စတုမဟာပဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၈၇. မဟာပဒေသေတိ မဟာဩကာသေ၊ မဟာအပဒေသေ ဝါ၊ ဗုဒ္ဓါဒယော မဟန္တေ မဟန္တေ အပဒိသိတွာ ဝုတ္တာနိ မဟာကာရဏာနီတိ အတ္ထော.

၁၈၈. နေဝ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗန္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌေဟိ သာဓုကာရံ ဒတွာ ပုဗ္ဗေဝ န သောတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ကတေ ဟိ ပစ္ဆာ ‘‘ဣဒံ န သမေတီ’’တိ ဝုစ္စမာနော – ‘‘ကိံ ပုဗ္ဗေဝ အယံ ဓမ္မော၊ ဣဒါနိ န ဓမ္မော’’တိ ဝတွာ လဒ္ဓိံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ. နပ္ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗန္တိ – ‘‘ကိံ ဧသ ဗာလော ဝဒတီ’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေဝ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ဝုတ္တေ ဟိ ဝတ္တုံ ယုတ္တမ္ပိ န ဝက္ခတိ. တေနာဟ – ‘‘အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာ’’တိ. ပဒဗျဉ္ဇနာနီတိ ပဒသင်္ခါတာနိ ဗျဉ္ဇနာနိ. သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟေတွာတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပါဠိ ဝုတ္တာ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အတ္ထော ဝုတ္တော၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အနုသန္ဓိ ကထိတော၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပုဗ္ဗာပရံ ကထိတန္တိ သုဋ္ဌု ဂဟေတွာ. သုတ္တေ ဩသာရေတဗ္ဗာနီတိ သုတ္တေ ဩတာရေတဗ္ဗာနိ. ဝိနယေ သန္ဒဿေတဗ္ဗာနီတိ ဝိနယေ သံသန္ဒေတဗ္ဗာနိ.

ဧတ္ထ စ သုတ္တန္တိ ဝိနယော. ယထာဟ – ‘‘ကတ္ထ ပဋိက္ခိတ္တံ? သာဝတ္ထိယံ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ’’တိ (စုဠဝ. ၄၅၇). ဝိနယောတိ ခန္ဓကော. ယထာဟ – ‘‘ဝိနယာတိသာရေ’’တိ. ဧဝံ ဝိနယပိဋကမ္ပိ န ပရိယာဒိယတိ. ဥဘတောဝိဘင်္ဂါ ပန သုတ္တံ၊ ခန္ဓကပရိဝါရာ ဝိနယောတိ ဧဝံ ဝိနယပိဋကံ ပရိယာဒိယတိ. အထဝါ သုတ္တန္တပိဋကံ သုတ္တံ၊ ဝိနယပိဋကံ ဝိနယောတိ ဧဝံ ဒွေယေဝ ပိဋကာနိ ပရိယာဒိယန္တိ. သုတ္တန္တာဘိဓမ္မပိဋကာနိ ဝါ သုတ္တံ၊ ဝိနယပိဋကံ ဝိနယောတိ ဧဝမ္ပိ တီဏိ ပိဋကာနိ န တာဝ ပရိယာဒိယန္တိ. အသုတ္တနာမကဉှိ ဗုဒ္ဓဝစနံ နာမ အတ္ထိ. သေယျထိဒံ – ဇာတကံ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါ၊ နိဒ္ဒေသော၊ သုတ္တနိပါတော၊ ဓမ္မပဒံ၊ ဥဒါနံ၊ ဣတိဝုတ္တကံ၊ ဝိမာနဝတ္ထု၊ ပေတဝတ္ထု၊ ထေရဂါထာ၊ ထေရီဂါထာ၊ အပဒါနန္တိ.

သုဒိန္နတ္ထေရော ပန – ‘‘အသုတ္တနာမကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ န အတ္ထီ’’တိ တံ သဗ္ဗံ ပဋိပက္ခိပိတွာ – ‘‘တီဏိ ပိဋကာနိ သုတ္တံ၊ ဝိနယော ပန ကာရဏ’’န္တိ အာဟ. တတော တံ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ဣဒံ သုတ္တမာဟရိ –

‘‘ယေ ခေါ တွံ၊ ဂေါတမိ၊ ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သရာဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝိရာဂါယ၊ သညောဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝိသညောဂါယ၊ အာစယာယ သံဝတ္တန္တိ နော အပစယာယ၊ မဟိစ္ဆတာယ သံဝတ္တန္တိ နော အပ္ပိစ္ဆတာယ၊ အသန္တုဋ္ဌိယာ သံဝတ္တန္တိ နော သန္တုဋ္ဌိယာ၊ သင်္ဂဏိကာယ သံဝတ္တန္တိ နော ပဝိဝေကာယ၊ ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝီရိယာရမ္ဘာယ၊ ဒုဗ္ဘရတာယ သံဝတ္တန္တိ နော သုဘရတာယ. ဧကံသေန၊ ဂေါတမိ၊ ဓာရေယျာသိ – ‘နေသော ဓမ္မော၊ နေသော ဝိနယော၊ နေတံ သတ္ထုသာသန’န္တိ. ယေ စ ခေါ တွံ၊ ဂေါတမိ၊ ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိရာဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော သရာဂါယ၊ ဝိသညောဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော သညောဂါယ၊ အပစယာယ သံဝတ္တန္တိ နော အာစယာယ၊ အပ္ပိစ္ဆတာယ သံဝတ္တန္တိ နော မဟိစ္ဆတာယ၊ သန္တုဋ္ဌိယာ သံဝတ္တန္တိ နော အသန္တုဋ္ဌိယာ၊ ပဝိဝေကာယ သံဝတ္တန္တိ နော သင်္ဂဏိကာယ၊ ဝီရိယာရမ္ဘာယ သံဝတ္တန္တိ နော ကောသဇ္ဇာယ၊ သုဘရတာယ သံဝတ္တန္တိ နော ဒုဗ္ဘရတာယ. ဧကံသေန၊ ဂေါတမိ၊ ဓာရေယျာသိ – ‘ဧသော ဓမ္မော၊ ဧသော ဝိနယော၊ ဧတံ သတ္ထုသာသန’န္တိ’’ (အ. နိ. ၈.၅၃).

တသ္မာ သုတ္တေတိ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဩတာရေတဗ္ဗာနိ. ဝိနယေတိ ဧတသ္မိံ ရာဂါဒိဝိနယကာရဏေ သံသန္ဒေတဗ္ဗာနီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. န စေဝ သုတ္တေ ဩသရန္တီတိ သုတ္တပဋိပါဋိယာ ကတ္ထစိ အနာဂန္တွာ ဆလ္လိံ ဥဋ္ဌပေတွာ ဂုဠှဝေဿန္တရ-ဂုဠှဥမ္မဂ္ဂ-ဂုဠှဝိနယ-ဝေဒလ္လပိဋကာနံ အညတရတော အာဂတာနိ ပညာယန္တီတိ အတ္ထော. ဧဝံ အာဂတာနိ ဟိ ရာဂါဒိဝိနယေ စ န ပညာယမာနာနိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗာနိ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣတိ ဟေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆဍ္ဍေယျာထာ’’တိ. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုတ္ထံ မဟာပဒေသံ ဓာရေယျာထာတိ ဣဒံ စတုတ္ထံ ဓမ္မဿ ပတိဋ္ဌာနောကာသံ ဓာရေယျာထ.

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဣမံ ပကိဏ္ဏကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သုတ္တေ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ၊ ခန္ဓကေ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ၊ စတ္တာရိ ပဉှဗျာကရဏာနိ၊ သုတ္တံ၊ သုတ္တာနုလောမံ၊ အာစရိယဝါဒေါ၊ အတ္တနောမတိ၊ တိဿော သင်္ဂီတိယောတိ.

တတ္ထ – ‘‘အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော’’တိ ဓမ္မဝိနိစ္ဆယေ ပတ္တေ ဣမေ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ ပမာဏံ. ယံ ဧတ္ထ သမေတိ တဒေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဣတရံ ဝိရဝန္တဿပိ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

‘‘ဣဒံ ကပ္ပတိ၊ ဣဒံ န ကပ္ပတီ’’တိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယဝိနိစ္ဆယေ ပတ္တေ – ‘‘ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဣဒံ န ကပ္ပတီတိ အပ္ပဋိက္ခိတ္တံ၊ တံ စေ အကပ္ပိယံ အနုလောမေတိ၊ ကပ္ပိယံ ပဋိဗာဟတိ၊ တံ ဝေါ န ကပ္ပတီ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၃၀၅) နယေန ခန္ဓကေ ဝုတ္တာ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ ပမာဏံ. တေသံ ဝိနိစ္ဆယကထာ သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဝုတ္တနယေန ယံ ကပ္ပိယံ အနုလောမေတိ၊ တဒေဝ ကပ္ပိယံ၊ ဣတရံ အကပ္ပိယန္တိ ဧဝံ သန္နိဋ္ဌာနံ ကာတဗ္ဗံ.

ဧကံသဗျာကရဏီယော ပဉှော၊ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယော ပဉှော၊ ပဋိပုစ္ဆာဗျာကရဏီယော ပဉှော၊ ဌပနီယော ပဉှောတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဉှဗျာကရဏာနိ နာမ. တတ္ထ ‘‘စက္ခုံ အနိစ္စ’’န္တိ ပုဋ္ဌေန – ‘‘အာမ အနိစ္စ’’န္တိ ဧကံသေနေဝ ဗျာကာတဗ္ဗံ. ဧသ နယော သောတာဒီသု. အယံ ဧကံသဗျာကရဏီယော ပဉှော. ‘‘အနိစ္စံ နာမ စက္ခု’’န္တိ ပုဋ္ဌေန – ‘‘န စက္ခုမေဝ၊ သောတမ္ပိ အနိစ္စံ ဃာနမ္ပိ အနိစ္စ’’န္တိ ဧဝံ ဝိဘဇိတွာ ဗျာကာတဗ္ဗံ. အယံ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယော ပဉှော. ‘‘ယထာ စက္ခု တထာ သောတံ၊ ယထာ သောတံ တထာ စက္ခု’’န္တိ ပုဋ္ဌေန ‘‘ကေနဋ္ဌေန ပုစ္ဆသီ’’တိ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဒဿနဋ္ဌေန ပုစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ဟီ’’တိ ဗျာကာတဗ္ဗံ၊ ‘‘အနိစ္စဋ္ဌေန ပုစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တေ အာမာတိ ဗျာကာတဗ္ဗံ. အယံ ပဋိပုစ္ဆာဗျာကရဏီယော ပဉှော. ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’န္တိအာဒီနိ ပုဋ္ဌေန ပန ‘‘အဗျာကတမေတံ ဘဂဝတာ’’တိ ဌပေတဗ္ဗော၊ ဧသ ပဉှော န ဗျာကာတဗ္ဗော. အယံ ဌပနီယော ပဉှော. ဣတိ တေနာကာရေန ပဉှေ သမ္ပတ္တေ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဉှဗျာကရဏာနိ ပမာဏံ. ဣမေသံ ဝသေန သော ပဉှော ဗျာကာတဗ္ဗော.

သုတ္တာဒီသု ပန သုတ္တံ နာမ တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရူဠှာနိ တီဏိ ပိဋကာနိ. သုတ္တာနုလောမံ နာမ အနုလောမကပ္ပိယံ. အာစရိယဝါဒေါ နာမ အဋ္ဌကထာ. အတ္တနောမတိ နာမ နယဂ္ဂါဟေန အနုဗုဒ္ဓိယာ အတ္တနော ပဋိဘာနံ. တတ္ထ သုတ္တံ အပ္ပဋိဗာဟိယံ၊ တံ ပဋိဗာဟန္တေန ဗုဒ္ဓေါဝ ပဋိဗာဟိတော ဟောတိ. အနုလောမကပ္ပိယံ ပန သုတ္တေန သမေန္တမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ န ဣတရံ. အာစရိယဝါဒေါပိ သုတ္တေန သမေန္တောယေဝ ဂဟေတဗ္ဗော၊ န ဣတရော. အတ္တနောမတိ ပန သဗ္ဗဒုဗ္ဗလာ၊ သာပိ သုတ္တေန သမေန္တာယေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ၊ န ဣတရာ. ပဉ္စသတိကာ၊ သတ္တသတိကာ၊ သဟဿိကာတိ ဣမာ ပန တိဿော သင်္ဂီတိယော. သုတ္တမ္ပိ တာသု အာဂတမေဝ ပမာဏံ၊ ဣတရံ ဂါရယှသုတ္တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဩတရန္တာနိပိ ဟိ ပဒဗျဉ္ဇနာနိ န စေဝ သုတ္တေ ဩတရန္တိ၊ န စ ဝိနယေ သန္ဒိဿန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.