၁၀. သင်္ဂီတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၂၉၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သင်္ဂီတိသုတ္တံ. တတြာယမပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – စာရိကံ စရမာနောတိ နိဗဒ္ဓစာရိကံ စရမာနော. တဒါ ကိရ သတ္ထာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဉာဏဇာလံ ပတ္ထရိတွာ လောကံ ဝေါလောကယမာနော ပါဝါနဂရဝါသိနော မလ္လရာဇာနော ဒိသွာ ဣမေ ရာဇာနော မယှံ သဗ္ဗညုတညာဏဇာလဿ အန္တော ပညာယန္တိ၊ ကိံ နု ခေါတိ အာဝဇ္ဇန္တော ‘‘ရာဇာနော ဧကံ သန္ဓာဂါရံ ကာရေသုံ၊ မယိ ဂတေ မင်္ဂလံ ဘဏာပေဿန္တိ၊ အဟံ တေသံ မင်္ဂလံ ဝတွာ ဥယျောဇေတွာ ‘ဘိက္ခုသံဃဿ ဓမ္မကထံ ကထေဟီ’တိ သာရိပုတ္တံ ဝက္ခာမိ၊ သာရိပုတ္တော တီဟိ ပိဋကေဟိ သမ္မသိတွာ စုဒ္ဒသပဉှာဓိကေန ပဉှသဟဿေန ပဋိမဏ္ဍေတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ သင်္ဂီတိသုတ္တံ နာမ ကထေဿတိ၊ သုတ္တန္တံ အာဝဇ္ဇေတွာ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒိသွာ စာရိကံ ပက္ကန္တော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘မလ္လေသု စာရိကံ စရမာနော’’တိ.
ဥဗ္ဘတကနဝသန္ဓာဂါရဝဏ္ဏနာ
၂၉၇. ဥဗ္ဘတကန္တိ တဿ နာမံ၊ ဥစ္စတ္တာ ဝါ ဧဝံ ဝုတ္တံ. သန္ဓာဂါရန္တိ နဂရမဇ္ဈေ သန္ဓာဂါရသာလာ. သမဏေန ဝါတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ဃရဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟကာလေယေဝ ဒေဝတာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂဏှန္တိ. တသ္မာ ဒေဝေန ဝါတိ အဝတွာ ‘‘သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ကေနစိ ဝါ မနုဿဘူတေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ ဘဂဝတော အာဂမနံ သုတွာ ‘‘အမှေဟိ ဂန္တွာပိ န ဘဂဝါ အာနီတော၊ ဒူတံ ပေသေတွာပိ န ပက္ကောသာပိတော၊ သယမေဝ ပန မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ သမ္ပတ္တော၊ အမှေဟိ စ သန္ဓာဂါရသာလာ ကာရိတာ၊ ဧတ္ထ မယံ ဒသဗလံ အာနေတွာ မင်္ဂလံ ဘဏာပေဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိံသု.
၂၉၈. ယေန သန္ဓာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ တံ ဒိဝသံ ကိရ သန္ဓာဂါရေ စိတ္တကမ္မံ နိဋ္ဌပေတွာ အဋ္ဋကာ မုတ္တမတ္တာ ဟောန္တိ၊ ဗုဒ္ဓါ စ နာမ အရညဇ္ဈာသယာ အရညာရာမာ၊ အန္တောဂါမေ ဝသေယျုံ ဝါ နော ဝါ. တသ္မာ ဘဂဝတော မနံ ဇာနိတွာဝ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမာတိ စိန္တေတွာ တေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု. ဣဒါနိ ပန မနံ လဘိတွာ ပဋိဇဂ္ဂိတုကာမာ ယေန သန္ဓာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသု. သဗ္ဗသန္ထရိန္တိ ယထာ သဗ္ဗံ သန္ထတံ ဟောတိ၊ ဧဝံ. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ ဧတ္ထ ပန တေ မလ္လရာဇာနော သန္ဓာဂါရံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ နဂရဝီထိယောပိ သမ္မဇ္ဇာပေတွာ ဓဇေ ဥဿာပေတွာ ဂေဟဒွါရေသု ပုဏ္ဏဃဋေ စ ကဒလိယော စ ဌပါပေတွာ သကလနဂရံ ဒီပမာလာဒီဟိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏတာရကံ ဝိယ ကတွာ ခီရပါယကေ ဒါရကေ ခီရံ ပါယျေထ၊ ဒဟရေ ကုမာရေ လဟုံ လဟုံ ဘောဇာပေတွာ သယာပေထ၊ ဥစ္စာသဒ္ဒံ မာ ကရိတ္ထ၊ အဇ္ဇ ဧကရတ္တိံ သတ္ထာ အန္တောဂါမေ ဝသိဿတိ၊ ဗုဒ္ဓါ နာမ အပ္ပသဒ္ဒကာမာ ဟောန္တီတိ ဘေရိံ စရာပေတွာ သယံ ဒဏ္ဍဒီပိကံ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု.
၂၉၉. ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာတိ ဘဂဝန္တံ ပုရတော ကတွာ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနဉ္စေဝ ဥပါသကာနဉ္စ မဇ္ဈေ နိသိန္နော အတိဝိယ ဝိရောစတိ၊ သမန္တပါသာဒိကော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော အဘိရူပေါ ဒဿနီယော. ပုရိမကာယတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မိ ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထံ ဌာနံ ဂဏှာတိ. ပစ္ဆိမကာယတော. ဒက္ခိဏဟတ္ထတော. ဝါမဟတ္ထတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မိ ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထံ ဌာနံ ဂဏှာတိ. ဥပရိ ကေသန္တတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကေသာဝဋ္ဋေဟိ မောရဂီဝဝဏ္ဏာ ရသ္မိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂဂနတလေ အသီတိဟတ္ထံ ဌာနံ ဂဏှာတိ. ဟေဋ္ဌာ ပါဒတလေဟိ ပဝါဠဝဏ္ဏာ ရသ္မိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဃနပထဝိယံ အသီတိဟတ္ထံ ဌာနံ ဂဏှာတိ. ဧဝံ သမန္တာ အသီတိ ဟတ္ထမတ္တံ ဌာနံ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဇ္ဇောတမာနာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနာ ဝိဓာဝန္တိ. သဗ္ဗေ ဒိသာဘာဂါ သုဝဏ္ဏစမ္ပကပုပ္ဖေဟိ ဝိကိရိယမာနာ ဝိယ သုဝဏ္ဏဃဋတော နိက္ခန္တသုဝဏ္ဏရသဓာရာဟိ သိဉ္စမာနာ ဝိယ ပသာရိတသုဝဏ္ဏပဋပရိက္ခိတ္တာ ဝိယ ဝေရမ္ဘဝါတသမုဋ္ဌိတကိံသုကကဏိကာရပုပ္ဖစုဏ္ဏသမာကိဏ္ဏာ ဝိယ စ ဝိပ္ပကာသန္တိ.
ဘဂဝတောပိ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနဗျာမပ္ပဘာဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏသမုဇ္ဇလံ သရီရံ သမုဂ္ဂတတာရကံ ဝိယ ဂဂနတလံ၊ ဝိကသိတမိဝ ပဒုမဝနံ၊ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လော ဝိယ ယောဇနသတိကော ပါရိစ္ဆတ္တကော ပဋိပါဋိယာ ဌပိတာနံ ဒွတ္တိံသစန္ဒာနံ ဒွတ္တိံသသူရိယာနံ ဒွတ္တိံသစက္ကဝတ္တိရာဇာနံ ဒွတ္တိံသဒေဝရာဇာနံ ဒွတ္တိံသမဟာဗြဟ္မာနံ သိရိယာ သိရိံ အဘိဘဝမာနံ ဝိယ ဝိရောစတိ. ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ ဘိက္ခူပိ သဗ္ဗေဝ အပ္ပိစ္ဆာ သန္တုဋ္ဌာ ပဝိဝိတ္တာ အသံသဋ္ဌာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဝတ္တာရော ဝစနက္ခမာ စောဒကာ ပါပဂရဟိနော သီလသမ္ပန္နာ သမာဓိသမ္ပန္နာ ပညာဝိမုတ္တိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နာ. တေဟိ ပရိဝါရိတော ဘဂဝါ ရတ္တကမ္ဗလပရိက္ခိတ္တော ဝိယ သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော၊ ရတ္တပဒုမဝနသဏ္ဍမဇ္ဈဂတာ ဝိယ သုဝဏ္ဏနာဝါ၊ ပဝါဠဝေဒိကာပရိက္ခိတ္တော ဝိယ သုဝဏ္ဏပါသာဒေါ ဝိရောစိတ္ထ.
အသီတိမဟာထေရာပိ နံ မေဃဝဏ္ဏံ ပံသုကူလံ ပါရုပိတွာ မဏိဝမ္မဝမ္မိတာ ဝိယ မဟာနာဂါ ပရိဝါရယိံသု ဝန္တရာဂါ ဘိန္နကိလေသာ ဝိဇဋိတဇဋာ ဆိန္နဗန္ဓနာ ကုလေ ဝါ ဂဏေ ဝါ အလဂ္ဂါ. ဣတိ ဘဂဝါ သယံ ဝီတရာဂေါ ဝီတရာဂေဟိ၊ ဝီတဒေါသော ဝီတဒေါသေဟိ၊ ဝီတမောဟော ဝီတမောဟေဟိ၊ နိတ္တဏှော နိတ္တဏှေဟိ၊ နိက္ကိလေသော နိက္ကိလေသေဟိ၊ သယံ ဗုဒ္ဓေါ ဗဟုဿုတဗုဒ္ဓေဟိ ပရိဝါရိတော ပတ္တပရိဝါရိတံ ဝိယ ကေသရံ၊ ကေသရပရိဝါရိတာ ဝိယ ကဏ္ဏိကာ၊ အဋ္ဌနာဂသဟဿပရိဝါရိတော ဝိယ ဆဒ္ဒန္တော နာဂရာဇာ၊ နဝုတိဟံသသဟဿပရိဝါရိတော ဝိယ ဓတရဋ္ဌော ဟံသရာဇာ၊ သေနင်္ဂပရိဝါရိတော ဝိယ စက္ကဝတ္တိရာဇာ၊ မရုဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ သက္ကော ဒေဝရာဇာ၊ ဗြဟ္မဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ ဟာရိတော မဟာဗြဟ္မာ၊ အသမေန ဗုဒ္ဓဝေသေန အပရိမာဏေန ဗုဒ္ဓဝိလာသေန တဿံ ပရိသတိ နိသိန္နော ပါဝေယျကေ မလ္လေ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ ဥယျောဇေသိ.
ဧတ္ထ စ ဓမ္မိကထာ နာမ သန္ဓာဂါရအနုမောဒနပ္ပဋိသံယုတ္တာ ပကိဏ္ဏကကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တဒါ ဟိ ဘဂဝါ အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ ပထဝေါဇံ အာကဍ္ဎန္တော ဝိယ မဟာဇမ္ဗုံ မတ္ထကေ ဂဟေတွာ စာလေန္တော ဝိယ ယောဇနိယမဓုဂဏ္ဍံ စက္ကယန္တေန ပီဠေတွာ မဓုပါနံ ပါယမာနော ဝိယ စ ပါဝေယျကာနံ မလ္လာနံ ဟိတသုခါဝဟံ ပကိဏ္ဏကကထံ ကထေသိ.
၃၀၀. တုဏှီဘူတံ တုဏှီဘူတန္တိ ယံ ယံ ဒိသံ အနုဝိလောကေတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ တုဏှီဘူတမေဝ. အနုဝိလောကေတွာတိ မံသစက္ခုနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာတိ ဒွီဟိ စက္ခူဟိ တတော တတော ဝိလောကေတွာ. မံသစက္ခုနာ ဟိ နေသံ ဗဟိဒ္ဓါ ဣရိယာပထံ ပရိဂ္ဂဟေသိ. တတ္ထ ဧကဘိက္ခုဿာပိ နေဝ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စံ န ပါဒကုက္ကုစ္စံ အဟောသိ၊ န ကောစိ သီသမုက္ခိပိ၊ န ကထံ ကထေသိ၊ န နိဒ္ဒါယန္တော နိသီဒိ. သဗ္ဗေပိ တီဟိ သိက္ခာဟိ သိက္ခိတာ နိဝါတေ ပဒီပသိခါ ဝိယ နိစ္စလာ နိသီဒိံသု. ဣတိ နေသံ ဣမံ ဣရိယာပထံ မံသစက္ခုနာ ပရိဂ္ဂဟေသိ. အာလောကံ ပန ဝဍ္ဎယိတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဟဒယရူပံ ဒိသွာ အဗ္ဘန္တရဂတံ သီလံ ဩလောကေသိ. သော အနေကသတာနံ ဘိက္ခူနံ အန္တောကုမ္ဘိယံ ဇလမာနံ ပဒီပံ ဝိယ အရဟတ္တုပဂံ သီလံ အဒ္ဒသ. အာရဒ္ဓဝိပဿကာ ဟိ တေ ဘိက္ခူ. ဣတိ နေသံ သီလံ ဒိသွာ ‘‘ဣမေပိ ဘိက္ခူ မယှံ အနုစ္ဆဝိကာ၊ အဟမ္ပိ ဣမေသံ အနုစ္ဆဝိကော’’တိ စက္ခုတလေသု နိမိတ္တံ ဌပေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ဩလောကေတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာမန္တေသိ ‘‘ပိဋ္ဌိ မေ အာဂိလာယတီ’’တိ. ကသ္မာ အာဂိလာယတိ? ဘဂဝတော ဟိ ဆဗ္ဗဿာနိ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တဿ မဟန္တံ ကာယဒုက္ခံ အဟောသိ. အထဿ အပရဘာဂေ မဟလ္လကကာလေ ပိဋ္ဌိဝါတော ဥပ္ပဇ္ဇိ.
သင်္ဃာဋိံ ပညာပေတွာတိ သန္ဓာဂါရဿ ကိရ ဧကပဿေ တေ ရာဇာနော ကပ္ပိယမဉ္စကံ ပညပေသုံ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ သတ္ထာ နိပဇ္ဇေယျာ’’တိ. သတ္ထာပိ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုတ္တံ ဣမေသံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီတိ တတ္ထ သင်္ဃာဋိံ ပညာပေတွာ နိပဇ္ဇိ.
ဘိန္နနိဂဏ္ဌဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ
၃၀၁. တဿ ကာလင်္ကိရိယာယာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.
၃၀၂. အာမန္တေသီတိ ဘဏ္ဍနာဒိဝူပသမကရံ သွာချာတံ ဓမ္မံ ဒေသေတုကာမော အာမန္တေသိ.
ဧကကဝဏ္ဏနာ
၃၀၃. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဓမ္မေ. သင်္ဂါယိတဗ္ဗန္တိ သမဂ္ဂေဟိ ဂါယိတဗ္ဗံ၊ ဧကဝစနေဟိ အဝိရုဒ္ဓဝစနေဟိ ဘဏိတဗ္ဗံ. န ဝိဝဒိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထေ ဝါ ဗျဉ္ဇနေ ဝါ ဝိဝါဒေါ န ကာတဗ္ဗော. ဧကော ဓမ္မောတိ ဧကကဒုကတိကာဒိဝသေန ဗဟုဓာ သာမဂ္ဂိရသံ ဒဿေတုကာမော ပဌမံ တာဝ ‘‘ဧကော ဓမ္မော’’တိ အာဟ. သဗ္ဗေ သတ္တာတိ ကာမဘဝါဒီသု သညာဘဝါဒီသု ဧကဝေါကာရဘဝါဒီသု စ သဗ္ဗဘဝေသု သဗ္ဗေ သတ္တာ. အာဟာရဋ္ဌိတိကာတိ အာဟာရတော ဌိတိ ဧတေသန္တိ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ. ဣတိ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဌိတိ ဟေတု အာဟာရော နာမ ဧကော ဓမ္မော အမှာကံ သတ္ထာရာ ယာထာဝတော ဉတွာ သမ္မဒက္ခာတော အာဝုသောတိ ဒီပေတိ.
နနု စ ဧဝံ သန္တေ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘အသညသတ္တာ ဒေဝါ အဟေတုကာ အနာဟာရာ အဖဿကာ’’တိအာဒိ၊ (ဝိဘ. ၁၀၁၇) တံ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ၊ န ဝိရုဇ္ဈတိ. တေသဉှိ ဈာနံ အာဟာရော ဟောတိ. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ. ကတမေ စတ္တာရော? ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဩဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါ၊ ဖဿော ဒုတိယော၊ မနောသဉ္စေတနာ တတိယာ၊ ဝိညာဏံ စတုတ္ထ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၁) ဣဒမ္ပိ ဝိရုဇ္ဈတီတိ၊ ဣဒမ္ပိ န ဝိရုဇ္ဈတိ. ဧတသ္မိဉှိ သုတ္တေ နိပ္ပရိယာယေန အာဟာရလက္ခဏာဝ ဓမ္မာ အာဟာရာတိ ဝုတ္တာ. ဣဓ ပန ပရိယာယေန ပစ္စယော အာဟာရောတိ ဝုတ္တော. သဗ္ဗဓမ္မာနဉှိ ပစ္စယော လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ. သော စ ယံ ယံ ဖလံ ဇနေတိ၊ တံ တံ အာဟရတိ နာမ၊ တသ္မာ အာဟာရောတိ ဝုစ္စတိ. တေနေဝါဟ ‘‘အဝိဇ္ဇမ္ပာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာဟာရံ ဝဒါမိ၊ နော အနာဟာရံ. ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာယ အာဟာရော? ပဉ္စနီဝရဏာတိဿ ဝစနီယံ. ပဉ္စနီဝရဏေပါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာဟာရေ ဝဒါမိ၊ နော အနာဟာရေ. ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စန္နံ နီဝရဏာနံ အာဟာရော? အယောနိသောမနသိကာရောတိဿ ဝစနီယ’’န္တိ (အ. နိ. ၁၀.၆၁). အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတော.
ဧတသ္မိဉှိ ပစ္စယာဟာရေ ဂဟိတေ ပရိယာယာဟာရောပိ နိပ္ပရိယာယာဟာရောပိ သဗ္ဗော ဂဟိတောဝ ဟောတိ. တတ္ထ အသညဘဝေ ပစ္စယာဟာရော လဗ္ဘတိ. အနုပ္ပန္နေ ဟိ ဗုဒ္ဓေ တိတ္ထာယတနေ ပဗ္ဗဇိတာ ဝါယောကသိဏေ ပရိကမ္မံ ကတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ဓီ စိတ္တံ၊ ဓိဗ္ဗတေတံ စိတ္တံ စိတ္တဿ နာမ အဘာဝေါယေဝ သာဓု၊ စိတ္တဉှိ နိဿာယေဝ ဝဓဗန္ဓာဒိပစ္စယံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. စိတ္တေ အသတိ နတ္ထေတန္တိ ခန္တိံ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနာ ကာလင်္ကတွာ အသညဘဝေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ယော ယဿ ဣရိယာပထော မနုဿလောကေ ပဏိဟိတော အဟောသိ၊ သော တေန ဣရိယာပထေန နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပဉ္စ ကပ္ပသတာနိ ဌိတော ဝါ နိသိန္နော ဝါ နိပန္နော ဝါ ဟောတိ. ဧဝရူပါနမ္ပိ သတ္တာနံ ပစ္စယာဟာရော လဗ္ဘတိ. တေ ဟိ ယံ ဈာနံ ဘာဝေတွာ နိဗ္ဗတ္တာ၊ တဒေဝ နေသံ ပစ္စယော ဟောတိ. ယထာ ဇိယာဝေဂေန ခိတ္တသရော ယာဝ ဇိယာဝေဂေါ အတ္ထိ၊ တာဝ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ ယာဝ ဈာနပစ္စယော အတ္ထိ၊ တာဝ တိဋ္ဌန္တိ. တသ္မိံ နိဋ္ဌိတေ ခီဏဝေဂေါ သရော ဝိယ ပတန္တိ. ယေ ပန တေ နေရယိကာ နေဝ ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝီ န ပုညဖလူပဇီဝီတိ ဝုတ္တာ၊ တေသံ ကော အာဟာရောတိ? တေသံ ကမ္မမေဝ အာဟာရော. ကိံ ပဉ္စ အာဟာရာ အတ္ထီတိ စေ. ပဉ္စ၊ န ပဉ္စာတိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ. နနု ပစ္စယော အာဟာရောတိ ဝုတ္တမေတံ. တသ္မာ ယေန ကမ္မေန တေ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာ၊ တဒေဝ တေသံ ဌိတိပစ္စယတ္တာ အာဟာရော ဟောတိ. ယံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘န စ တာဝ ကာလင်္ကရောတိ၊ ယာဝ န တံ ပါပကမ္မံ ဗျန္တီ ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၅၀).
ကဗဠီကာရံ အာဟာရံ အာရဗ္ဘ စေတ္ထ ဝိဝါဒေါ န ကာတဗ္ဗော. မုခေ ဥပ္ပန္နော ခေဠောပိ ဟိ တေသံ အာဟာရကိစ္စံ သာဓေတိ. ခေဠောပိ ဟိ နိရယေ ဒုက္ခဝေဒနိယော ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ သဂ္ဂေ သုခဝေဒနိယော. ဣတိ ကာမဘဝေ နိပ္ပရိယာယေန စတ္တာရော အာဟာရာ. ရူပါရူပဘဝေသု ဌပေတွာ အသညံ သေသာနံ တယော. အသညာနဉ္စေဝ အဝသေသာနဉ္စ ပစ္စယာဟာရောတိ ဣမိနာ အာဟာရေန ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ ဧတံ ပဉှံ ကထေတွာ ‘‘အယံ ခေါ အာဝုသော’’တိ ဧဝံ နိယျာတနမ္ပိ ‘‘အတ္ထိ ခေါ အာဝုသော’’တိ ပုန ဥဒ္ဓရဏမ္ပိ အကတွာ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ သင်္ခါရဋ္ဌိတိကာ’’တိ ဒုတိယပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ.
ကသ္မာ ပန န နိယျာတေသိ န ဥဒ္ဓရိတ္ထ? တတ္ထ တတ္ထ နိယျာတိယမာနေပိ ဥဒ္ဓရိယမာနေပိ ပရိယာပုဏိတုံ ဝါစေတုံ ဒုက္ခံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဒွေ ဧကာဗဒ္ဓေ ကတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဣမသ္မိမ္ပိ ဝိဿဇ္ဇနေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပစ္စယောဝ အတ္တနော ဖလဿ သင်္ခရဏတော သင်္ခါရောတိ ဝုတ္တော. ဣတိ ဟေဋ္ဌာ အာဟာရပစ္စယော ကထိတော၊ ဣဓ သင်္ခါရပစ္စယောတိ အယမေတ္ထ ဟေဋ္ဌိမတော ဝိသေသော. ‘‘ဟေဋ္ဌာ နိပ္ပရိယာယာဟာရော ဂဟိတော၊ ဣဓ ပရိယာယာဟာရောတိ ဧဝံ ဂဟိတေ ဝိသေသော ပါကဋော ဘဝေယျ၊ နော စ ဂဏှိံသူ’တိ မဟာသီဝတ္ထေရော အာဟ. ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓဿပိ ဟိ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓဿပိ ပစ္စယော လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိနာ ပစ္စယေန ဓမ္မော နာမ နတ္ထိ. တတ္ထ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓဿ တိဏရုက္ခလတာဒိနော ပထဝီရသော အာပေါရသော စ ပစ္စယော ဟောတိ. ဒေဝေ အဝဿန္တေ ဟိ တိဏာဒီနိ မိလာယန္တိ၊ ဝဿန္တေ စ ပန ဟရိတာနိ ဟောန္တိ. ဣတိ တေသံ ပထဝီရသော အာပေါရသော စ ပစ္စယော ဟောတိ. ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓဿ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ကမ္မံ အာဟာရောတိ ဧဝမာဒယော ပစ္စယာ၊ ဣတိ ဟေဋ္ဌာ ပစ္စယောယေဝ အာဟာရောတိ ကထိတော၊ ဣဓ သင်္ခါရောတိ. အယမေဝေတ္ထ ဝိသေသော.
အယံ ခေါ၊ အာဝုသောတိ အာဝုသော အမှာကံ သတ္ထာရာ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ နိသီဒိတွာ သယံ သဗ္ဗညုတညာဏေန သစ္ဆိကတွာ အယံ ဧကဓမ္မော ဒေသိတော. တတ္ထ ဧကဓမ္မေ တုမှေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ န ဝိဝဒိတဗ္ဗံ. ယထယိဒံ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ယထာ သင်္ဂါယမာနာနံ တုမှာကံ ဣဒံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ အဒ္ဓနိယံ အဿ. ဧကေန ဟိ ဘိက္ခုနာ ‘‘အတ္ထိ၊ ခေါ အာဝုသော၊ ဧကော ဓမ္မော သမ္မဒက္ခာတော. ကတမော ဧကော ဓမ္မော? သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ. သဗ္ဗေ သတ္တာ သင်္ခါရဋ္ဌိတိကာ’’တိ ကထိတေ တဿ ကထံ သုတွာ အညော ကထေဿတိ. တဿပိ အညောတိ ဧဝံ ပရမ္ပရကထာနိယမေန ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယံ စိရံ တိဋ္ဌမာနံ သဒေဝကဿ လောကဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ ဘဝိဿတီတိ ဧကကဝသေန ဓမ္မသေနာပတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော သာမဂ္ဂိရသံ ဒဿေသီတိ.
ဧကကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
ဒုကဝဏ္ဏနာ
၃၀၄. ဣတိ ဧကကဝသေန သာမဂ္ဂိရသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒုကဝသေန ဒဿေတုံ ပုန ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ နာမရူပဒုကေ နာမန္တိ စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာ နိဗ္ဗာနဉ္စ. တတ္ထ စတ္တာရော ခန္ဓာ နာမနဋ္ဌေန နာမံ. နာမနဋ္ဌေနာတိ နာမကရဏဋ္ဌေန. ယထာ ဟိ မဟာဇနသမ္မတတ္တာ မဟာသမ္မတဿ ‘‘မဟာသမ္မတော’’တိ နာမံ အဟောသိ၊ ယထာ မာတာပိတရော ‘‘အယံ တိဿော နာမ ဟောတု၊ ဖုဿော နာမ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ ပုတ္တဿ ကိတ္တိမနာမံ ကရောန္တိ၊ ယထာ ဝါ ‘‘ဓမ္မကထိကော ဝိနယဓရော’’တိ ဂုဏတော နာမံ အာဂစ္ဆတိ၊ န ဧဝံ ဝေဒနာဒီနံ. ဝေဒနာဒယော ဟိ မဟာပထဝီအာဒယော ဝိယ အတ္တနော နာမံ ကရောန္တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တေသု ဥပ္ပန္နေသု တေသံ နာမံ ဥပ္ပန္နမေဝ ဟောတိ. န ဟိ ဝေဒနံ ဥပ္ပန္နံ ‘‘တွံ ဝေဒနာ နာမ ဟောဟီ’’တိ၊ ကောစိ ဘဏတိ၊ န စဿာ ယေန ကေနစိ ကာရဏေန နာမဂ္ဂဟဏကိစ္စံ အတ္ထိ၊ ယထာ ပထဝိယာ ဥပ္ပန္နာယ ‘‘တွံ ပထဝီ နာမ ဟောဟီ’’တိ နာမဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ၊ စက္ကဝါဠသိနေရုမှိ စန္ဒိမသူရိယနက္ခတ္တေသု ဥပ္ပန္နေသု ‘‘တွံ စက္ကဝါဠံ နာမ၊ တွံ နက္ခတ္တံ နာမ ဟောဟီ’’တိ နာမဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ၊ နာမံ ဥပ္ပန္နမေဝ ဟောတိ၊ ဩပပါတိကာ ပညတ္တိ နိပတတိ၊ ဧဝံ ဝေဒနာယ ဥပ္ပန္နာယ ‘‘တွံ ဝေဒနာ နာမ ဟောဟီ’’တိ နာမဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ၊ တာယ ဥပ္ပန္နာယ ဝေဒနာတိ နာမံ ဥပ္ပန္နမေဝ ဟောတိ. သညာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော အတီတေပိ ဟိ ဝေဒနာ ဝေဒနာယေဝ. သညာ. သင်္ခါရာ. ဝိညာဏံ ဝိညာဏမေဝ. အနာဂတေပိ. ပစ္စုပ္ပန္နေပိ. နိဗ္ဗာနံ ပန သဒါပိ နိဗ္ဗာနမေဝါတိ. နာမနဋ္ဌေန နာမံ. နမနဋ္ဌေနာပိ စေတ္ထ စတ္တာရော ခန္ဓာ နာမံ. တေ ဟိ အာရမ္မဏာဘိမုခံ နမန္တိ. နာမနဋ္ဌေန သဗ္ဗမ္ပိ နာမံ. စတ္တာရော ဟိ ခန္ဓာ အာရမ္မဏေ အညမညံ နာမေန္တိ၊ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယတာယ အတ္တနိ အနဝဇ္ဇဓမ္မေ နာမေတိ.
ရူပန္တိ စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပံ၊ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ရုပ္ပနဋ္ဌေန ရူပံ. တဿ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
အဝိဇ္ဇာတိ ဒုက္ခာဒီသု အညာဏံ. အယမ္ပိ ဝိတ္ထာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကထိတာယေဝ. ဘဝတဏှာတိ ဘဝပတ္ထနာ. ယထာဟ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဘဝတဏှာ? ယော ဘဝေသု ဘဝစ္ဆန္ဒော’’တိအာဒိ (ဓ. သ. ၁၃၁၉).
ဘဝဒိဋ္ဌီတိ ဘဝေါ ဝုစ္စတိ သဿတံ၊ သဿတဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဒိဋ္ဌိ. သာ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဘဝဒိဋ္ဌိ? ‘ဘဝိဿတိ အတ္တာ စ လောကော စာ’တိ ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၃၂၀) နယေန အဘိဓမ္မေ ဝိတ္ထာရိတာ. ဝိဘဝဒိဋ္ဌီတိ ဝိဘဝေါ ဝုစ္စတိ ဥစ္ဆေဒံ၊ ဥစ္ဆေဒဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဒိဋ္ဌိ. သာပိ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ? ‘န ဘဝိဿတိ အတ္တာ စ လောကော စာ’တိ (ဓ. သ. ၂၈၅). ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၃၂၁) နယေန တတ္ထေဝ ဝိတ္ထာရိတာ.
အဟိရိကန္တိ ‘‘ယံ န ဟိရီယတိ ဟိရီယိတဗ္ဗေနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၂၈) ဧဝံ ဝိတ္ထာရိတာ နိလ္လဇ္ဇတာ. အနောတ္တပ္ပန္တိ ‘‘ယံ န ဩတ္တပ္ပတိ ဩတ္တပ္ပိတဗ္ဗေနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၂၉) ဧဝံ ဝိတ္ထာရိတော အဘာယနကအာကာရော.
ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စာတိ ‘‘ယံ ဟိရီယတိ ဟိရီယိတဗ္ဗေန၊ ဩတ္တပ္ပတိ ဩတ္တပ္ပိတဗ္ဗေနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၃၀-၃၁) ဧဝံ ဝိတ္ထာရိတာနိ ဟိရိဩတ္တပ္ပါနိ. အပိ စေတ္ထ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဟိရီ၊ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ ဩတ္တပ္ပံ. အတ္တာဓိပတေယျာ ဟိရီ၊ လောကာဓိပတေယျံ ဩတ္တပ္ပံ. လဇ္ဇာသဘာဝသဏ္ဌိတာ ဟိရီ၊ ဘယသဘာဝသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ. ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ.
ဒေါဝစဿတာတိ ဒုက္ခံ ဝစော ဧတသ္မိံ ဝိပ္ပဋိကူလဂါဟိမှိ ဝိပစ္စနီကသာတေ အနာဒရေ ပုဂ္ဂလေတိ ဒုဗ္ဗစော၊ တဿ ကမ္မံ ဒေါဝစဿံ၊ တဿ ဘာဝေါ ဒေါဝစဿတာ. ဝိတ္ထာရတော ပနေသာ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဒေါဝစဿတာ? သဟဓမ္မိကေ ဝုစ္စမာနေ ဒေါဝစဿာယ’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၃၃၂) အဘိဓမ္မေ အာဂတာ. သာ အတ္ထတော သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဟောတိ. ‘‘စတုန္နဉ္စ ခန္ဓာနံ ဧတေနာကာရေန ပဝတ္တာနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝဒန္တိ. ပါပမိတ္တတာတိ ပါပါ အဿဒ္ဓါဒယော ပုဂ္ဂလာ ဧတဿ မိတ္တာတိ ပါပမိတ္တော၊ တဿ ဘာဝေါ ပါပမိတ္တတာ. ဝိတ္ထာရတော ပနေသာ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ ပါပမိတ္တတာ? ယေ တေ ပုဂ္ဂလာ အဿဒ္ဓါ ဒုဿီလာ အပ္ပဿုတာ မစ္ဆရိနော ဒုပ္ပညာ. ယာ တေသံ သေဝနာ နိသေဝနာ သံသေဝနာ ဘဇနာ သံဘဇနာ ဘတ္တိ သံဘတ္တိ တံသမ္ပဝင်္ကတာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၃၃) ဧဝံ အာဂတာ. သာပိ အတ္ထတော ဒေါဝစဿတာ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.
သောဝစဿတာ စ ကလျာဏမိတ္တတာ စ ဝုတ္တပ္ပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥဘောပိ ပနေတာ ဣဓ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ ကထိတာ.
အာပတ္တိကုသလတာတိ ‘‘ပဉ္စပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ အာပတ္တိယော၊ သတ္တပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ အာပတ္တိယော. ယာ တာသံ အာပတ္တီနံ အာပတ္တိကုသလတာ ပညာ ပဇာနနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၃၆) ဧဝံ ဝုတ္တော အာပတ္တိကုသလဘာဝေါ.
အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကုသလတာတိ ‘‘ယာ တာဟိ အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌာနကုသလတာ ပညာ ပဇာနနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၃၇) ဧဝံ ဝုတ္တာ သဟ ကမ္မဝါစာယ အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌာနပရိစ္ဆေဒဇာနနာ ပညာ.
သမာပတ္တိကုသလတာတိ ‘‘အတ္ထိ သဝိတက္ကသဝိစာရာ သမာပတ္တိ၊ အတ္ထိ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ သမာပတ္တိ၊ အတ္ထိ အဝိတက္ကအဝိစာရာ သမာပတ္တိ. ယာ တာသံ သမာပတ္တီနံ ကုသလတာ ပညာ ပဇာနနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၃၈) ဧဝံ ဝုတ္တာ သဟ ပရိကမ္မေန အပ္ပနာပရိစ္ဆေဒဇာနနာ ပညာ. သမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကုသလတာတိ ‘‘ယာ တာဟိ သမာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌာနကုသလတာ ပညာ ပဇာနနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၃၉) ဧဝံ ဝုတ္တာ ယထာပရိစ္ဆိန္နသမယဝသေနေဝ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနသမတ္ထာ ‘‘ဧတ္တကံ ဂတေ သူရိယေ ဥဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဝုဋ္ဌာနကာလပရိစ္ဆေဒကာ ပညာ.
ဓာတုကုသလတာတိ ‘‘အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော စက္ခုဓာတု။ပေ။ မနောဝိညာဏဓာတု. ယာ တာသံ ဓာတူနံ ကုသလတာ ပညာ ပဇာနနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၄၀) ဧဝံ ဝုတ္တာ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ သဘာဝပရိစ္ဆေဒကာ သဝနဓာရဏသမ္မသနပဋိဝေဓပညာ. မနသိကာရကုသလတာတိ ‘‘ယာ တာသံ ဓာတူနံ မနသိကာရကုသလတာ ပညာ ပဇာနနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၄၁) ဧဝံ ဝုတ္တာ တာသံယေဝ ဓာတူနံ သမ္မသနပဋိဝေဓပစ္စဝေက္ခဏပညာ.
အာယတနကုသလတာတိ ‘‘ဒွါဒသာယတနာနိ စက္ခာယတနံ။ပေ။ ဓမ္မာယတနံ. ယာ တေသံ အာယတနာနံ အာယတနကုသလတာ ပညာ ပဇာနနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၄၂) ဧဝံ ဝုတ္တာ ဒွါဒသန္နံ အာယတနာနံ ဥဂ္ဂဟမနသိကာရပဇာနနာ ပညာ. အပိစ ဓာတုကုသလတာပိ ဥဂ္ဂဟမနသိကာရသဝနသမ္မသနပဋိဝေဓပစ္စဝေက္ခဏေသု ဝတ္တတိ မနသိကာရကုသလတာပိ အာယတနကုသလတာပိ. အယံ ပနေတ္ထ ဝိသေသော၊ သဝနဥဂ္ဂဟပစ္စဝေက္ခဏာ လောကိယာ၊ ပဋိဝေဓော လောကုတ္တရော၊ သမ္မသနမနသိကာရာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကုသလတာတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ။ပေ။ သမုဒယော ဟောတီတိ ယာ တတ္ထ ပညာ ပဇာနနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၄၃) ဧဝံ ဝုတ္တာ ဒွါဒသန္နံ ပစ္စယာကာရာနံ ဥဂ္ဂဟာဒိဝသေန ပဝတ္တာ ပညာ.
ဌာနကုသလတာတိ ‘‘ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ ဟေတုပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ တံ တံ ဌာနန္တိ ယာ တတ္ထ ပညာ ပဇာနနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၄၄) ဧဝံ ဝုတ္တာ ‘‘စက္ခုံ ဝတ္ထုံ ကတွာ ရူပံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နဿ စက္ခုဝိညာဏဿ စက္ခုရူပံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၃၄၄) ဌာနဉ္စေဝ ကာရဏဉ္စာ’’တိ ဧဝံ ဌာနပရိစ္ဆိန္ဒနသမတ္ထာ ပညာ. အဋ္ဌာနကုသလတာတိ ‘‘ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ န ဟေတူ န ပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ တံ တံ အဋ္ဌာနန္တိ ယာ တတ္ထ ပညာ ပဇာနနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၄၅) ဧဝံ ဝုတ္တာ ‘‘စက္ခုံ ဝတ္ထုံ ကတွာ ရူပံ အာရမ္မဏံ ကတွာ သောတဝိညာဏာဒီနိ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တသ္မာ တေသံ စက္ခုရူပံ န ဌာနံ န ကာရဏ’’န္တိ ဧဝံ အဋ္ဌာနပရိစ္ဆိန္ဒနသမတ္ထာ ပညာ အပိစ ဧတသ္မိံ ဒုကေ ‘‘ကိတ္တာဝတာ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဌာနာဌာနကုသလော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယာတိ. ဣဓာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော၊ ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ပဇာနာတိ. ဌာနဉ္စ ခေါ ဧတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ ပုထုဇ္ဇနော ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၇) ဣမိနာပိ သုတ္တေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
အဇ္ဇဝန္တိ ဂေါမုတ္တဝင်္ကတာ စန္ဒဝင်္ကတာ နင်္ဂလကောဋိဝင်္ကတာတိ တယော အနဇ္ဇဝါ. ဧကစ္စော ဟိ ဘိက္ခု ပဌမဝယေ ဧကဝီသတိယာ အနေသနာသု ဆသု စ အဂေါစရေသု စရတိ၊ မဇ္ဈိမပစ္ဆိမဝယေသု လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော သိက္ခာကာမော ဟောတိ၊ အယံ ဂေါမုတ္တဝင်္ကတာ နာမ. ဧကော ပဌမဝယေပိ ပစ္ဆိမဝယေပိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ပူရေတိ၊ လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော သိက္ခာကာမော ဟောတိ၊ မဇ္ဈိမဝယေ ပုရိမသဒိသော၊ အယံ စန္ဒဝင်္ကတာ နာမ. ဧကော ပဌမဝယေပိ မဇ္ဈိမဝယေပိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ပူရေတိ၊ လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော သိက္ခာကာမော ဟောတိ၊ ပစ္ဆိမဝယေ ပုရိမသဒိသော အယံ နင်္ဂလကောဋိဝင်္ကတာ နာမ. ဧကော သဗ္ဗမေတံ ဝင်္ကတံ ပဟာယ တီသုပိ ဝယေသု ပေသလော လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော သိက္ခာကာမော ဟောတိ. တဿ ယော သော ဥဇုဘာဝေါ၊ ဣဒံ အဇ္ဇဝံ နာမ. အဘိဓမ္မေပိ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမော အဇ္ဇဝေါ. ယာ အဇ္ဇဝတာ အဇိမှတာ အဝင်္ကတာ အကုဋိလတာ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အဇ္ဇဝေါ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၄၆). လဇ္ဇဝန္တိ ‘‘တတ္ထ ကတမော လဇ္ဇဝေါ? ယော ဟိရီယတိ ဟိရီယိတဗ္ဗေန ဟိရီယတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ. အယံ ဝုစ္စတိ လဇ္ဇဝေါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော လဇ္ဇီဘာဝေါ.
ခန္တီတိ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ခန္တိ? ယာ ခန္တိ ခမနတာ အဓိဝါသနတာ အစဏ္ဍိက္ကံ အနဿုရောပေါ အတ္တမနတာ စိတ္တဿာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၄၈) ဧဝံ ဝုတ္တာ အဓိဝါသနခန္တိ. သောရစ္စန္တိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သောရစ္စံ? ယော ကာယိကော အဝီတိက္ကမော၊ ဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော၊ ကာယိကဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ သောရစ္စံ. သဗ္ဗောပိ သီလသံဝရော သောရစ္စ’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၃၄၉) ဧဝံ ဝုတ္တော သုရတဘာဝေါ.
သာခလျန္တိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သာခလျံ? ယာ သာ ဝါစာ အဏ္ဍကာ ကက္ကသာ ပရကဋုကာ ပရာဘိသဇ္ဇနီ ကောဓသာမန္တာ အသမာဓိသံဝတ္တနိကာ၊ တထာရူပိံ ဝါစံ ပဟာယ ယာ သာ ဝါစာ နေဠာ ကဏ္ဏသုခါ ပေမနီယာ ဟဒယင်္ဂမာ ပေါရီ ဗဟုဇနကန္တာ ဗဟုဇနမနာပါ၊ တထာရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ. ယာ တတ္ထ သဏှဝါစတာ သခိလဝါစတာ အဖရုသဝါစတာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ သာခလျ’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၃၅၀) ဧဝံ ဝုတ္တော သမ္မောဒကမုဒုကဘာဝေါ. ပဋိသန္ထာရောတိ အယံ လောကသန္နိဝါသော အာမိသေန ဓမ္မေန စာတိ ဒွီဟိ ဆိဒ္ဒေါ၊ တဿ တံ ဆိဒ္ဒံ ယထာ န ပညာယတိ၊ ဧဝံ ပီဌဿ ဝိယ ပစ္စတ္ထရဏေန အာမိသေန ဓမ္မေန စ ပဋိသန္ထရဏံ. အဘိဓမ္မေပိ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ ကတမော ပဋိသန္ထာရော? အာမိသပဋိသန္ထာရော စ ဓမ္မပဋိသန္ထာရော စ. ဣဓေကစ္စော ပဋိသန္ထာရကော ဟောတိ အာမိသပဋိသန္ထာရေန ဝါ ဓမ္မပဋိသန္ထာရေန ဝါ. အယံ ဝုစ္စတိ ပဋိသန္ထာရော’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၅၁). ဧတ္ထ စ အာမိသေန သင်္ဂဟော အာမိသပဋိသန္ထာရော နာမ. တံ ကရောန္တေန မာတာပိတူနံ ဘိက္ခုဂတိကဿ ဝေယျာဝစ္စကရဿ ရညော စောရာနဉ္စ အဂ္ဂံ အဂ္ဂဟေတွာပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာမသိတွာ ဒိန္နေ ဟိ ရာဇာနော စ စောရာ စ အနတ္ထမ္ပိ ကရောန္တိ ဇီဝိတက္ခယမ္ပိ ပါပေန္တိ၊ အနာမသိတွာ ဒိန္နေ အတ္တမနာ ဟောန္တိ. စောရနာဂဝတ္ထုအာဒီနိ စေတ္ထ ဝတ္ထူနိ ကထေတဗ္ဗာနိ. တာနိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၈၅-၇) ဝိတ္ထာရိတာနိ. သက္ကစ္စံ ဥဒ္ဒေသဒါနံ ပါဠိဝဏ္ဏနာ ဓမ္မကထာကထနန္တိ ဧဝံ ဓမ္မေန သင်္ဂဟော ဓမ္မပဋိသန္ထာရော နာမ.
အဝိဟိံသာတိ ကရုဏာပိ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါပိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ အဝိဟိံသာ? ယာ သတ္တေသု ကရုဏာ ကရုဏာယနာ ကရုဏာယိတတ္တံ ကရုဏာစေတောဝိမုတ္တိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဟိံသာ’’တိ. သောစေယျန္တိ မေတ္တာယ စ မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂဿ စ ဝသေန သုစိဘာဝေါ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘တတ္ထ ကတမံ သောစေယျံ? ယာ သတ္တေသု မေတ္တိ မေတ္တာယနာ မေတ္တာယိတတ္တံ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ သောစေယျ’’န္တိ.
မုဋ္ဌဿစ္စန္တိ သတိဝိပ္ပဝါသော၊ ယထာဟ ‘‘တတ္ထ ကတမံ မုဋ္ဌဿစ္စံ? ယာ အသတိ အနနုဿတိ အပ္ပဋိဿတိ အဿရဏတာ အဓာရဏတာ ပိလာပနတာ သမ္မုဿနတာ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ မုဋ္ဌဿစ္စံ’’ (ဓ. သ. ၁၃၅၆). အသမ္ပဇညန္တိ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ အသမ္ပဇညံ? ယံ အညာဏံ အဒဿနံ အဝိဇ္ဇာလင်္ဂီ မောဟော အကုသလမူလ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ အဝိဇ္ဇာယေဝ. သတိ သတိယေဝ. သမ္ပဇညံ ဉာဏံ.
ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာတိ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ? ဣဓေကစ္စော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၃၅၂) နယေန ဝိတ္ထာရိတော ဣန္ဒြိယသံဝရဘေဒေါ. ဘောဇနေ အမတ္တညုတာတိ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဘောဇနေ အမတ္တညုတာ? ဣဓေကစ္စော အပ္ပဋိသင်္ခါ အယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ ဒဝါယ မဒါယ မဏ္ဍနာယ ဝိဘူသနာယ. ယာ တတ္ထ အသန္တုဋ္ဌိတာ အမတ္တညုတာ အပ္ပဋိသင်္ခါ ဘောဇနေ’’တိ ဧဝံ အာဂတော ဘောဇနေ အမတ္တညုဘာဝေါ. အနန္တရဒုကော ဝုတ္တပ္ပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.
ပဋိသင်္ခါနဗလန္တိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ပဋိသင်္ခါနဗလံ? ယာ ပညာ ပဇာနနာ’’တိ ဧဝံ ဝိတ္ထာရိတံ အပ္ပဋိသင်္ခါယ အကမ္ပနဉာဏံ. ဘာဝနာဗလန္တိ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နံ ဗလံ. အတ္ထတော ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသီသေန သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဟောန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဘာဝနာဗလံ? ယာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနာ ဘာဝနာ ဗဟုလီကမ္မံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဘာဝနာဗလံ. သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝနာဗလ’’န္တိ.
သတိဗလန္တိ အဿတိယာ အကမ္ပနဝသေန သတိယေဝ. သမာဓိဗလန္တိ ဥဒ္ဓစ္စေ အကမ္ပနဝသေန သမာဓိယေဝ. သမထော သမာဓိ. ဝိပဿနာ ပညာ. သမထောဝ တံ အာကာရံ ဂဟေတွာ ပုန ပဝတ္တေတဗ္ဗဿ သမထဿ နိမိတ္တဝသေန သမထနိမိတ္တံ ပဂ္ဂါဟနိမိတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. ပဂ္ဂါဟော ဝီရိယံ. အဝိက္ခေပေါ ဧကဂ္ဂတာ. ဣမေဟိ ပန သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ ပဋိသင်္ခါနဗလဉ္စ ဘာဝနာဗလဉ္စ သတိဗလဉ္စ သမာဓိဗလဉ္စ သမထော စ ဝိပ္ပဿနာ စ သမထနိမိတ္တဉ္စ ပဂ္ဂါဟနိမိတ္တဉ္စ ပဂ္ဂါဟော စ အဝိက္ခေပေါ စာတိ ဆဟိ ဒုကေဟိ ပရတော သီလဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါဒုကေန စ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ ဓမ္မာ ကထိတာ.
သီလဝိပတ္တီတိ ‘‘တတ္ထ ကတမာ သီလဝိပတ္တိ? ကာယိကော ဝီတိက္ကမော။ပေ။ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုဿီလျံ သီလဝိပတ္တီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော သီလဝိနာသကော အသံဝရော. ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တီတိ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ? နတ္ထိ ဒိန္နံ နတ္ထိ ယိဋ္ဌ’’န္တိ ဧဝံ အာဂတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိဝိနာသိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ.
သီလသမ္ပဒါတိ ‘‘တတ္ထ ကတမာ သီလသမ္ပဒါ? ကာယိကော အဝီတိက္ကမော’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တသောရစ္စမေဝ သီလဿ သမ္ပာဒနတော ပရိပူရဏတော ‘‘သီလသမ္ပဒါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ‘‘သဗ္ဗောပိ သီလသံဝရော သီလသမ္ပဒါ’’တိ ဣဒံ မာနသိကပရိယာဒါနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါတိ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ? အတ္ထိ ဒိန္နံ အတ္ထိ ယိဋ္ဌံ။ပေ။ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီတိ ယာ ဧဝရူပါ ပညာ ပဇာနနာ’’တိ ဧဝံ အာဂတံ ဒိဋ္ဌိပါရိပူရိဘူတံ ဉာဏံ.
သီလဝိသုဒ္ဓီတိ ဝိသုဒ္ဓိံ ပါပေတုံ သမတ္ထံ သီလံ. အဘိဓမ္မေ ပနာယံ ‘‘တတ္ထ ကတမာ သီလဝိသုဒ္ဓိ? ကာယိကော အဝီတိက္ကမော ဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော ကာယိကဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော၊ အယံ ဝုစ္စတိ သီလဝိသုဒ္ဓီ’’တိ ဧဝံ ဝိဘတ္တာ. ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓီတိ ဝိသုဒ္ဓိံ ပါပေတုံ သမတ္ထံ ဒဿနံ. အဘိဓမ္မေ ပနာယံ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ? ကမ္မဿကတဉာဏံ သစ္စာနုလောမိကဉာဏံ မဂ္ဂသမင်္ဂိဿဉာဏံ ဖလသမင်္ဂိဿဉာဏ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ. ဧတ္ထ စ တိဝိဓံ ဒုစ္စရိတံ အတ္တနာ ကတမ္ပိ ပရေန ကတမ္ပိ သကံ နာမ န ဟောတိ အတ္ထဘဉ္ဇနတော. သုစရိတံ သကံ နာမ အတ္ထဇနနတောတိ ဧဝံ ဇာနနံ ကမ္မဿကတဉာဏံ နာမ. တသ္မိံ ဌတွာ ဗဟုံ ဝဋ္ဋဂါမိကမ္မံ အာယူဟိတွာ သုခတော သုခေနေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. ဝိပဿနာဉာဏံ ပန ဝစီသစ္စဉ္စ အနုလောမေတိ၊ ပရမတ္ထသစ္စဉ္စ န ဝိလောမေတီတိ သစ္စာနုလောမိကံ ဉာဏန္တိ ဝုတ္တံ.
‘‘ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ခေါ ပန ယထာဒိဋ္ဌိဿ စ ပဓာန’’န္တိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓီတိ ဉာဏဒဿနံ ကထိတံ. ယထာဒိဋ္ဌိဿ စ ပဓာနန္တိ တံသမ္ပယုတ္တမေဝ ဝီရိယံ. အပိ စ ပုရိမပဒေန စတုမဂ္ဂဉာဏံ. ပစ္ဆိမပဒေန တံသမ္ပယုတ္တံ ဝီရိယံ. အဘိဓမ္မေ ပန ‘‘ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ခေါ ပနာတိ ယာ ပညာ ပဇာနနာ အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ယထာဒိဋ္ဌိဿ စ ပဓာနန္တိ ယော စေတသိကော ဝီရိယာရမ္ဘော သမ္မာဝါယာမော’’တိ ဧဝံ အယံ ဒုကော ဝိဘတ္တော.
‘‘သံဝေဂေါ စ သံဝေဇနီယေသု ဌာနေသူ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘သံဝေဂေါတိ ဇာတိဘယံ ဇရာဘယံ ဗျာဓိဘယံ မရဏဘယ’’န္တိ ဧဝံ ဇာတိအာဒီနိ ဘယတော ဒဿနဉာဏံ. သံဝေဇနီယံ ဌာနန္တိ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏံ. ဧတာနိ ဟိ စတ္တာရိ ဇာတိ ဒုက္ခာ၊ ဇရာ ဒုက္ခာ၊ ဗျာဓိ ဒုက္ခော၊ မရဏံ ဒုက္ခန္တိ ဧဝံ သံဝေဂုပ္ပတ္တိကာရဏတ္တာ သံဝေဇနီယံ ဌာနန္တိ ဝုတ္တာနိ. သံဝိဂ္ဂဿ စ ယောနိသော ပဓာနန္တိ ဧဝံ သံဝေဂဇာတဿ ဥပါယပဓာနံ. ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပါဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတီ’’တိ ဧဝံ အာဂတဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ.
အသန္တုဋ္ဌိတာ စ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ ယာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ အသန္တုဋ္ဌဿ ဘိယျောကမျတာ၊ တာယ ဟိ သမင်္ဂီဘူတော ပုဂ္ဂလော သီလံ ပူရေတွာ ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတိ. ဈာနံ လဘိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘတိ. အာရဒ္ဓဝိပဿကော အရဟတ္တံ အဂဟေတွာ အန္တရာ ဝေါသာနံ နာပဇ္ဇတိ. အပ္ပဋိဝါနိတာ စ ပဓာနသ္မိန္တိ ‘‘ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ သက္ကစ္စကိရိယတာ သာတစ္စကိရိယတာ အဋ္ဌိတကိရိယတာ အနောလီနဝုတ္တိတာ အနိက္ခိတ္တဆန္ဒတာ အနိက္ခိတ္တဓုရတာ အာသေဝနာ ဘာဝနာ ဗဟုလီကမ္မ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဇာဂရိယာနုယောဂဝသေန အာရဒ္ဓေ ပဓာနသ္မိံ အရဟတ္တံ အပတွာ အနိဝတ္တနတာ.
ဝိဇ္ဇာတိ တိဿော ဝိဇ္ဇာ. ဝိမုတ္တီတိ ဒွေ ဝိမုတ္တိယော၊ စိတ္တဿ စ အဓိမုတ္တိ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ. ဧတ္ထ စ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နီဝရဏာဒီဟိ သုဋ္ဌု မုတ္တတ္တာ အဓိမုတ္တိ နာမ. နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗသင်္ခတတော မုတ္တတ္တာ ဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ခယေ ဉာဏန္တိ ကိလေသက္ခယကရေ အရိယမဂ္ဂေ ဉာဏံ. အနုပ္ပါဒေ ဉာဏန္တိ ပဋိသန္ဓိဝသေန အနုပ္ပါဒဘူတေ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသာနံ ဝါ အနုပ္ပါဒပရိယောသာနေ ဥပ္ပန္နေ အရိယဖလေ ဉာဏံ. တေနေဝါဟ ‘‘ခယေ ဉာဏန္တိ မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ. အနုပ္ပါဒေ ဉာဏန္တိ ဖလသမင်္ဂိဿ ဉာဏ’’န္တိ. ဣမေ ခေါ၊ အာဝုသောတိအာဒိ ဧကကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣတိ ပဉ္စတိံသာယ ဒုကာနံ ဝသေန ထေရော သာမဂ္ဂိရသံ ဒဿေသီတိ.
ဒုကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
တိကဝဏ္ဏနာ
၃၀၅. ဣတိ ဒုကဝသေန သာမဂ္ဂိရသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တိကဝသေန ဒဿေတုံ ပုန အာရဘိ. တတ္ထ လုဗ္ဘတီတိ လောဘော. အကုသလဉ္စ တံ မူလဉ္စ၊ အကုသလာနံ ဝါ မူလန္တိ အကုသလမူလံ. ဒုဿတီတိ ဒေါသော. မုယှတီတိ မောဟော. တေသံ ပဋိပက္ခနယေန အလောဘာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.
ဒုဋ္ဌု စရိတာနိ၊ ဝိရူပါနိ ဝါ စရိတာနီတိ ဒုစ္စရိတာနိ. ကာယေန ဒုစ္စရိတံ၊ ကာယတော ဝါ ပဝတ္တံ ဒုစ္စရိတန္တိ ကာယဒုစ္စရိတံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. သုဋ္ဌု စရိတာနိ၊ သုန္ဒရာနိ ဝါ စရိတာနီတိ သုစရိတာနိ. ဒွေပိ စေတေ တိကာ ပဏ္ဏတ္တိယာ ဝါ ကမ္မပထေဟိ ဝါ ကထေတဗ္ဗာ. ပညတ္တိယာ တာဝ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမော ကာယဒုစ္စရိတံ. အဝီတိက္ကမော ကာယသုစရိတံ. ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမော ဝစီဒုစ္စရိတံ၊ အဝီတိက္ကမော ဝစီသုစရိတံ. ဥဘယတ္ထ ပညတ္တဿ သိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမောဝ မနောဒုစ္စရိတံ၊ အဝီတိက္ကမော မနောသုစရိတံ. အယံ ပဏ္ဏတ္တိကထာ. ပါဏာတိပါတာဒယော ပန တိဿော စေတနာ ကာယဒွါရေပိ ဝစီဒွါရေပိ ဥပ္ပန္နာ ကာယဒုစ္စရိတံ. စတဿော မုသာဝါဒါဒိစေတနာ ဝစီဒုစ္စရိတံ. အဘိဇ္ဈာ ဗျာပါဒေါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ မနောဒုစ္စရိတံ. ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရမန္တဿ ဥပ္ပန္နာ တိဿော စေတနာပိ ဝိရတိယောပိ ကာယသုစရိတံ. မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမန္တဿ စတဿော စေတနာပိ ဝိရတိယောပိ ဝစီသုစရိတံ. အနဘိဇ္ဈာ အဗျာပါဒေါ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ မနောသုစရိတန္တိ အယံ ကမ္မပထကထာ.
ကာမပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ကာမဝိတက္ကော. ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော. ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. တေသု ဒွေ သတ္တေသုပိ သင်္ခါရေသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကာမဝိတက္ကော ဟိ ပိယေ မနာပေ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ဝိတက္ကေန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဗျာပါဒဝိတက္ကော အပ္ပိယေ အမနာပေ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ကုဇ္ဈိတွာ ဩလောကနကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဝိနာသနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိဟိံသာဝိတက္ကော သင်္ခါရေသု နုပ္ပဇ္ဇတိ. သင်္ခါရော ဟိ ဒုက္ခာပေတဗ္ဗော နာမ နတ္ထိ. ဣမေ သတ္တာ ဟညန္တု ဝါ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တု ဝါ ဝိနဿန္တု ဝါ မာ ဝါ အဟေသုန္တိ စိန္တနကာလေ ပန သတ္တေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ.
နေက္ခမ္မပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော နေက္ခမ္မဝိတက္ကော. သော အသုဘပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော ဟောတိ. အသုဘဇ္ဈာနေ ရူပါဝစရော. တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော. အဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အဗျာပါဒဝိတက္ကော. သော မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော ဟောတိ. မေတ္တာဈာနေ ရူပါဝစရော. တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော. အဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အဝိဟိံသာဝိတက္ကော. သော ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော. ကရုဏာဈာနေ ရူပါဝစရော. တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော. ယဒါ အလောဘော သီသံ ဟောတိ၊ တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဘဝန္တိ. ယဒါ မေတ္တာ သီသံ ဟောတိ၊ တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဘဝန္တိ. ယဒါ ကရုဏာ သီသံ ဟောတိ၊ တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဘဝန္တီတိ. ကာမသင်္ကပ္ပါဒယော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒေသနာမတ္တမေဝ ဟေတံ. အတ္ထတော ပန ကာမဝိတက္ကာဒီနဉ္စ ကာမသင်္ကပ္ပါဒီနဉ္စ နာနာကရဏံ နတ္ထိ.
ကာမပဋိသံယုတ္တာ သညာ ကာမသညာ. ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တာ သညာ ဗျာပါဒသညာ. ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တာ သညာ ဝိဟိံသာသညာ. တာသမ္ပိ ကာမဝိတက္ကာဒီနံ ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇနာကာရော ဝေဒိတဗ္ဗော. တံသမ္ပယုတ္တာယေဝ ဟိ ဧတာ. နေက္ခမ္မသညာဒယောပိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒိသမ္ပယုတ္တာယေဝ. တသ္မာ တာသမ္ပိ တထေဝ ကာမာဝစရာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.
ကာမဓာတုအာဒီသု ‘‘ကာမပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ. အယံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု. သဗ္ဗေပိ အကုသလာ ဓမ္မာ ကာမဓာတူ’’တိ အယံ ကာမဓာတု. ‘‘ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ. အယံ ဝုစ္စတိ ဗျာပါဒဓာတု. ဒသသု အာဃာတဝတ္ထူသု စိတ္တဿ အာဃာတော ပဋိဃာတော အနတ္တမနတာ စိတ္တဿာ’’တိ အယံ ဗျာပါဒဓာတု. ‘‘ဝိဟိံသာ ပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ. အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဟိံသာဓာတု. ဣဓေကစ္စော ပါဏိနာ ဝါ လေဍ္ဍုနာ ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထေန ဝါ ရဇ္ဇုယာ ဝါ အညတရညတရေန ဝါ သတ္တေ ဝိဟေဌေတီ’’တိ အယံ ဝိဟိံသာဓာတု. တတ္ထ ဒွေ ကထာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ စ အသမ္ဘိန္နာ စ. တတ္ထ ကာမဓာတုယာ ဂဟိတာယ ဣတရာ ဒွေ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ၊ တတော ပန နီဟရိတွာ အယံ ဗျာပါဒဓာတု အယံ ဝိဟိံသာဓာတူတိ ဒဿေတီတိ အယံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကကထာ နာမ. ကာမဓာတုံ ကထေန္တော ပန ဘဂဝါ ဗျာပါဒဓာတုံ ဗျာပါဒဓာတုဋ္ဌာနေ၊ ဝိဟိံသာဓာတုံ ဝိဟိံသာဓာတုဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အဝသေသံ ကာမဓာတု နာမာတိ ကထေသီတိ အယံ အသမ္ဘိန္နကထာ နာမ.
နေက္ခမ္မဓာတုအာဒီသု ‘‘နေက္ခမ္မပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ. အယံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မဓာတု. သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မဓာတူ’’တိ အယံ နေက္ခမ္မဓာတု. ‘‘အဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော တက္ကော။ပေ။ အယံ ဝုစ္စတိ အဗျာပါဒဓာတု. ယာ သတ္တေသု မေတ္တိ။ပေ။ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တီ’’တိ အယံ အဗျာပါဒဓာတု. ‘‘အဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော တက္ကော။ပေ။ အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဟိံသာဓာတု. ယာ သတ္တေသု ကရုဏာ။ပေ။ ကရုဏာစေတောဝိမုတ္တီ’’တိ အယံ အဝိဟိံသာဓာတု. ဣဓာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒွေ ကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
အပရာပိ တိဿော ဓာတုယောတိ အညာပိ သုညတဋ္ဌေန တိဿော ဓာတုယော. တာသု ‘‘တတ္ထ ကတမာ ကာမဓာတု? ဟေဋ္ဌတော အဝီစိနိရယံ ပရိယန္တံ ကရိတွာ’’တိ ဧဝံ ဝိတ္ထာရိတော ကာမဘဝေါ ကာမဓာတု နာမ. ‘‘ဟေဋ္ဌတော ဗြဟ္မလောကံ ပရိယန္တံ ကရိတွာ အာကာသာနဉ္စာယတနုပဂေ ဒေဝေ ပရိယန္တံ ကရိတွာ’’တိ ဧဝံ ဝိတ္ထာရိတာ ပန ရူပါရူပဘဝါ ဣတရာ ဒွေ ဓာတုယော. ဓာတုယာ အာဂတဋ္ဌာနမှိ ဟိ ဘဝေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ. ဘဝဿ အာဂတဋ္ဌာနေ ဓာတုယာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ. ဣဓ ဘဝေန ပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတော. ရူပဓာတုအာဒီသု ရူပါရူပဓာတုယော ရူပါရူပဘဝါယေဝ. နိရောဓဓာတုယာ နိဗ္ဗာနံ ကထိတံ.
ဟီနာဒီသု ဟီနာ ဓာတူတိ ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါ. အဝသေသာ တေဘူမကဓမ္မာ မဇ္ဈိမဓာတု. နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ ပဏီတဓာတု.
ကာမတဏှာတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ. ရူပါရူပဘဝေသု ပန ရာဂေါ ဈာနနိကန္တိသဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ ဘဝဝသေန ပတ္ထနာ ဘဝတဏှာ. ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ ဝိဘဝတဏှာ. အပိစ ဌပေတွာ ပစ္ဆိမံ တဏှာဒွယံ သေသတဏှာ ကာမတဏှာ နာမ. ယထာဟ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဘဝတဏှာ? ဘဝဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ သာရာဂေါ စိတ္တဿ သာရာဂေါ. အယံ ဝုစ္စတိ ဘဝတဏှာ. တတ္ထ ကတမာ ဝိဘဝတဏှာ? ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ သာရာဂေါ စိတ္တဿ သာရာဂေါ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဘဝတဏှာ. အဝသေသာ တဏှာ ကာမတဏှာ’’တိ. ပုန ကာမတဏှာဒီသု ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ကာမတဏှာ. ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ ဣတရာ ဒွေ တဏှာ. အဘိဓမ္မေ ပနေတာ ‘‘ကာမဓာတုပဋိသံယုတ္တော။ပေ။ အရူပဓာတုပဋိသံယုတ္တော’’တိ ဧဝံ ဝိတ္ထာရိတာ. ဣမိနာ ဝါရေန ကိံ ဒဿေတိ? သဗ္ဗေပိ တေဘူမကာ ဓမ္မာ ရဇနီယဋ္ဌေန တဏှာဝတ္ထုကာတိ သဗ္ဗတဏှာ ကာမတဏှာယ ပရိယာဒိယိတွာ တတော နီဟရိတွာ ဣတရာ ဒွေ တဏှာ ဒဿေတိ. ရူပတဏှာဒီသု ရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂေါ ရူပတဏှာ. အရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂေါ အရူပတဏှာ. ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ နိရောဓတဏှာ.
သံယောဇနတ္တိကေ ဝဋ္ဋသ္မိံ သံယောဇယန္တိ ဗန္ဓန္တီတိ သံယောဇနာနိ. သတိ ရူပါဒိဘေဒေ ကာယေ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိဇ္ဇမာနာ ဝါ ကာယေ ဒိဋ္ဌီတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ. ဝိစိနန္တော ဧတာယ ကိစ္ဆတိ၊ န သက္ကောတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကာတုန္တိ ဝိစိကိစ္ဆာ. သီလဉ္စ ဝတဉ္စ ပရာမသတီတိ သီလဗ္ဗတပရာမာသော. အတ္ထတော ပန ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အာဂတာ ဝီသတိဝတ္ထုကာ ဒိဋ္ဌိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ နာမ. ‘‘သတ္ထရိ ကင်္ခတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အာဂတာ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ ဝိမတိ ဝိစိကိစ္ဆာ နာမ. ‘‘ဣဓေကစ္စော သီလေန သုဒ္ဓိ ဝတေန သုဒ္ဓိ သီလဗ္ဗတေန သုဒ္ဓီတိ သီလံ ပရာမသတိ၊ ဝတံ ပရာမသတိ၊ သီလဗ္ဗတံ ပရာမသတိ. ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတ’’န္တိအာဒိနာ နယေန အာဂတော ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟော သီလဗ္ဗတပရာမာသော နာမ.
တယော အာသဝါတိ ဧတ္ထ စိရပါရိဝါသိယဋ္ဌေန ဝါ အာသဝနဋ္ဌေန ဝါ အာသဝါ. တတ္ထ ‘‘ပုရိမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ၊ ဣတော ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇာ နာဟောသိ၊ အထ ပစ္ဆာ သမဘဝီ’’တိ၊ ‘‘ပုရိမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောဋိ န ပညာယတိ ဘဝတဏှာယ ဘဝဒိဋ္ဌိယာ၊ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဘဝဒိဋ္ဌိ နာဟောသိ၊ အထ ပစ္ဆာ သမဘဝီ’’တိ ဧဝံ တာဝ စိရပါရိဝါသိယဋ္ဌေန အာသဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စက္ခုတော ရူပေ သဝတိ အာသဝတိ သန္ဒတိ ပဝတ္တတိ. သောတတော သဒ္ဒေ. ဃာနတော ဂန္ဓေ. ဇိဝှါတော ရသေ. ကာယတော ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ. မနတော ဓမ္မေ သဝတိ အာသဝတိ သန္ဒတိ ပဝတ္တတီတိ ဧဝံ အာသဝနဋ္ဌေန အာသဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
ပါဠိယံ ပန ကတ္ထစိ ဒွေ အာသဝါ အာဂတာ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ စ အာသဝါ သမ္ပရာယိကာ စ အာသဝါ’’တိ၊ ကတ္ထစိ ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ. ကာမာသဝေါ ဘဝါသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ’’တိ တယော. အဘိဓမ္မေ တေယေဝ ဒိဋ္ဌာသဝေန သဒ္ဓိံ စတ္တာရော. နိဗ္ဗေဓိကပရိယာယေ ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ နိရယဂါမိနိယာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ တိရစ္ဆာနယောနိဂါမိနိယာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ ပေတ္တိဝိသယဂါမိနိယာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ မနုဿလောကဂါမိနိယာ အတ္ထိ အာသဝါ ဒေဝလောကဂါမိနိယာ’’တိ ဧဝံ ပဉ္စ. ဆက္ကနိပါတေ အာဟုနေယျသုတ္တေ ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ သံဝရာ ပဟာတဗ္ဗာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ ပဋိသေဝနာ ပဟာတဗ္ဗာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ ပရိဝဇ္ဇနာ ပဟာတဗ္ဗာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ အဓိဝါသနာ ပဟာတဗ္ဗာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ ဝိနောဒနာ ပဟာတဗ္ဗာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ ဘာဝနာ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ ဧဝံ ဆ. သဗ္ဗာသဝပရိယာယေ တေယေဝ ဒဿနာပဟာတဗ္ဗေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တ. ဣမသ္မိံ ပန သင်္ဂီတိသုတ္တေ တယော. တတ္ထ ‘‘ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ကာမာသဝေါ နာမ. ‘‘ယော ဘဝေသု ဘဝစ္ဆန္ဒော’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ၊ ဘဝဝသေန ဝါ ပတ္ထနာ ဘဝါသဝေါ နာမ. ‘‘ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိအာဒိနာ နယေန အာဂတာ အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာသဝေါ နာမာတိ. ကာမဘဝါဒယော ကာမဓာတုအာဒိဝသေန ဝုတ္တာယေဝ.
ကာမေသနာဒီသု ‘‘တတ္ထ ကတမာ ကာမေသနာ? ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမဇ္ဈောသာနံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ကာမေသနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော ကာမဂဝေသနရာဂေါ ကာမေသနာ နာမ. ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဘဝေသနာ? ယော ဘဝေသု ဘဝစ္ဆန္ဒော ဘဝဇ္ဈောသာနံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဘဝေသနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော ဘဝဂဝေသနရာဂေါ ဘဝေသနာ နာမ. ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဗြဟ္မစရိယေသနာ? သဿတော လောကောတိ ဝါ။ပေ။ နေဝ ဟောတိ န နဟောတိ တထာဂတော ပရမ္မရဏာတိ ဝါ၊ ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟော၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဗြဟ္မစရိယေသနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ဒိဋ္ဌိဂတိကသမ္မတဿ ဗြဟ္မစရိယဿ ဂဝေသနဒိဋ္ဌိ ဗြဟ္မစရိယေသနာ နာမ. န ကေဝလဉ္စ ဘဝရာဂဒိဋ္ဌိယောဝ၊ တဒေကဋ္ဌံ ကမ္မမ္ပိ ဧသနာယေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ကာမေသနာ? ကာမရာဂေါ တဒေကဋ္ဌံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ကာမေသနာ. တတ္ထ ကတမာ ဘဝေသနာ? ဘဝရာဂေါ တဒေကဋ္ဌံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဘဝေသနာ. တတ္ထ ကတမာ ဗြဟ္မစရိယေသနာ? အန္တဂ္ဂါဟိကာ ဒိဋ္ဌိ တဒေကဋ္ဌံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဗြဟ္မစရိယေသနာ’’တိ.
ဝိဓာသု ‘‘ကထံဝိဓံ သီလဝန္တံ ဝဒန္တိ၊ ကထံဝိဓံ ပညဝန္တံ ဝဒန္တီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၉၅) အာကာရသဏ္ဌာနံ ဝိဓာ နာမ. ‘‘ဧကဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထု ဒုဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထူ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၇၅၁) ကောဋ္ဌာသော. ‘‘သေယျောဟမသ္မီတိ ဝိဓာ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၉၂၀) မာနော ဝိဓာ နာမ. ဣဓ သော အဓိပ္ပေတော. မာနော ဟိ သေယျာဒိဝသေန ဝိဒဟနတော ဝိဓာတိ ဝုစ္စတိ. သေယျောဟမသ္မီတိ ဣမိနာ သေယျသဒိသဟီနာနံ ဝသေန တယော မာနာ ဝုတ္တာ. သဒိသဟီနေသုပိ ဧသေဝ နယော.
အယဉှိ မာနော နာမ သေယျဿ တိဝိဓော၊ သဒိသဿ တိဝိဓော၊ ဟီနဿ တိဝိဓောတိ နဝဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ‘‘သေယျဿ သေယျောဟမသ္မီ’’တိ မာနော ရာဇူနဉ္စေဝ ပဗ္ဗဇိတာနဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.
ရာဇာ ဟိ ရဋ္ဌေန ဝါ ဓနဝါဟနေဟိ ဝါ ‘‘ကော မယာ သဒိသော အတ္ထီ’’တိ ဧတံ မာနံ ကရောတိ. ပဗ္ဗဇိတောပိ သီလဓုတင်္ဂါဒီဟိ ‘‘ကော မယာ သဒိသော အတ္ထီ’’တိ ဧတံ မာနံ ကရောတိ. ‘‘သေယျဿ သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ မာနောပိ ဧတေသံယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ရာဇာ ဟိ ရဋ္ဌေန ဝါ ဓနဝါဟနေဟိ ဝါ အညရာဇူဟိ သဒ္ဓိံ မယှံ ကိံ နာနာကရဏန္တိ ဧတံ မာနံ ကရောတိ. ပဗ္ဗဇိတောပိ သီလဓုတင်္ဂါဒီဟိပိ အညေန ဘိက္ခုနာ မယှံ ကိံ နာနာကရဏန္တိ ဧတံ မာနံ ကရောတိ. ‘‘သေယျဿ ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ မာနောပိ ဧတေသံယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယဿ ဟိ ရညော ရဋ္ဌံ ဝါ ဓနဝါဟနာဒီနိ ဝါ နာတိသမ္ပန္နာနိ ဟောန္တိ၊ သော မယှံ ရာဇာတိ ဝေါဟာရမုခမတ္တမေဝ၊ ကိံ ရာဇာ နာမ အဟန္တိ ဧတံ မာနံ ကရောတိ. ပဗ္ဗဇိတောပိ အပ္ပလာဘသက္ကာရော အဟံ ဓမ္မကထိကော ဗဟုဿုတော မဟာထေရောတိ ကထာမတ္တကမေဝ၊ ကိံ ဓမ္မကထိကော နာမာဟံ ကိံ ဗဟုဿုတော ကိံ မဟာထေရော ယဿ မေ လာဘသက္ကာရော နတ္ထီတိ ဧတံ မာနံ ကရောတိ.
‘‘သဒိသဿ သေယျောဟမသ္မီ’’တိ မာနာဒယော အမစ္စာဒီနံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အမစ္စော ဝါ ဟိ ရဋ္ဌိယော ဝါ ဘောဂယာနဝါဟနာဒီဟိ ကော မယာ သဒိသော အညော ရာဇပုရိသော အတ္ထီတိ ဝါ မယှံ အညေဟိ သဒ္ဓိံ ကိံ နာနာကရဏန္တိ ဝါ အမစ္စောတိ နာမမေဝ မယှံ၊ ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တမ္ပိ မေ နတ္ထိ၊ ကိံ အမစ္စော နာမာဟန္တိ ဝါ ဧတေ မာနေ ကရောတိ.
‘‘ဟီနဿ သေယျောဟမသ္မီ’’တိ မာနာဒယော ဒါသာဒီနံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဒါသော ဟိ မာတိတော ဝါ ပိတိတော ဝါ ကော မယာ သဒိသော အညော ဒါသော နာမ အတ္ထိ၊ အညေ ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တာ ကုစ္ဆိဟေတု ဒါသာ ဇာတာ၊ အဟံ ပန ပဝေဏီအာဂတတ္တာ သေယျောတိ ဝါ ပဝေဏီအာဂတဘာဝေန ဥဘတောသုဒ္ဓိကဒါသတ္တေန အသုကဒါသေန နာမ သဒ္ဓိံ ကိံ မယှံ နာနာကရဏန္တိ ဝါ ကုစ္ဆိဝသေနာဟံ ဒါသဗျ ဥပဂတော၊ မာတာပိတုကောဋိယာ ပန မေ ဒါသဋ္ဌာနံ နတ္ထိ၊ ကိံ ဒါသော နာမ အဟန္တိ ဝါ ဧတေ မာနေ ကရောတိ. ယထာ စ ဒါသော၊ ဧဝံ ပုက္ကုသစဏ္ဍာလာဒယောပိ ဧတေ မာနေ ကရောန္တိယေဝ.
ဧတ္ထ စ သေယျဿ သေယျောဟမသ္မီတိ၊ စ သဒိသဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ စ ဟီနဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ စ ဣမေ တယော မာနာ ယာထာဝမာနာ နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈာ. သေသာ ဆ မာနာ အယာထာဝမာနာ နာမ ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈာ.
တယော အဒ္ဓါတိ တယော ကာလာ. အတီတော အဒ္ဓါတိအာဒီသု ဒွေပရိယာယာ သုတ္တန္တပရိယာယော စ အဘိဓမ္မပရိယာယော စ. သုတ္တန္တပရိယာယေန ပဋိသန္ဓိတော ပုဗ္ဗေ အတီတော အဒ္ဓါ နာမ. စုတိတော ပစ္ဆာ အနာဂတော အဒ္ဓါ နာမ. သဟ စုတိပဋိသန္ဓီဟိ တဒန္တရံ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ နာမ. အဘိဓမ္မပရိယာယေန တီသု ခဏေသု ဘင်္ဂတော ဥဒ္ဓံ အတီတော အဒ္ဓါ နာမ. ဥပ္ပါဒတော ပုဗ္ဗေ အနာဂတော အဒ္ဓါ နာမ. ခဏတ္တယေ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ နာမ. အတီတာဒိဘေဒေါ စ နာမ အယံ ဓမ္မာနံ ဟောတိ၊ န ကာလဿ. အတီတာဒိဘေဒေ ပန ဓမ္မေ ဥပါဒါယ ဣဓ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနောပိ ကာလော တေနေဝ ဝေါဟာရေန ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.
တယော အန္တာတိ တယော ကောဋ္ဌာသာ. ‘‘ကာယဗန္ဓနဿ အန္တော ဇီရတီ’’တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၂၇၈) ဟိ အန္တောယေဝ အန္တော. ‘‘ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၅၁) ပရဘာဂေါ အန္တော. ‘‘အန္တမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇီဝိကာန’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၈၀) ဧတ္ထ လာမကဘာဝေါ အန္တော. ‘‘သက္ကာယော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပဌမော အန္တော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၆.၆၁) ကောဋ္ဌာသော အန္တော. ဣဓ ကောဋ္ဌာသော အဓိပ္ပေတော. သက္ကာယောတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ. သက္ကာယသမုဒယောတိ တေသံ နိဗ္ဗတ္တိကာ ပုရိမတဏှာ. သက္ကာယနိရောဓောတိ ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိဘူတံ နိဗ္ဗာနံ. မဂ္ဂေါ ပန နိရောဓာဓိဂမဿ ဥပါယတ္တာ နိရောဓေ ဂဟိတေ ဂဟိတောဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဒုက္ခဒုက္ခတာတိ ဒုက္ခဘူတာ ဒုက္ခတာ. ဒုက္ခဝေဒနာယေတံ နာမံ. သင်္ခါရဒုက္ခတာတိ သင်္ခါရဘာဝေန ဒုက္ခတာ. အဒုက္ခမသုခါဝေဒနာယေတံ နာမံ. သာ ဟိ သင်္ခတတ္တာ ဥပ္ပါဒဇရာဘင်္ဂပီဠိတာ၊ တသ္မာ အညဒုက္ခသဘာဝဝိရဟတော သင်္ခါရဒုက္ခတာတိ ဝုတ္တာ. ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာတိ ဝိပရိဏာမေ ဒုက္ခတာ. သုခဝေဒနာယေတံ နာမံ. သုခဿ ဟိ ဝိပရိဏာမေ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ သုခံ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာတိ ဝုတ္တံ. အပိစ ဌပေတွာ ဒုက္ခဝေဒနံ သုခဝေဒနဉ္စ သဗ္ဗေပိ တေဘူမကာ ဓမ္မာ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ ဝစနတော သင်္ခါရဒုက္ခတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
မိစ္ဆတ္တနိယတောတိ မိစ္ဆာသဘာဝေါ ဟုတွာ နိယတော. နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သဒ္ဓိံ အာနန္တရိယကမ္မဿေတံ နာမံ. သမ္မာသဘာဝေ နိယတော သမ္မတ္တနိယတော. စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနမေတံ နာမံ. န နိယတောတိ အနိယတော. အဝသေသာနံ ဓမ္မာနမေတံ နာမံ.
တယော တမာတိ ‘‘တမန္ဓကာရော သမ္မောဟော အဝိဇ္ဇောဃော မဟာဘယော’’တိ ဝစနတော အဝိဇ္ဇာ တမော နာမ. ဣဓ ပန အဝိဇ္ဇာသီသေန ဝိစိကိစ္ဆာ ဝုတ္တာ. အာရဗ္ဘာတိ အာဂမ္မ. ကင်္ခတီတိ ကင်္ခံ ဥပ္ပါဒေတိ. ဝိစိကိစ္ဆတီတိ ဝိစိနန္တော ကိစ္ဆံ အာပဇ္ဇတိ၊ သန္နိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ. နာဓိမုစ္ဆတီတိ တတ္ထ အဓိမုစ္ဆိတုံ န သက္ကောတိ. န သမ္ပသီဒတီတိ တံ အာရဗ္ဘ ပသာဒံ အာရောပေတုံ န သက္ကောတိ.
အရက္ခေယျာနီတိ န ရက္ခိတဗ္ဗာနိ. တီသု ဒွါရေသု ပစ္စေကံ ရက္ခဏကိစ္စံ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗာနိ သတိယာ ဧဝ ရက္ခိတာနီတိ ဒီပေတိ. နတ္ထိ တထာဂတဿာတိ. ‘‘ဣဒံ နာမ မေ သဟသာ ဥပ္ပန္နံ ကာယဒုစ္စရိတံ၊ ဣမာဟံ ယထာ မေ ပရော န ဇာနာတိ၊ တထာ ရက္ခာမိ၊ ပဋိစ္ဆာဒေမီ’’တိ ဧဝံ ရက္ခိတဗ္ဗံ နတ္ထိ တထာဂတဿ ကာယဒုစ္စရိတံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ကိံ ပန သေသခီဏာသဝါနံ ကာယသမာစာရာဒယော အပရိသုဒ္ဓါတိ? နော အပရိသုဒ္ဓါ. န ပန တထာဂတဿ ဝိယ ပရိသုဒ္ဓါ. အပ္ပဿုတခီဏာသဝေါ ဟိ ကိဉ္စာပိ လောကဝဇ္ဇံ နာပဇ္ဇတိ၊ ပဏ္ဏတ္တိယံ ပန အကောဝိဒတ္တာ ဝိဟာရကာရံ ကုဋိကာရံ သဟဂါရံ သဟသေယျန္တိ ဧဝရူပါ ကာယဒွါရေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ. သဉ္စရိတ္တံ ပဒသောဓမ္မံ ဥတ္တရိဆပ္ပဉ္စဝါစံ ဘူတာရောစနန္တိ ဧဝရူပါ ဝစီဒွါရေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ. ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနဝသေန မနောဒွါရေ ရူပိယပ္ပဋိဂ္ဂါဟဏာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဓမ္မသေနာပတိသဒိသဿာပိ ဟိ ခီဏာသဝဿ မနောဒွါရေ သဥပါရမ္ဘဝသေန မနောဒုစ္စရိတံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧဝ.
စာတုမဝတ္ထုသ္မိဉှိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာနံ ပဏာမိတကာလေ တေသံ အတ္ထာယ စာတုမေယျကေဟိ သကျေဟိ ဘဂဝတိ ခမာပိတေ ထေရော ဘဂဝတာ ‘‘ကိန္တိ တေ သာရိပုတ္တ အဟောသိ မယာ ဘိက္ခုသံဃေ ပဏာမိတေ’’တိ ပုဋ္ဌော အဟံ ပရိသာယ အဗျတ္တဘာဝေန သတ္ထာရာ ပဏာမိတော. ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ပရံ န ဩဝဒိဿာမီတိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ အာဟ ‘‘ဧဝံ ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ အဟောသိ ဘဂဝတာ ဘိက္ခုသံဃော ပဏာမိတော၊ အပ္ပေါဿုက္ကော ဒါနိ ဘဂဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရံ အနုယုတ္တော ဝိဟရိဿတိ၊ မယမ္ပိ ဒါနိ အပ္ပေါဿုက္ကာ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရိဿာမာ’’တိ.
အထဿ တသ္မိံ မနောဒုစ္စရိတေ ဥပါရမ္ဘံ အာရောပေန္တော သတ္ထာ အာဟ – ‘‘အာဂမေဟိ တွံ၊ သာရိပုတ္တ န ခေါ တေ၊ သာရိပုတ္တ၊ ပုနပိ ဧဝရူပံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗ’’န္တိ. ဧဝံ ပရံ န ဩဝဒိဿာမိ နာနုသာသိဿာမီတိ ဝိတက္ကိတမတ္တမ္ပိ ထေရဿ မနောဒုစ္စရိတံ နာမ ဇာတံ. ဘဂဝတော ပန ဧတ္တကံ နာမ နတ္ထိ၊ အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ. သဗ္ဗညုတံ ပတ္တဿ ဒုစ္စရိတံ န ဘဝေယျ. ဗောဓိသတ္တဘူမိယံ ဌိတဿ ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿာပိ ပနဿ နာဟောသိ. ဥဒရစ္ဆဝိယာ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကံ အလ္လီနာယ ‘‘ကာလင်္ကတော သမဏော ဂေါတမော’’တိ ဒေဝတာနံ ဝိမတိယာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယပိ ‘‘သိဒ္ဓတ္ထ ကသ္မာ ကိလမသိ? သက္ကာ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇိတုံ ပုညာနိ စ ကာတု’’န္တိ မာရေန ပါပိမတာ ဝုစ္စမာနဿ ‘‘ဘောဂေ ဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ ဝိတက္ကမတ္တမ္ပိ နုပ္ပဇ္ဇတိ. အထ နံ မာရော ဗောဓိသတ္တကာလေ ဆဗ္ဗဿာနိ ဗုဒ္ဓကာလေ ဧကံ ဝဿံ အနုဗန္ဓိတွာ ကိဉ္စိ ဝဇ္ဇံ အပဿိတွာ ဣဒံ ဝတွာ ပက္ကာမိ –
‘‘သတ္တဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ၊ အနုဗန္ဓိံ ပဒါပဒံ၊
ဩတာရံ နာဓိဂစ္ဆိဿံ၊ သမ္ဗုဒ္ဓဿ သတီမတော’’တိ. (သု. နိ. ၄၄၈)၊
အပိစ အဋ္ဌာရသန္နံ ဗုဒ္ဓဓမ္မာနံ ဝသေနာပိ ဘဂဝတော ဒုစ္စရိတာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဋ္ဌာရသ ဗုဒ္ဓဓမ္မာ နာမ နတ္ထိ တထာဂတဿ ကာယဒုစ္စရိတံ၊ နတ္ထိ ဝစီဒုစ္စရိတံ၊ နတ္ထိ မနောဒုစ္စရိတံ၊ အတီတေ ဗုဒ္ဓဿ အပ္ပဋိဟတဉာဏံ၊ အနာဂတေ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓဿ အပ္ပဋိဟတဉာဏံ၊ သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ၊ သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ၊ သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ၊ နတ္ထိ ဆန္ဒဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဝီရိယဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ သတိယာ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဒဝါ၊ နတ္ထိ ရဝါ၊ နတ္ထိ စလိတံ နတ္ထိ သဟသာ၊ နတ္ထိ အဗျာဝဋော မနော၊ နတ္ထိ အကုသလစိတ္တန္တိ.
ကိဉ္စနာတိ ပလိဗောဓာ. ရာဂေါ ကိဉ္စနန္တိ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သတ္တေ ဗန္ဓတိ ပလိဗုန္ဓတိ တသ္မာ ကိဉ္စနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဣတရေသုပိ ဒွီသု ဧသေဝ နယော.
အဂ္ဂီတိ အနုဒဟနဋ္ဌေန အဂ္ဂိ. ရာဂဂ္ဂီတိ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သတ္တေ အနုဒဟတိ ဈာပေတိ၊ တသ္မာ အဂ္ဂီတိ ဝုစ္စတိ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ဝတ္ထူနိ ဧကာ ဒဟရဘိက္ခုနီ စိတ္တလပဗ္ဗတဝိဟာရေ ဥပေါသထာဂါရံ ဂန္တွာ ဒွါရပါလရူပကံ ဩလောကယမာနာ ဌိတာ. အထဿာ အန္တော ရာဂေါ ဥပ္ပန္နော. သာ တေနေဝ ဈာယိတွာ ကာလမကာသိ. ဘိက္ခုနိယော ဂစ္ဆမာနာ ‘‘အယံ ဒဟရာ ဌိတာ၊ ပက္ကောသထ၊ န’’န္တိ အာဟံသု. ဧကာ ဂန္တွာ ကသ္မာ ဌိတာသီတိ ဟတ္ထေ ဂဏှိ. ဂဟိတမတ္တာ ပရိဝတ္တိတွာ ပပတာ. ဣဒံ တာဝ ရာဂဿ အနုဒဟနတာယ ဝတ္ထု. ဒေါသဿ ပန အနုဒဟနတာယ မနောပဒေါသိကာ ဒေဝါ. မောဟဿ အနုဒဟနတာယ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ ဒေဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. မောဟဝသေန ဟိ တာသံ သတိသမ္မောသော ဟောတိ. တသ္မာ ခိဍ္ဍာဝသေန အာဟာရကာလံ အတိဝတ္တိတွာ ကာလင်္ကရောန္တိ.
အာဟုနေယျဂ္ဂီတိအာဒီသု အာဟုနံ ဝုစ္စတိ သက္ကာရော၊ အာဟုနံ အရဟန္တီတိ အာဟုနေယျာ. မာတာပိတရော ဟိ ပုတ္တာနံ ဗဟူပကာရတာယ အာဟုနံ အရဟန္တိ. တေသု ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇမာနာ ပုတ္တာ နိရယာဒီသု နိဗ္ဗတ္တန္တိ. တသ္မာ ကိဉ္စာပိ မာတာပိတရော နာနုဒဟန္တိ၊ အနုဒဟနဿ ပန ပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဣတိ အနုဒဟနဋ္ဌေန အာဟုနေယျဂ္ဂီတိ ဝုစ္စန္တိ. သွာယမတ္ထော မိတ္တဝိန္ဒကဝတ္ထုနာ ဒီပေတဗ္ဗော –
မိတ္တဝိန္ဒကော ဟိ မာတရာ ‘‘တာတ၊ အဇ္ဇ ဥပေါသထိကော ဟုတွာ ဝိဟာရေ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မဿဝနံ သုဏ၊ သဟဿံ တေ ဒဿာမီ’’တိ ဝုတ္တော ဓနလောဘေန ဥပေါသထံ သမာဒါယ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဣဒံ ဌာနံ အကုတောဘယန္တိ သလ္လက္ခေတွာ ဓမ္မာသနဿ ဟေဋ္ဌာ နိပန္နော သဗ္ဗရတ္တိံ နိဒ္ဒါယိတွာ ဃရံ အဂမာသိ. မာတာ ပါတောဝ ယာဂုံ ပစိတွာ ဥပနာမေသိ. သော သဟဿံ ဂဟေတွာဝ ပိဝိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဓနံ သံဟရိဿာမီ’’တိ. သော နာဝါယ သမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒိတုကာမော အဟောသိ. အထ နံ မာတာ ‘‘တာတ၊ ဣမသ္မိံ ကုလေ စတ္တာလီသကောဋိဓနံ အတ္ထိ၊ အလံ ဂမနေနာ’’တိ နိဝါရေသိ. သော တဿာ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ ဂစ္ဆတိ ဧဝ. မာတာ ပုရတော အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘အယံ မယှံ ပုရတော တိဋ္ဌတီ’’တိ ပါဒေန ပဟရိတွာ ပတိတံ အန္တရံ ကတွာ အဂမာသိ.
မာတာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ‘‘မာဒိသာယ မာတရိ ဧဝရူပံ ကမ္မံ ကတွာ ဂတဿ တေ ဂတဋ္ဌာနေ သုခံ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံသညီ နာမ တွံ ပုတ္တာ’’တိ အာဟ. တဿ နာဝံ အာရုယှ ဂစ္ဆတော သတ္တမေ ဒိဝသေ နာဝါ အဋ္ဌာသိ. အထ တေ မနုဿာ ‘‘အဒ္ဓါ ဧတ္ထ ပါပပုရိသော အတ္ထိ သလာကံ ဒေထာ’’တိ အာဟံသု. သလာကာ ဒိယျမာနာ တဿေဝ တိက္ခတ္တုံ ပါပုဏာတိ. တေ တဿ ဥဠုမ္ပံ ဒတွာ တံ သမုဒ္ဒေ ပက္ခိပိံသု. သော ဧကံ ဒီပံ ဂန္တွာ ဝိမာနပေတီဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော တာဟိ ‘‘ပုရတော ပုရတော မာ အဂမာသီ’’တိ ဝုစ္စမာနောပိ တဒ္ဒိဂုဏံ တဒ္ဒိဂုဏံ သမ္ပတ္တိံ ပဿန္တော အနုပုဗ္ဗေန ခုရစက္ကဓရံ ဧကံ အဒ္ဒသ. တဿ တံ စက္ကံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာသိ. သော တံ အာဟ – ‘‘အမ္ဘော၊ ဣဒံ တယာ ပိဠန္ဓိတံ ပဒုမံ မယှံ ဒေဟီ’’တိ. ‘‘န ဣဒံ သာမိ ပဒုမံ၊ ခုရစက္ကံ ဧတ’’န္တိ. သော ‘‘ဝဉ္စေသိ မံ၊ တွံ ကိံ မယာ ပဒုမံ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ တွံ လောဟိတစန္ဒနံ ဝိလိမ္ပိတွာ ပိဠန္ဓနံ ပဒုမပုပ္ဖံ မယှံ န ဒါတုကာမောတိ အာဟ. သော စိန္တေသိ ‘‘အယမ္ပိ မယာ ကတသဒိသံ ကမ္မံ ကတွာ တဿ ဖလံ အနုဘဝိတုကာမော’’တိ. အထ နံ ‘‘ဟန္ဒ ရေ’’တိ ဝတွာ တဿ မတ္ထကေ စက္ကံ ပက္ခိပိ. တေန ဝုတ္တံ –
‘‘စတုဗ္ဘိ အဋ္ဌဇ္ဈဂမာ၊ အဋ္ဌာဟိပိ စ သောဠသ၊
သောဠသာဟိ စ ဗာတ္တိံသ၊ အတြိစ္ဆံ စက္ကမာသဒေါ၊
ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ၊ စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၀၄).
ဂဟပတီတိ ပန ဂေဟသာမိကော ဝုစ္စတိ. သော မာတုဂါမဿ သယနဝတ္ထာလင်္ကာရာဒိအနုပ္ပဒါနေန ဗဟူပကာရော. တံ အတိစရန္တော မာတုဂါမော နိရယာဒီသု နိဗ္ဗတ္တတိ၊ တသ္မာ သောပိ ပုရိမနယေနေဝ အနုဒဟနဋ္ဌေန ဂဟပတဂ္ဂီတိ ဝုတ္တော.
တတ္ထ ဝတ္ထု – ကဿပဗုဒ္ဓဿ ကာလေ သောတာပန္နဿ ဥပါသကဿ ဘရိယာ အတိစာရိနီ အဟောသိ. သော တံ ပစ္စက္ခတော ဒိသွာ ‘‘ကသ္မာ တွံ ဧဝံ ကရောသီ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘သစာဟံ ဧဝရူပံ ကရောမိ၊ အယံ မေ သုနခေါ ဝိလုပ္ပမာနော ခါဒတူ’’တိ ဝတွာ ကာလင်္ကတွာ ကဏ္ဏမုဏ္ဍကဒဟေ ဝေမာနိကပေတီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ. ဒိဝါ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝတိ၊ ရတ္တိံ ဒုက္ခံ. တဒါ ဗာရာဏသီရာဇာ မိဂဝံ စရန္တော အရညံ ပဝိသိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကဏ္ဏမုဏ္ဍကဒဟံ သမ္ပတ္တော တာယ သဒ္ဓိံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝတိ. သာ တံ ဝဉ္စေတွာ ရတ္တိံ ဒုက္ခံ အနုဘဝတိ. သော ဉတွာ ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ ဂစ္ဆတီ’’တိ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂန္တွာ အဝိဒူရေ ဌိတော ကဏ္ဏမုဏ္ဍကဒဟတော နိက္ခမိတွာ တံ ‘‘ပဋပဋ’’န္တိ ခါဒမာနံ ဧကံ သုနခံ ဒိသွာ အသိနာ ဒွိဓာ ဆိန္ဒိ. ဒွေ အဟေသုံ. ပုန ဆိန္နေ စတ္တာရော. ပုန ဆိန္နေ အဋ္ဌ. ပုန ဆိန္နေ သောဠသ အဟေသုံ. သာ ‘‘ကိံ ကရောသိ သာမီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ အာဟ. သာ ‘‘ဧဝံ အကတွာ ခေဠပိဏ္ဍံ ဘူမိယံ နိဋ္ဌုဘိတွာ ပါဒေန ဃံသာဟီ’’တိ အာဟ. သော တထာ အကာသိ. သုနခါ အန္တရဓာယိံသု. တံ ဒိဝသံ တဿာ ကမ္မံ ခီဏံ. ရာဇာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဂန္တုံ အာရဒ္ဓေါ. သာ ‘‘မယှံ၊ သာမိ၊ ကမ္မံ ခီဏံ မာ အဂမာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ အသုတွာဝ ဂတော.
ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂီတိ ဧတ္ထ ပန ဒက္ခိဏာတိ စတ္တာရော ပစ္စယာ၊ ဘိက္ခုသံဃော ဒက္ခိဏေယျော. သော ဂိဟီနံ တီသု သရဏေသု ပဉ္စသု သီလေသု ဒသသု သီလေသု မာတာပိတုဥပဋ္ဌာနေ ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏဥပဋ္ဌာနေတိ ဧဝမာဒီသု ကလျာဏဓမ္မေသု နိယောဇနေန ဗဟူပကာရော၊ တသ္မိံ မိစ္ဆာပဋိပန္နာ ဂိဟီ ဘိက္ခုသံဃံ အက္ကောသိတွာ ပရိဘာသိတွာ နိရယာဒီသု နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ တသ္မာ သောပိ ပုရိမနယေနေဝ အနုဒဟနဋ္ဌေန ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂီတိ ဝုတ္တော. ဣမဿ ပနတ္ထဿ ဝိဘာဝနတ္ထံ ဝိမာနဝတ္ထုသ္မိံ ရေဝတီဝတ္ထု ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.
‘‘တိဝိဓေန ရူပသင်္ဂဟော’’တိ ဧတ္ထ တိဝိဓေနာတိ တီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ. သင်္ဂဟောတိ ဇာတိသဉ္ဇာတိကိရိယဂဏနဝသေန စတုဗ္ဗိဓော သင်္ဂဟော. တတ္ထ သဗ္ဗေ ခတ္တိယာ အာဂစ္ဆန္တူတိအာဒိကော (မ. နိ. ၁.၄၆၂) ဇာတိသင်္ဂဟော. သဗ္ဗေ ကောသလကာတိအာဒိကော သဉ္ဇာတိသင်္ဂဟော. သဗ္ဗေ ဟတ္ထာရောဟာတိအာဒိကော ကိရိယသင်္ဂဟော. စက္ခာယတနံ ကတမံ ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတီတိ? စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတီတိ. ဟဉ္စိ စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတန္တိ အယံ ဂဏနသင်္ဂဟော၊ သော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. တသ္မာ တိဝိဓေန ရူပသင်္ဂဟောတိ တီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ ရူပဂဏနာတိ အတ္ထော.
သနိဒဿနာဒီသု အတ္တာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တေန စက္ခုဝိညာဏသင်္ခါတေန သဟ နိဒဿနေနာတိ သနိဒဿနံ. စက္ခုပဋိဟနနသမတ္ထတော သဟ ပဋိဃေနာတိ သပ္ပဋိဃံ. တံ အတ္ထတော ရူပါယတနမေဝ. စက္ခုဝိညာဏသင်္ခါတံ နာဿ နိဒဿနန္တိ အနိဒဿနံ. သောတာဒိပဋိဟနနသမတ္ထတော သဟ ပဋိဃေနာတိ သပ္ပဋိဃံ. တံ အတ္ထတော စက္ခာယတနာဒီနိ နဝ အာယတနာနိ. ဝုတ္တပ္ပကာရံ နာဿ နိဒဿနန္တိ အနိဒဿနံ. နာဿ ပဋိဃောတိ အပ္ပဋိဃံ. တံ အတ္ထတော ဌပေတွာ ဒသာယတနာနိ အဝသေသံ သုခုမရူပံ.
တယော သင်္ခါရာတိ သဟဇာတဓမ္မေ စေဝ သမ္ပရာယေ ဖလဓမ္မေ စ သင်္ခရောန္တိ ရာသီ ကရောန္တီတိ သင်္ခါရာ. အဘိသင်္ခရောတီတိ အဘိသင်္ခါရော. ပုညော အဘိသင်္ခါရော ပုညာဘိသင်္ခါရော.
‘‘တတ္ထ ကတမော ပုညာဘိသင်္ခါရော? ကုသလာ စေတနာ ကာမာဝစရာ ရူပါဝစရာ ဒါနမယာ သီလမယာ ဘာဝနာမယာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနံ အဋ္ဌန္နံ ကာမာဝစရကုသလမဟာစိတ္တစေတနာနံ၊ ပဉ္စန္နံ ရူပါဝစရကုသလစေတနာနဉ္စေတံ အဓိဝစနံ. ဧတ္ထ စ ဒါနသီလမယာ အဋ္ဌေဝ စေတနာ ဟောန္တိ. ဘာဝနာမယာ တေရသာပိ. ယထာ ဟိ ပဂုဏံ ဓမ္မံ သဇ္ဈာယမာနော ဧကံ ဒွေ အနုသန္ဓိံ ဂတောပိ န ဇာနာတိ၊ ပစ္ဆာ အာဝဇ္ဇန္တော ဇာနာတိ၊ ဧဝမေဝ ကသိဏပရိကမ္မံ ကရောန္တဿ ပဂုဏဇ္ဈာနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တာပိ ဘာဝနာ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဘာဝနာမယာ တေရသာပီ’’တိ.
တတ္ထ ဒါနမယာဒီသု ‘‘ဒါနံ အာရဗ္ဘ ဒါနမဓိကိစ္စ ယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေတနာ သဉ္စေတနာ စေတယိတတ္တံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဒါနမယော ပုညာဘိသင်္ခါရော. သီလံ အာရဗ္ဘ၊ ဘာဝနံ အာရဗ္ဘ၊ ဘာဝနမဓိကိစ္စ ယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေတနာ သဉ္စေတနာ စေတယိတတ္တံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဘာဝနာမယော ပုညာဘိသင်္ခါရော’’တိ အယံ သင်္ခေပဒေသနာ.
စီဝရာဒီသု ပန စတူသု ပစ္စယေသု ရူပါဒီသု ဝါ ဆသု အာရမ္မဏေသု အန္နာဒီသု ဝါ ဒသသု ဒါနဝတ္ထူသု တံ တံ ဒေန္တဿ တေသံ ဥပ္ပါဒနတော ပဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ၊ ပရိစ္စာဂကာလေ၊ ပစ္ဆာ သောမနဿစိတ္တေန အနုဿရဏေ စာတိ တီသု ကာလေသု ပဝတ္တာ စေတနာ ဒါနမယာ နာမ. သီလပူရဏတ္ထာယ ပန ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တဿ၊ ပဗ္ဗဇန္တဿ မနောရထံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဝတမှိ သာဓု သာဓူတိ အာဝဇ္ဇန္တဿ၊ ပါတိမောက္ခံ သံဝရန္တဿ၊ စီဝရာဒယော ပစ္စယေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ၊ အာပါထဂတေသု ရူပါဒီသု စက္ခုဒွါရာဒီနိ သံဝရန္တဿ၊ အာဇီဝံ သောဓေန္တဿ စ ပဝတ္တာ စေတနာ သီလမယာ နာမ.
ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဝုတ္တေန ဝိပဿနာမဂ္ဂေန ‘‘စက္ခုံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဘာဝေန္တဿ။ပေ။ မနံ. ရူပေ. ဓမ္မေ. စက္ခုဝိညာဏံ။ပေ။ မနောဝိညာဏံ. စက္ခုသမ္ဖဿံ။ပေ။ မနောသမ္ဖဿံ. စက္ခုသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ။ပေ။ မနောသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ. ရူပသညံ၊ ဇရာမရဏံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဘာဝေန္တဿ ပဝတ္တာ စေတနာ ဘာဝနာမယာ နာမာ’’တိ အယံ ဝိတ္ထာရကထာ.
အပုညော စ သော အဘိသင်္ခါရော စာတိ အပုညာဘိသင်္ခါရော. ဒွါဒသအကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာနံ စေတနာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘တတ္ထ ကတမော အပုညာဘိသင်္ခါရော? အကုသလစေတနာ ကာမာဝစရာ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အပုညာဘိသင်္ခါရော’’တိ. အာနေဉ္ဇံ နိစ္စလံ သန္တံ ဝိပါကဘူတံ အရူပမေဝ အဘိသင်္ခရောတီတိ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော. စတုန္နံ အရူပါဝစရကုသလစေတနာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. ယထာဟ ‘‘တတ္ထ ကတမော အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော? ကုသလစေတနာ အရူပါဝစရာ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော’’တိ.
ပုဂ္ဂလတ္တိကေ သတ္တဝိဓော ပုရိသပုဂ္ဂလော၊ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခတီတိ သေက္ခော. ခီဏာသဝေါ သိက္ခိတသိက္ခတ္တာ ပုန န သိက္ခိဿတီတိ အသေက္ခော. ပုထုဇ္ဇနော သိက္ခာဟိ ပရိဗာဟိယတ္တာ နေဝသေက္ခော နာသေက္ခော.
ထေရတ္တိကေ ဇာတိမဟလ္လကော ဂိဟီ ဇာတိတ္ထေရော နာမ. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ထေရကရဏာ ဓမ္မာ. ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ထေရော သီလဝါ ဟောတိ၊ ဗဟုဿုတော ဟောတိ၊ စတုန္နံ ဈာနာနံ လာဘီ ဟောတိ၊ အာသဝါနံ ခယာ ဗဟုဿုတော ဟောတိ၊ စတုန္နံ ဈာနာနံ လာဘီ ဟောတိ၊ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရော ထေရကရဏာ ဓမ္မာ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၂). ဧဝံ ဝုတ္တေသု ဓမ္မေသု ဧကေန ဝါ အနေကေဟိ ဝါ သမန္နာဂတော ဓမ္မထေရော နာမ. အညတရော ထေရနာမကော ဘိက္ခူတိ ဧဝံ ထေရနာမကော ဝါ၊ ယံ ဝါ ပန မဟလ္လကကာလေ ပဗ္ဗဇိတံ သာမဏေရာဒယော ဒိသွာ ထေရော ထေရောတိ ဝဒန္တိ၊ အယံ သမ္မုတိထေရော နာမ.
ပုညကိရိယဝတ္ထူသု ဒါနမေဝ ဒါနမယံ. ပုညကိရိယာ စ သာ တေသံ တေသံ အာနိသံသာနံ ဝတ္ထု စာတိ ပုညကိရိယဝတ္ထု. ဣတရေသုပိ ဒွီသု ဧသေဝ နယော. အတ္ထတော ပန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဒါနမယစေတနာဒိဝသေနေဝ သဒ္ဓိံ ပုဗ္ဗဘာဂအပရဘာဂစေတနာဟိ ဣမာနိ တီဏိ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧကမေကဉ္စေတ္ထ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ ကာယေန ကရောန္တဿ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. တဒတ္ထံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေန္တဿ ဝစီကမ္မံ. ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂံ အစောပေတွာ မနသာ စိန္တေန္တဿ မနောကမ္မံ. အန္နာဒီနိ ဒေန္တဿ စာပိ အန္နဒါနာဒီနိ ဒေမီတိ ဝါ ဒါနပါရမိံ အာဝဇ္ဇေတွာ ဝါ ဒါနကာလေ ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ. ဝတ္တသီသေ ဌတွာ ဒဒတော သီလမယံ. ခယတော ဝယတော သမ္မသနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဒဒတော ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ.
အပရာနိပိ သတ္တ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ အပစိတိသဟဂတံ ပုညကိရိယဝတ္ထု၊ ဝေယျာဝစ္စသဟဂတံ၊ ပတ္တာနုပ္ပဒါနံ၊ ပတ္တဗ္ဘနုမောဒနံ၊ ဒေသနာမယံ၊ သဝနမယံ၊ ဒိဋ္ဌိဇုဂတံ ပုညကိရိယဝတ္ထူတိ. တတ္ထ မဟလ္လကံ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂမနပတ္တစီဝရပ္ပဋိဂ္ဂဟဏအဘိဝါဒနမဂ္ဂသမ္ပဒါနာဒိဝသေန အပစိတိသဟဂတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုဍ္ဎတရာနံ ဝတ္တပ္ပဋိပတ္တိကရဏဝသေန၊ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဂါမေ ဘိက္ခံ သမာဒပေတွာ ဥပသံဟရဏဝသေန၊ ‘‘ဂစ္ဆ ဘိက္ခူနံ ပတ္တံ အာဟရာ’’တိ သုတွာ ဝေဂေန ဂန္တွာ ပတ္တာဟရဏာဒိဝသေန စ ဝေယျာဝစ္စသဟဂတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒတွာ သဗ္ဗသတ္တာနံ ပတ္တိ ဟောတူတိ ပဝတ္တနဝသေန ပတ္တာနုပ္ပဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပရေဟိ ဒိန္နာယ ပတ္တိယာ သာဓု သုဋ္ဌူတိ အနုမောဒနာဝသေန ပတ္တဗ္ဘနုမောဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧကော ‘‘ဧဝံ မံ ‘ဓမ္မကထိကော’တိ ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဣစ္ဆာယ ဌတွာ လာဘဂရုကော ဟုတွာ ဒေသေတိ၊ တံ န မဟပ္ဖလံ. ဧကော အတ္တနော ပဂုဏဓမ္မံ အပစ္စာသီသမာနော ပရေသံ ဒေသေတိ၊ ဣဒံ ဒေသနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု နာမ. ဧကော သုဏန္တော ‘‘ဣတိ မံ ‘သဒ္ဓေါ’တိ ဇာနိဿန္တီ’’တိ သုဏာတိ၊ တံ န မဟပ္ဖလံ. ဧကော ‘‘ဧဝံ မေ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဟိတပ္ဖရဏေန မုဒုစိတ္တေန ဓမ္မံ သုဏာတိ၊ ဣဒံ သဝနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု. ဒိဋ္ဌိဇုဂတံ ပန သဗ္ဗေသံ နိယမလက္ခဏံ. ယံကိဉ္စိ ပုညံ ကရောန္တဿ ဟိ ဒိဋ္ဌိယာ ဥဇုဘာဝေနေဝ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ.
ဣတိ ဣမေသံ သတ္တန္နံ ပုညကိရိယဝတ္ထူနံ ပုရိမေဟေဝ တီဟိ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ ဟိ အပစိတိဝေယျာဝစ္စာနိ သီလမယေ. ပတ္တိဒါနပတ္တဗ္ဘနုမောဒနာနိ ဒါနမယေ. ဒေသနာသဝနာနိ ဘာဝနာမယေ. ဒိဋ္ဌိဇုဂတံ တီသုပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ.
စောဒနာဝတ္ထူနီတိ စောဒနာကာရဏာနိ. ဒိဋ္ဌေနာတိ မံသစက္ခုနာ ဝါ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဝါ ဝီတိက္ကမံ ဒိသွာ စောဒေတိ. သုတေနာတိ ပကတိသောတေန ဝါ ဒိဗ္ဗသောတေန ဝါ ပရဿ သဒ္ဒံ သုတွာ စောဒေတိ. ပရိသင်္ကာယ ဝါတိ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတေန ဝါ သုတပရိသင်္ကိတေန ဝါ မုတပရိသင်္ကိတေန ဝါ စောဒေတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.
ကာမူပပတ္တိယောတိ ကာမူပသေဝနာ ကာမပ္ပဋိလာဘာ ဝါ. ပစ္စုပဋ္ဌိတကာမာတိ နိဗဒ္ဓကာမာ နိဗဒ္ဓါရမ္မဏာ. သေယျထာပိ မနုဿာတိ ယထာ မနုဿာ. မနုဿာ ဟိ နိဗဒ္ဓေယေဝ ဝတ္ထုသ္မိံ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ. ယတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဟောန္တိ၊ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ ဒတွာ မာတုဂါမံ အာနေတွာ နိဗဒ္ဓဘောဂံ ဘုဉ္ဇန္တိ. ဧကစ္စေ ဒေဝါ နာမ စတုဒေဝလောကဝါသိနော. တေပိ နိဗဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ. ဧကစ္စေ ဝိနိပါတိကာ နာမ နေရယိကေ ဌပေတွာ အဝသေသာ မစ္ဆကစ္ဆပါဒယောပိ ဟိ နိဗဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ. မစ္ဆော အတ္တနော မစ္ဆိယာ ကစ္ဆပေါ ကစ္ဆပိယာတိ. နိမ္မိနိတွာ နိမ္မိနိတွာတိ နီလပီတာဒိဝသေန ယာဒိသံ ယာဒိသံ အတ္တနော ရူပံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တာဒိသံ တာဒိသံ နိမ္မိနိတွာ အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓဿ ပုရတော မနာပကာယိကာ ဒေဝတာ ဝိယ. နိမ္မာနရတီတိ ဧဝံ သယံ နိမ္မိတေ နိမ္မိတေ နိမ္မာနေ ရတိ ဧတေသန္တိ နိမ္မာနရတီ. ပရနိမ္မိတကာမာတိ ပရေဟိ နိမ္မိတကာမာ. တေသဉှိ မနံ ဉတွာ ပရေ ယထာရုစိတံ ကာမဘောဂံ နိမ္မိနန္တိ၊ တေ တတ္ထ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ. ကထံ ပရဿ မနံ ဇာနန္တီတိ? ပကတိသေဝနဝသေန. ယထာ ဟိ ကုသလော သူဒေါ ရညော ဘုဉ္ဇန္တဿ ယံ ယံ သော ဗဟုံ ဂဏှာတိ၊ တံ တံ တဿ ရုစ္စတီတိ ဇာနာတိ၊ ဧဝံ ပကတိယာ အဘိရုစိတာရမ္မဏံ ဉတွာ တာဒိသကံယေဝ နိမ္မိနန္တိ. တေ တတ္ထ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ၊ မေထုနံ သေဝန္တိ. ကေစိ ပန ထေရာ ‘‘ဟသိတမတ္တေန ဩလောကိတမတ္တေန အာလိင်္ဂိတမတ္တေန စ တေသံ ကာမကိစ္စံ ဣဇ္ဈတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧတံ ပန နတ္ထီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တံ. န ဟိ ကာယေန အဖုသန္တဿ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ကာမကိစ္စံ သာဓေတိ. ဆန္နမ္ပိ ဟိ ကာမာဝစရာနံ ကာမာ ပါကတိကာ ဧဝ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –
‘‘ဆ ဧတေ ကာမာဝစရာ၊ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနော၊
သဗ္ဗေသံ ဧကသင်္ခါတံ၊ အာယု ဘဝတိ ကိတ္တက’’န္တိ. (ဝိဘ. ၁၀၂၃)၊
သုခူပပတ္တိယောတိ သုခပ္ပဋိလာဘာ. ဥပ္ပါဒေတွာ ဥပ္ပါဒေတွာ သုခံ ဝိဟရန္တီတိ တေ ဟေဋ္ဌာ ပဌမဇ္ဈာနသုခံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဥပရိ ဝိပါကဇ္ဈာနသုခံ အနုဘဝန္တီတိ အတ္ထော. သုခေန အဘိသန္နာတိ ဒုတိယဇ္ဈာနသုခေန တိန္တာ. ပရိသန္နာတိ သမန္တတော တိန္တာ. ပရိပူရာတိ ပရိပုဏ္ဏာ. ပရိပ္ဖုဋာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဣဒမ္ပိ ဝိပါကဇ္ဈာနသုခမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အဟောသုခံ အဟောသုခန္တိ တေသံ ကိရ ဘဝလောဘော မဟာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ကဒါစိ ကရဟစိ ဧဝံ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တိ. သန္တမေဝါတိ ပဏီတမေဝ. တုသိတာတိ တတော ဥတ္တရိံ သုခဿ အပတ္ထနတော သန္တုဋ္ဌာ ဟုတွာ. သုခံ ပဋိဝေဒေန္တီတိ တတိယဇ္ဈာနသုခံ အနုဘဝန္တိ.
သေက္ခာ ပညာတိ သတ္တ အရိယပညာ. အရဟတော ပညာ အသေက္ခာ. အဝသေသာ ပညာ နေဝသေက္ခာနာသေက္ခာ.
စိန္တာမယာဒီသု အယံ ဝိတ္ထာရော – ‘‘တတ္ထ ကတမာ စိန္တာမယာ ပညာ? ယောဂဝိဟိတေသု ဝါ ကမ္မာယတနေသု ယောဂဝိဟိတေသု ဝါ သိပ္ပါယတနေသု ယောဂဝိဟိတေသု ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေသု ကမ္မဿကတံ ဝါ သစ္စာနုလောမိကံ ဝါ ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝါ။ပေ။ ဝိညာဏံ အနိစ္စန္တိ ဝါ ယံ ဧဝရူပံ အနုလောမိကံ ခန္တိံ ဒိဋ္ဌိံ ရုစိံ မုတ္တိံ ပေက္ခံ ဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ ပရတော အသုတွာ ပဋိလဘတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ စိန္တာမယာ ပညာ. တတ္ထ ကတမာ သုတမယာ ပညာ? ယောဂဝိဟိတေသု ဝါ ကမ္မာယတနေသု။ပေ။ ဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ ပရတော သုတွာ ပဋိလဘတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ သုတမယာ ပညာ. (တတ္ထ ကတမာ ဘာဝနာမယာ ပညာ?) သဗ္ဗာပိ သမာပန္နဿ ပညာ ဘာဝနာမယာ ပညာ’’တိ (ဝိဘ. ၇၆၈-၆၉).
သုတာဝုဓန္တိ သုတမေဝ အာဝုဓံ. တံ အတ္ထတော တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ. တဉှိ နိဿာယ ဘိက္ခု ပညာဝုဓံ နိဿာယ သူရော ယောဓော အဝိကမ္ပမာနော မဟာကန္တာရံ ဝိယ သံသာရကန္တာရံ အတိက္ကမတိ အဝိဟညမာနော. တေနေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘သုတာဝုဓော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတိ၊ သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ၊ အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ၊ သုဒ္ဓမတ္တာနံ ပရိဟရတီ’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၇).
ပဝိဝေကာဝုဓန္တိ ‘‘ကာယဝိဝေကော စိတ္တဝိဝေကော ဥပဓိဝိဝေကော’’တိ အယံ တိဝိဓောပိ ဝိဝေကောဝ အာဝုဓံ. တဿ နာနာကရဏံ ကာယဝိဝေကော ဝိဝေကဋ္ဌကာယာနံ နေက္ခမ္မာဘိရတာနံ. စိတ္တဝိဝေကော စ ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာနံ. ဥပဓိဝိဝေကော စ နိရုပဓီနံ ပုဂ္ဂလာနံ. ဣမသ္မိဉှိ တိဝိဓေ ဝိဝေကေ အဘိရတော၊ န ကုတောစိ ဘာယတိ. တသ္မာ အယမ္ပိ အဝဿယဋ္ဌေန အာဝုဓန္တိ ဝုတ္တော. လောကိယလောကုတ္တရပညာဝ အာဝုဓံ ပညာဝုဓံ. ယဿ သာ အတ္ထိ၊ သော န ကုတောစိ ဘာယတိ၊ န စဿ ကောစိ ဘာယတိ. တသ္မာ သာပိ အဝဿယဋ္ဌေနေဝ အာဝုဓန္တိ ဝုတ္တာ.
အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယန္တိ ဣတော ပုဗ္ဗေ အနညာတံ အဝိဒိတံ ဓမ္မံ ဇာနိဿာမီတိ ပဋိပန္နဿ ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. အညိန္ဒြိယန္တိ အညာဘူတံ အာဇာနနဘူတံ ဣန္ဒြိယံ. သောတာပတ္တိဖလတော ပဋ္ဌာယ ဆသု ဌာနေသု ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. အညာတာဝိန္ဒြိယန္တိ အညာတာဝီသု ဇာနနကိစ္စပရိယောသာနပ္ပတ္တေသု ဓမ္မေသု ဣန္ဒြိယံ. အရဟတ္တဖလဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ.
မံသစက္ခု စက္ခုပသာဒေါ. ဒိဗ္ဗစက္ခု အာလောကနိဿိတံ ဉာဏံ. ပညာစက္ခု လောကိယလောကုတ္တရပညာ.
အဓိသီလသိက္ခာဒီသု အဓိသီလဉ္စ တံ သိက္ခိတဗ္ဗတော သိက္ခာ စာတိ အဓိသီလသိက္ခာ. ဣတရသ္မိံ ဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ သီလံ အဓိသီလံ၊ စိတ္တံ အဓိစိတ္တံ၊ ပညာ အဓိပညာတိ အယံ ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော –
သီလံ နာမ ပဉ္စသီလဒသသီလာနိ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရော အဓိသီလံ နာမ. အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စိတ္တံ၊ ဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနံ အဓိစိတ္တံ. ကမ္မဿကတဉာဏံ ပညာ၊ ဝိပဿနာပညာ အဓိပညာ. အနုပ္ပန္နေပိ ဟိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ပဝတ္တတီတိ ပဉ္စသီလဒသသီလာနိ သီလမေဝ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ ပဝတ္တတီတိ အဓိသီလံ. စိတ္တပညာသုပိ ဧသေဝ နယော. အပိစ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထယန္တေန သမာဒိန္နံ ပဉ္စသီလမ္ပိ ဒသသီလမ္ပိ အဓိသီလမေဝ. သမာပန္နာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယောပိ အဓိစိတ္တမေဝ. သဗ္ဗံ ဝါ လောကိယံ သီလမေဝ၊ လောကုတ္တရံ အဓိသီလံ. စိတ္တပညာသုပိ ဧသေဝ နယော.
ဘာဝနာသု ခီဏာသဝဿ ပဉ္စဒွါရိကကာယော ကာယဘာဝနာ နာမ. အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စိတ္တဘာဝနာ နာမ. အရဟတ္တဖလပညာ ပညာဘာဝနာ နာမ. ခီဏာသဝဿ ဟိ ဧကန္တေနေဝ ပဉ္စဒွါရိကကာယော သုဘာဝိတော ဟောတိ. အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စဿ န အညေသံ ဝိယ ဒုဗ္ဗလာ၊ တဿေဝ စ ပညာ ဘာဝိတာ နာမ ဟောတိ ပညာဝေပုလ္လပတ္တိယာ. တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ.
အနုတ္တရိယေသု ဝိပဿနာ ဒဿနာနုတ္တရိယံ မဂ္ဂေါ ပဋိပဒါနုဿရိယံ. ဖလံ ဝိမုတ္တာနုတ္တရိယံ. ဖလံ ဝါ ဒဿနာနုတ္တရိယံ. မဂ္ဂေါ ပဋိပဒါနုတ္တရိယံ. နိဗ္ဗာနံ ဝိမုတ္တာနုတ္တရိယံ. နိဗ္ဗာနံ ဝါ ဒဿနာနုတ္တရိယံ၊ တတော ဥတ္တရိဉှိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ နာမ နတ္ထိ. မဂ္ဂေါ ပဋိပဒါနုတ္တရိယံ. ဖလံ ဝိမုတ္တာနုတ္တရိယံ. အနုတ္တရိယန္တိ ဥတ္တမံ ဇေဋ္ဌကံ.
သမာဓီသု ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ သဝိတက္ကသဝိစာရော. ပဉ္စကနယေန ဒုတိယဇ္ဈာနသမာဓိ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တော. သေသော အဝိတက္ကအဝိစာရော.
သုညတာဒီသု တိဝိဓာ ကထာ အာဂမနတော၊ သဂုဏတော၊ အာရမ္မဏတောတိ. အာဂမနတော နာမ ဧကော ဘိက္ခု အနတ္တတော အဘိနိဝိသိတွာ အနတ္တတော ဒိသွာ အနတ္တတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ တဿ ဝိပဿနာ သုညတာ နာမ ဟောတိ. ကသ္မာ? အသုညတတ္တကာရကာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝါ. ဝိပဿနာဂမနေန မဂ္ဂသမာဓိ သုညတော နာမ ဟောတိ. မဂ္ဂါဂမနေန ဖလသမာဓိ သုညတော နာမ. အပရော အနိစ္စတော အဘိနိဝိသိတွာ အနိစ္စတော ဒိသွာ အနိစ္စတော ဝုဋ္ဌာတိ. တဿ ဝိပဿနာ အနိမိတ္တာ နာမ ဟောတိ. ကသ္မာ? နိမိတ္တကာရကကိလေသာဘာဝါ. ဝိပဿနာဂမနေန မဂ္ဂသမာဓိ အနိမိတ္တော နာမ ဟောတိ. မဂ္ဂါဂမနေန ဖလံ အနိမိတ္တံ နာမ. အပရော ဒုက္ခတော အဘိနိဝိသိတွာ ဒုက္ခတော ဒိသွာ ဒုက္ခတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ တဿ ဝိပဿနာ အပ္ပဏိဟိတာ နာမ ဟောတိ. ကသ္မာ? ပဏိဓိကာရကကိလေသာဘာဝါ. ဝိပဿနာဂမနေန မဂ္ဂသမာဓိ အပ္ပဏိဟိတော နာမ. မဂ္ဂါဂမနေန ဖလံ အပ္ပဏိဟိတံ နာမာတိ အယံ အာဂမနတော ကထာ. မဂ္ဂသမာဓိ ပန ရာဂါဒီဟိ သုညတတ္တာ သုညတော၊ ရာဂနိမိတ္တာဒီနံ အဘာဝါ အနိမိတ္တော၊ ရာဂပဏိဓိအာဒီနံ အဘာဝါ အပ္ပဏိဟိတောတိ အယံ သဂုဏတော ကထာ. နိဗ္ဗာနံ ရာဂါဒီဟိ သုညတတ္တာ ရာဂါဒိနိမိတ္တပဏိဓီနဉ္စ အဘာဝါ သုညတဉ္စေဝ အနိမိတ္တဉ္စ အပ္ပဏိဟိတဉ္စ. တဒါရမ္မဏော မဂ္ဂသမာဓိ သုညတော အနိမိတ္တော အပ္ပဏိဟိတော. အယံ အာရမ္မဏတော ကထာ.
သောစေယျာနီတိ သုစိဘာဝကရာ သောစေယျပ္ပဋိပဒါ ဓမ္မာ. ဝိတ္ထာရော ပနေတ္ထ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ကာယသောစေယျံ? ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာနံ တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.
မောနေယျာနီတိ မုနိဘာဝကရာ မောနေယျပ္ပဋိပဒါ ဓမ္မာ. တေသံ ဝိတ္ထာရော ‘‘တတ္ထ ကတမံ ကာယမောနေယျံ? တိဝိဓကာယဒုစ္စရိတဿ ပဟာနံ ကာယမောနေယျံ၊ တိဝိဓံ ကာယသုစရိတံ ကာယမောနေယျံ၊ ကာယာရမ္မဏေ ဉာဏံ ကာယမောနေယျံ၊ ကာယပရိညာ ကာယမောနေယျံ၊ ကာယပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ ကာယမောနေယျံ၊ ကာယသ္မိံ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ကာယမောနေယျံ၊ ကာယသင်္ခါရနိရောဓာ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ကာယမောနေယျံ. တတ္ထ ကတမံ ဝစီမောနေယျံ? စတုဗ္ဗိဓဝစီဒုစ္စရိတဿ ပဟာနံ ဝစီမောနေယျံ၊ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတံ ဝစီမောနေယျံ၊ ဝါစာရမ္မဏေ ဉာဏံ ဝစီမောနေယျံ ဝါစာပရိညာ ဝစီမောနေယျံ ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ၊ ဝါစာယ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ၊ ဝစီသင်္ခါရနိရောဓာ ဒုတိယဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ဝစီမောနေယျံ. တတ္ထ ကတမံ မနောမောနေယျံ? တိဝိဓမနောဒုစ္စရိတဿ ပဟာနံ မနောမောနေယျံ၊ တိဝိဓံ မနောသုစရိတံ မနောမောနေယျံ၊ မနာရမ္မဏေ ဉာဏံ မနောမောနေယျံ၊ မနောပရိညာ မနောမောနေယျံ. ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ၊ မနသ္မိံ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ၊ စိတ္တသင်္ခါရနိရောဓာ သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိ မနောမောနေယျ’’န္တိ (မဟာနိ. ၁၄).
ကောသလ္လေသု အာယောတိ ဝုဍ္ဎိ. အပါယောတိ အဝုဍ္ဎိ. တဿ တဿ ကာရဏံ ဥပါယော. တေသံ ပဇာနနာ ကောသလ္လံ. ဝိတ္ထာရော ပန ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တောယေဝ.
ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘တတ္ထ ကတမံ အာယကောသလ္လံ? ဣမေ ဓမ္မေ မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နာ စေဝ အကုသလာ ဓမ္မာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ စ အကုသလာ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဣမေ ဝါ ပန မေ ဓမ္မေ မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နာ စေဝ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ စ ကုသလာ ဓမ္မာ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တန္တီတိ၊ ယာ တတ္ထ ပညာ ပဇာနနာ။ပေ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ အာယကောသလ္လံ. တတ္ထ ကတမံ အပါယကောသလ္လံ? ဣမေ ဓမ္မေ မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နာ စေဝ ကုသလာ ဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ စ ကုသလာ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဣမေ ဝါ ပန မေ ဓမ္မေ မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နာ စေဝ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ စ အကုသလာ ဓမ္မာ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တန္တီတိ၊ ယာ တတ္ထ ပညာ ပဇာနနာ။ပေ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ အပါယကောသလ္လံ. သဗ္ဗာပိ တတြုပါယာ ပညာ ဥပါယကောသလ္လ’’န္တိ (ဝိဘ. ၇၇၁). ဣဒံ ပန အစ္စာယိကကိစ္စေ ဝါ ဘယေ ဝါ ဥပ္ပန္နေ တဿ တိကိစ္ဆနတ္ထံ ဌာနုပ္ပတ္တိယာ ကာရဏဇာနနဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
မဒါတိ မဇ္ဇနာကာရဝသေန ပဝတ္တမာနာ. တေသု ‘‘အဟံ နိရောဂေါ သဋ္ဌိ ဝါ သတ္တတိ ဝါ ဝဿာနိ အတိက္ကန္တာနိ၊ န မေ ဟရီတကီခဏ္ဍမ္ပိ ခါဒိတပုဗ္ဗံ၊ ဣမေ ပနညေ အသုကံ နာမ ဌာနံ ရုဇ္ဇတိ၊ ဘေသဇ္ဇံ ခါဒါမာတိ ဝိစရန္တိ၊ ကော အညော မာဒိသော နိရောဂေါ နာမာ’’တိ ဧဝံ မာနကရဏံ အာရောဂျမဒေါ. ‘‘မဟလ္လကကာလေ ပုညံ ကရိဿာမ၊ ဒဟရမှ တာဝါ’’တိ ယောဗ္ဗနေ ဌတွာ မာနကရဏံ ယောဗ္ဗနမဒေါ. ‘‘စိရံ ဇီဝိံ၊ စိရံ ဇီဝါမိ၊ စိရံ ဇီဝိဿာမိ၊ သုခံ ဇီဝိံ၊ သုခံ ဇီဝါမိ၊ သုခံ ဇီဝိဿာမီ’’တိ ဧဝံ မာနကရဏံ ဇီဝိတမဒေါ.
အာဓိပတေယျေသု အဓိပတိတော အာဂတံ အာဓိပတေယျံ. ‘‘ဧတ္တကောမှိ သီလေန သမာဓိနာ ပညာယ ဝိမုတ္တိယာ၊ န မေ ဧတံ ပတိရူပ’’န္တိ ဧဝံ အတ္တာနံ အဓိပတ္တိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပါပဿ အကရဏံ အတ္တာဓိပတေယျံ နာမ. လောကံ အဓိပတိံ ကတွာ အကရဏံ လောကာဓိပတေယျံ နာမ. လောကုတ္တရဓမ္မံ အဓိပတိံ ကတွာ အကရဏံ ဓမ္မာဓိပတေယျံ နာမ.
ကထာဝတ္ထူနီတိ ကထာကာရဏာနိ. အတီတံ ဝါ အဒ္ဓါနန္တိ အတီတံ ဓမ္မံ၊ အတီတက္ခန္ဓေတိ အတ္ထော. အပိစ ‘‘ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ အတီတံ နိရုဒ္ဓံ ဝိပရိဏတံ၊ ‘အဟောသီ’တိ တဿ သင်္ခါ၊ ‘အဟောသီ’တိ တဿ ပညတ္တိ ‘အဟောသီ’တိ တဿ သမညာ၊ န တဿ သင်္ခါ ‘အတ္ထီ’တိ၊ န တဿ သင်္ခါ ‘ဘဝိဿတီ’တိ (သံ. နိ. ၃.၆၂) ဧဝံ အာဂတေန နိရုတ္တိပထသုတ္တေနပေတ္ထ အတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗော.
ဝိဇ္ဇာတိ တမဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ. ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေနာပိ ဝိဇ္ဇာ. ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဉှိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဆာဒေတွာ ဌိတံ တမံ ဝိဇ္ဈတိ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉ္စ ဝိဒိတံ ကရောတီတိ ဝိဇ္ဇာ. စုတူပပါတဉာဏံ စုတိပဋိသန္ဓိစ္ဆာဒကံ တမံ ဝိဇ္ဈတိ၊ တဉ္စ ဝိဒိတံ ကရောတီတိ ဝိဇ္ဇာ. အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏံ စတုသစ္စစ္ဆာဒကံ တမံ ဝိဇ္ဈတိ၊ စတုသစ္စဓမ္မဉ္စ ဝိဒိတံ ကရောတီတိ ဝိဇ္ဇာ.
ဝိဟာရေသု အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ဒိဗ္ဗော ဝိဟာရော. စတဿော အပ္ပမညာ ဗြဟ္မာ ဝိဟာရော. ဖလသမာပတ္တိ အရိယော ဝိဟာရော.
ပါဋိဟာရိယာနိ ကေဝဋ္ဋသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ.
‘‘ဣမေ ခေါ၊ အာဝုသော’’တိအာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣတိ သမသဋ္ဌိယာ တိကာနံ ဝသေန အသီတိသတပဉှေ ကထေန္တော ထေရော သာမဂ္ဂိရသံ ဒဿေသီတိ.
တိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
စတုက္ကဝဏ္ဏနာ
၃၀၆. ဣတိ တိကဝသေန သာမဂ္ဂိရသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ စတုက္ကဝသေန ဒဿေတုံ ပုန ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ‘‘သတိပဋ္ဌာနစတုက္ကံ’’ ပုဗ္ဗေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ.
သမ္မပ္ပဓာနစတုက္ကေ ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ‘‘ယော ဆန္ဒော ဆန္ဒိကတာ ကတ္တုကမျတာ ကုသလော ဓမ္မစ္ဆန္ဒော’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ကတ္တုကမျတံ ဇနေတိ. ဝါယမတီတိ ဝါယာမံ ကရောတိ. ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ဝီရိယံ ဇနေတိ. စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ စိတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်္ဂေ အာဂတောယေဝ.
ဣဒ္ဓိပါဒေသု ဆန္ဒံ နိဿာယ ပဝတ္တော သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ. ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ ပဓာနသင်္ခါရာ. သမန္နာဂတန္တိ တေဟိ ဓမ္မေဟိ ဥပေတံ. ဣဒ္ဓိယာ ပါဒံ၊ ဣဒ္ဓိဘူတံ ဝါ ပါဒန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ အာဂတော ဧဝ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပနဿ အတ္ထော ဒီပိတော. ဈာနကထာပိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာဝ.
၃၀၇. ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာယာတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ သုခဝိဟာရတ္ထာယ. ဣဓ ဖလသမာပတ္တိဈာနာနိ၊ ခီဏာသဝဿ အပရဘာဂေ နိဗ္ဗတ္တိတဈာနာနိ စ ကထိတာနိ.
အာလောကသညံ မနသိကရောတီတိ ဒိဝါ ဝါ ရတ္တိံ ဝါ သူရိယစန္ဒပဇ္ဇောတမဏိအာဒီနံ အာလောကံ အာလောကောတိ မနသိကရောတိ. ဒိဝါသညံ အဓိဋ္ဌာတီတိ ဧဝံ မနသိ ကတွာ ဒိဝါတိသညံ ဌပေတိ. ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိန္တိ ယထာ ဒိဝါ ဒိဋ္ဌော အာလောကော၊ တထေဝ တံ ရတ္တိံ မနသိကရောတိ. ယထာ ရတ္တိံ တထာ ဒိဝါတိ ယထာ ရတ္တိံ အာလောကော ဒိဋ္ဌော၊ ဧဝမေဝ ဒိဝါ မနသိကရောတိ. ဣတိ ဝိဝဋေန စေတသာတိ ဧဝံ အပိဟိတေန စိတ္တေန. အပရိယောနဒ္ဓေနာတိ သမန္တတော အနဒ္ဓေန. သပ္ပဘာသန္တိ သဩဘာသံ. ဉာဏဒဿနပဋိလာဘာယာတိ ဉာဏဒဿနပဋိလာဘတ္ထာယ. ဣမိနာ ကိံ ကထိတံ? မိဒ္ဓဝိနောဒနအာလောကော ကထိတော ပရိကမ္မအာလောကော ဝါ. ဣမိနာ ကိံ ကထိတံ ဟောတိ? ခီဏာသဝဿ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ. တသ္မိံ ဝါ အာဂတေပိ အနာဂတေပိ ပါဒကဇ္ဈာနသမာပတ္တိမေဝ သန္ဓာယ ‘‘သပ္ပဘာသံ စိတ္တံ ဘာဝေတီ’’တိ ဝုတ္တံ.
သတိသမ္ပဇညာယာတိ သတ္တဋ္ဌာနိကဿ သတိသမ္ပဇညဿ အတ္ထာယ. ဝိဒိတာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိအာဒီသု ခီဏာသဝဿ ဝတ္ထု ဝိဒိတံ ဟောတိ အာရမ္မဏံ ဝိဒိတံ ဝတ္ထာရမ္မဏံ ဝိဒိတံ. ဝတ္ထာရမ္မဏဝိဒိတတာယ ဧဝံ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဧဝံ တိဋ္ဌန္တိ၊ ဧဝံ နိရုဇ္ဈန္တိ. န ကေဝလဉ္စ ဝေဒနာ ဧဝ ဣဓ ဝုတ္တာ သညာဒယောပိ၊ အဝုတ္တာ စေတနာဒယောပိ၊ ဝိဒိတာ စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စေဝ တိဋ္ဌန္တိ စ နိရုဇ္ဈန္တိ စ. အပိ စ ဝေဒနာယ ဥပ္ပါဒေါ ဝိဒိတော ဟောတိ၊ ဥပဋ္ဌာနံ ဝိဒိတံ ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ဝေဒနာသမုဒယော၊ တဏှာသမုဒယာ ကမ္မသမုဒယော၊ ဖဿသမုဒယာ ဝေဒနာယသမုဒယော. နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ သမုဒယံ ပဿတိ. ဧဝံ ဝေဒနာယ ဥပ္ပါဒေါ ဝိဒိတော ဟောတိ. ကထံ ဝေဒနာယ ဥပဋ္ဌာနံ ဝိဒိတံ ဟောတိ? အနိစ္စတော မနသိကရောတော ခယတူပဋ္ဌာနံ ဝိဒိတံ ဟောတိ. ဒုက္ခတော မနသိကရောတော ဘယတူပဋ္ဌာနံ ဝိဒိတံ ဟောတိ. အနတ္တတော မနသိကရောတော သုညတူပဋ္ဌာနံ ဝိဒိတံ ဟောတိ. ဧဝံ ဝေဒနာယ ဥပဋ္ဌာနံ ဝိဒိတံ ဟောတိ၊ ခယတော ဘယတော သုညတော ဇာနာတိ. ကထံ ဝေဒနာယ အတ္ထင်္ဂမော ဝိဒိတော ဟောတိ? အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော.။ပေ။ ဧဝံ ဝေဒနာယ အတ္ထင်္ဂမော ဝိဒိတော ဟောတိ. ဣမိနာပိ နယေနေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဣတိ ရူပန္တိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ. အယံ အာဝုသော သမာဓိဘာဝနာတိ အယံ အာသဝါနံ ခယဉာဏဿ ပါဒကဇ္ဈာနသမာဓိဘာဝနာ.
၃၀၈. အပ္ပမညာတိ ပမာဏံ အဂဟေတွာ အနဝသေသဖရဏဝသေန အပ္ပမညာဝ. အနုပဒဝဏ္ဏနာ ပန ဘာဝနာသမာဓိဝိဓာနဉ္စ ဧတာသံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. အရူပကထာပိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာဝ.
အပဿေနာနီတိ အပဿယာနိ. သင်္ခါယာတိ ဉာဏေန ဉတွာ. ပဋိသေဝတီတိ ဉာဏေန ဉတွာ သေဝိတဗ္ဗယုတ္တကမေဝ သေဝတိ. တဿ စ ဝိတ္ထာရော ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သင်္ခါယေကံ အဓိဝါသေတီတိ ဉာဏေန ဉတွာ အဓိဝါသေတဗ္ဗယုတ္တကမေဝ အဓိဝါသေတိ. ဝိတ္ထာရော ပနေတ္ထ ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ခမော ဟောတိ သီတဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ပရိဝဇ္ဇေတီတိ ဉာဏေန ဉတွာ ပရိဝဇ္ဇေတုံ ယုတ္တမေဝ ပရိဝဇ္ဇေတိ. တဿ ဝိတ္ထာရော ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စဏ္ဍံ ဟတ္ထိံ ပရိဝဇ္ဇေတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိနောဒေတီတိ ဉာဏေန ဉတွာ ဝိနောဒေတဗ္ဗမေဝ ဝိနောဒေတိ၊ နုဒတိ နီဟရတိ အန္တော ပဝိသိတုံ န ဒေတိ. တဿ ဝိတ္ထာရော ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.