါ ပနိစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ၊ တဿ တဿ သမိဇ္ဈနူပါယဘာဝတော စိန္တာမဏိကပ္ပရုက္ခာဒိကေ စ အတိသေတိ.

ဝုတ္တဉ္စေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဣဇ္ဈတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဝတော စေတောပဏိဓိဝိသုဒ္ဓတ္တာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၇၊ အ. နိ. ၈.၃၅). အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ – ‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ‘သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ အဿံ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’တိ၊ သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၆၅). တထာ ‘‘အဝိပ္ပဋိသာရတ္ထာနိ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ကုသလာနိ သီလာနီ’’တိ (အ. နိ. ၁၁.၁). ‘‘ပဉ္စိမေ၊ ဂဟပတယော၊ အာနိသံသာ သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယာ’’တိအာဒိသုတ္တာနဉ္စ (ဒီ. နိ. ၂.၁၅၀၊ ၃.၃၁၆၊ အ. နိ. ၅.၂၁၃၊ မဟာဝ. ၂၈၅) ဝသေန သီလဿ ဂုဏာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ. တထာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တာဒီနံ (အ. နိ. ၇.၇၂) ဝသေန သီလဝိရဟေ အာဒီနဝါ. ပီတိသောမနဿနိမိတ္တတော အတ္တာနုဝါဒပရာပဝါဒဒဏ္ဍဒုဂ္ဂတိဘယာဘာဝတော ဝိညူဟိ ပါသံသဘာဝတော အဝိပ္ပဋိသာရဟေတုတော သောတ္ထိဋ္ဌာနတော အတိဇနသာပတေယျာဓိပတေယျာယုရူပဋ္ဌာနဗန္ဓုမိတ္တသမ္ပတ္တီနံ အတိသယနတော စ သီလံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ. သီလဝတော ဟိ အတ္တနော သီလသမ္ပဒါဟေတု မဟန္တံ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ – ‘‘ကတံ ဝတ မယာ ကုသလံ၊ ကတံ ကလျာဏံ၊ ကတံ ဘီရုတ္တာဏ’’န္တိ.

တထာ သီလဝတော အတ္တာ န ဥပဝဒတိ၊ န ပရေ ဝိညူ၊ ဒဏ္ဍဒုဂ္ဂတိဘယာနံ သမ္ဘဝေါ ဧဝ နတ္ထိ. ‘‘သီလဝါ ပုရိသပုဂ္ဂလော ကလျာဏဓမ္မော’’တိ ဝိညူနံ ပါသံသော ဟောတိ. တထာ သီလဝတော ယွာယံ ‘‘ကတံ ဝတ မယာ ပါပံ၊ ကတံ လုဒ္ဒကံ၊ ကတံ ကိဗ္ဗိသ’’န္တိ ဒုဿီလဿ ဝိပ္ပဋိသာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော န ဟောတိ. သီလဉ္စ နာမေတံ အပ္ပမာဒါဓိဋ္ဌာနတော ဘောဂဗျသနာဒိပရိဟာရမုခေန မဟတော အတ္ထဿ သာဓနတော မင်္ဂလဘာဝတော စ ပရမံ သောတ္ထိဋ္ဌာနံ၊ နိဟီနဇစ္စောပိ သီလဝါ ခတ္တိယမဟာသာလာဒီနံ ပူဇနီယော ဟောတီတိ ကုလသမ္ပတ္တိံ အတိသေတိ သီလသမ္ပဒါ၊ ‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ? ဣဓ တေ အဿ ဒါသော ကမ္မကရော’’တိအာဒိဝစနဉ္စေတ္ထ (ဒီ. နိ. ၁.၁၈၆) သာဓကံ. စောရာဒီဟိ အသာဓာရဏတော ပရလောကာနုဂမနတော မဟပ္ဖလဘာဝတော သမထာဒိဂုဏာဓိဋ္ဌာနတော စ ဗာဟိရဓနံ အတိသေတိ သီလံ. ပရမဿ စိတ္တိဿရိယဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ခတ္တိယာဒီနံ ဣဿရိယံ အတိသေတိ သီလံ. သီလနိမိတ္တဉှိ တံတံသတ္တနိကာယေသု သတ္တာနံ ဣဿရိယံ၊ ဝဿသတဒီဃပ္ပမာဏတော ဇီဝိတတော ဧကာဟမ္ပိ သီလဝတော ဇီဝိတဿ ဝိသိဋ္ဌတာဝစနတော သတိ စ ဇီဝိတေ သိက္ခာနိက္ခိပနဿ မရဏတာဝစနတော သီလံ ဇီဝိတတော ဝိသိဋ္ဌတရံ. ဝေရီနမ္ပိ မနုညဘာဝါဝဟနတော ဇရာရောဂဝိပတ္တီဟိ အနဘိဘဝနီယတော စ ရူပသမ္ပတ္တိံ အတိသေတိ သီလံ. ပါသာဒဟမ္မိယာဒိဋ္ဌာနဝိသေသေ ရာဇယုဝရာဇသေနာပတိအာဒိဋ္ဌာနဝိသေသေ စ အတိသေတိ သီလံ သုခဝိသေသာဓိဋ္ဌာနဘာဝတော. သဘာဝသိနိဒ္ဓေ သန္တိကာဝစရေပိ ဗန္ဓုဇနေ မိတ္တဇနေ စ အတိသေတိ ဧကန္တဟိတသမ္ပာဒနတော ပရလောကာနုဂမနတော စ ‘‘န တံ မာတာပိတာ ကယိရာ’’တိအာဒိဝစနဉ္စေတ္ထ (ဓ. ပ. ၄၃) သာဓကံ. တထာ ဟတ္ထိအဿရထပတ္တိဗလကာယေဟိ မန္တာဂဒသောတ္ထာနပ္ပယောဂေဟိ စ ဒုရာရက္ခံ အတ္တာနံ အာရက္ခာဘာဝေန သီလမေဝ ဝိသိဋ္ဌတရံ အတ္တာဓီနတော အပရာဓီနတော မဟာဝိသယတော စ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိ’’န္တိအာဒိ (ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂). ဧဝမနေကဂုဏသမန္နာဂတံ သီလန္တိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အပရိပုဏ္ဏာ စေဝ သီလသမ္ပဒါ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ အပရိသုဒ္ဓါ စ ပါရိသုဒ္ဓိံ.

သစေ ပနဿ ဒီဃရတ္တံ ပရိစယေန သီလပဋိပက္ခာ ဓမ္မာ ဒေါသာဒယော အန္တရန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တေန ဗောဓိသတ္တပဋိညေန ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ – နနု တယာ သမ္ဗောဓာယ ပဏိဓာနံ ကတံ၊ သီလဝိကလေန စ န သက္ကာ လောကိယာပိ သမ္ပတ္တိယော ပါပုဏိတုံ၊ ပဂေဝ လောကုတ္တရာ၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ ပန အဂ္ဂဘူတာယ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ အဓိဋ္ဌာနဘူတေန သီလေန ပရမုက္ကံသဂတေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ‘‘ကိကီဝ အဏ္ဍ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၉၊ ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇) ဝုတ္တနယေန သမ္မာ သီလံ ရက္ခန္တေန သုဋ္ဌုတရံ တယာ ပေသလေန ဘဝိတဗ္ဗံ.

အပိ စ တယာ ဓမ္မဒေသနာယ ယာနတ္တယေ သတ္တာနံ အဝတာရဏပရိပါစနာနိ ကာတဗ္ဗာနိ၊ သီလဝိကလဿ စ ဝစနံ န ပစ္စေတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ အသပ္ပါယာဟာရဝိစာရဿ ဝိယ ဝေဇ္ဇဿ တိကိစ္ဆနံ၊ တသ္မာ ကထာဟံ သဒ္ဓေယျော ဟုတွာ သတ္တာနံ အဝတာရဏပရိပါစနာနိ ကရေယျန္တိ သဘာဝပရိသုဒ္ဓသီလေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ကိဉ္စ ဈာနာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန မေ သတ္တာနံ ဥပကာရကရဏသမတ္ထတာ ပညာပါရမိအာဒိပရိပူရဏဉ္စ၊ ဈာနာဒယော စ ဂုဏာ သီလပါရိသုဒ္ဓိံ ဝိနာ န သမ္ဘဝန္တီတိ သမ္မဒေဝ သီလံ ပရိသောဓေတဗ္ဗံ.

တထာ ‘‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇောပထော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၁၊ သံ. နိ. ၂.၁၅၄၊ မ. နိ. ၁.၂၉၁၊ ၂.၁၀) ဃရာဝါသေ၊ ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၃၄၊ ပါစိ. ၁၇၅) ‘‘မာတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၇၈) စ ကာမေသု၊ ‘‘သေယျထာပိ ပုရိသော ဣဏံ အာဒါယ ကမ္မန္တေ ပယောဇေယျာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၂၁၈) ကာမစ္ဆန္ဒာဒီသု အာဒီနဝဒဿနပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ‘‘အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၁၊ သံ. နိ. ၂.၁၅၄) ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီသု အာနိသံသပဋိသင်္ခါဝသေန နေက္ခမ္မပါရမိယံ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဒုက္ခက္ခန္ဓ- (မ. နိ. ၁.၁၆၃ အာဒယော) အာသိဝိသောပမသုတ္တာ- (သံ. နိ. ၄.၂၃၈) ဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

တထာ ‘‘ပညာယ ဝိနာ ဒါနာဒယော ဓမ္မာ န ဝိသုဇ္ဈန္တိ၊ ယထာသကံ ဗျာပါရသမတ္ထာ စ န ဟောန္တီ’’တိ ပညာဂုဏာ မနသိကာတဗ္ဗာ. ယထေဝ ဟိ ဇီဝိတေန ဝိနာ သရီရယန္တံ န သောဘတိ၊ န စ အတ္တနော ကိရိယာသု ပဋိပတ္တိသမတ္ထံ ဟောတိ၊ ယထာ စ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိညာဏေန ဝိနာ ယထာသကံ ဝိသယေသု ကိစ္စံ ကာတုံ နပ္ပဟောန္တိ၊ ဧဝံ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ပညာယ ဝိနာ သကိစ္စပဋိပတ္တိယံ အသမတ္ထာနီတိ ပရိစ္စာဂါဒိပဋိပတ္တိယံ ပညာ ပဓာနကာရဏံ. ဥမ္မီလိတပညာစက္ခုကာ ဟိ မဟာဗောဓိသတ္တာ အတ္တနော အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိပိ ဒတွာ အနတ္တုက္ကံသကာ အပရဝမ္ဘကာ စ ဟောန္တိ၊ ဘေသဇ္ဇရုက္ခာ ဝိယ ဝိကပ္ပရဟိတာ ကာလတ္တယေပိ သောမနဿဇာတာ. ပညာဝသေန ဟိ ဥပါယကောသလ္လယောဂတော ပရိစ္စာဂေါ ပရဟိတပ္ပဝတ္တိယာ ဒါနပါရမိဘာဝံ ဥပေတိ. အတ္တတ္ထဉှိ ဒါနံ ဝဍ္ဎိသဒိသံ ဟောတိ.

တထာ ပညာယ အဘာဝေန တဏှာဒိသံကိလေသာဝိယောဂတော သီလဿ ဝိသုဒ္ဓိ ဧဝ န သမ္ဘဝတိ၊ ကုတော သဗ္ဗညုဂုဏာဓိဋ္ဌာနဘာဝေါ. ပညဝါ ဧဝ စ ဃရာဝါသေ ကာမဂုဏေသု သံသာရေ စ အာဒီနဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဈာနသမာပတ္တိယံ နိဗ္ဗာနေ စ အာနိသံသံ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေန္တော ပဗ္ဗဇိတွာ ဈာနသမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ နိဗ္ဗာနာဘိမုခေါ ပရေ စ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာပေတိ. ဝီရိယဉ္စ ပညာဝိရဟိတံ ယထိစ္ဆိတမတ္ထံ န သာဓေတိ ဒုရာရမ္ဘဘာဝတော. ဝရမေဝ ဟိ အနာရမ္ဘော ဒုရာရမ္ဘတော၊ ပညာသဟိတေန ပန ဝီရိယေန န ကိဉ္စိ ဒုရဓိဂမံ ဥပါယပဋိပတ္တိတော. တထာ ပညဝါ ဧဝ ပရာပကာရာဒီနံ အဓိဝါသကဇာတိကော ဟောတိ၊ န ဒုပ္ပညော. ပညာဝိရဟိတဿ စ ပရေဟိ ဥပနီတာ အပကာရာ ခန္တိယာ ပဋိပက္ခမေဝ အနုဗြူဟေန္တိ၊ ပညဝတော ပန တေ ခန္တိသမ္ပတ္တိယာ ပရိဗြူဟနဝသေန အဿာ ထိရဘာဝါယ သံဝတ္တန္တိ. ပညဝါ ဧဝ တီဏိပိ သစ္စာနိ နေသံ ကာရဏာနိ ပဋိပက္ခေ စ ယထာဘူတံ ဇာနိတွာ ပရေသံ အဝိသံဝါဒကော ဟောတိ.

တထာ ပညာဗလေန အတ္တာနံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ဓိတိသမ္ပဒါယ သဗ္ဗပါရမီသု အစလသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနော ဟောတိ. ပညဝါ ဧဝ စ ပိယမဇ္ဈတ္တဝေရိဝိဘာဂံ အကတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဟိတူပသံဟာရကုသလော ဟောတိ. တထာ ပညာဝသေန လာဘာလာဘာဒိလောကဓမ္မသန္နိပါတေ နိဗ္ဗိကာရတာယ မဇ္ဈတ္တော ဟောတိ. ဧဝံ သဗ္ဗာသံ ပါရမီနံ ပညာဝ ပါရိသုဒ္ဓိဟေတူတိ ပညာဂုဏာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ. အပိ စ ပညာယ ဝိနာ န ဒဿနသမ္ပတ္တိ၊ အန္တရေန စ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒံ န သီလသမ္ပဒါ၊ သီလဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါဝိရဟိတဿ န သမာဓိသမ္ပဒါ၊ အသမာဟိတေန စ န သက္ကာ အတ္တဟိတမတ္တမ္ပိ သာဓေတုံ၊ ပဂေဝ ဥက္ကံသဂတံ ပရဟိတန္တိ ပရဟိတာယ ပဋိပန္နေန ‘‘နနု တယာ သက္ကစ္စံ ပညာယ ပရိဝုဒ္ဓိယံ အာယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ ဗောဓိသတ္တေန အတ္တာ ဩဝဒိတဗ္ဗော. ပညာနုဘာဝေန ဟိ မဟာသတ္တော စတုရဓိဋ္ဌာနာဓိဋ္ဌိတော စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တော သတ္တေ နိယျာနမဂ္ဂေ အဝတာရေတိ၊ ဣန္ဒြိယာနိ စ နေသံ ပရိပါစေတိ.

တထာ ပညာဗလေန ခန္ဓာယတနာဒီသု ပဝိစယဗဟုလောပဝတ္တိနိဝတ္တိယော ယာထာဝတော ပရိဇာနန္တော ဒါနာဒယော ဂုဏေ ဝိသေသနိဗ္ဗေဓဘာဂိယဘာဝံ နယန္တော ဗောဓိသတ္တသိက္ခာယ ပရိပူရကာရီ ဟောတီတိ ဧဝမာဒိနာ အနေကာကာရဝေါကာရေ ပညာဂုဏေ ဝဝတ္ထပေတွာ ပညာပါရမီ အနုဗြူဟေတဗ္ဗာ.

တထာ ဒိဿမာနာနိပိ လောကိယာနိ ကမ္မာနိ နိဟီနဝီရိယေန ပါပုဏိတုံ အသက္ကုဏေယျာနိ၊ အဂဏိတခေဒေန ပန အာရဒ္ဓဝီရိယေန ဒုရဓိဂမံ နာမ နတ္ထိ. နိဟီနဝီရိယော ဟိ ‘‘သံသာရမဟောဃတော သဗ္ဗသတ္တေ သန္တာရေဿာမီ’’တိ အာရဘိတုမေဝ န သက္ကုဏာတိ. မဇ္ဈိမော အာရဘိတွာ အန္တရာ ဝေါသာနမာပဇ္ဇတိ. ဥက္ကဋ္ဌဝီရိယော ပန အတ္တသုခနိရပေက္ခော အာရမ္ဘပါရမိမဓိဂစ္ဆတီတိ ဝီရိယသမ္ပတ္တိ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ. အပိ စ ‘‘ယဿ အတ္တနော ဧဝ သံသာရပင်္ကတော သမုဒ္ဓရဏတ္ထမာရမ္ဘော၊ တဿာပိ န ဝီရိယဿ သိထိလဘာဝေ မနောရထာနံ မတ္ထကပ္ပတ္တိ သက္ကာ သမ္ဘာဝေတုံ၊ ပဂေဝ သဒေဝကဿ လောကဿ သမုဒ္ဓရဏတ္ထံ ကတာဘိနီဟာရေနာ’’တိ စ ‘‘ရာဂါဒီနံ ဒေါသဂဏာနံ မတ္တမဟာဂဇာနံ ဝိယ ဒုန္နိဝါရဘာဝတော တန္နိဒါနာနဉ္စ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဥက္ခိတ္တာသိကဝဓကသဒိသဘာဝတော တန္နိမိတ္တာနဉ္စ ဒုဂ္ဂတီနံ သဗ္ဗဒါ ဝိဝဋမုခဘာဝတော၊ တတ္ထ နိယောဇကာနဉ္စ ပါပမိတ္တာနံ သဒါ သန္နိဟိတဘာဝတော တဒေါဝါဒကာရိတာယ စ ဗာလဿ ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ သတိသမ္ဘဝေ ယုတ္တံ သယမေဝ သံသာရဒုက္ခတော နိဿရိတုန္တိ မိစ္ဆာဝိတက္ကာ ဝီရိယာနုဘာဝေန ဒူရီဘဝန္တီ’’တိ စ ‘‘ယဒိ ပန သမ္ဗောဓိ အတ္တာဓီနေန ဝီရိယေန သက္ကာ သမဓိဂန္တုံ၊ ကိမေတ္ထ ဒုက္ကရ’’န္တိ စ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဝီရိယဂုဏာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ.

တထာ ခန္တိ နာမာယံ နိရဝသေသဂုဏပဋိပက္ခဿ ကောဓဿ ဝိဓမနတော ဂုဏသမ္ပာဒနေ သာဓူနမပ္ပဋိဟတမာယုဓံ၊ ပရာဘိဘဝသမတ္ထာနံ အလင်္ကာရော၊ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဗလသမ္ပဒါ၊ ကောဓဂ္ဂိဝိနယနဥဒကဓာရာ၊ ကလျာဏဿ ကိတ္တိသဒ္ဒဿ သဉ္ဇာတိဒေသော၊ ပါပပုဂ္ဂလာနံ ဝစီဝိသဝူပသမကရော မန္တာဂဒေါ၊ သံဝရေ ဌိတာနံ ပရမာ ဓီရပကတိ၊ ဂမ္ဘီရာသယတာယ သာဂရော၊ ဒေါသမဟာသာဂရဿ ဝေလာ၊ အပါယဒွါရဿ ပိဒဟနကဝါဋံ၊ ဒေဝဗြဟ္မလောကာနံ အာရောဟဏသောပါနံ၊ သဗ္ဗဂုဏာနံ အဓိဝါသနဘူမိ၊ ဥတ္တမာ ကာယဝစီမနောဝိသုဒ္ဓီတိ မနသိကာတဗ္ဗံ.

အပိ စ ‘‘ဧတေ သတ္တာ ခန္တိသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော ဣဓလောကေ တပ္ပန္တိ၊ ပရလောကေ စ တပနီယဓမ္မာနုယောဂတော’’တိ စ ‘‘ယဒိပိ ပရာပကာရနိမိတ္တံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ပန ဒုက္ခဿ ခေတ္တဘူတော အတ္တဘာဝေါ ဗီဇဘူတဉ္စ ကမ္မံ မယာဝ အဘိသင်္ခတ’’န္တိ စ ‘‘တဿ စ ဒုက္ခဿ အာဏဏျကာရဏမေတ’’န္တိ စ ‘‘အပကာရကေ အသတိ ကထံ မယှံ ခန္တိသမ္ပဒါ သမ္ဘဝတီ’’တိ စ ‘‘ယဒိပါယံ ဧတရဟိ အပကာရကော၊ အယံ နာမ ပုဗ္ဗေ အနေန မယှံ ဥပကာရော ကတော’’တိ စ ‘‘အပကာရော ဧဝ ဝါ ခန္တိနိမိတ္တတာယ ဥပကာရော’’တိ စ ‘‘သဗ္ဗေပိမေ သတ္တာ မယှံ ပုတ္တသဒိသာ၊ ပုတ္တကတာပရာဓေသု စ ကော ကုဇ္ဈိဿတီ’’တိ စ ‘‘ယေန ကောဓပိသာစာဝေသေန အယံ မယှံ အပရဇ္ဈတိ၊ သွာယံ ကောဓဘူတာဝေသော မယာ ဝိနေတဗ္ဗော’’တိ စ၊ ‘‘ယေန အပကာရေန ဣဒံ မယှံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပန္နံ၊ တဿ အဟမ္ပိ နိမိတ္တ’’န္တိ စ၊ ‘‘ယေဟိ ဓမ္မေဟိ အပကာရော ကတော၊ ယတ္ထ စ ကတော၊ သဗ္ဗေပိ တေ တသ္မိံ ဧဝ ခဏေ နိရုဒ္ဓါ ကဿိဒါနိ ကေန ကောပေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ စ၊ ‘‘အနတ္တတာယ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ကော ကဿ အပရဇ္ဈတီ’’တိ စ ပစ္စဝေက္ခန္တေန ခန္တိသမ္ပဒါ အနုဗြူဟေတဗ္ဗာ.

ယဒိ ပနဿ ဒီဃရတ္တံ ပရိစယေန ပရာပကာရနိမိတ္တကော ကောဓော စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌေယျ၊ တေန ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘‘ခန္တိ နာမေသာ ပရာပကာရဿ ပဋိပက္ခပဋိပတ္တီနံ ပစ္စုပကာရကာရဏ’’န္တိ စ ‘‘အပကာရော စ မယှံ ဒုက္ခူပနိသာ သဒ္ဓါတိ ဒုက္ခုပ္ပါဒနေန သဒ္ဓါယ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညာယ စ ပစ္စယော’’တိ စ၊ ‘‘ဣန္ဒြိယပကတိ ဟေသာ ယဒိဒံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိသယသမာယောဂေါ. တတ္ထ အနိဋ္ဌဝိသယသမာယောဂေါ မယှံ န သိယာတိ တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’’တိ စ ‘‘ကောဓဝသိကော သတ္တော ကောဓေန ဥမ္မတ္တော ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော၊ တတ္ထ ကိံ ပစ္စပကာရေနာ’’တိ စ ‘‘သဗ္ဗေပိမေ သတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဩရသပုတ္တာ ဝိယ ပရိပါလိတာ၊ တသ္မာ န တတ္ထ မယာ စိတ္တကောပေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ စ၊ ‘‘အပရာဓကေ စ သတိ ဂုဏေ ဂုဏဝတိ မယာ ကောပေါ န ကာတဗ္ဗော’’တိ စ၊ ‘‘အသတိ ဂုဏေ ဝိသေသေန ကရုဏာယိတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘ကောပေန စ မယှံ ဂုဏယသာ နိဟီယန္တီ’’တိ စ၊ ‘‘ကုဇ္ဈနေန မယှံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏဒုက္ခသေယျာဒယော သပတ္တကန္တာ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ စ၊ ‘‘ကောဓော စ နာမာယံ သဗ္ဗာဟိတကာရကော သဗ္ဗဟိတဝိနာသကော ဗလဝါ ပစ္စတ္ထိကော’’တိ စ၊ ‘‘သတိ စ ခန္တိယာ န ကောစိ ပစ္စတ္ထိကော’’တိ စ၊ ‘‘အပရာဓကေန အပရာဓနိမိတ္တံ ယံ အာယတိံ လဒ္ဓဗ္ဗံ ဒုက္ခံ သတိ စ ခန္တိယာ မယှံ တဒဘာဝေါ’’တိ စ၊ ‘‘စိန္တနေန ကုဇ္ဈန္တေန စ မယာ ပစ္စတ္ထိကောယေဝ အနုဝတ္တိတော ဟောတီ’’တိ စ၊ ‘‘ကောဓေ စ မယာ ခန္တိယာ အဘိဘူတေ တဿ ဒါသဘူတော ပစ္စတ္ထိကော သမ္မဒေဝ အဘိဘူတော ဟောတီ’’တိ စ၊ ‘‘ကောဓနိမိတ္တံ ခန္တိဂုဏပရိစ္စာဂေါ မယှံ န ယုတ္တော’’တိ စ၊ ‘‘သတိ စ ကောဓေ ဂုဏဝိရောဓပစ္စနီကဓမ္မေ ကထံ မေ သီလာဒိဓမ္မာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆေယျုံ၊ အသတိ စ တေသု ကထာဟံ သတ္တာနံ ဥပကာရဗဟုလော ပဋိညာနုရူပံ ဥတ္တမံ သမ္ပတ္တိံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ စ၊ ‘‘ခန္တိယာ စ သတိ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပါဘာဝတော သမာဟိတဿ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တတော နိဗ္ဗာနဉ္စ အသင်္ခတာမတသန္တပဏီတတာဒိဘာဝတော နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ ဗုဒ္ဓဓမ္မာ စ အစိန္တေယျာပရိမေယျပ္ပဘာဝါ’’တိ.

တတော စ အနုလောမိယံ ခန္တိယံ ဌိတော ကေဝလာ ဣမေ အတ္တတ္တနိယဘာဝရဟိတာ ဓမ္မမတ္တာ ယထာသကံ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဝယန္တိ၊ န ကုတောစိ အာဂစ္ဆန္တိ၊ န ကုဟိဉ္စိ ဂစ္ဆန္တိ၊ န စ ကတ္ထစိ ပတိဋ္ဌိတာ၊ န စေတ္ထ ကောစိ ကဿစိ ဗျာပါရောတိ အဟံကာရမမံကာရာနဓိဋ္ဌာနတာ နိဇ္ဈာနံ ခမတိ၊ ယေန ဗောဓိသတ္တော ဗောဓိယာ နိယတော အနာဝတ္တိဓမ္မော ဟောတီတိ ဧဝမာဒိနာ ခန္တိပါရမိယာ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.