၃. မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တံ. တတြာယမနုပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – ဂိဇ္ဈကူဋေတိ ဂိဇ္ဈာ တဿ ကူဋေသု ဝသိံသု၊ ဂိဇ္ဈသဒိသံ ဝါ တဿ ကူဋံ အတ္ထီတိ ဂိဇ္ဈကူဋော၊ တသ္မိံ ဂိဇ္ဈကူဋေ. အဘိယာတုကာမောတိ အဘိဘဝနတ္ထာယ ယာတုကာမော. ဝဇ္ဇီတိ ဝဇ္ဇိရာဇာနော. ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေတိ ဧဝံ မဟတိယာ ရာဇိဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတေ၊ ဧတေန နေသံ သမဂ္ဂဘာဝံ ကထေသိ. ဧဝံမဟာနုဘာဝေတိ ဧဝံ မဟန္တေန အာနုဘာဝေန သမန္နာဂတေ၊ ဧတေန နေသံ ဟတ္ထိသိပ္ပါဒီသု ကတသိက္ခတံ ကထေသိ၊ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သိက္ခိတာ ဝတိမေ လိစ္ဆဝိကုမာရကာ၊ သုသိက္ခိတာ ဝတိမေ လိစ္ဆဝိကုမာရကာ၊ ယတြ ဟိ နာမ သုခုမေန တာဠစ္ဆိဂ္ဂလေန အသနံ အတိပါတယိဿန္တိ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ အဝိရာဓိတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၁၁၁၅). ဥစ္ဆေစ္ဆာမီတိ ဥစ္ဆိန္ဒိဿာမိ. ဝိနာသေဿာမီတိ နာသေဿာမိ၊ အဒဿနံ ပါပေဿာမိ. အနယဗျသနန္တိ ဧတ္ထ န အယောတိ အနယော၊ အဝဍ္ဎိယာ ဧတံ နာမံ. ဟိတဉ္စ သုခဉ္စ ဝိယဿတိ ဝိက္ခိပတီတိ ဗျသနံ၊ ဉာတိပါရိဇုညာဒီနံ ဧတံ နာမံ. အာပါဒေဿာမီတိ ပါပယိဿာမိ.

ဣတိ ကိရ သော ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဣမံ ယုဒ္ဓကထမေဝ ကထေတိ၊ ဂမနသဇ္ဇာ ဟောထာတိ ဧဝံ ဗလကာယံ အာဏာပေတိ. ကသ္မာ? ဂင်္ဂါယံ ကိရ ဧကံ ပဋ္ဋနဂါမံ နိဿာယ အဍ္ဎယောဇနံ အဇာတသတ္တုနော အာဏာ၊ အဍ္ဎယောဇနံ လိစ္ဆဝီနံ. ဧတ္ထ ပန အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ အတ္ထော. တတြာပိ စ ပဗ္ဗတပါဒတော မဟဂ္ဃဘဏ္ဍံ ဩတရတိ. တံ သုတွာ – ‘‘အဇ္ဇ ယာမိ၊ သွေ ယာမီ’’တိ အဇာတသတ္တုနော သံဝိဒဟန္တဿေဝ လိစ္ဆဝိရာဇာနော သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ပုရေတရံ ဂန္တွာ သဗ္ဗံ ဂဏှန္တိ. အဇာတသတ္တု ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ကုဇ္ဈိတွာ ဂစ္ဆတိ. တေ ပုနသံဝစ္ဆရေပိ တထေဝ ကရောန္တိ. အထ သော ဗလဝါဃာတဇာတော တဒါ ဧဝမကာသိ.

တတော စိန္တေသိ – ‘‘ဂဏေန သဒ္ဓိံ ယုဒ္ဓံ နာမ ဘာရိယံ၊ ဧကောပိ မောဃပ္ပဟာရော နာမ နတ္ထိ၊ ဧကေန ခေါ ပန ပဏ္ဍိတေန သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ ကရောန္တော နိပ္ပရာဓော ဟောတိ၊ ပဏ္ဍိတော စ သတ္ထာရာ သဒိသော နတ္ထိ၊ သတ္ထာ စ အဝိဒူရေ ဓုရဝိဟာရေ ဝသတိ၊ ဟန္ဒာဟံ ပေသေတွာ ပုစ္ဆာမိ. သစေ မေ ဂတေန ကောစိ အတ္ထော ဘဝိဿတိ၊ သတ္ထာ တုဏှီ ဘဝိဿတိ၊ အနတ္ထေ ပန သတိ ကိံ ရညော တတ္ထ ဂမနေနာတိ ဝက္ခတီ’’တိ. သော ဝဿကာရဗြာဟ္မဏံ ပေသေသိ. ဗြာဟ္မဏော ဂန္တွာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ရာဇာ။ပေ။ အာပါဒေဿာမီ’’တိ.

ရာဇအပရိဟာနိယဓမ္မဝဏ္ဏနာ

၁၃၄. ဘဂဝန္တံ ဗီဇယမာနောတိ ထေရော ဝတ္တသီသေ ဌတွာ ဘဂဝန္တံ ဗီဇတိ၊ ဘဂဝတော ပန သီတံ ဝါ ဥဏှံ ဝါ နတ္ထိ. ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝစနံ သုတွာ တေန သဒ္ဓိံ အမန္တေတွာ ထေရေန သဒ္ဓိံ မန္တေတုကာမော ကိန္တိ တေ၊ အာနန္ဒ၊ သုတန္တိအာဒိမာဟ. အဘိဏှံ သန္နိပါတာတိ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ သန္နိပတန္တာပိ အန္တရန္တရာ သန္နိပတန္တာပိ အဘိဏှံ သန္နိပါတာဝ. သန္နိပါတဗဟုလာတိ ဟိယျောပိ သန္နိပတိမှာ၊ ပုရိမဒိဝသမ္ပိ သန္နိပတိမှာ၊ ပုန အဇ္ဇ ကိမတ္ထံ သန္နိပတိတာ ဟောမာတိ ဝေါသာနံ အနာပဇ္ဇန္တာ သန္နိပါတဗဟုလာ နာမ ဟောန္တိ. ယာဝကီဝဉ္စာတိ ယတ္တကံ ကာလံ. ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနီတိ – အဘိဏှံ အသန္နိပတန္တာ ဟိ ဒိသာဝိဒိသာသု အာဂတံ သာသနံ န သုဏန္တိ၊ တတော – ‘‘အသုကဂါမသီမာ ဝါ နိဂမသီမာ ဝါ အာကုလာ၊ အသုကဋ္ဌာနေ စောရာ ဝါ ပရိယုဋ္ဌိတာ’’တိ န ဇာနန္တိ၊ စောရာပိ ‘‘ပမတ္တာ ရာဇာနော’’တိ ဉတွာ ဂါမနိဂမာဒီနိ ပဟရန္တာ ဇနပဒံ နာသေန္တိ. ဧဝံ ရာဇူနံ ပရိဟာနိ ဟောတိ. အဘိဏှံ သန္နိပတန္တာ ပန တံ တံ ပဝတ္တိံ သုဏန္တိ၊ တတော ဗလံ ပေသေတွာ အမိတ္တမဒ္ဒနံ ကရောန္တိ၊ စောရာပိ – ‘‘အပ္ပမတ္တာ ရာဇာနော၊ န သက္ကာ အမှေဟိ ဝဂ္ဂဗန္ဓေဟိ ဝိစရိတု’’န္တိ ဘိဇ္ဇိတွာ ပလာယန္တိ. ဧဝံ ရာဇူနံ ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ နော ပရိဟာနီ’’တိ. တတ္ထ ပါဋိကင်္ခါတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ၊ အဝဿံ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

သမဂ္ဂါတိအာဒီသု သန္နိပါတဘေရိယာ နိဂ္ဂတာယ – ‘‘အဇ္ဇ မေ ကိစ္စံ အတ္ထိ၊ မင်္ဂလံ အတ္ထီ’’တိ ဝိက္ခေပံ ကရောန္တာ န သမဂ္ဂါ သန္နိပတန္တိ နာမ. ဘေရိသဒ္ဒံ ပန သုတွာဝ ဘုဉ္ဇန္တာပိ အလင်္ကရိယမာနာပိ ဝတ္ထာနိ နိဝါသေန္တာပိ အဍ္ဎဘုတ္တာ ဝါ အဍ္ဎာလင်္ကတာ ဝါ ဝတ္ထံ နိဝါသယမာနာ ဝါ သန္နိပတန္တာ သမဂ္ဂါ သန္နိပတန္တိ နာမ. သန္နိပတိတာ ပန စိန္တေတွာ မန္တေတွာ ကတ္တဗ္ဗံ ကတွာ ဧကတောဝ အဝုဋ္ဌဟန္တာ န သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟန္တိ နာမ. ဧဝံ ဝုဋ္ဌိတေသု ဟိ ယေ ပဌမံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တေသံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အမှေဟိ ဗာဟိရကထာဝ သုတာ၊ ဣဒါနိ ဝိနိစ္ဆယကထာ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဧကတော ဝုဋ္ဌဟန္တာ ပန သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟန္တိ နာမ. အပိစ – ‘‘အသုကဋ္ဌာနေသု ဂါမသီမာ ဝါ နိဂမသီမာ ဝါ အာကုလာ၊ စောရာ ပရိယုဋ္ဌိတာ’’တိ သုတွာ – ‘‘ကော ဂန္တွာ ဣမံ အမိတ္တမဒ္ဒနံ ကရိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘အဟံ ပဌမံ၊ အဟံ ပဌမ’’န္တိ ဝတွာ ဂစ္ဆန္တာပိ သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟန္တိ နာမ. ဧကဿ ပန ကမ္မန္တေ ဩသီဒမာနေ သေသာ ရာဇာနော ပုတ္တဘာတရော ပေသေတွာ တဿ ကမ္မန္တံ ဥပတ္ထမ္ဘယမာနာပိ၊ အာဂန္တုကရာဇာနံ – ‘‘အသုကဿ ဂေဟံ ဂစ္ဆတု၊ အသုကဿ ဂေဟံ ဂစ္ဆတူ’’တိ အဝတွာ သဗ္ဗေ ဧကတော သင်္ဂဏှန္တာပိ၊ ဧကဿ မင်္ဂလေ ဝါ ရောဂေ ဝါ အညသ္မိံ ဝါ ပန တာဒိသေ သုခဒုက္ခေ ဥပ္ပန္နေ သဗ္ဗေ တတ္ထ သဟာယဘာဝံ ဂစ္ဆန္တာပိ သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇိကရဏီယာနိ ကရောန္တိ နာမ.

အပညတ္တန္တိအာဒီသု ပုဗ္ဗေ အကတံ သုင်္ကံ ဝါ ဗလိံ ဝါ ဒဏ္ဍံ ဝါ အာဟရာပေန္တာ အပညတ္တံ ပညပေန္တိ နာမ. ပေါရာဏပဝေဏိယာ အာဂတမေဝ ပန အနာဟရာပေန္တာ ပညတ္တံ သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ နာမ. စောရောတိ ဂဟေတွာ ဒဿိတေ အဝိစိနိတွာဝ ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇံ အနုသာသေန္တာ ပေါရာဏံ ဝဇ္ဇိဓမ္မံ သမာဒါယ န ဝတ္တန္တိ နာမ. တေသံ အပညတ္တံ ပညပေန္တာနံ အဘိနဝသုင်္ကာဒီဟိ ပီဠိတာ မနုဿာ – ‘‘အတိဥပဒ္ဒုတမှ၊ ကော ဣမေသံ ဝိဇိတေ ဝသိဿတီ’’တိ ပစ္စန္တံ ပဝိသိတွာ စောရာ ဝါ စောရသဟာယာ ဝါ ဟုတွာ ဇနပဒံ ပဟရန္တိ. ပညတ္တံ သမုစ္ဆိန္ဒန္တာနံ ပဝေဏီအာဂတာနိ သုင်္ကာဒီနိ အဂဏှန္တာနံ ကောသော ပရိဟာယတိ. တတော ဟတ္ထိအဿဗလကာယဩရောဓာဒယော ယထာနိဗဒ္ဓံ ဝဋ္ဋံ အလဘမာနာ ထာမေန ဗလေန ပရိဟာယန္တိ. တေ နေဝ ယုဒ္ဓက္ခမာ ဟောန္တိ၊ န ပါရိစရိယက္ခမာ. ပေါရာဏံ ဝဇ္ဇိဓမ္မံ သမာဒါယ အဝတ္တန္တာနံ ဝိဇိတေ မနုဿာ – ‘‘အမှာကံ ပုတ္တံ ပိတရံ ဘာတရံ အစောရံယေဝ စောရောတိ ကတွာ ဆိန္ဒိံသု ဘိန္ဒိံသူ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ ပစ္စန္တံ ပဝိသိတွာ စောရာ ဝါ စောရသဟာယာ ဝါ ဟုတွာ ဇနပဒံ ပဟရန္တိ၊ ဧဝံ ရာဇူနံ ပရိဟာနိ ဟောတိ၊ ပညတ္တံ ပညပေန္တာနံ ပန ‘‘ပဝေဏီအာဂတမေဝ ရာဇာနော ကရောန္တီ’’တိ မနုဿာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကေ ကမ္မန္တေ သမ္ပာဒေန္တိ. ပညတ္တံ အသမုစ္ဆိန္ဒန္တာနံ ပဝေဏီအာဂတာနိ သုင်္ကာဒီနိ ဂဏှန္တာနံ ကောသော ဝဍ္ဎတိ၊ တတော ဟတ္ထိအဿဗလကာယဩရောဓာဒယော ယထာနိဗဒ္ဓံ ဝဋ္ဋံ လဘမာနာ ထာမဗလသမ္ပန္နာ ယုဒ္ဓက္ခမာ စေဝ ပါရိစရိယက္ခမာ စ ဟောန္တိ.

ပေါရာဏံ ဝဇ္ဇိဓမ္မန္တိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေ ကိရ ဝဇ္ဇိရာဇာနော ‘‘အယံ စောရော’’တိ အာနေတွာ ဒဿိတေ ‘‘ဂဏှထ နံ စောရ’’န္တိ အဝတွာ ဝိနိစ္ဆယမဟာမတ္တာနံ ဒေန္တိ. တေ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ သစေ အစောရော ဟောတိ၊ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ. သစေ စောရော၊ အတ္တနာ ကိဉ္စိ အဝတွာ ဝေါဟာရိကာနံ ဒေန္တိ. တေပိ အစောရော စေ၊ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ. စောရော စေ၊ သုတ္တဓရာနံ ဒေန္တိ. တေပိ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ အစောရော စေ၊ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ. စောရော စေ၊ အဋ္ဌကုလိကာနံ ဒေန္တိ. တေပိ တထေဝ ကတွာ သေနာပတိဿ၊ သေနာပတိ ဥပရာဇဿ၊ ဥပရာဇာ ရညော၊ ရာဇာ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ အစောရော စေ၊ ဝိဿဇ္ဇေတိ. သစေ ပန စောရော ဟောတိ၊ ပဝေဏီပေါတ္ထကံ ဝါစာပေတိ. တတ္ထ – ‘‘ယေန ဣဒံ နာမ ကတံ၊ တဿ အယံ နာမ ဒဏ္ဍော’’တိ လိခိတံ. ရာဇာ တဿ ကိရိယံ တေန သမာနေတွာ တဒနုစ္ဆဝိကံ ဒဏ္ဍံ ကရောတိ. ဣတိ ဧတံ ပေါရာဏံ ဝဇ္ဇိဓမ္မံ သမာဒါယ ဝတ္တန္တာနံ မနုဿာ န ဥဇ္ဈာယန္တိ၊ ‘‘ရာဇာနော ပေါရာဏပဝေဏိယာ ကမ္မံ ကရောန္တိ၊ ဧတေသံ ဒေါသော နတ္ထိ၊ အမှာကံယေဝ ဒေါသော’’တိ အပ္ပမတ္တာ ကမ္မန္တေ ကရောန္တိ. ဧဝံ ရာဇူနံ ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနီ’’တိ.

သက္ကရောန္တီတိ ယံကိဉ္စိ တေသံ သက္ကာရံ ကရောန္တာ သုန္ဒရမေဝ ကရောန္တိ. ဂရုံ ကရောန္တီတိ ဂရုဘာဝံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာဝ ကရောန္တိ. မာနေန္တီတိ မနေန ပိယာယန္တိ. ပူဇေန္တီတိ နိပစ္စကာရံ ဒဿေန္တိ. သောတဗ္ဗံ မညန္တီတိ ဒိဝသဿ ဒွေ တယော ဝါရေ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တေသံ ကထံ သောတဗ္ဗံ သဒ္ဓါတဗ္ဗံ မညန္တိ. တတ္ထ ယေ ဧဝံ မဟလ္လကာနံ ရာဇူနံ သက္ကာရာဒီနိ န ကရောန္တိ၊ ဩဝါဒတ္ထာယ စ နေသံ ဥပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆန္တိ၊ တေ တေဟိ ဝိဿဋ္ဌာ အနောဝဒိယမာနာ ကီဠာပသုတာ ရဇ္ဇတော ပရိဟာယန္တိ. ယေ ပန တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တိ၊ တေသံ မဟလ္လကရာဇာနော – ‘‘ဣဒံ ကာတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ပေါရာဏံ ပဝေဏိံ အာစိက္ခန္တိ. သင်္ဂါမံ ပတွာပိ – ‘‘ဧဝံ ပဝိသိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ နိက္ခမိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥပါယံ ဒဿေန္တိ. တေ တေဟိ ဩဝဒိယမာနာ ယထာဩဝါဒံ ပဋိပဇ္ဇန္တာ သက္ကောန္တိ ရာဇပ္ပဝေဏိံ သန္ဓာရေတုံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနီ’’တိ.

ကုလိတ္ထိယောတိ ကုလဃရဏိယော. ကုလကုမာရိယောတိ အနိဝိဒ္ဓါ တာသံ ဓီတရော. ဩက္ကဿ ပသယှာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဩက္ကဿာ’’တိ ဝါ ‘‘ပသယှာ’’တိ ဝါ ပသယှာကာရဿေဝေတံ နာမံ. ‘‘ဥက္ကဿာ’’တိပိ ပဌန္တိ. တတ္ထ ဩက္ကဿာတိ အဝကဿိတွာ အာကဍ္ဎိတွာ. ပသယှာတိ အဘိဘဝိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာတိ အယံ ဝစနတ္ထော. ဧဝဉှိ ကရောန္တာနံ ဝိဇိတေ မနုဿာ – ‘‘အမှာကံ ဂေဟေ ပုတ္တမာတရောပိ၊ ခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒီနိ မုခေန အပနေတွာ သံဝဍ္ဎိတဓီတရောပိ ဣမေ ရာဇာနော ဗလက္ကာရေန ဂဟေတွာ အတ္တနော ဃရေ ဝါသေန္တီ’’တိ ကုပိတာ ပစ္စန္တံ ပဝိသိတွာ စောရာ ဝါ စောရသဟာယာ ဝါ ဟုတွာ ဇနပဒံ ပဟရန္တိ. ဧဝံ အကရောန္တာနံ ပန ဝိဇိတေ မနုဿာ အပ္ပေါဿုက္ကာ သကာနိ ကမ္မာနိ ကရောန္တာ ရာဇကောသံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ဧဝမေတ္ထ ဝုဒ္ဓိဟာနိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိစေတိယာနီတိ ဝဇ္ဇိရာဇူနံ ဝဇ္ဇိရဋ္ဌေ စိတ္တီကတဋ္ဌေန စေတိယာနီတိ လဒ္ဓနာမာနိ ယက္ခဋ္ဌာနာနိ. အဗ္ဘန္တရာနီတိ အန္တောနဂရေ ဌိတာနိ. ဗာဟိရာနီတိ ဗဟိနဂရေ ဌိတာနိ. ဒိန္နပုဗ္ဗန္တိ ပုဗ္ဗေ ဒိန္နံ. ကတပုဗ္ဗန္တိ ပုဗ္ဗေ ကတံ. နော ပရိဟာပေဿန္တီတိ အပရိဟာပေတွာ ယထာပဝတ္တမေဝ ကရိဿန္တိ ဓမ္မိကံ ဗလိံ ပရိဟာပေန္တာနဉှိ ဒေဝတာ အာရက္ခံ သုသံဝိဟိတံ န ကရောန္တိ၊ အနုပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ဇနေတုံ အသက္ကောန္တာပိ ဥပ္ပန္နံ ကာသသီသရောဂါဒိံ ဝဍ္ဎေန္တိ၊ သင်္ဂါမေ ပတ္တေ သဟာယာ န ဟောန္တိ. အပရိဟာပေန္တာနံ ပန အာရက္ခံ သုသံဝိဟိတံ ကရောန္တိ၊ အနုပ္ပန္နံ သုခံ ဥပ္ပါဒေတုံ အသက္ကောန္တာပိ ဥပ္ပန္နံ ကာသသီသရောဂါဒိံ ဟနန္တိ၊ သင်္ဂါမသီသေ သဟာယာ ဟောန္တီတိ ဧဝမေတ္ထ ဝုဒ္ဓိဟာနိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဓမ္မိကာ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တီတိ ဧတ္ထ ရက္ခာ ဧဝ ယထာ အနိစ္ဆိတံ န ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ အာဝရဏတော အာဝရဏံ. ယထာ ဣစ္ဆိတံ န ဝိနဿတိ၊ ဧဝံ ဂေါပါယနတော ဂုတ္တိ. တတ္ထ ဗလကာယေန ပရိဝါရေတွာ ရက္ခဏံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဓမ္မိကာ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ နာမ န ဟောတိ. ယထာ ပန ဝိဟာရဿ ဥပဝနေ ရုက္ခေ န ဆိန္ဒန္တိ၊ ဝါဇိကာ ဝဇ္ဈံ န ကရောန္တိ၊ ပေါက္ခရဏီသု မစ္ဆေ န ဂဏှန္တိ၊ ဧဝံ ကရဏံ ဓမ္မိကာ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ နာမ. ကိန္တိ အနာဂတာ စာတိ ဣမိနာ ပန နေသံ ဧဝံ ပစ္စုပဋ္ဌိတစိတ္တသန္တာနောတိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆတိ.

တတ္ထ ယေ အနာဂတာနံ အရဟန္တာနံ အာဂမနံ န ဣစ္ဆန္တိ၊ တေ အဿဒ္ဓါ ဟောန္တိ အပ္ပသန္နာ. ပဗ္ဗဇိတေ စ သမ္ပတ္တေ ပစ္စုဂ္ဂမနံ န ကရောန္တိ၊ ဂန္တွာ န ပဿန္တိ၊ ပဋိသန္ထာရံ န ကရောန္တိ၊ ပဉှံ န ပုစ္ဆန္တိ၊ ဓမ္မံ န သုဏန္တိ၊ ဒါနံ န ဒေန္တိ၊ အနုမောဒနံ န သုဏန္တိ၊ နိဝါသနဋ္ဌာနံ န သံဝိဒဟန္တိ. အထ နေသံ အဝဏ္ဏော အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ – ‘‘အသုကော နာမ ရာဇာ အဿဒ္ဓေါ အပ္ပသန္နော၊ ပဗ္ဗဇိတေ သမ္ပတ္တေ ပစ္စုဂ္ဂမနံ န ကရောတိ။ပေ။ နိဝါသနဋ္ဌာနံ န သံဝိဒဟတီ’’တိ. တံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတာ တဿ နဂရဒွါရေန န ဂစ္ဆန္တိ၊ ဂစ္ဆန္တာပိ နဂရံ န ပဝိသန္တိ. ဧဝံ အနာဂတာနံ အရဟန္တာနံ အနာဂမနမေဝ ဟောတိ. အာဂတာနမ္ပိ ဖာသုဝိဟာရေ အသတိ ယေပိ အဇာနိတွာ အာဂတာ၊ တေ – ‘‘ဝသိဿာမာတိ တာဝ စိန္တေတွာ အာဂတမှာ၊ ဣမေသံ ပန ရာဇူနံ ဣမိနာ နီဟာရေန ကော ဝသိဿတီ’’တိ နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ အနာဂတေသု အနာဂစ္ဆန္တေသု၊ အာဂတေသု ဒုက္ခံ ဝိဟရန္တေသု သော ဒေသော ပဗ္ဗဇိတာနံ အနာဝါသော ဟောတိ. တတော ဒေဝတာရက္ခာ န ဟောတိ၊ ဒေဝတာရက္ခာယ အသတိ အမနုဿာ ဩကာသံ လဘန္တိ. အမနုဿာ ဥဿန္နာ အနုပ္ပန္နံ ဗျာဓိံ ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ သီလဝန္တာနံ ဒဿနပဉှာပုစ္ဆနာဒိဝတ္ထုကဿ ပုညဿ အနာဂမော ဟောတိ. ဝိပရိယာယေန ပန ယထာဝုတ္တကဏှပက္ခဝိပရီတဿ သုက္ကပက္ခဿ သမ္ဘဝေါ ဟောတီတိ ဧဝမေတ္ထ ဝုဒ္ဓိဟာနိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၁၃၅. ဧကမိဒါဟန္တိ ဣဒံ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗေ ဝဇ္ဇီနံ ဣမဿ ဝဇ္ဇိသတ္တကဿ ဒေသိတဘာဝပ္ပကာသနတ္ထမာဟ. တတ္ထ သာရန္ဒဒေ စေတိယေတိ ဧဝံနာမကေ ဝိဟာရေ. အနုပ္ပန္နေ ကိရ ဗုဒ္ဓေ တတ္ထ သာရန္ဒဒဿ ယက္ခဿ နိဝါသနဋ္ဌာနံ စေတိယံ အဟောသိ. အထေတ္ထ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကာရာပေသုံ၊ သော သာရန္ဒဒေ စေတိယေ ကတတ္တာ သာရန္ဒဒစေတိယန္တွေဝ သင်္ချံ ဂတော.

အကရဏီယာတိ အကာတဗ္ဗာ၊ အဂ္ဂဟေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ယဒိဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. ယုဒ္ဓဿာတိ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ အဘိမုခယုဒ္ဓေန ဂဟေတုံ န သက္ကာတိ အတ္ထော. အညတြ ဥပလာပနာယာတိ ဌပေတွာ ဥပလာပနံ. ဥပလာပနာ နာမ – ‘‘အလံ ဝိဝါဒေန၊ ဣဒါနိ သမဂ္ဂါ ဟောမာ’’တိ ဟတ္ထိအဿရထဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိ ပေသေတွာ သင်္ဂဟကရဏံ. ဧဝဉှိ သင်္ဂဟံ ကတွာ ကေဝလံ ဝိဿာသေန သက္ကာ ဂဏှိတုန္တိ အတ္ထော. အညတြ မိထုဘေဒါယာတိ ဌပေတွာ မိထုဘေဒံ. ဣမိနာ အညမညဘေဒံ ကတွာပိ သက္ကာ ဧတေ ဂဟေတုန္တိ ဒဿေတိ. ဣဒံ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော ကထာယ နယံ လဘိတွာ အာဟ.

ကိံ ပန ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဣမာယ ကထာယ နယလာဘံ န ဇာနာတီတိ? အာမ၊ ဇာနာတိ. ဇာနန္တော ကသ္မာ ကထေသီတိ? အနုကမ္ပာယ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘မယာ အကထိတေပိ ကတိပါဟေန ဂန္တွာ သဗ္ဗေ ဂဏှိဿတိ၊ ကထိတေ ပန သမဂ္ဂေ ဘိန္ဒန္တော တီဟိ သံဝစ္ဆရေဟိ ဂဏှိဿတိ၊ ဧတ္တကမ္ပိ ဇီဝိတမေဝ ဝရံ၊ ဧတ္တကဉှိ ဇီဝန္တာ အတ္တနော ပတိဋ္ဌာနဘူတံ ပုညံ ကရိဿန္တီ’’တိ.

အဘိနန္ဒိတွာတိ စိတ္တေန အဘိနန္ဒိတွာ. အနုမောဒိတွာတိ ‘‘ယာဝ သုဘာသိတဉ္စိဒံ ဘောတာ ဂေါတမေနာ’’တိ ဝါစာယ အနုမောဒိတွာ. ပက္ကာမီတိ ရညော သန္တိကံ ဂတော. တတော နံ ရာဇာ – ‘‘ကိံ အာစရိယ၊ ဘဂဝါ အဝစာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော – ‘‘ယထာ ဘော သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝစနံ န သက္ကာ ဝဇ္ဇီ ကေနစိ ဂဟေတုံ၊ အပိ စ ဥပလာပနာယ ဝါ မိထုဘေဒေန ဝါ သက္ကာ’’တိ အာဟ. တတော နံ ရာဇာ – ‘‘ဥပလာပနာယ အမှာကံ ဟတ္ထိအဿာဒယော နဿိဿန္တိ၊ ဘေဒေနေဝ တေ ဂဟေဿာမိ၊ ကိံ ကရောမာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ တုမှေ ဝဇ္ဇိံ အာရဗ္ဘ ပရိသတိ ကထံ သမုဋ္ဌာပေထ. တတော အဟံ – ‘‘ကိံ တေ မဟာရာဇ တေဟိ၊ အတ္တနော သန္တကေဟိ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒီနိ ကတွာ ဇီဝန္တု ဧတေ ရာဇာနော’’တိ ဝတွာ ပက္ကမိဿာမိ. တတော တုမှေ – ‘‘ကိန္နု ခေါ ဘော ဧသ ဗြာဟ္မဏော ဝဇ္ဇိံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တံ ကထံ ပဋိဗာဟတီ’’တိ ဝဒေယျာထ၊ ဒိဝသဘာဂေ စာဟံ တေသံ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေဿာမိ၊ တမ္ပိ ဂါဟာပေတွာ တုမှေပိ မမ ဒေါသံ အာရောပေတွာ ဗန္ဓနတာလနာဒီနိ အကတွာဝ ကေဝလံ ခုရမုဏ္ဍံ မံ ကတွာ နဂရာ နီဟရာပေထ. အထာဟံ – ‘‘မယာ တေ နဂရေ ပါကာရော ပရိခါ စ ကာရိတာ၊ အဟံ ကိရ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနဉ္စ ဥတ္တာနဂမ္ဘီရဋ္ဌာနဉ္စ ဇာနာမိ၊ န စိရဿေဝ ဒါနိ ဥဇုံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝက္ခာမိ. တံ သုတွာ တုမှေ – ‘‘ဂစ္ဆတူ’’တိ ဝဒေယျာထာတိ. ရာဇာ သဗ္ဗံ အကာသိ.

လိစ္ဆဝီ တဿ နိက္ခမနံ သုတွာ – ‘‘သဌော ဗြာဟ္မဏော၊ မာ တဿ ဂင်္ဂံ ဥတ္တရိတုံ အဒတ္ထာ’’တိ အာဟံသု. တတြ ဧကစ္စေဟိ – ‘‘အမှေ အာရဗ္ဘ ကထိတတ္တာ ကိရ သော ဧဝံ ကတော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ၊ ဘဏေ၊ ဧတူ’’တိ ဘဏိံသု. သော ဂန္တွာ လိစ္ဆဝီ ဒိသွာ ‘‘ကိံ အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ၊ လိစ္ဆဝိနော – ‘‘အပ္ပမတ္တကေန နာမ ဧဝံ ဂရုံ ဒဏ္ဍံ ကာတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ ဝတွာ – ‘‘ကိံ တေ တတြ ဌာနန္တရ’’န္တိ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘ဝိနိစ္ဆယာမစ္စောဟမသ္မီ’’တိ. တဒေဝ တေ ဌာနန္တရံ ဟောတူတိ. သော သုဋ္ဌုတရံ ဝိနိစ္ဆယံ ကရောတိ၊ ရာဇကုမာရာ တဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ.

သော ပတိဋ္ဌိတဂုဏော ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ ဧကံ လိစ္ဆဝိံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ ဂန္တွာ – ဒါရကာ ကသန္တီတိ ပုစ္ဆိ. အာမ၊ ကသန္တိ. ဒွေ ဂေါဏေ ယောဇေတွာတိ? အာမ၊ ဒွေ ဂေါဏေ ယောဇေတွာတိ. ဧတ္တကံ ဝတွာ နိဝတ္တော. တတော တံ အညော – ‘‘ကိံ အာစရိယော အာဟာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တေန ဝုတ္တံ အသဒ္ဒဟန္တော ‘‘န မေ ဧသ ယထာဘူတံ ကထေတီ’’တိ တေန သဒ္ဓိံ ဘိဇ္ဇိ. ဗြာဟ္မဏော အညသ္မိံ ဒိဝသေ ဧကံ လိစ္ဆဝိံ ဧကမန္တံ နေတွာ – ‘‘ကေန ဗျဉ္ဇနေန ဘုတ္တောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ နိဝတ္တော. တမ္ပိ အညော ပုစ္ဆိတွာ အသဒ္ဒဟန္တော တထေဝ ဘိဇ္ဇိ. ဗြာဟ္မဏော အပရမ္ပိ ဒိဝသံ ဧကံ လိစ္ဆဝိံ ဧကမန္တံ နေတွာ – ‘‘အတိဒုဂ္ဂတောသိ ကိရာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ကော ဧဝမာဟာတိ ပုစ္ဆိတော အသုကော နာမ လိစ္ဆဝီတိ. အပရမ္ပိ ဧကမန္တံ နေတွာ – ‘‘တွံ ကိရ ဘီရုကဇာတိကော’’တိ ပုစ္ဆိ. ကော ဧဝမာဟာတိ? အသုကော နာမ လိစ္ဆဝီတိ. ဧဝံ အညေန အကထိတမေဝ အညဿ ကထေန္တော တီဟိ သံဝစ္ဆရေဟိ တေ ရာဇာနော အညမညံ ဘိန္ဒိတွာ ယထာ ဒွေ ဧကမဂ္ဂေန န ဂစ္ဆန္တိ၊ တထာ ကတွာ သန္နိပါတဘေရိံ စရာပေသိ. လိစ္ဆဝိနော – ‘‘ဣဿရာ သန္နိပတန္တု၊ သူရာ သန္နိပတန္တူ’’တိ ဝတွာ န သန္နိပတိံသု.

ဗြာဟ္မဏော – ‘‘အယံ ဒါနိ ကာလော၊ သီဃံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ ရညော သာသနံ ပေသေသိ. ရာဇာ သုတွာဝ ဗလဘေရိံ စရာပေတွာ နိက္ခမိ. ဝေသာလိကာ သုတွာ – ‘‘ရညော ဂင်္ဂံ ဥတ္တရိတုံ န ဒဿာမာ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသုံ. တမ္ပိ သုတွာ – ‘‘ဂစ္ဆန္တု သူရရာဇာနော’’တိအာဒီနိ ဝတွာ န သန္နိပတိံသု. ‘‘နဂရပ္ပဝေသနံ န ဒဿာမ၊ ဒွါရာနိ ပိဒဟိတွာ ဌဿာမာ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသုံ. ဧကောပိ န သန္နိပတိ. ယထာဝိဝဋေဟေဝ ဒွါရေဟိ ပဝိသိတွာ သဗ္ဗေ အနယဗျသနံ ပါပေတွာ ဂတော.

ဘိက္ခုအပရိဟာနိယဓမ္မဝဏ္ဏနာ

၁၃၆. အထ ခေါ ဘဂဝါ အစိရပက္ကန္တေတိအာဒိမှိ သန္နိပါတေတွာတိ ဒူရဝိဟာရေသု ဣဒ္ဓိမန္တေ ပေသေတွာ သန္တိကဝိဟာရေသု သယံ ဂန္တွာ – ‘‘သန္နိပတထ၊ အာယသ္မန္တော၊ ဘဂဝါ ဝေါ သန္နိပါတံ ဣစ္ဆတီ’’တိ သန္နိပါတေတွာ. အပရိဟာနိယေတိ အပရိဟာနိကရေ၊ ဝုဒ္ဓိဟေတုဘူတေတိ အတ္ထော. ဓမ္မေ ဒေသေဿာမီတိ စန္ဒသဟဿံ သူရိယသဟဿံ ဥဋ္ဌပေန္တော ဝိယ စတုကုဋ္ဋကေ ဂေဟေ အန္တော တေလဒီပသဟဿံ ဥဇ္ဇာလေန္တော ဝိယ ပါကဋေ ကတွာ ကထယိဿာမီတိ.

တတ္ထ အဘိဏှံ သန္နိပါတာတိ ဣဒံ ဝဇ္ဇိသတ္တကေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. ဣဓာပိ စ အဘိဏှံ အသန္နိပတိတာ ဒိသာသု အာဂတသာသနံ န သုဏန္တိ. တတော – ‘‘အသုကဝိဟာရသီမာ အာကုလာ၊ ဥပေါသထပဝါရဏာ ဌိတာ၊ အသုကသ္မိံ ဌာနေ ဘိက္ခူ ဝေဇ္ဇကမ္မဒူတကမ္မာဒီနိ ကရောန္တိ၊ ဝိညတ္တိဗဟုလာ ပုပ္ဖဒါနာဒီဟိ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တီ’’တိအာဒီနိ န ဇာနန္တိ၊ ပါပဘိက္ခူပိ ‘‘ပမတ္တော ဘိက္ခုသံဃော’’တိ ဉတွာ ရာသိဘူတာ သာသနံ ဩသက္ကာပေန္တိ. အဘိဏှံ သန္နိပတိတာ ပန တံ တံ ပဝတ္တိံ သုဏန္တိ၊ တတော ဘိက္ခုသံဃံ ပေသေတွာ သီမံ ဥဇုံ ကရောန္တိ၊ ဥပေါသထပဝါရဏာဒယော ပဝတ္တာပေန္တိ၊ မိစ္ဆာဇီဝါနံ ဥဿန္နဋ္ဌာနေ အရိယဝံသကေ ပေသေတွာ အရိယဝံသံ ကထာပေန္တိ၊ ပါပဘိက္ခူနံ ဝိနယဓရေဟိ နိဂ္ဂဟံ ကာရာပေန္တိ၊ ပါပဘိက္ခူပိ ‘‘အပ္ပမတ္တော ဘိက္ခုသံဃော၊ န သက္ကာ အမှေဟိ ဝဂ္ဂဗန္ဓေန ဝိစရိတု’’န္တိ ဘိဇ္ဇိတွာ ပလာယန္တိ. ဧဝမေတ္ထ ဟာနိဝုဒ္ဓိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သမဂ္ဂါတိအာဒီသု စေတိယပဋိဇဂ္ဂနတ္ထံ ဝါ ဗောဓိဂေဟဥပေါသထာဂါရစ္ဆာဒနတ္ထံ ဝါ ကတိကဝတ္တံ ဝါ ဌပေတုကာမတာယ ဩဝါဒံ ဝါ ဒါတုကာမတာယ – ‘‘သံဃော သန္နိပတတူ’’တိ ဘေရိယာ ဝါ ဃဏ္ဋိယာ ဝါ အာကောဋိတာယ – ‘‘မယှံ စီဝရကမ္မံ အတ္ထိ၊ မယှံ ပတ္တော ပစိတဗ္ဗော၊ မယှံ နဝကမ္မံ အတ္ထီ’’တိ ဝိက္ခေပံ ကရောန္တာ န သမဂ္ဂါ သန္နိပတန္တိ နာမ. သဗ္ဗံ ပန တံ ကမ္မံ ဌပေတွာ – ‘‘အဟံ ပုရိမတရံ၊ အဟံ ပုရိမတရ’’န္တိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သန္နိပတန္တာ သမဂ္ဂါ သန္နိပတန္တိ နာမ. သန္နိပတိတာ ပန စိန္တေတွာ မန္တေတွာ ကတ္တဗ္ဗံ ကတွာ ဧကတော အဝုဋ္ဌဟန္တာ သမဂ္ဂါ န ဝုဋ္ဌဟန္တိ နာမ. ဧဝံ ဝုဋ္ဌိတေသု ဟိ ယေ ပဌမံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တေသံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အမှေဟိ ဗာဟိရကထာဝ သုတာ၊ ဣဒါနိ ဝိနိစ္ဆယကထာ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝုဋ္ဌဟန္တာ ပန သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟန္တိ နာမ. အပိစ ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ ဝိဟာရသီမာ အာကုလာ၊ ဥပေါသထပဝါရဏာ ဌိတာ၊ အသုကဋ္ဌာနေ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒိကာရကာ ပါပဘိက္ခူ ဥဿန္နာ’’တိ သုတွာ – ‘‘ကော ဂန္တွာ တေသံ နိဂ္ဂဟံ ကရိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘အဟံ ပဌမံ၊ အဟံ ပဌမ’’န္တိ ဝတွာ ဂစ္ဆန္တာပိ သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟန္တိ နာမ.

အာဂန္တုကံ ပန ဒိသွာ – ‘‘ဣမံ ပရိဝေဏံ ယာဟိ၊ ဧတံ ပရိဝေဏံ ယာဟိ၊ အယံ ကော’’တိ အဝတွာ သဗ္ဗေ ဝတ္တံ ကရောန္တာပိ၊ ဇိဏ္ဏပတ္တစီဝရကံ ဒိသွာ တဿ ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ပတ္တစီဝရံ ပရိယေသမာနာပိ၊ ဂိလာနဿ ဂိလာနဘေသဇ္ဇံ ပရိယေသမာနာပိ၊ ဂိလာနမေဝ အနာထံ – ‘‘အသုကပရိဝေဏံ ယာဟိ၊ အသုကပရိဝေဏံ ယာဟီ’’တိ အဝတွာ အတ္တနော အတ္တနော ပရိဝေဏေ ပဋိဇဂ္ဂန္တာပိ၊ ဧကော ဩလိယမာနကော ဂန္ထော ဟောတိ၊ ပညဝန္တံ ဘိက္ခုံ သင်္ဂဏှိတွာ တေန တံ ဂန္ထံ ဥက္ခိပါပေန္တာပိ သမဂ္ဂါ သံဃံ ကရဏီယာနိ ကရောန္တိ နာမ.

အပညတ္တန္တိအာဒီသု နဝံ အဓမ္မိကံ ကတိကဝတ္တံ ဝါ သိက္ခာပဒံ ဝါ ဗန္ဓန္တာ အပညတ္တံ ပညပေန္တိ နာမ၊ ပုရာဏသန္ထတဝတ္ထုသ္မိံ သာဝတ္ထိယံ ဘိက္ခူ ဝိယ. ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သာသနံ ဒီပေန္တာ ပညတ္တံ သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ နာမ၊ ဝဿသတပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ ဝေသာလိကာ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ဝိယ. ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာ ပန အာပတ္တိယော သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကမန္တာ ယထာပညတ္တေသု သိက္ခာပဒေသု သမာဒါယ န ဝတ္တန္တိ နာမ၊ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကာ ဝိယ. နဝံ ပန ကတိကဝတ္တံ ဝါ သိက္ခာပဒံ ဝါ အဗန္ဓန္တာ၊ ဓမ္မဝိနယတော သာသနံ ဒီပေန္တာ၊ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ အသမူဟနန္တာ အပညတ္တံ န ပညပေန္တိ၊ ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ၊ ယထာပညတ္တေသု သိက္ခာပဒေသု သမာဒါယ ဝတ္တန္တိ နာမ၊ အာယသ္မာ ဥပသေနော ဝိယ၊ အာယသ္မာ ယသော ကာကဏ္ဍကပုတ္တော ဝိယ စ.

‘‘သုဏာတု၊ မေ အာဝုသော သံဃော၊ သန္တမှာကံ သိက္ခာပဒါနိ ဂိဟိဂတာနိ၊ ဂိဟိနောပိ ဇာနန္တိ၊ ‘ဣဒံ ဝေါ သမဏာနံ သကျပုတ္တိယာနံ ကပ္ပတိ၊ ဣဒံ ဝေါ န ကပ္ပတီ’တိ. သစေ ဟိ မယံ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ သမူဟနိဿာမ၊ ဘဝိဿန္တိ ဝတ္တာရော – ‘ဓူမကာလိကံ သမဏေန ဂေါတမေန သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ ယာဝိမေသံ သတ္ထာ အဋ္ဌာသိ၊ တာဝိမေ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခိံသု. ယတော ဣမေသံ သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗုတော၊ န ဒါနိမေ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခန္တီ’တိ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော အပညတ္တံ န ပညပေယျ၊ ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒေယျ၊ ယထာပညတ္တေသု သိက္ခာပဒေသု သမာဒါယ ဝတ္တေယျာ’’တိ (စုဠဝ. ၄၄၂) –

ဣမံ တန္တိံ ဌပယန္တော အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဝိယ စ. ဝုဒ္ဓိယေဝါတိ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဝုဍ္ဎိယေဝ၊ နော ပရိဟာနိ.

ထေရာတိ ထိရဘာဝပ္ပတ္တာ ထေရကာရကေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာ. ဗဟူ ရတ္တိယော ဇာနန္တီတိ ရတ္တညူ. စိရံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဧတေသန္တိ စိရပဗ္ဗဇိတာ. သံဃဿ ပိတုဋ္ဌာနေ ဌိတာတိ သံဃပိတရော. ပိတုဋ္ဌာနေ ဌိတတ္တာ သံဃံ ပရိနေန္တိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဟုတွာ တီသု သိက္ခာသု ပဝတ္တေန္တီတိ သံဃပရိဏာယကာ.

ယေ တေသံ သက္ကာရာဒီနိ န ကရောန္တိ၊ ဩဝါဒတ္ထာယ ဒွေ တယော ဝါရေ ဥပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆန္တိ၊ တေပိ တေသံ ဩဝါဒံ န ဒေန္တိ၊ ပဝေဏီကထံ န ကထေန္တိ၊ သာရဘူတံ ဓမ္မပရိယာယံ န သိက္ခာပေန္တိ. တေ တေဟိ ဝိဿဋ္ဌာ သီလာဒီဟိ ဓမ္မက္ခန္ဓေဟိ သတ္တဟိ စ အရိယဓနေဟီတိ ဧဝမာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ပရိဟာယန္တိ. ယေ ပန တေသံ သက္ကာရာဒီနိ ကရောန္တိ၊ ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တေပိ တေသံ ဩဝါဒံ ဒေန္တိ. ‘‘ဧဝံ တေ အဘိက္ကမိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ ပဋိက္ကမိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ အာလောကိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ ဝိလောကိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ သမိဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ ပသာရိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ တေ သင်္ဃာဋိပတ္တစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ပဝေဏီကထံ ကထေန္တိ၊ သာရဘူတံ ဓမ္မပရိယာယံ သိက္ခာပေန္တိ၊ တေရသဟိ ဓုတင်္ဂေဟိ ဒသဟိ ကထာဝတ္ထူဟိ အနုသာသန္တိ. တေ တေသံ ဩဝါဒေ ဌတွာ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဝဍ္ဎမာနာ သာမညတ္ထံ အနုပါပုဏန္တိ. ဧဝမေတ္ထ ဟာနိဝုဒ္ဓိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ပုနဗ္ဘဝဒါနံ ပုနဗ္ဘဝေါ၊ ပုနဗ္ဘဝေါ သီလမဿာတိ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ၊ ပုနဗ္ဘဝဒါယိကာတိ အတ္ထော၊ တသ္မာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာယ. န ဝသံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဧတ္ထ ယေ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ ကာရဏာ ဥပဋ္ဌာကာနံ ပဒါနုပဒိကာ ဟုတွာ ဂါမတော ဂါမံ ဝိစရန္တိ၊ တေ တဿာ တဏှာယ ဝသံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ၊ ဣတရေ န ဂစ္ဆန္တိ နာမ. တတ္ထ ဟာနိဝုဒ္ဓိယော ပါကဋာယေဝ.

အာရညကေသူတိ ပဉ္စဓနုသတိကပစ္ဆိမေသု. သာပေက္ခာတိ သတဏှာ သာလယာ. ဂါမန္တသေနာသနေသု ဟိ ဈာနံ အပ္ပေတွာပိ တတော ဝုဋ္ဌိတမတ္တောဝ ဣတ္ထိပုရိသဒါရိကာဒိသဒ္ဒံ သုဏာတိ၊ ယေနဿ အဓိဂတဝိသေသောပိ ဟာယတိယေဝ. အရညေ ပန နိဒ္ဒါယိတွာ ပဋိဗုဒ္ဓမတ္တော သီဟဗျဂ္ဃမောရာဒီနံ သဒ္ဒံ သုဏာတိ၊ ယေန အာရညကံ ပီတိံ လဘိတွာ တမေဝ သမ္မသန္တော အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဂါမန္တသေနာသနေ ဈာနံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဘိက္ခုနော အရညေ နိဒ္ဒါယန္တမေဝ ပသံသတိ. တသ္မာ တမေဝ အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ – ‘‘အာရညကေသု သေနာသနေသု သာပေက္ခာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ အာဟ.

ပစ္စတ္တညေဝ သတိံ ဥပဋ္ဌပေဿန္တီတိ အတ္တနာဝ အတ္တနော အဗ္ဘန္တရေ သတိံ ဥပဋ္ဌပေဿန္တိ. ပေသလာတိ ပိယသီလာ. ဣဓာပိ သဗြဟ္မစာရီနံ အာဂမနံ အနိစ္ဆန္တာ နေဝါသိကာ အဿဒ္ဓါ ဟောန္တိ အပ္ပသန္နာ. သမ္ပတ္တဘိက္ခူနံ ပစ္စုဂ္ဂမနပတ္တစီဝရပ္ပဋိဂ္ဂဟဏအာသနပညာပနတာလဝဏ္ဋဂ္ဂဟဏာဒီနိ န ကရောန္တိ၊ အထ နေသံ အဝဏ္ဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ – ‘‘အသုကဝိဟာရဝါသိနော ဘိက္ခူ အဿဒ္ဓါ အပ္ပသန္နာ ဝိဟာရံ ပဝိဋ္ဌာနံ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ န ကရောန္တီ’’တိ. တံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတာ ဝိဟာရဒွါရေန ဂစ္ဆန္တာပိ ဝိဟာရံ န ပဝိသန္တိ. ဧဝံ အနာဂတာနံ အနာဂမနမေဝ ဟောတိ. အာဂတာနံ ပန ဖာသုဝိဟာရေ အသတိ ယေပိ အဇာနိတွာ အာဂတာ၊ တေ – ‘‘ဝသိဿာမာတိ တာဝ စိန္တေတွာ အာဂတာမှ၊ ဣမေသံ ပန နေဝါသိကာနံ ဣမိနာ နီဟာရေန ကော ဝသိဿတီ’’တိ နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ သော ဝိဟာရော အညေသံ ဘိက္ခူနံ အနာဝါသောဝ ဟောတိ. တတော နေဝါသိကာ သီလဝန္တာနံ ဒဿနံ အလဘန္တာ ကင်္ခါဝိနောဒနံ ဝါ အာစာရသိက္ခာပကံ ဝါ မဓုရဓမ္မဿဝနံ ဝါ န လဘန္တိ၊ တေသံ နေဝ အဂ္ဂဟိတဓမ္မဂ္ဂဟဏံ၊ န ဂဟိတသဇ္ဈာယကရဏံ ဟောတိ. ဣတိ နေသံ ဟာနိယေဝ ဟောတိ၊ န ဝုဒ္ဓိ.

ယေ ပန သဗြဟ္မစာရီနံ အာဂမနံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တေ သဒ္ဓါ ဟောန္တိ ပသန္နာ၊ အာဂတာနံ သဗြဟ္မစာရီနံ ပစ္စုဂ္ဂမနာဒီနိ ကတွာ သေနာသနံ ပညပေတွာ ဒေန္တိ၊ တေ ဂဟေတွာ ဘိက္ခာစာရံ ပဝိသန္တိ၊ ကင်္ခံ ဝိနောဒေန္တိ၊ မဓုရဓမ္မဿဝနံ လဘန္တိ. အထ နေသံ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ – ‘‘အသုကဝိဟာရဘိက္ခူ ဧဝံ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဝတ္တသမ္ပန္နာ သင်္ဂါဟကာ’’တိ. တံ သုတွာ ဘိက္ခူ ဒူရတောပိ ဧန္တိ၊ တေသံ နေဝါသိကာ ဝတ္တံ ကရောန္တိ၊ သမီပံ အာဂန္တွာ ဝုဍ္ဎတရံ အာဂန္တုကံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒန္တိ၊ နဝကတရဿ သန္တိကေ အာသနံ ဂဟေတွာ နိသီဒန္တိ. နိသီဒိတွာ – ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသိဿထ ဂမိဿထာ’’တိ ပုစ္ဆန္တိ. ‘ဂမိဿာမီ’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘သပ္ပါယံ သေနာသနံ၊ သုလဘာ ဘိက္ခာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဂန္တုံ န ဒေန္တိ. ဝိနယဓရော စေ ဟောတိ၊ တဿ သန္တိကေ ဝိနယံ သဇ္ဈာယန္တိ. သုတ္တန္တာဒိဓရော စေ၊ တဿ သန္တိကေ တံ တံ ဓမ္မံ သဇ္ဈာယန္တိ. အာဂန္တုကာနံ ထေရာနံ ဩဝါဒေ ဌတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တိ. အာဂန္တုကာ ‘‘ဧကံ ဒွေ ဒိဝသာနိ ဝသိဿာမာတိ အာဂတာမှ၊ ဣမေသံ ပန သုခသံဝါသတာယ ဒသဒွါဒသဝဿာနိ ဝသိဿာမာ’’တိ ဝတ္တာရော ဟောန္တိ. ဧဝမေတ္ထ ဟာနိဝုဒ္ဓိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၁၃၇. ဒုတိယသတ္တကေ ကမ္မံ အာရာမော ဧတေသန္တိ ကမ္မာရာမာတိ. ကမ္မေ ရတာတိ ကမ္မရတာ. ကမ္မာရာမတမနုယုတ္တာတိ ယုတ္တာ ပယုတ္တာ အနုယုတ္တာ. တတ္ထ ကမ္မန္တိ ဣတိကာတဗ္ဗကမ္မံ ဝုစ္စတိ. သေယျထိဒံ – စီဝရဝိစာရဏံ၊ စီဝရကရဏံ၊ ဥပတ္ထမ္ဘနံ၊ သူစိဃရံ၊ ပတ္တတ္ထဝိကံ၊ အသံဗဒ္ဓကံ၊ ကာယဗန္ဓနံ၊ ဓမကရဏံ၊ အာဓာရကံ၊ ပါဒကထလိကံ၊ သမ္မဇ္ဇနီအာဒီနံ ကရဏန္တိ. ဧကစ္စော ဟိ ဧတာနိ ကရောန္တော သကလဒိဝသံ ဧတာနေဝ ကရောတိ. တံ သန္ဓာယေသ ပဋိက္ခေပေါ. ယော ပန ဧတေသံ ကရဏဝေလာယမေဝ ဧတာနိ ကရောတိ၊ ဥဒ္ဒေသဝေလာယံ ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှာတိ၊ သဇ္ဈာယဝေလာယံ သဇ္ဈာယတိ၊ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တဝေလာယံ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တံ ကရောတိ၊ မနသိကာရဝေလာယံ မနသိကာရံ ကရောတိ၊ န သော ကမ္မာရာမော နာမ.

န ဘဿာရာမာတိ ဧတ္ထ ယော ဣတ္ထိဝဏ္ဏပုရိသဝဏ္ဏာဒိဝသေန အာလာပသလ္လာပံ ကရောန္တောယေဝ ဒိဝသဉ္စ ရတ္တိဉ္စ ဝီတိနာမေတိ၊ ဧဝရူပေ ဘဿေ ပရိယန္တကာရီ န ဟောတိ၊ အယံ ဘဿာရာမော နာမ. ယော ပန ရတ္တိန္ဒိဝံ ဓမ္မံ ကထေတိ၊ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ အယံ အပ္ပဘဿောဝ ဘဿေ ပရိယန္တကာရီယေဝ. ကသ္မာ? ‘‘သန္နိပတိတာနံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွယံ ကရဏီယံ – ဓမ္မီ ဝါ ကထာ၊ အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၇၃) ဝုတ္တတ္တာ.

န နိဒ္ဒါရာမာတိ ဧတ္ထ ယော ဂစ္ဆန္တောပိ နိသိန္နောပိ နိပန္နောပိ ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတော နိဒ္ဒါယတိယေဝ၊ အယံ နိဒ္ဒါရာမော နာမ. ယဿ ပန ကရဇကာယဂေလညေန စိတ္တံ ဘဝင်္ဂေ ဩတရတိ၊ နာယံ နိဒ္ဒါရာမော. တေနေဝါဟ – ‘‘အဘိဇာနာမဟံ အဂ္ဂိဝေဿန၊ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော စတုဂ္ဂုဏံ သင်္ဃာဋိံ ပညပေတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သတော သမ္ပဇာနော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိတာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၈၇).

န သင်္ဂဏိကာရာမာတိ ဧတ္ထ ယော ဧကဿ ဒုတိယော ဒွိန္နံ တတိယော တိဏ္ဏံ စတုတ္ထောတိ ဧဝံ သံသဋ္ဌောဝ ဝိဟရတိ၊ ဧကကော အဿာဒံ န လဘတိ၊ အယံ သင်္ဂဏိကာရာမော. ယော ပန စတူသု ဣရိယာပထေသု ဧကကော အဿာဒံ လဘတိ၊ နာယံ သင်္ဂဏိကာရာမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

န ပါပိစ္ဆာတိ ဧတ္ထ အသန္တသမ္ဘာဝနာယ ဣစ္ဆာယ သမန္နာဂတာ ဒုဿီလာ ပါပိစ္ဆာ နာမ.

န ပါပမိတ္တာဒီသု ပါပါ မိတ္တာ ဧတေသန္တိ ပါပမိတ္တာ. စတူသု ဣရိယာပထေသု သဟ အယနတော ပါပါ သဟာယာ ဧတေသန္တိ ပါပသဟာယာ. တန္နိန္နတပ္ပေါဏတပ္ပဗ္ဘာရတာယ ပါပေသု သမ္ပဝင်္ကာတိ ပါပသမ္ပဝင်္ကာ.

ဩရမတ္တကေနာတိ အဝရမတ္တကေန အပ္ပမတ္တကေန. အန္တရာတိ အရဟတ္တံ အပတွာဝ ဧတ္ထန္တရေ. ဝေါသာနန္တိ ပရိနိဋ္ဌိတဘာဝံ – ‘‘အလမေတ္တာဝတာ’’တိ ဩသက္ကနံ ဌိတကိစ္စတံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ယာဝ သီလပါရိသုဒ္ဓိမတ္တေန ဝါ ဝိပဿနာမတ္တေန ဝါ ဈာနမတ္တေန ဝါ သောတာပန္နဘာဝမတ္တေန ဝါ သကဒါဂါမိဘာဝမတ္တေန ဝါ အနာဂါမိဘာဝမတ္တေန ဝါ ဝေါသာနံ န အာပဇ္ဇိဿန္တိ၊ တာဝ ဝုဒ္ဓိယေဝ ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနီ’’တိ.

၁၃၈. တတိယသတ္တကေ သဒ္ဓါတိ သဒ္ဓါသမ္ပန္နာ. တတ္ထ အာဂမနီယသဒ္ဓါ၊ အဓိဂမသဒ္ဓါ၊ ပသာဒသဒ္ဓါ၊ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါတိ စတုဗ္ဗိဓာ သဒ္ဓါ. တတ္ထ အာဂမနီယသဒ္ဓါ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာနံ ဟောတိ. အဓိဂမသဒ္ဓါ အရိယပုဂ္ဂလာနံ. ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မော သံဃောတိ ဝုတ္တေ ပန ပသာဒေါ ပသာဒသဒ္ဓါ. ဩကပ္ပေတွာ ပကပ္ပေတွာ ပန သဒ္ဒဟနံ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ. သာ ဒုဝိဓာပိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ. တာယ ဟိ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော၊ ဝက္ကလိတ္ထေရသဒိသော ဟောတိ. တဿ ဟိ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တံ ဝါ၊ ဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တံ ဝါ ကတမေဝ ဟောတိ. ဥပဇ္ဈာယဝတ္တအာစရိယဝတ္တာဒီနိ သဗ္ဗဝတ္တာနိ ပူရေတိ. ဟိရိမနာတိ ပါပဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏာယ ဟိရိယာ ယုတ္တစိတ္တာ. ဩတ္တပ္ပီတိ ပါပတော ဘာယနလက္ခဏေန ဩတ္တပ္ပေန သမန္နာဂတာ.

ဗဟုဿုတာတိ ဧတ္ထ ပန ပရိယတ္တိဗဟုဿုတော၊ ပဋိဝေဓဗဟုဿုတောတိ ဒွေ ဗဟုဿုတာ. ပရိယတ္တီတိ တီဏိ ပိဋကာနိ. ပဋိဝေဓောတိ သစ္စပ္ပဋိဝေဓော. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ပရိယတ္တိ အဓိပ္ပေတာ. သာ ယေန ဗဟု သုတာ၊ သော ဗဟုဿုတော. သော ပနေသ နိဿယမုစ္စနကော၊ ပရိသုပဋ္ဌာကော၊ ဘိက္ခုနောဝါဒကော၊ သဗ္ဗတ္ထကဗဟုဿုတောတိ စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. တတ္ထ တယော ဗဟုဿုတာ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ ဩဝါဒဝဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗာ. သဗ္ဗတ္ထကဗဟုဿုတာ ပန အာနန္ဒတ္ထေရသဒိသာ ဟောန္တိ. တေ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ.

အာရဒ္ဓဝီရိယာတိ ယေသံ ကာယိကဉ္စ စေတသိကဉ္စ ဝီရိယံ အာရဒ္ဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ယေ ကာယသင်္ဂဏိကံ ဝိနောဒေတွာ စတူသု ဣရိယာပထေသု အဋ္ဌအာရဗ္ဘဝတ္ထုဝသေန ဧကကာ ဟောန္တိ၊ တေသံ ကာယိကဝီရိယံ အာရဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ. ယေ စိတ္တသင်္ဂါဏိကံ ဝိနောဒေတွာ အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသေန ဧကကာ ဟောန္တိ၊ ဂမနေ ဥပ္ပန္နကိလေသဿ ဌာနံ ပါပုဏိတုံ န ဒေန္တိ၊ ဌာနေ ဥပ္ပန္နကိလေသဿ နိသဇ္ဇံ၊ နိသဇ္ဇာယ ဥပ္ပန္နကိလေသဿ သယနံ ပါပုဏိတုံ န ဒေန္တိ၊ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နဋ္ဌာနေယေဝ ကိလေသေ နိဂ္ဂဏှန္တိ၊ တေသံ စေတသိကဝီရိယံ အာရဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ.

ဥပဋ္ဌိတဿတီတိ စိရကတာဒီနံ သရိတာ အနုဿရိတာ မဟာဂတိမ္ဗယအဘယတ္ထေရဒီဃဘာဏအဘယတ္ထေရတိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရာ ဝိယ. မဟာဂတိမ္ဗယအဘယတ္ထေရော ကိရ ဇာတပဉ္စမဒိဝသေ မင်္ဂလပါယာသေ တုဏ္ဍံ ပသာရေန္တံ ဝါယသံ ဒိသွာ ဟုံ ဟုန္တိ သဒ္ဒမကာသိ. အထ သော ထေရကာလေ – ‘‘ကဒါ ပဋ္ဌာယ၊ ဘန္တေ၊ သရထာ’’တိ ဘိက္ခူဟိ ပုစ္ဆိတော ‘‘ဇာတပဉ္စမဒိဝသေ ကတသဒ္ဒတော ပဋ္ဌာယ အာဝုသော’’တိ အာဟ.

ဒီဃဘာဏကအဘယတ္ထေရဿ ဇာတနဝမဒိဝသေ မာတာ စုမ္ဗိဿာမီတိ ဩနတာ တဿာ မောဠိ မုစ္စိတ္ထ. တတော တုမ္ဗမတ္တာနိ သုမနပုပ္ဖါနိ ဒါရကဿ ဥရေ ပတိတွာ ဒုက္ခံ ဇနယိံသု. သော ထေရကာလေ – ‘‘ကဒါ ပဋ္ဌာယ၊ ဘန္တေ၊ သရထာ’’တိ ပုစ္ဆိတော – ‘‘ဇာတနဝမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ အာဟ.

တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော – ‘‘အနုရာဓပုရေ တီဏိ ဒွါရာနိ ပိဒဟာပေတွာ မနုဿာနံ ဧကေန ဒွါရေန နိက္ခမနံ ကတွာ – ‘တွံ ကိန္နာမော၊ တွံ ကိန္နာမော’တိ ပုစ္ဆိတွာ သာယံ ပုန အပုစ္ဆိတွာဝ တေသံ နာမာနိ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတုံ – ‘‘သက္ကာ အာဝုသော’’တိ အာဟ. ဧဝရူပေ ဘိက္ခူ သန္ဓာယ – ‘‘ဥပဋ္ဌိတဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ပညဝန္တောတိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယပရိဂ္ဂါဟိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတာ. အပိ စ ဒွီဟိပိ ဧတေဟိ ပဒေဟိ ဝိပဿကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝိပဿနာသမ္ဘာရဘူတာ သမ္မာသတိ စေဝ ဝိပဿနာပညာ စ ကထိတာ.

၁၃၉. စတုတ္ထသတ္တကေ သတိယေဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. တတ္ထ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ပဝိစယလက္ခဏော ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ပဂ္ဂဟလက္ခဏော ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ဖရဏလက္ခဏော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ဥပသမလက္ခဏော ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ အဝိက္ခေပလက္ခဏော သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ပဋိသင်္ခါနလက္ခဏော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ဘာဝေဿန္တီတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သမုဋ္ဌာပေန္တာ၊ ဆဟိ ကာရဏေဟိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေန္တာ၊ နဝဟိ ကာရဏေဟိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေန္တာ၊ ဒသဟိ ကာရဏေဟိ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေန္တာ၊ သတ္တဟိ ကာရဏေဟိ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေန္တာ၊ ဒသဟိ ကာရဏေဟိ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေန္တာ၊ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေန္တာ ဝဍ္ဎေဿန္တီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တေ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကေ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ကထေသိ.

၁၄၀. ပဉ္စမသတ္တကေ အနိစ္စသညာတိ အနိစ္စာနုပဿနာယ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နသညာ. အနတ္တသညာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမာ သတ္တ လောကိယဝိပဿနာပိ ဟောန္တိ. ‘‘ဧတံ သန္တံ၊ ဧတံ ပဏီတံ၊ ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော ဝိရာဂေါ နိရောဓော’’တိ (အ. နိ. ၉.၃၆) အာဂတဝသေနေတ္ထ ဒွေ လောကုတ္တရာပိ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၁၄၁. ဆက္ကေ မေတ္တံ ကာယကမ္မန္တိ မေတ္တစိတ္တေန ကတ္တဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ. ဝစီကမ္မမနောကမ္မေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမာနိ ပန ဘိက္ခူနံ ဝသေန အာဂတာနိ ဂိဟီသုပိ လဗ္ဘန္တိ. ဘိက္ခူနဉှိ မေတ္တစိတ္တေန အာဘိသမာစာရိကဓမ္မပူရဏံ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ဂိဟီနံ စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဗောဓိဝန္ဒနတ္ထာယ သံဃနိမန္တနတ္ထာယ ဂမနံ၊ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ၊ ပတ္တပ္ပဋိဂ္ဂဟဏံ၊ အာသနပညာပနံ၊ အနုဂမနန္တိ ဧဝမာဒိကံ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ.

ဘိက္ခူနံ မေတ္တစိတ္တေန အာစာရပညတ္တိသိက္ခာပဒပညာပနံ၊ ကမ္မဋ္ဌာနကထနံ၊ ဓမ္မဒေသနာ၊ တေပိဋကမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ. ဂိဟီနံ စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဂစ္ဆာမ၊ ဗောဓိဝန္ဒနတ္ထာယ ဂစ္ဆာမ၊ ဓမ္မဿဝနံ ကရိဿာမ၊ ဒီပမာလပုပ္ဖပူဇံ ကရိဿာမ၊ တီဏိ သုစရိတာနိ သမာဒါယ ဝတ္တိဿာမ၊ သလာကဘတ္တာဒီနိ ဒဿာမ၊ ဝဿဝါသိကံ ဒဿာမ၊ အဇ္ဇ သံဃဿ စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒဿာမ၊ သံဃံ နိမန္တေတွာ ခါဒနီယာဒီနိ သံဝိဒဟထ၊ အာသနာနိ ပညာပေထ၊ ပါနီယံ ဥပဋ္ဌပေထ၊ သံဃံ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ အာနေထ၊ ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေထ၊ ဆန္ဒဇာတာ ဥဿာဟဇာတာ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောထာတိအာဒိကထနကာလေ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ.

ဘိက္ခူနံ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ သရီရပ္ပဋိဇဂ္ဂနံ၊ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီနိ စ ကတွာ ဝိဝိတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ သုခီ ဟောန္တု အဝေရာ အဗျာပဇ္ဇာတိ စိန္တနံ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ. ဂိဟီနံ ‘အယျာ သုခီ ဟောန္တု၊ အဝေရာ အဗျာပဇ္ဇာ’တိ စိန္တနံ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ.

အာဝိ စေဝ ရဟော စာတိ သမ္မုခါ စ ပရမ္မုခါ စ. တတ္ထ နဝကာနံ စီဝရကမ္မာဒီသု သဟာယဘာဝဂမနံ သမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ထေရာနံ ပန ပါဒဓောဝနဝန္ဒနဗီဇနဒါနာဒိဘေဒံ သဗ္ဗံ သာမီစိကမ္မံ သမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ဥဘယေဟိပိ ဒုန္နိက္ခိတ္တာနံ ဒါရုဘဏ္ဍာဒီနံ တေသု အဝမညံ အကတွာ အတ္တနာ ဒုန္နိက္ခိတ္တာနံ ဝိယ ပဋိသာမနံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ.

ဒေဝတ္ထေရော တိဿတ္ထေရောတိ ဧဝံ ပဂ္ဂယှ ဝစနံ သမ္မုခါ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ. ဝိဟာရေ အသန္တံ ပန ပဋိပုစ္ဆန္တဿ ကုဟိံ အမှာကံ ဒေဝတ္ထေရော၊ ကုဟိံ အမှာကံ တိဿတ္ထေရော၊ ကဒါ နု ခေါ အာဂမိဿတီတိ ဧဝံ မမာယနဝစနံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ.

မေတ္တာသိနေဟသိနိဒ္ဓါနိ ပန နယနာနိ ဥမ္မီလေတွာ ပသန္နေန မုခေန ဩလောကနံ သမ္မုခါ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ. ဒေဝတ္ထေရော တိဿတ္ထေရော အရောဂေါ ဟောတု၊ အပ္ပါဗာဓောတိ သမန္နာဟရဏံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ.

လာဘာတိ စီဝရာဒယော လဒ္ဓပစ္စယာ. ဓမ္မိကာတိ ကုဟနာဒိဘေဒံ မိစ္ဆာဇီဝံ ဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မေန သမေန ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ဥပ္ပန္နာ. အန္တမသော ပတ္တပရိယာပန္နမတ္တမ္ပီတိ ပစ္ဆိမကောဋိယာ ပတ္တေ ပရိယာပန္နံ ပတ္တဿ အန္တောဂတံ ဒွိတိကဋစ္ဆုဘိက္ခာမတ္တမ္ပိ. အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီတိ ဧတ္ထ ဒွေ ပဋိဝိဘတ္တာ နာမ – အာမိသပ္ပဋိဝိဘတ္တဉ္စ၊ ပုဂ္ဂလပ္ပဋိဝိဘတ္တဉ္စ. တတ္ထ – ‘‘ဧတ္တကံ ဒဿာမိ၊ ဧတ္တကံ န ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ စိတ္တေန ဝိဘဇနံ အာမိသပ္ပဋိဝိဘတ္တံ နာမ. ‘‘အသုကဿ ဒဿာမိ၊ အသုကဿ န ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ စိတ္တေန ဝိဘဇနံ ပန ပုဂ္ဂလပ္ပဋိဝိဘတ္တံ နာမ. တဒုဘယမ္ပိ အကတွာ ယော အပ္ပဋိဝိဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ၊ အယံ အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီ နာမ.

သီလဝန္တေဟိ သဗြဟ္မစာရီဟိ သာဓာရဏဘောဂီတိ ဧတ္ထ သာဓာရဏဘောဂိနော ဣဒံ လက္ခဏံ၊ ယံ ယံ ပဏီတံ လဗ္ဘတိ၊ တံ တံ နေဝ လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာမုခေန ဂိဟီနံ ဒေတိ၊ န အတ္တနာ ဘုဉ္ဇတိ၊ ပဋိဂ္ဂဏှန္တော စ – ‘‘သံဃေန သာဓာရဏံ ဟောတူ’’တိ ဂဟေတွာ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ သံဃသန္တကံ ဝိယ ပဿတိ.

ဣမံ ပန သာရဏီယဓမ္မံ ကော ပူရေတိ၊ ကော န ပူရေတီတိ? ဒုဿီလော တာဝ န ပူရေတိ. န ဟိ တဿ သန္တကံ သီလဝန္တာ ဂဏှန္တိ. ပရိသုဒ္ဓသီလော ပန ဝတ္တံ အခဏ္ဍေန္တော ပူရေတိ. တတြိဒံ ဝတ္တံ – ယော ဟိ ဩဒိဿကံ ကတွာ မာတု ဝါ ပိတု ဝါ အာစရိယုပဇ္ဈာယာဒီနံ ဝါ ဒေတိ၊ သော ဒါတဗ္ဗံ ဒေတိ၊ သာရဏီယဓမ္မော ပနဿ န ဟောတိ၊ ပလိဗောဓဇဂ္ဂနံ နာမ ဟောတိ. သာရဏီယဓမ္မော ဟိ မုတ္တပလိဗောဓဿေဝ ဝဋ္ဋတိ. တေန ပန ဩဒိဿကံ ဒေန္တေန ဂိလာနဂိလာနုပဋ္ဌာကအာဂန္တုကဂမိကာနဉ္စေဝ နဝပဗ္ဗဇိတဿ စ သင်္ဃာဋိပတ္တဂ္ဂဟဏံ အဇာနန္တဿ ဒါတဗ္ဗံ. ဧတေသံ ဒတွာ အဝသေသံ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ထောကံ အဒတွာ ယော ယတ္တကံ ဂဏှာတိ၊ တဿ တတ္တကံ ဒါတဗ္ဗံ. အဝသိဋ္ဌေ အသတိ ပုန ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ယံ ယံ ပဏီတံ၊ တံ ဒတွာ သေသံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ‘‘သီလဝန္တေဟီ’’တိ ဝစနတော ဒုဿီလဿ အဒါတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

အယံ ပန သာရဏီယဓမ္မော သုသိက္ခိတာယ ပရိသာယ သုပူရော ဟောတိ၊ နော အသိက္ခိတာယ ပရိသာယ. သုသိက္ခိတာယ ဟိ ပရိသာယ ယော အညတော လဘတိ၊ သော န ဂဏှာတိ. အညတော အလဘန္တောပိ ပမာဏယုတ္တမေဝ ဂဏှာတိ၊ နာတိရေကံ. အယံ ပန သာရဏီယဓမ္မော ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဒေန္တဿာပိ ဒွါဒသဟိ ဝဿေဟိ ပူရတိ၊ န တတော ဩရံ. သစေ ဟိ ဒွါဒသမေ ဝဿေ သာရဏီယဓမ္မပူရကော ပိဏ္ဍပါတပူရံ ပတ္တံ အာသနသာလာယံ ဌပေတွာ နဟာယိတုံ ဂစ္ဆတိ သင်္ဃတ္ထေရော စ ကဿေသော ပတ္တောတိ၊ ‘‘သာရဏီယဓမ္မပူရကဿာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာဟရထ န’’န္တိ သဗ္ဗံ ပိဏ္ဍပါတံ ဝိစာရေတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ စ ရိတ္တံ ပတ္တံ ဌပေတိ၊ အထ သော ဘိက္ခု ရိတ္တံ ပတ္တံ ဒိသွာ ‘‘မယှံ အနဝသေသေတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိံသူ’’တိ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ သာရဏီယဓမ္မော ဘိဇ္ဇတိ၊ ပုန ဒွါဒသဝဿာနိ ပူရေတဗ္ဗော ဟောတိ. တိတ္ထိယပရိဝါသသဒိသော ဟေသ၊ သကိံ ခဏ္ဍေ ဇာတေ ပုန ပူရေတဗ္ဗောဝ. ယော ပန – ‘‘လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ ယဿ မေ ပတ္တဂတံ အနာပုစ္ဆာဝ သဗြဟ္မစာရီ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ သောမနဿံ ဇနေတိ၊ တဿ ပုဏ္ဏော နာမ ဟောတိ.

ဧဝံ ပူရိတသာရဏီယဓမ္မဿ ပန နေဝ ဣဿာ၊ န မစ္ဆရိယံ ဟောတိ. သော မနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ၊ သုလဘပစ္စယော စ၊ ပတ္တဂတမဿ ဒိယျမာနမ္ပိ န ခီယတိ၊ ဘာဇနီယဘဏ္ဍဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဘဏ္ဍံ လဘတိ၊ ဘယေ ဝါ ဆာတကေ ဝါ သမ္ပတ္တေ ဒေဝတာ ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇန္တိ.

တတြိမာနိ ဝတ္ထူနိ – သေနဂိရိဝါသီ တိဿတ္ထေရော ကိရ မဟာဂိရိဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ. ပညာသ မဟာထေရာ နာဂဒီပံ စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တာ ဂိရိဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကိဉ္စိ အလဒ္ဓါ နိက္ခမိံသု. ထေရော ပန ပဝိသန္တော တေ ဒိသွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘လဒ္ဓံ၊ ဘန္တေ’’တိ? ဝိစရိမှ အာဝုသောတိ. သော တေသံ အလဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ ယာဝါဟံ အာဂစ္ဆာမိ၊ တာဝ ဣဓေဝ ဟောထာ’’တိ. မယံ၊ အာဝုသော၊ ပညာသ ဇနာ ပတ္တတေမနမတ္တမ္ပိ န လဘိမှာတိ. ဘန္တေ၊ နေဝါသိကာ နာမ ပဋိဗလာ ဟောန္တိ၊ အလဘန္တာပိ ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂသဘာဂံ ဇာနန္တီတိ. ထေရာ အာဂမေသုံ. ထေရော ဂါမံ ပါဝိသိ. ဓုရဂေဟေယေဝ မဟာဥပါသိကာ ခီရဘတ္တံ သဇ္ဇေတွာ ထေရံ ဩလောကယမာနာ ဌိတာ. အထ ထေရဿ ဒွါရံ သမ္ပတ္တဿေဝ ပတ္တံ ပူရေတွာ အဒါသိ၊ သော တံ အာဒါယ ထေရာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဂဏှထ၊ ဘန္တေတိ၊ သင်္ဃတ္ထေရံ အာဟ. ထေရော – ‘‘အမှေဟိ ဧတ္တကေဟိ ကိဉ္စိ န လဒ္ဓံ၊ အယံ သီဃမေဝ ဂဟေတွာ အာဂတော၊ ကိံ နု ခေါ’’တိ သေသာနံ မုခံ ဩလောကေသိ. ထေရော ဩလောကနာကာရေနေဝ ဉတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဓမ္မေန သမေန လဒ္ဓပိဏ္ဍပါတော၊ နိက္ကုက္ကုစ္စာ ဂဏှထာ’’တိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗေသံ ယာဝဒတ္ထံ ဒတွာ အတ္တနာပိ ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇိ.

အထ နံ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ထေရာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကဒါ၊ အာဝုသော၊ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈီ’’တိ? နတ္ထိ မေ၊ ဘန္တေ၊ လောကုတ္တရဓမ္မောတိ. ဈာနလာဘီသိ၊ အာဝုသောတိ? ဧတမ္ပိ မေ၊ ဘန္တေ၊ နတ္ထီတိ. နနု၊ အာဝုသော၊ ပါဋိဟာရိယန္တိ? သာရဏီယဓမ္မော မေ၊ ဘန္တေ၊ ပူရိတော၊ တဿ မေ ဓမ္မဿ ပူရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သစေပိ ဘိက္ခုသတသဟဿံ ဟောတိ၊ ပတ္တဂတံ န ခီယတီတိ. တေ သုတွာ – ‘‘သာဓု သာဓု သပ္ပုရိသ၊ အနုစ္ဆဝိကမိဒံ တုယှ’’န္တိ အာဟံသု. ဣဒံ တာဝ – ‘‘ပတ္တဂတံ န ခီယတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု.

အယမေဝ ပန ထေရော စေတိယပဗ္ဗတေ ဂိရိဘဏ္ဍမဟာပူဇာယ ဒါနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကိံ ဝရဘဏ္ဍန္တိ ပုစ္ဆိ. ဒွေ သာဋကာ၊ ဘန္တေတိ. ဧတေ မယှံ ပါပုဏိဿန္တီတိ. တံ သုတွာ အမစ္စော ရညော အာရောစေသိ – ‘‘ဧကော ဒဟရော ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ. ဒဟရဿ ဧဝံ စိတ္တံ၊ မဟာထေရာနံ ပန သုခုမသာဋကာ ဝဋ္ဋန္တီတိ ဝတွာ မဟာထေရာနံ ဒဿာမီတိ ဌပေတိ. တဿ ဘိက္ခုသံဃေ ပဋိပါဋိယာ ဌိတေ ဒေန္တဿ မတ္ထကေ ဌပိတာပိ တေ သာဋကာ ဟတ္ထံ နာရောဟန္တိ. အညေ အာရောဟန္တိ. ဒဟရဿ ဒါနကာလေ ပန ဟတ္ထံ အာရုဠှာ. သော တဿ ဟတ္ထေ ပါတေတွာ အမစ္စဿ မုခံ ဩလောကေတွာ ဒဟရံ နိသီဒါပေတွာ ဒါနံ ဒတွာ သံဃံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒဟရဿ သန္တိကေ နိသီဒိတွာ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမံ ဓမ္မံ ကဒါ ပဋိဝိဇ္ဈိတ္ထာ’’တိ အာဟ. သော ပရိယာယေနာပိ အသန္တံ အဝဒန္တော – ‘‘နတ္ထိ မယှံ မဟာရာဇ လောကုတ္တရဓမ္မော’’တိ အာဟ. နနု၊ ဘန္တေ၊ ပုဗ္ဗေ အဝစုတ္ထာတိ. အာမ၊ မဟာရာဇ၊ သာရဏီယဓမ္မပူရကော အဟံ၊ တဿ မေ ဓမ္မဿ ပူရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘာဇနီယဘဏ္ဍဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဘဏ္ဍံ ပါပုဏာတီတိ. ‘‘သာဓု သာဓု၊ ဘန္တေ၊ အနုစ္ဆဝိကမိဒံ တုယှ’’န္တိ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. ဣဒံ – ‘‘ဘာဇနီယဘဏ္ဍဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဘဏ္ဍံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု.

ဗြာဟ္မဏတိဿဘယေ ပန ဘာတရဂါမဝါသိနော နာဂတ္ထေရိယာ အနာရောစေတွာဝ ပလာယိံသု. ထေရီ ပစ္စူသသမယေ – ‘‘အတိဝိယ အပ္ပနိဂ္ဃေါသော ဂါမော၊ ဥပဓာရေထ တာဝါ’’တိ ဒဟရဘိက္ခုနိယော အာဟ. တာ ဂန္တွာ သဗ္ဗေသံ ဂတဘာဝံ ဉတွာ အာဂမ္မ ထေရိယာ အာရောစေသုံ. သာ သုတွာ ‘‘မာ တုမှေ တေသံ ဂတဘာဝံ စိန္တယိတ္ထ၊ အတ္တနော ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာယောနိသောမနသိကာရေသုယေဝ ယောဂံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ ပါရုပိတွာ အတ္တဒွါဒသမာ ဂါမဒွါရေ နိဂြောဓမူလေ အဋ္ဌာသိ. ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာဒေဝတာ ဒွါဒသန္နမ္ပိ ဘိက္ခုနီနံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ ‘‘အယျေ၊ မာ အညတ္ထ ဂစ္ဆထ၊ နိစ္စံ ဣဓေဝ ဧထာ’’တိ အာဟ. ထေရိယာ ပန ကနိဋ္ဌဘာတာ နာဂတ္ထေရော နာမ အတ္ထိ၊ သော – ‘‘မဟန္တံ ဘယံ၊ န သက္ကာ ဣဓ ယာပေတုံ၊ ပရတီရံ ဂမိဿာမီ’’တိ အတ္တဒွါဒသမောဝ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနာ နိက္ခန္တော ထေရိံ ဒိသွာ ဂမိဿာမီတိ ဘာတရဂါမံ အာဂတော. ထေရီ – ‘‘ထေရာ အာဂတာ’’တိ သုတွာ တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ကိံ အယျာတိ ပုစ္ဆိ. သော တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ. သာ – ‘‘အဇ္ဇ ဧကဒိဝသံ ဝိဟာရေယေဝ ဝသိတွာ သွေ ဂမိဿထာ’’တိ အာဟ. ထေရာ ဝိဟာရံ အဂမံသု.

ထေရီ ပုနဒိဝသေ ရုက္ခမူလေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ အာဟ. ထေရော – ‘‘ဝဋ္ဋိဿတိ ထေရီ’’တိ ဝတွာ တုဏှီ အဋ္ဌာသိ. ဓမ္မိကော တာတ ပိဏ္ဍပါတော၊ ကုက္ကုစ္စံ အကတွာ ပရိဘုဉ္ဇထာတိ. ‘‘ဝဋ္ဋိဿတိ ထေရီ’’တိ. သာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အာကာသေ ခိပိ. ပတ္တော အာကာသေ အဋ္ဌာသိ. ထေရော – ‘‘သတ္တတာလမတ္တေ ဌိတမ္ပိ ဘိက္ခုနိဘတ္တမေဝ ထေရီ’’တိ ဝတွာ – ‘‘ဘယံ နာမ သဗ္ဗကာလံ န ဟောတိ၊ ဘယေ ဝူပသန္တေ အရိယဝံသံ ကထယမာနော၊ ‘ဘော ပိဏ္ဍပါတိက၊ ဘိက္ခုနိဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝီတိနာမယိတ္ထာ’တိ စိတ္တေန အနုဝဒိယမာနော သန္ထမ္ဘေတုံ န သက္ခိဿာမိ၊ အပ္ပမတ္တာ ဟောထ ထေရိယော’’တိ မဂ္ဂံ အာရုဟိ.

ရုက္ခဒေဝတာပိ – ‘‘သစေ ထေရော ထေရိယာ ဟတ္ထတော ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိဿတိ၊ န နံ နိဝတ္တေဿာမိ. သစေ န ပရိဘုဉ္ဇိဿတိ၊ နိဝတ္တေဿာမီ’’တိ စိန္တယမာနာ ဌတွာ ထေရဿ ဂမနံ ဒိသွာ ရုက္ခာ ဩရုယှ ပတ္တံ၊ ဘန္တေ၊ ဒေထာတိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ထေရံ ရုက္ခမူလံယေဝ အာနေတွာ အာသနံ ပညပေတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ ကတဘတ္တကိစ္စံ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဒွါဒသ ဘိက္ခုနိယော ဒွါဒသ ဘိက္ခူ စ သတ္တဝဿာနိ ဥပဋ္ဌဟိ. ဣဒံ – ‘‘ဒေဝတာ ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု. တတြ ဟိ ထေရီ သာရဏီယဓမ္မပူရိကာ အဟောသိ.

အခဏ္ဍာနီတိအာဒီသု ယဿ သတ္တသု အာပတ္တိက္ခန္ဓေသု အာဒိမှိ ဝါ အန္တေ ဝါ သိက္ခာပဒံ ဘိန္နံ ဟောတိ၊ တဿ သီလံ ပရိယန္တေ ဆိန္နသာဋကော ဝိယ ခဏ္ဍံ နာမ. ယဿ ပန ဝေမဇ္ဈေ ဘိန္နံ၊ တဿ မဇ္ဈေ ဆိဒ္ဒသာဋကော ဝိယ ဆိဒ္ဒံ နာမ ဟောတိ. ယဿ ပန ပဋိပါဋိယာ ဒွေ တီဏိ ဘိန္နာနိ၊ တဿ ပိဋ္ဌိယံ ဝါ ကုစ္ဆိယံ ဝါ ဥဋ္ဌိတေန ဝိသဘာဂဝဏ္ဏေန ကာဠရတ္တာဒီနံ အညတရဝဏ္ဏာ ဂါဝီ ဝိယ သဗလံ နာမ ဟောတိ. ယဿ ပန အန္တရန္တရာ ဝိသဘာဂဗိန္ဒုစိတြာ ဂါဝီ ဝိယ ကမ္မာသံ နာမ ဟောတိ. ယဿ ပန သဗ္ဗေနသဗ္ဗံ အဘိန္နာနိ၊ တဿ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ နာမ ဟောန္တိ. တာနိ ပနေတာနိ တဏှာဒါသဗျတော မောစေတွာ ဘုဇိဿဘာဝကရဏတော ဘုဇိဿာနိ. ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝိညူဟိ ပသတ္ထတ္တာ ဝိညုပသတ္ထာနိ၊ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အပရာမဋ္ဌတ္တာ – ‘‘ဣဒံ နာမ တွံ အာပန္နပုဗ္ဗော’’တိ ကေနစိ ပရာမဋ္ဌုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ စ အပရာမဋ္ဌာနိ၊ ဥပစာရသမာဓိံ ဝါ အပ္ပနာသမာဓိံ ဝါ သံဝတ္တယန္တီတိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနီတိ ဝုစ္စန္တိ.

သီလသာမညဂတာ ဝိဟရိဿန္တီတိ တေသု တေသု ဒိသာဘာဂေသု ဝိဟရန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သမာနဘာဝူပဂတသီလာ ဝိဟရိဿန္တိ. သောတာပန္နာဒီနဉှိ သီလံ သမုဒ္ဒန္တရေပိ ဒေဝလောကေပိ ဝသန္တာနံ အညေသံ သောတာပန္နာဒီနံ သီလေန သမာနမေဝ ဟောတိ၊ နတ္ထိ မဂ္ဂသီလေ နာနတ္တံ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ယာယံ ဒိဋ္ဌီတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. အရိယာတိ နိဒ္ဒေါသာ. နိယျာတီတိ နိယျာနိကာ. တက္ကရဿာတိ ယော တထာကာရီ ဟောတိ. သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယာယာတိ သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယတ္ထံ. ဒိဋ္ဌိသာမညဂတာတိ သမာနဒိဋ္ဌိဘာဝံ ဥပဂတာ ဟုတွာ ဝိဟရိဿန္တိ. ဝုဒ္ဓိယေဝါတိ ဧဝံ ဝိဟရန္တာနံ ဝုဒ္ဓိယေဝ ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနီတိ.

၁၄၂. ဧတဒေဝ ဗဟုလန္တိ အာသန္နပရိနိဗ္ဗာနတ္တာ ဘိက္ခု ဩဝဒန္တော ပုနပ္ပုနံ ဧတံယေဝ ဓမ္မိံ ကထံ ကရောတိ. ဣတိ သီလန္တိ ဧဝံ သီလံ၊ ဧတ္တကံ သီလံ. ဧတ္ထ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ သီလံ စိတ္တေကဂ္ဂတာ သမာဓိ၊ ဝိပဿနာပညာ ပညာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သီလပရိဘာဝိတောတိ အာဒီသု ယသ္မိံ သီလေ ဌတွာဝ မဂ္ဂသမာဓိံ ဖလသမာဓိံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ. ဧသော တေန သီလေန ပရိဘာဝိတော မဟပ္ဖလော ဟောတိ၊ မဟာနိသံသော. ယမှိ သမာဓိမှိ ဌတွာ မဂ္ဂပညံ ဖလပညံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ၊ သာ တေန သမာဓိနာ ပရိဘာဝိတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ၊ မဟာနိသံသာ. ယာယ ပညာယ ဌတွာ မဂ္ဂစိတ္တံ ဖလစိတ္တံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ၊ တံ တာယ ပရိဘာဝိတံ သမ္မဒေဝ အာသဝေဟိ ဝိမုစ္စတိ.

ယထာဘိရန္တန္တိ ဗုဒ္ဓါနံ အနဘိရတိပရိတဿိတံ နာမ နတ္ထိ၊ ယထာရုစိ ယထာအဇ္ဈာသယန္တိ ပန ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာယာမာတိ ဧဟိ ယာမ. ‘‘အယာမာ’’တိပိ ပါဌော၊ ဂစ္ဆာမာတိ အတ္ထော. အာနန္ဒာတိ ဘဂဝါ သန္တိကာဝစရတ္တာ ထေရံ အာလပတိ. ထေရော ပန – ‘‘ဂဏှထာဝုသော ပတ္တစီဝရာနိ၊ ဘဂဝါ အသုကဋ္ဌာနံ ဂန္တုကာမော’’တိ ဘိက္ခူနံ အာရောစေတိ.

၁၄၄. အမ္ဗလဋ္ဌိကာဂမနံ ဥတ္တာနမေဝ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တောတိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၄၁) သမ္ပသာဒနီယေ ဝိတ္ထာရိတံ.

ဒုဿီလအာဒီနဝဝဏ္ဏနာ

၁၄၈. ပါဋလိဂမနေ အာဝသထာဂါရန္တိ အာဂန္တုကာနံ အာဝသထဂေဟံ. ပါဋလိဂါမေ ကိရ နိစ္စကာလံ ဒွိန္နံ ရာဇူနံ သဟာယကာ အာဂန္တွာ ကုလာနိ ဂေဟတော နီဟရိတွာ မာသမ္ပိ အဍ္ဎမာသမ္ပိ ဝသန္တိ. တေ မနုဿာ နိစ္စုပဒ္ဒုတာ – ‘‘ဧတေသံ အာဂတကာလေ ဝသနဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ နဂရမဇ္ဈေ မဟတိံ သာလံ ကရိတွာ တဿာ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဘဏ္ဍပဋိသာမနဋ္ဌာနံ၊ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ နိဝါသဋ္ဌာနံ အကံသု. တေ – ‘‘ဘဂဝါ အာဂတော’’တိ သုတွာဝ – ‘‘အမှေဟိ ဂန္တွာပိ ဘဂဝါ အာနေတဗ္ဗော သိယာ၊ သော သယမေဝ အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ သမ္ပတ္တော၊ အဇ္ဇ ဘဂဝန္တံ အာဝသထေ မင်္ဂလံ ဝဒါပေဿာမာ’’တိ ဧတဒတ္ထမေဝ ဥပသင်္ကမန္တာ. တသ္မာ ဧဝမာဟံသု. ယေန အာဝသထာဂါရန္တိ တေ ကိရ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ အရညဇ္ဈာသယာ အရညာရာမာ အန္တောဂါမေ ဝသိတုံ ဣစ္ဆေယျုံ ဝါ နော ဝါ’’တိ ဘဂဝတော မနံ အဇာနန္တာ အာဝသထာဂါရံ အပ္ပဋိဇဂ္ဂိတွာဝ အာဂမံသု. ဣဒါနိ ဘဂဝတော မနံ ဉတွာ ပုရေတရံ ဂန္တွာ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမာတိ ယေနာဝသထာဂါရံ၊ တေနုပသင်္ကမိံသု. သဗ္ဗသန္ထရိန္တိ ယထာ သဗ္ဗံ သန္ထတံ ဟောတိ၊ ဧဝံ သန္ထရိံ.

၁၄၉. ဒုဿီလောတိ အသီလော နိဿီလော. သီလဝိပန္နောတိ ဝိပန္နသီလော ဘိန္နသံဝရော. ပမာဒါဓိကရဏန္တိ ပမာဒကာရဏာ.

ဣဒဉ္စ သုတ္တံ ဂဟဋ္ဌာနံ ဝသေန အာဂတံ ပဗ္ဗဇိတာနမ္ပိ ပန လဗ္ဘတေဝ. ဂဟဋ္ဌော ဟိ ယေန ယေန သိပ္ပဋ္ဌာနေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေတိ – ယဒိ ကသိယာ၊ ယဒိ ဝဏိဇ္ဇာယ၊ ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန ပမတ္တော တံ တံ ယထာကာလံ သမ္ပာဒေတုံ န သက္ကောတိ၊ အထဿ မူလမ္ပိ ဝိနဿတိ. မာဃာတကာလေ ပါဏာတိပါတံ ပန အဒိန္နာဒါနာဒီနိ စ ကရောန္တော ဒဏ္ဍဝသေန မဟတိံ ဘောဂဇာနိံ နိဂစ္ဆတိ. ပဗ္ဗဇိတော ဒုဿီလော စ ပမာဒကာရဏာ သီလတော ဗုဒ္ဓဝစနတော ဈာနတော သတ္တအရိယဓနတော စ ဇာနိံ နိဂစ္ဆတိ.

ဂဟဋ္ဌဿ – ‘‘အသုကော နာမ အသုကကုလေ ဇာတော ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော ပရိစ္စတ္တဣဓလောကပရလောကော သလာကဘတ္တမတ္တမ္ပိ န ဒေတီ’’တိ စတုပရိသမဇ္ဈေ ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ. ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ – ‘‘အသုကော နာမ နာသက္ခိ သီလံ ရက္ခိတုံ၊ န ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတုံ၊ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒီဟိ ဇီဝတိ၊ ဆဟိ အဂါရဝေဟိ သမန္နာဂတော’’တိ ဧဝံ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ.

အဝိသာရဒေါတိ ဂဟဋ္ဌော တာဝ – ‘‘အဝဿံ ဗဟူနံ သန္နိပါတဋ္ဌာနေ ကေစိ မမ ကမ္မံ ဇာနိဿန္တိ၊ အထ မံ နိဂ္ဂဏှိဿန္တီ’’တိ ဝါ၊ ‘‘ရာဇကုလဿ ဝါ ဒဿန္တီ’’တိ သဘယော ဥပသင်္ကမတိ၊ မင်္ကုဘူတော ပတ္တက္ခန္ဓော အဓောမုခေါ အင်္ဂုလိကေန ဘူမိံ ကသန္တော နိသီဒတိ၊ ဝိသာရဒေါ ဟုတွာ ကထေတုံ န သက္ကောတိ. ပဗ္ဗဇိတောပိ – ‘‘ဗဟူ ဘိက္ခူ သန္နိပတိတာ၊ အဝဿံ ကောစိ မမ ကမ္မံ ဇာနိဿတိ၊ အထ မေ ဥပေါသထမ္ပိ ပဝါရဏမ္ပိ ဌပေတွာ သာမညတော စာဝေတွာ နိက္ကဍ္ဎိဿန္တီ’’တိ သဘယော ဥပသင်္ကမတိ၊ ဝိသာရဒေါ ဟုတွာ ကထေတုံ န သက္ကောတိ. ဧကစ္စော ပန ဒုဿီလောပိ ဒပ္ပိတော ဝိယ ဝိစရတိ၊ သောပိ အဇ္ဈာသယေန မင်္ကု ဟောတိယေဝ.

သမ္မူဠှော ကာလင်္ကရောတီတိ တဿ ဟိ မရဏမဉ္စေ နိပန္နဿ ဒုဿီလကမ္မေ သမာဒါယ ပဝတ္တိတဋ္ဌာနံ အာပါထမာဂစ္ဆတိ၊ သော ဥမ္မီလေတွာ ဣဓလောကံ ပဿတိ၊ နိမီလေတွာ ပရလောကံ ပဿတိ၊ တဿ စတ္တာရော အပါယာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ သတ္တိသတေန သီသေ ပဟရိယမာနော ဝိယ ဟောတိ. သော – ‘‘ဝါရေထ၊ ဝါရေထာ’’တိ ဝိရဝန္တော မရတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတီ’’တိ. ပဉ္စမပဒံ ဥတ္တာနမေဝ.

၁၅၀. အာနိသံသကထာ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၁၅၁. ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ အညာယ ပါဠိမုတ္တကာယ ဓမ္မိကထာယ စေဝ အာဝသထာနုမောဒနာယ စ အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ ယောဇနပ္ပမာဏံ မဟာမဓုံ ပီဠေတွာ မဓုပါနံ ပါယေန္တော ဝိယ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ သန္ဒဿေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥယျောဇေသိ. အဘိက္ကန္တာတိ အတိက္ကန္တာ ခီဏာ ခယဝယံ ဥပေတာ. သုညာဂါရန္တိ ပါဋိယေက္ကံ သုညာဂါရံ နာမ နတ္ထိ၊ တတ္ထေဝ ပန ဧကပဿေ သာဏိပါကာရေန ပရိက္ခိပိတွာ – ‘‘ဣဓ သတ္ထာ ဝိဿမိဿတီ’’တိ မဉ္စကံ ပညပေသုံ. ဘဂဝါ – ‘‘စတူဟိပိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုတ္တံ ဧတေသံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီ’’တိ တတ္ထ သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သုညာဂါရံ ပါဝိသီ’’တိ.

ပါဋလိပုတ္တနဂရမာပနဝဏ္ဏနာ

၁၅၂. သုနိဓဝဿကာရာတိ သုနိဓော စ ဝဿကာရော စ ဒွေ ဗြာဟ္မဏာ. မဂဓမဟာမတ္တာတိ မဂဓရညော မဟာမတ္တာ မဟာအမစ္စာ၊ မဂဓရဋ္ဌေ ဝါ မဟာမတ္တာ မဟတိယာ ဣဿရိယမတ္တာယ သမန္နာဂတာတိ မဂဓမဟာမတ္တာ. ပါဋလိဂါမေ နဂရန္တိ ပါဋလိဂါမံ နဂရံ ကတွာ မာပေန္တိ. ဝဇ္ဇီနံ ပဋိဗာဟာယာတိ ဝဇ္ဇိရာဇကုလာနံ အာယမုခပစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ. သဟဿေဝါတိ ဧကေကဝဂ္ဂဝသေန သဟဿံ သဟဿံ ဟုတွာ. ဝတ္ထူနီတိ ဃရဝတ္ထူနိ. စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုန္တိ ရညဉ္စ ရာဇမဟာမတ္တာနဉ္စ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာပါဌကာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ. တေ ကိရ အတ္တနော သိပ္ပါနုဘာဝေန ဟေဋ္ဌာ ပထဝိယံ တိံသဟတ္ထမတ္တေ ဌာနေ – ‘‘ဣဓ နာဂဂ္ဂါဟော၊ ဣဓ ယက္ခဂ္ဂါဟော၊ ဣဓ ဘူတဂ္ဂါဟော၊ ပါသာဏော ဝါ ခါဏုကော ဝါ အတ္ထီ’’တိ ပဿန္တိ. တေ တဒါ သိပ္ပံ ဇပ္ပိတွာ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ မန္တယမာနာ ဝိယ မာပေန္တိ. အထဝါ နေသံ သရီရေ ဒေဝတာ အဓိမုစ္စိတွာ တတ္ထ တတ္ထ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ စိတ္တံ နာမေန္တိ. တာ စတူသု ကောဏေသု ခါဏုကေ ကောဋ္ဋေတွာ ဝတ္ထုမှိ ဂဟိတမတ္တေ ပဋိဝိဂစ္ဆန္တိ. သဒ္ဓါနံ ကုလာနံ သဒ္ဓါ ဒေဝတာ တထာ ကရောန္တိ၊ အဿဒ္ဓါနံ ကုလာနံ အဿဒ္ဓါ ဒေဝတာဝ. ကိံ ကာရဏာ? သဒ္ဓါနဉှိ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ဣဓ မနုဿာ နိဝေသနံ မာပေတွာ ပဌမံ ဘိက္ခုသံဃံ နိသီဒါပေတွာ မင်္ဂလံ ဝဍ္ဎာပေဿန္တိ. အထ မယံ သီလဝန္တာနံ ဒဿနံ၊ ဓမ္မကထံ၊ ပဉှာဝိဿဇ္ဇနံ၊ အနုမောဒနဉ္စ သောတုံ လဘိဿာမ၊ မနုဿာ ဒါနံ ဒတွာ အမှာကံ ပတ္တိံ ဒဿန္တီ’’တိ.

တာဝတိံသေဟီတိ ယထာ ဟိ ဧကသ္မိံ ကုလေ ဧကံ ပဏ္ဍိတမနုဿံ၊ ဧကသ္မိံ ဝါ ဝိဟာရေ ဧကံ ဗဟုဿုတဘိက္ခုံ ဥပါဒါယ – ‘‘အသုကကုလေ မနုဿာ ပဏ္ဍိတာ၊ အသုကဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဗဟုဿုတာ’’တိ သဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေဝ သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ဝိဿကမ္မဉ္စ ဒေဝပုတ္တံ ဥပါဒါယ – ‘‘တာဝတိံသာ ပဏ္ဍိတာ’’တိ သဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော. တေနာဟ – ‘‘တာဝတိံသေဟီ’’တိ. တာဝတိံသေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာပိ ဝိယ မာပေန္တီတိ အတ္ထော.

ယာဝတာ အရိယံ အာယတနန္တိ ယတ္တကံ အရိယကမနုဿာနံ ဩသရဏဋ္ဌာနံ နာမ အတ္ထိ. ယာဝတာ ဝဏိပ္ပထောတိ ယတ္တကံ ဝါဏိဇာနံ အာဘတဘဏ္ဍဿ ရာသိဝသေနေဝ ကယဝိက္ကယဋ္ဌာနံ နာမ၊ ဝါဏိဇာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဝါ အတ္ထိ. ဣဒံ အဂ္ဂနဂရန္တိ တေသံ အရိယာယတနဝဏိပ္ပထာနံ ဣဒံ အဂ္ဂနဂရံ ဇေဋ္ဌကံ ပါမောက္ခံ ဘဝိဿတီတိ. ပုဋဘေဒနန္တိ ဘဏ္ဍပုဋဘေဒနဋ္ဌာနံ၊ ဘဏ္ဍဘဏ္ဍိကာနံ မောစနဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သကလဇမ္ဗုဒီပေ အလဒ္ဓဘဏ္ဍမ္ပိ ဟိ ဣဓေဝ လဘိဿန္တိ၊ အညတ္ထ ဝိက္ကယေန အဂစ္ဆန္တမ္ပိ စ ဣဓေဝ ဂမိဿတိ. တသ္မာ ဣဓေဝ ပုဋံ ဘိန္ဒိဿန္တီတိ အတ္ထော. စတူသု ဟိ ဒွါရေသု စတ္တာရိ သဘာယံ ဧကန္တိ ဧဝံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပဉ္စသတသဟဿာနိ ဥဋ္ဌဟိဿန္တီတိ ဒဿေတိ.

အဂ္ဂိတော ဝါတိအာဒီသု စကာရတ္ထော ဝါ-သဒ္ဒေါ. အဂ္ဂိနာ စ ဥဒကေန စ မိထုဘေဒေန စ နဿိဿတီတိ အတ္ထော. ဧကကောဋ္ဌာသော အဂ္ဂိနာ နဿိဿတိ၊ နိဗ္ဗာပေတုံ န သက္ခိဿန္တိ. ဧကံ ဂင်္ဂါ ဂဟေတွာ ဂမိဿတိ. ဧကော – ‘‘ဣမိနာ အကထိတံ အမုဿ၊ အမုနာ အကထိတံ ဣမဿာ’’တိ ဝဒန္တာနံ ပိသုဏဝါစာနံ ဝသေန ဘိန္နာနံ မနုဿာနံ အညမညဘေဒေနေဝ နဿိဿတီတိ အတ္ထော. ဣတိ ဝတွာ ဘဂဝါ ပစ္စူသကာလေ ဂင်္ဂါယ တီရံ ဂန္တွာ ကတမုခဓောဝနော ဘိက္ခာစာရဝေလံ အာဂမယမာနော နိသီဒိ.

၁၅၃. သုနိဓဝဿကာရာပိ – ‘‘အမှာကံ ရာဇာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥပဋ္ဌာကော၊ သော အမှေ ပုစ္ဆိဿတိ၊ ‘သတ္ထာ ကိရ ပါဋလိဂါမံ အဂမာသိ၊ တဿ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတ္ထ၊ န ဥပသင်္ကမိတ္ထာ’တိ. ဥပသင်္ကမိမှာတိ စ ဝုတ္တေ – ‘နိမန္တယိတ္ထ၊ န နိမန္တယိတ္ထာ’တိ စ ပုစ္ဆိဿတိ. န နိမန္တယိမှာတိ စ ဝုတ္တေ အမှာကံ ဒေါသံ အာရောပေတွာ နိဂ္ဂဏှိဿတိ. ဣဒံ စာပိ မယံ အာဂတဋ္ဌာနေ နဂရံ မာပေမ၊ သမဏဿ ခေါ ပန ဂေါတမဿ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ကာဠကဏ္ဏိသတ္တာ ပဋိက္ကမန္တိ၊ တံ မယံ နဂရမင်္ဂလံ ဝဒါပေဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ နိမန္တယိံသု. တသ္မာ – ‘‘အထ ခေါ သုနိဓဝဿကာရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ပုဗ္ဗဏှသမယန္တိ ပုဗ္ဗဏှကာလေ. နိဝါသေတွာတိ ဂါမပ္ပဝေသနနီဟာရေန နိဝါသနံ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ. ပတ္တစီဝရမာဒါယာတိ ပတ္တဉ္စ စီဝရဉ္စ အာဒိယိတွာ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ကတွာ.

သီလဝန္တေတ္ထာတိ သီလဝန္တေ ဧတ္ထ. သညတေတိ ကာယဝါစာမနေဟိ သညတေ.

တာသံ ဒက္ခိဏမာဒိယေတိ သံဃဿ ဒိန္နေ စတ္တာရော ပစ္စယေ တာသံ ဃရဒေဝတာနံ အာဒိသေယျ၊ ပတ္တိံ ဒဒေယျ. ပူဇိတာ ပူဇယန္တီတိ – ‘‘ဣမေ မနုဿာ အမှာကံ ဉာတကာပိ န ဟောန္တိ၊ ဧဝမ္ပိ နော ပတ္တိံ ဒေန္တီ’’တိ အာရက္ခံ သုသံဝိဟိတံ ကရောထာတိ သုဋ္ဌု အာရက္ခံ ကရောန္တိ. မာနိတာ မာနယန္တီတိ ကာလာနုကာလံ ဗလိကမ္မကရဏေန မာနိတာ ‘‘ဧတေ မနုဿာ အမှာကံ ဉာတကာပိ န ဟောန္တိ၊ စတုမာသဆမာသန္တရေ နော ဗလိကမ္မံ ကရောန္တီ’’တိ မာနေန္တိ၊ မာနေန္တိယော ဥပ္ပန္နံ ပရိဿယံ ဟရန္တိ.

တတော နန္တိ တတော နံ ပဏ္ဍိတဇာတိကံ မနုဿံ. ဩရသန္တိ ဥရေ ဌပေတွာ သံဝဍ္ဎိတံ၊ ယထာ မာတာ ဩရသံ ပုတ္တံ အနုကမ္ပတိ၊ ဥပ္ပန္နပရိဿယဟရဏတ္ထမေဝ တဿ ဝါယမတိ၊ ဧဝံ အနုကမ္ပန္တီတိ အတ္ထော. ဘဒြာနိ ပဿတီတိ သုန္ဒရာနိ ပဿတိ.

၁၅၄. ဥဠုမ္ပန္တိ ပါရဂမနတ္ထာယ အာဏိယော ကောဋ္ဋေတွာ ကတံ. ကုလ္လန္တိ ဝလ္လိအာဒီဟိ ဗန္ဓိတွာ ကတံ.

‘‘ယေ တရန္တိ အဏ္ဏဝ’’န္တိ ဂါထာယ အဏ္ဏဝန္တိ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ယောဇနမတ္တံ ဂမ္ဘီရဿ စ ပုထုလဿ စ ဥဒကဋ္ဌာနဿေတံ အဓိဝစနံ. သရန္တိ ဣဓ နဒီ အဓိပ္ပေတာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ယေ ဂမ္ဘီရဝိတ္ထတံ တဏှာသရံ တရန္တိ၊ တေ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတံ သေတုံ ကတွာန. ဝိသဇ္ဇ ပလ္လလာနိ အနာမသိတွာ ဥဒကဘရိတာနိ နိန္နဋ္ဌာနာနိ. အယံ ပန ဣဒံ အပ္ပမတ္တကံ တရိတုကာမောပိ ကုလ္လဉှိ ဇနော ပဗန္ဓတိ. ဗုဒ္ဓါ စ ဗုဒ္ဓသာဝကာ စ ဝိနာယေဝ ကုလ္လေန တိဏ္ဏာ မေဓာဝိနော ဇနာတိ.

ပဌမဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အရိယသစ္စကထာဝဏ္ဏနာ

၁၅၅. ကောဋိဂါမောတိ မဟာပနာဒဿ ပါသာဒကောဋိယံ ကတဂါမော. အရိယသစ္စာနန္တိ အရိယဘာဝကရာနံ သစ္စာနံ. အနနုဗောဓာတိ အဗုဇ္ဈနေန အဇာနနေန. အပ္ပဋိဝေဓာတိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနေန. သန္ဓာဝိတန္တိ ဘဝတော ဘဝံ ဂမနဝသေန သန္ဓာဝိတံ. သံသရိတန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဂမနာဂမနဝသေန သံသရိတံ. မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စာတိ မယာ စ တုမှေဟိ စ. အထ ဝါ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတန္တိ သန္ဓာဝနံ သံသရဏံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ အဟောသီတိ ဧမမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာတိ ဘဝတော ဘဝံ နယနသမတ္ထာ တဏှာရဇ္ဇု သုဋ္ဌု ဟတာ ဆိန္နာ အပ္ပဝတ္တိကတာ.

အနာဝတ္တိဓမ္မသမ္ဗောဓိပရာယဏဝဏ္ဏနာ

၁၅၆. နာတိကာတိ ဧကံ တဠာကံ နိဿာယ ဒွိန္နံ စူဠပိတုမဟာပိတုပုတ္တာနံ ဒွေ ဂါမာ. နာတိကေတိ ဧကသ္မိံ ဉာတိဂါမကေ. ဂိဉ္ဇကာဝသထေတိ ဣဋ္ဌကာမယေ အာဝသထေ.

၁၅၇. ဩရမ္ဘာဂိယာနန္တိ ဟေဋ္ဌာဘာဂိယာနံ၊ ကာမဘဝေယေဝ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂါဟာပကာနန္တိ အတ္ထော. ဩရန္တိ လဒ္ဓနာမေဟိ ဝါ တီဟိ မဂ္ဂေဟိ ပဟာတဗ္ဗာနီတိပိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. တတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒော၊ ဗျာပါဒေါတိ ဣမာနိ ဒွေ သမာပတ္တိယာ ဝါ အဝိက္ခမ္ဘိတာနိ၊ မဂ္ဂေန ဝါ အသမုစ္ဆိန္နာနိ နိဗ္ဗတ္တဝသေန ဥဒ္ဓံ ဘာဂံ ရူပဘဝဉ္စ အရူပဘဝဉ္စ ဂန္တုံ န ဒေန္တိ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီနိ တီဏိ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တမ္ပိ အာနေတွာ ပုန ဣဓေဝ နိဗ္ဗတ္တာပေန္တီတိ သဗ္ဗာနိပိ ဩရမ္ဘာဂိယာနေဝ. အနာဝတ္တိဓမ္မာတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန အနာဂမနသဘာဝါ.

ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာတိ ဧတ္ထ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပတ္တိယာ စ၊ ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတာယ စာတိ ဒွေဓာပိ တနုဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သကဒါဂါမိဿ ဟိ ပုထုဇ္ဇနာနံ ဝိယ အဘိဏှံ ရာဂါဒယော နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စ ပုထုဇ္ဇနာနံ ဝိယ ဗဟလဗဟလာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ မက္ခိကာပတ္တံ ဝိယ တနုကတနုကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဒီဃဘာဏကတိပိဋကမဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ယသ္မာ သကဒါဂါမိဿ ပုတ္တဓီတရော ဟောန္တိ၊ ဩရောဓာ စ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဗဟလာ ကိလေသာ. ဣဒံ ပန ဘဝတနုကဝသေန ကထိတ’’န္တိ. တံ အဋ္ဌကထာယံ – ‘‘သောတာပန္နဿ သတ္တဘဝေ ဌပေတွာ အဋ္ဌမေ ဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထိ. သကဒါဂါမိဿ ဒွေ ဘဝေ ဌပေတွာ ပဉ္စသု ဘဝေသု ဘဝတနုကံ နတ္ထိ. အနာဂါမိဿ ရူပါရူပဘဝေ ဌပေတွာ ကာမဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထိ. ခီဏာသဝဿ ကိသ္မိဉ္စိ ဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ.

ဣမံ လောကန္တိ ဣမံ ကာမာဝစရလောကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အယဉ္စေတ္ထ အဓိပ္ပါယော၊ သစေ ဟိ မနုဿေသု သကဒါဂါမိဖလံ ပတ္တော ဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရောတိ၊ ဣစ္စေတံ ကုသလံ. အသက္ကောန္တော ပန အဝဿံ မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ သစ္ဆိကရောတိ. ဒေဝေသု သကဒါဂါမိဖလံ ပတ္တောပိ သစေ မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရောတိ၊ ဣစ္စေတံ ကုသလံ. အသက္ကောန္တော ပန အဝဿံ ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ သစ္ဆိကရောတီတိ.

အဝိနိပါတဓမ္မောတိ ဧတ္ထ ဝိနိပတနံ ဝိနိပါတော၊ နာဿ ဝိနိပါတော ဓမ္မောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော. စတူသု အပါယေသု အဝိနိပါတဓမ္မော စတူသု အပါယေသု အဝိနိပါတသဘာဝေါတိ အတ္ထော. နိယတောတိ ဓမ္မနိယာမေန နိယတော. သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတာ သမ္ဗောဓိ ပရံ အယနံ အဿ ဂတိ ပဋိသရဏံ အဝဿံ ပတ္တဗ္ဗာတိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော.

ဓမ္မာဒါသဓမ္မပရိယာယဝဏ္ဏနာ

၁၅၈. ဝိဟေသာတိ တေသံ တေသံ ဉာဏဂတိံ ဉာဏူပပတ္တိံ ဉာဏာဘိသမ္ပရာယံ ဩလောကေန္တဿ ကာယကိလမထောဝ ဧသ၊ အာနန္ဒ၊ တထာဂတဿာတိ ဒီပေတိ၊ စိတ္တဝိဟေသာ ပန ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ. ဓမ္မာဒါသန္တိ ဓမ္မမယံ အာဒါသံ. ယေနာတိ ယေန ဓမ္မာဒါသေန သမန္နာဂတော. ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတောတိ ဣဒံ နိရယာဒီနံယေဝ ဝေဝစနဝသေန ဝုတ္တံ. နိရယာဒယော ဟိ ဝဍ္ဎိသင်္ခါတတော အယတော အပေတတ္တာ အပါယာ. ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ ဒုဂ္ဂတိ. ယေ ဒုက္ကဋကာရိနော၊ တေ ဧတ္ထ ဝိဝသာ နိပတန္တီတိ ဝိနိပါတာ.

အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာတိ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ယထာဘူတတော ဉာတတ္တာ အစလေန အစ္စုတေန ပသာဒေန. ဥပရိ ပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိအာဒီနံ ပန ဝိတ္ထာရော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တော.

အရိယကန္တေဟီတိ အရိယာနံ ကန္တေဟိ ပိယေဟိ မနာပေဟိ. ပဉ္စ သီလာနိ ဟိ အရိယသာဝကာနံ ကန္တာနိ ဟောန္တိ၊ ဘဝန္တရေပိ အဝိဇဟိတဗ္ဗတော. တာနိ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗောပိ ပနေတ္ထ သံဝရော လဗ္ဘတိယေဝ.

သောတာပန္နောဟမသ္မီတိ ဣဒံ ဒေသနာသီသမေဝ. သကဒါဂါမိအာဒယောပိ ပန သကဒါဂါမီဟမသ္မီတိအာဒိနာ နယေန ဗျာကရောန္တိ ယေဝါတိ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟိ သိက္ခာပဒါဝိရောဓေန ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဗျာကရဏံ အနုညာတမေဝ ဟောတိ.

အမ္ဗပါလီဂဏိကာဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၆၁. ဝေသာလိယံ ဝိဟရတီတိ ဧတ္ထ တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေသာလီ ဣဒ္ဓါ စေဝ ဟောတိ ဖီတာစာတိအာဒိနာ ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေန ဝေသာလိယာ သမ္ပန္နဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အမ္ဗပါလိဝနေတိ အမ္ဗပါလိယာ ဂဏိကာယ ဥယျာနဘူတေ အမ္ဗဝနေ. သတော ဘိက္ခဝေတိ ဘဂဝါ အမ္ဗပါလိဒဿနေ သတိပစ္စုပဋ္ဌာနတ္ထံ ဝိသေသတော ဣဓ သတိပဋ္ဌာနဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ သရတီတိ သတော. သမ္ပဇာနာတီတိ သမ္ပဇာနော. သတိယာ စ သမ္ပဇညေန စ သမန္နာဂတော ဟုတွာ ဝိဟရေယျာတိ အတ္ထော. ကာယေ ကာယာနုပဿီတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ မဟာသတိပဋ္ဌာနေ ဝက္ခာမ.

နီလာတိ ဣဒံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကံ. နီလဝဏ္ဏာတိအာဒိ တဿေဝ ဝိဘာဂဒဿနံ. တတ္ထ န တေသံ ပကတိဝဏ္ဏော နီလော၊ နီလဝိလေပနဝိလိတ္တတ္တာ ပနေတံ ဝုတ္တံ. နီလဝတ္ထာတိ ပဋဒုကူလကောသေယျာဒီနိပိ တေသံ နီလာနေဝ ဟောန္တိ. နီလာလင်္ကာရာတိ နီလမဏီဟိ နီလပုပ္ဖေဟိ အလင်္ကတာ၊ ရထာပိ တေသံ နီလမဏိခစိတာ နီလဝတ္ထပရိက္ခိတ္တာ နီလဒ္ဓဇာ နီလဝမ္မိကေဟိ နီလာဘရဏေဟိ နီလအဿေဟိ ယုတ္တာ၊ ပတောဒလဋ္ဌိယောပိ နီလာ ယေဝါတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပရိဝဋ္ဋေသီတိ ပဟရိ. ကိံ ဇေ အမ္ဗပါလီတိ ဇေတိ အာလပနဝစနံ၊ ဘောတိ အမ္ဗပါလိ၊ ကိံ ကာရဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ကိဉ္စာ’’တိပိ ပါဌော၊ အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော. သာဟာရန္တိ သဇနပဒံ. အင်္ဂုလိံ ဖောဋေသုန္တိ အင်္ဂုလိံ စာလေသုံ. အမ္ဗကာယာတိ ဣတ္ထိကာယ.

ယေသန္တိ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ ယေဟိ အဒိဋ္ဌာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဩလောကေထာတိ ပဿထ. အဝလောကေထာတိ ပုနပ္ပုနံ ပဿထ. ဥပသံဟရထာတိ ဥပနေထ. ဣမံ လိစ္ဆဝိပရိသံ တုမှာကံ စိတ္တေန တာဝတိံသသဒိသံ ဥပသံဟရထ ဥပနေထ အလ္လီယာပေထ. ယထေဝ တာဝတိံသာ အဘိရူပါ ပါသာဒိကာ နီလာဒိနာနာဝဏ္ဏာ၊ ဧဝမိမေ လိစ္ဆဝိရာဇာနောပီတိ တာဝတိံသေဟိ သမကေ ကတွာ ပဿထာတိ အတ္ထော.

ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ အနေကသတေဟိ သုတ္တေဟိ စက္ခာဒီနံ ရူပါဒီသု နိမိတ္တဂ္ဂါဟံ ပဋိသေဓေတွာ ဣဓ မဟန္တေန ဥဿာဟေန နိမိတ္တဂ္ဂါဟေ ဥယျောဇေတီတိ? ဟိတကာမတာယ. တတြ ကိရ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ဩသန္နဝီရိယာ၊ တေသံ သမ္ပတ္တိယာ ပလောဘေန္တော – ‘‘အပ္ပမာဒေန သမဏဓမ္မံ ကရောန္တာနံ ဧဝရူပါ ဣဿရိယသမ္ပတ္တိ သုလဘာ’’တိ သမဏဓမ္မေ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ အာဟ. အနိစ္စလက္ခဏဝိဘာဝနတ္ထဉ္စာပိ ဧဝမာဟ. နစိရဿေဝ ဟိ သဗ္ဗေပိမေ အဇာတသတ္တုဿ ဝသေန ဝိနာသံ ပါပုဏိဿန္တိ. အထ နေသံ ရဇ္ဇသိရိသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဌိတဘိက္ခူ – ‘‘တထာရူပါယပိ နာမ သိရိသမ္ပတ္တိယာ ဝိနာသော ပညာယိဿတီ’’တိ အနိစ္စလက္ခဏံ ဘာဝေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တီတိ အနိစ္စလက္ခဏဝိဘာဝနတ္ထံ အာဟ.

အဓိဝါသေတူတိ အမ္ဗပါလိယာ နိမန္တိတဘာဝံ ဉတွာပိ ကသ္မာ နိမန္တေန္တီတိ? အသဒ္ဒဟနတာယ စေဝ ဝတ္တသီသေန စ. သာ ဟိ ဓုတ္တာ ဣတ္ထီ အနိမန္တေတွာပိ နိမန္တေမီတိ ဝဒေယျာတိ တေသံ စိတ္တံ အဟောသိ၊ ဓမ္မံ သုတွာ ဂမနကာလေ စ နိမန္တေတွာ ဂမနံ နာမ မနုဿာနံ ဝတ္တမေဝ.

ဝေဠုဝဂါမဝဿူပဂမနဝဏ္ဏနာ

၁၆၃. ဝေဠုဝဂါမကောတိ ဝေသာလိယာ သမီပေ ဝေဠုဝဂါမော. ယထာမိတ္တန္တိအာဒီသု မိတ္တာ မိတ္တာဝ. သန္ဒိဋ္ဌာတိ တတ္ထ တတ္ထ သင်္ဂမ္မ ဒိဋ္ဌမတ္တာ နာတိဒဠှမိတ္တာ. သမ္ဘတ္တာတိ သုဋ္ဌု ဘတ္တာ သိနေဟဝန္တော ဒဠှမိတ္တာ. ယေသံ ယေသံ ယတ္ထ ယတ္ထ ဧဝရူပါ ဘိက္ခူ အတ္ထိ၊ တေ တေ တတ္ထ တတ္ထ ဝဿံ ဥပေထာတိ အတ္ထော. ကသ္မာ ဧဝမာဟ? တေသံ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ. တေသဉှိ ဝေဠုဝဂါမကေ သေနာသနံ နပ္ပဟောတိ၊ ဘိက္ခာပိ မန္ဒာ. သမန္တာ ဝေသာလိယာ ပန ဗဟူနိ သေနာသနာနိ၊ ဘိက္ခာပိ သုလဘာ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. အထ ကသ္မာ – ‘‘ယထာသုခံ ဂစ္ဆထာ’’တိ န ဝိဿဇ္ဇေသိ? တေသံ အနုကမ္ပာယ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဟံ ဒသမာသမတ္တံ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ၊ သစေ ဣမေ ဒူရံ ဂစ္ဆိဿန္တိ၊ မမ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ဒဋ္ဌုံ န သက္ခိဿန္တိ. အထ နေသံ – ‘‘သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တော အမှာကံ သတိမတ္တမ္ပိ န အဒါသိ၊ သစေ ဇာနေယျာမ၊ ဧဝံ န ဒူရေ ဝသေယျာမာ’’တိ ဝိပ္ပဋိသာရော ဘဝေယျ. ဝေသာလိယာ သမန္တာ ပန ဝသန္တာ မာသဿ အဋ္ဌ ဝါရေ အာဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏိဿန္တိ၊ သုဂတောဝါဒံ လဘိဿန္တီ’’တိ န ဝိဿဇ္ဇေသိ.

၁၆၄. ခရောတိ ဖရုသော. အာဗာဓောတိ ဝိသဘာဂရောဂေါ. ဗာဠှာတိ ဗလဝတိယော. မာရဏန္တိကာတိ မရဏန္တံ မရဏသန္တိကံ ပါပနသမတ္ထာ. သတော သမ္ပဇာနော အဓိဝါသေသီတိ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အဓိဝါသေသိ. အဝိဟညမာနောတိ ဝေဒနာနုဝတ္တနဝသေန အပရာပရံ ပရိဝတ္တနံ အကရောန္တော အပီဠိယမာနော အဒုက္ခိယမာနောဝ အဓိဝါသေသိ. အနာမန္တေတွာတိ အဇာနာပေတွာ. အနပလောကေတွာတိ န အပလောကေတွာ ဩဝါဒါနုသာသနိံ အဒတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝီရိယေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂဝီရိယေန စေဝ ဖလသမာပတ္တိဝီရိယေန စ. ပဋိပဏာမေတွာတိ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ. ဇီဝိတသင်္ခါရန္တိ ဧတ္ထ ဇီဝိတမ္ပိ ဇီဝိတသင်္ခါရော. ယေန ဇီဝိတံ သင်္ခရိယတိ ဆိဇ္ဇမာနံ ဃဋေတွာ ဌပိယတိ၊ သော ဖလသမာပတ္တိဓမ္မောပိ ဇီဝိတသင်္ခါရော. သော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. အဓိဋ္ဌာယာတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပဝတ္တေတွာ၊ ဇီဝိတဋ္ဌပနသမတ္ထံ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇေယျန္တိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော.

ကိံ ပန ဘဂဝါ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဖလသမာပတ္တိံ န သမာပဇ္ဇတီတိ? သမာပဇ္ဇတိ. သာ ပန ခဏိကသမာပတ္တိ. ခဏိကသမာပတ္တိ စ အန္တောသမာပတ္တိယံယေဝ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတိ၊ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတမတ္တဿ ကဋ္ဌပါတေန ဝါ ကဌလပါတေန ဝါ ဆိန္နသေဝါလော ဝိယ ဥဒကံ ပုန သရီရံ ဝေဒနာ အဇ္ဈောတ္ထရတိ. ယာ ပန ရူပသတ္တကံ အရူပသတ္တကဉ္စ နိဂ္ဂုမ္ဗံ နိဇ္ဇဋံ ကတွာ မဟာဝိပဿနာဝသေန သမာပန္နာ သမာပတ္တိ၊ သာ သုဋ္ဌု ဝိက္ခမ္ဘေတိ. ယထာ နာမ ပုရိသေန ပေါက္ခရဏိံ ဩဂါဟေတွာ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ သုဋ္ဌု အပဗျူဠှော သေဝါလော စိရေန ဥဒကံ ဩတ္ထရတိ၊ ဧဝမေဝ တတော ဝုဋ္ဌိတဿ စိရေန ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ ဘဂဝါ တံ ဒိဝသံ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အဘိနဝဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေန္တော ဝိယ ရူပသတ္တကံ အရူပသတ္တကံ နိဂ္ဂုမ္ဗံ နိဇ္ဇဋံ ကတွာ စုဒ္ဒသဟာကာရေဟိ သန္နေတွာ မဟာဝိပဿနာယ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ – ‘‘ဒသမာသေ မာ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိ. သမာပတ္တိဝိက္ခမ္ဘိတာ ဝေဒနာ ဒသမာသေ န ဥပ္ပဇ္ဇိ ယေဝ.

ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဂိလာနော ဟုတွာ ပုန ဝုဋ္ဌိတော. မဓုရကဇာတော ဝိယာတိ သဉ္ဇာတဂရုဘာဝေါ သဉ္ဇာတထဒ္ဓဘာဝေါ သူလေ ဥတ္တာသိတပုရိသော ဝိယ. န ပက္ခာယန္တီတိ နပ္ပကာသန္တိ၊ နာနာကာရတော န ဥပဋ္ဌဟန္တိ. ဓမ္မာပိ မံ န ပဋိဘန္တီတိ သတိပဋ္ဌာနာဒိဓမ္မာ မယှံ ပါကဋာ န ဟောန္တီတိ ဒီပေတိ. တန္တိဓမ္မာ ပန ထေရဿ သုပဂုဏာ. န ဥဒါဟရတီတိ ပစ္ဆိမံ ဩဝါဒံ န ဒေတိ. တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

၁၆၅. အနန္တရံ အဗာဟိရန္တိ ဓမ္မဝသေန ဝါ ပုဂ္ဂလဝသေန ဝါ ဥဘယံ အကတွာ. ‘‘ဧတ္တကံ ဓမ္မံ ပရဿ န ဒေသေဿာမီ’’တိ ဟိ စိန္တေန္တော ဓမ္မံ အဗ္ဘန္တရံ ကရောတိ နာမ. ‘‘ဧတ္တကံ ပရဿ ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ဓမ္မံ ဗာဟိရံ ကရောတိ နာမ. ‘‘ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ပန ပုဂ္ဂလံ အဗ္ဘန္တရံ ကရောတိ နာမ. ‘‘ဣမဿ န ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ပုဂ္ဂလံ ဗာဟိရံ ကရောတိ နာမ. ဧဝံ အကတွာ ဒေသိတောတိ အတ္ထော. အာစရိယမုဋ္ဌီတိ ယထာ ဗာဟိရကာနံ အာစရိယမုဋ္ဌိ နာမ ဟောတိ. ဒဟရကာလေ ကဿစိ အကထေတွာ ပစ္ဆိမကာလေ မရဏမဉ္စေ နိပန္နာ ပိယမနာပဿ အန္တေဝါသိကဿ ကထေန္တိ၊ ဧဝံ တထာဂတဿ – ‘‘ဣဒံ မဟလ္လကကာလေ ပစ္ဆိမဋ္ဌာနေ ကထေဿာမီ’’တိ မုဋ္ဌိံ ကတွာ ‘‘ပရိဟရိဿာမီ’’တိ ဌပိတံ ကိဉ္စိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

အဟံ ဘိက္ခုသံဃန္တိ အဟမေဝ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမီတိ ဝါ မမုဒ္ဒေသိကောတိ အဟံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဥဒ္ဒေသော အဿာတိ မမုဒ္ဒေသိကော. မံယေဝ ဥဒ္ဒိသိတွာ မမ ပစ္စာသီသမာနော ဘိက္ခုသံဃော ဟောတု၊ မမ အစ္စယေန ဝါ မာ အဟေသုံ၊ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတူတိ ဣတိ ဝါ ယဿ အဿာတိ အတ္ထော. န ဧဝံ ဟောတီတိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေယေဝ ဣဿာမစ္ဆရိယာနံ ဝိဟတတ္တာ ဧဝံ န ဟောတိ. သ ကိန္တိ သော ကိံ. အာသီတိကောတိ အသီတိသံဝစ္ဆရိကော. ဣဒံ ပစ္ဆိမဝယအနုပ္ပတ္တဘာဝဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဝေဌမိဿကေနာတိ ဗာဟဗန္ဓစက္ကဗန္ဓာဒိနာ ပဋိသင်္ခရဏေန ဝေဌမိဿကေန. မညေတိ ဇိဏ္ဏသကဋံ ဝိယ ဝေဌမိဿကေန မညေ ယာပေတိ. အရဟတ္တဖလဝေဌနေန စတုဣရိယာပထကပ္ပနံ တထာဂတဿ ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော ယသ္မိံ၊ အာနန္ဒ၊ သမယေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပနိမိတ္တာဒီနံ. ဧကစ္စာနံ ဝေဒနာနန္တိ လောကိယာနံ ဝေဒနာနံ. တသ္မာတိဟာနန္ဒာတိ ယသ္မာ ဣမိနာ ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေန ဖာသု ဟောတိ၊ တသ္မာ တုမှေပိ တဒတ္ထာယ ဧဝံ ဝိဟရထာတိ ဒဿေတိ. အတ္တဒီပါတိ မဟာသမုဒ္ဒဂတဒီပံ ဝိယ အတ္တာနံ ဒီပံ ပတိဋ္ဌံ ကတွာ ဝိဟရထ. အတ္တသရဏာတိ အတ္တဂတိကာဝ ဟောထ၊ မာ အညဂတိကာ. ဓမ္မဒီပဓမ္မသရဏပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. တမတဂ္ဂေတိ တမအဂ္ဂေ. မဇ္ဈေ တကာရော ပဒသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဣမေ အဂ္ဂတမာတိ တမတဂ္ဂါ’’တိ. ဧဝံ သဗ္ဗံ တမယောဂံ ဆိန္ဒိတွာ အတိဝိယ အဂ္ဂေ ဥတ္တမဘာဝေ ဧတေ၊ အာနန္ဒ၊ မမ ဘိက္ခူ ဘဝိဿန္တိ. တေသံ အတိအဂ္ဂေ ဘဝိဿန္တိ၊ ယေ ကေစိ သိက္ခာကာမာ၊ သဗ္ဗေပိ တေ စတုသတိပဋ္ဌာနဂေါစရာဝ ဘိက္ခူ အဂ္ဂေ ဘဝိဿန္တီတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ သင်္ဂဏှာတိ.

ဒုတိယဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိမိတ္တောဘာသကထာဝဏ္ဏနာ

၁၆၆. ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီတိ ကဒါ ပါဝိသိ? ဥက္ကစေလတော နိက္ခမိတွာ ဝေသာလိံ ဂတကာလေ. ဘဂဝါ ကိရ ဝုဋ္ဌဝဿော ဝေဠုဝဂါမကာ နိက္ခမိတွာ သာဝတ္ထိံ ဂမိဿာမီတိ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ ပဋိနိဝတ္တန္တော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနံ ပါဝိသိ. ဓမ္မသေနာပတိ ဘဂဝတော ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော. သော တတ္ထ အန္တေဝါသိကေသု ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ကန္တေသု ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ စမ္မက္ခဏ္ဍံ ပညပေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဖလသမာပတ္တိံ ပါဝိသိ. အထဿ ယထာပရိစ္ဆေဒေန တတော ဝုဋ္ဌိတဿ အယံ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နု ခေါ ပဌမံ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ၊ အဂသာဝကာ နု ခေါ’’တိ? တတော – ‘‘အဂ္ဂသာဝကာ ပဌမ’’န္တိ ဉတွာ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကေသိ. သော – ‘‘သတ္တာဟမေဝ မေ အာယုသင်္ခါရော ပဝတ္တတီ’’တိ ဉတွာ – ‘‘ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. တတော – ‘‘ရာဟုလော တာဝတိံသေသု ပရိနိဗ္ဗုတော၊ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရော ဆဒ္ဒန္တဒဟေ၊ အဟံ ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ပုန စိန္တေန္တော မာတရံ အာရဗ္ဘ သတိံ ဥပ္ပါဒေသိ – ‘‘မယှံ မာတာ သတ္တန္နံ အရဟန္တာနံ မာတာ ဟုတွာပိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃေသု အပ္ပသန္နာ၊ အတ္ထိ နု ခေါ တဿာ ဥပနိဿယော၊ နတ္ထိ နု ခေါ’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ – ‘‘ကဿ ဒေသနာယ အဘိသမယော ဘဝိဿတီ’’တိ ဩလောကေန္တော – ‘‘မမေဝ ဓမ္မဒေသနာယ ဘဝိဿတိ၊ န အညဿ. သစေ ခေါ ပနာဟံ အပ္ပေါဿုက္ကော ဘဝေယျံ၊ ဘဝိဿန္တိ မေ ဝတ္တာရော – ‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော အဝသေသဇနာနမ္ပိ အဝဿယော ဟောတိ. တထာ ဟိဿ သမစိတ္တသုတ္တဒေသနာဒိဝသေ (အ. နိ. ၁.၃၇) ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ. တယော မဂ္ဂေ ပဋိဝိဒ္ဓဒေဝတာနံ ဂဏနာ နတ္ထိ. အညေသု စ ဌာနေသု အနေကာ အဘိသမယာ ဒိဿန္တိ. ထေရေဝ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာနေဝ အသီတိကုလသဟဿာနိ. သော ဒါနိ သကမာတုမိစ္ဆာဒဿနမတ္တမ္ပိ ဟရိတုံ နာသက္ခီ’တိ. တသ္မာ မာတရံ မိစ္ဆာဒဿနာ မောစေတွာ ဇာတောဝရကေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ – ‘‘အဇ္ဇေဝ ဘဂဝန္တံ အနုဇာနာပေတွာ နိက္ခမိဿာမီ’’တိ စုန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ. ‘‘အာဝုသော၊ စုန္ဒ၊ အမှာကံ ပဉ္စသတာယ ဘိက္ခုပရိသာယ သညံ ဒေဟိ – ‘ဂဏှထာဝုသော ပတ္တစီဝရာနိ၊ ဓမ္မသေနာပတိ နာဠကဂါမံ ဂန္တုကာမော’တိ’’. ထေရော တထာ အကာသိ. ဘိက္ခူ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ထေရဿ သန္တိကံ အာဂမံသု. ထေရော သေနာသနံ သံသာမေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနဒွါရေ ဌတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တော – ‘‘ဣဒံ ဒါနိ ပစ္ဆိမဒဿနံ၊ ပုန အာဂမနံ နတ္ထီ’’တိ ပဉ္စသတဘိက္ခုပရိဝုတော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဆိန္နော ဒါနိ ဘဝိဿာမိ၊ လောကနာထ မဟာမုနိ၊

ဂမနာဂမနံ နတ္ထိ၊ ပစ္ဆိမာ ဝန္ဒနာ အယံ.

ဇီဝိတံ အပ္ပကံ မယှံ၊ ဣတော သတ္တာဟမစ္စယေ၊

နိက္ခိပေယျာမဟံ ဒေဟံ၊ ဘာရဝေါရောပနံ ယထာ.

အနုဇာနာတု မေ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ၊ အနုဇာနာတု သုဂတော၊

ပရိနိဗ္ဗာနကာလော မေ၊ ဩဿဋ္ဌော အာယုသင်္ခါရော’’တိ.

ဗုဒ္ဓါ ပန ယသ္မာ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ မရဏသံဝဏ္ဏနံ သံဝဏ္ဏေန္တိ နာမ၊ ‘‘မာ ပရိနိဗ္ဗာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝဋ္ဋဿ ဂုဏံ ကထေန္တီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဒေါသံ အာရောပေဿန္တိ၊ တသ္မာ တဒုဘယမ္ပိ န ဝဒန္တိ. တေန နံ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿသိ သာရိပုတ္တာ’’တိ? ‘‘အတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ မဂဓေသု နာဠကဂါမေ ဇာတောဝရကော၊ တတ္ထာဟံ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ယဿ ဒါနိ တွံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ကာလံ မညသိ၊ ဣဒါနိ ပန တေ ဇေဋ္ဌကနိဋ္ဌဘာတိကာနံ တာဒိသဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ ဒုလ္လဘံ ဘဝိဿတီတိ ဒေသေဟိ တေသံ ဓမ္မ’’န္တိ အာဟ.

ထေရော – ‘‘သတ္ထာ မယှံ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဓမ္မဒေသနံ ပစ္စာသီသတီ’’တိ ဉတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ တာလပ္ပမာဏံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပုန ဩရုယှ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ သတ္တတာလပ္ပမာဏေ အန္တလိက္ခေ ဌိတော ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ ဒဿေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သကလနဂရံ သန္နိပတိ. ထေရော ဩရုယှ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဂမနကာလော မေ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ဘဂဝါ ‘‘ဓမ္မသေနာပတိံ ပဋိပါဒေဿာမီ’’တိ ဓမ္မာသနာ ဥဋ္ဌာယ ဂန္ဓကုဋိအဘိမုခေါ ဂန္တွာ မဏိဖလကေ အဋ္ဌာသိ. ထေရော တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတွာ – ‘‘ဘဂဝါ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကဿ အသင်္ချေယျဿ ဥပရိ အနောမဒဿိသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ နိပတိတွာ တုမှာကံ ဒဿနံ ပတ္ထေသိံ. သာ မေ ပတ္ထနာ သမိဒ္ဓါ၊ ဒိဋ္ဌာ တုမှေ၊ တံ ပဌမဒဿနံ၊ ဣဒံ ပစ္ဆိမဒဿနံ. ပုန တုမှာကံ ဒဿနံ နတ္ထီ’’တိ – ဝတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ယာဝ ဒဿနဝိသယော၊ တာဝ အဘိမုခေါဝ ပဋိက္ကမိတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ ဂမနာဂမနံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ မဟာဘူမိစာလော အဟောသိ. ဘဂဝါ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘အနုဂစ္ဆထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုမှာကံ ဇေဋ္ဌဘာတိက’’န္တိ. ဘိက္ခူ ယာဝ ဒွါရကောဋ္ဌကာ အဂမံသု. ထေရော – ‘‘တိဋ္ဌထ၊ တုမှေ အာဝုသော၊ အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ နိဝတ္တာပေတွာ အတ္တနော ပရိသာယေဝ သဒ္ဓိံ ပက္ကာမိ. မနုဿာ – ‘‘ပုဗ္ဗေ အယျော ပစ္စာဂမနစာရိကံ စရတိ၊ ဣဒံ ဒါနိ ဂမနံ န ပုန ပစ္စာဂမနာယာ’’တိ ပရိဒေဝန္တာ အနုဗန္ဓိံသု. တေပိ ‘‘အပ္ပမတ္တာ ဟောထ အာဝုသော၊ ဧဝံဘာဝိနော နာမ သင်္ခါရာ’’တိ နိဝတ္တာပေသိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အန္တရာမဂ္ဂေ သတ္တာဟံ မနုဿာနံ အနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော သာယံ နာဠကဂါမံ ပတွာ ဂါမဒွါရေ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ အဋ္ဌာသိ. အထ ဥပရေဝတော နာမ ထေရဿ ဘာဂိနေယျော ဗဟိဂါမံ ဂစ္ဆန္တော ထေရံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. ထေရော တံ အာဟ – ‘‘အတ္ထိ ဂေဟေ တေ အယျိကာ’’တိ? အာမ၊ ဘန္တေတိ. ဂစ္ဆ အမှာကံ ဣဓာဂတဘာဝံ အာရောစေဟိ. ‘‘ကသ္မာ အာဂတော’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘အဇ္ဇ ကိရ ဧကဒိဝသံ အန္တောဂါမေ ဘဝိဿတိ၊ ဇာတောဝရကံ ပဋိဇဂ္ဂထ၊ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ နိဝါသနဋ္ဌာနံ ဇာနာထာ’’တိ. သော ဂန္တွာ ‘‘အယျိကေ၊ မယှံ မာတုလော အာဂတော’’တိ အာဟ. ဣဒါနိ ကုဟိန္တိ? ဂါမဒွါရေတိ. ဧကကောဝ၊ အညောပိ ကောစိ အတ္ထီတိ? အတ္ထိ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူတိ. ကိံ ကာရဏာ အာဂတောတိ? သော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ဗြာဟ္မဏီ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ္တကာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတိ၊ ဒဟရကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟလ္လကကာလေ ဂိဟီ ဟောတုကာမော’’တိ စိန္တေန္တီ ဇာတောဝရကံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ ပဉ္စသတာနံ ဘိက္ခူနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ကာရေတွာ ဒဏ္ဍဒီပိကာယော ဇာလေတွာ ထေရဿ ပါဟေသိ.

ထေရော ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပါသာဒံ အဘိရုဟိ. အဘိရုဟိတွာ စ ဇာတောဝရကံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇေဝ – ‘‘တုမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဘိက္ခူ ဥယျောဇေသိ. တေသု ဂတမတ္တေသုယေဝ ထေရဿ ခရော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ လောဟိတပက္ခန္ဒိကာ မာရဏန္တိကာ ဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ၊ ဧကံ ဘာဇနံ ပဝိသတိ၊ ဧကံ နိက္ခမတိ. ဗြာဟ္မဏီ – ‘‘မမ ပုတ္တဿ ပဝတ္တိ မယှံ န ရုစ္စတီ’’တိ အတ္တနော ဝသနဂဗ္ဘဒွါရံ နိဿာယ အဋ္ဌာသိ. စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ‘‘ဓမ္မသေနာပတိ ကုဟိံ ဝိဟရတီ’’တိ ဩလောကေန္တာ ‘‘နာဠကဂါမေ ဇာတောဝရကေ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စေ နိပန္နော၊ ပစ္ဆိမဒဿနံ ဂမိဿာမာ’’တိ အာဂမ္မ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌံသု. ထေရော – ကေ တုမှေတိ? မဟာရာဇာနော၊ ဘန္တေတိ. ကသ္မာ အာဂတတ္ထာတိ? ဂိလာနုပဋ္ဌာကာ ဘဝိဿာမာတိ. ဟောတု၊ အတ္ထိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကော၊ ဂစ္ဆထ တုမှေတိ ဥယျောဇေသိ. တေသံ ဂတာဝသာနေ တေနေဝ နယေန သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော၊ တသ္မိံ ဂတေ သုယာမာဒယော မဟာဗြဟ္မာ စ အာဂမိံသု. တေပိ တထေဝ ထေရော ဥယျောဇေသိ.

ဗြာဟ္မဏီ ဒေဝတာနံ အာဂမနဉ္စ ဂမနဉ္စ ဒိသွာ – ‘‘ကေ နု ခေါ ဧတေ မမ ပုတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ထေရဿ ဂဗ္ဘဒွါရံ ဂန္တွာ – ‘‘တာတ၊ စုန္ဒ၊ ကာ ပဝတ္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိတွာ – ‘‘မဟာဥပါသိကာ၊ ဘန္တေ အာဂတာ’’တိ အာဟ. ထေရော ကသ္မာ အဝေလာယ အာဂတတ္ထာတိ ပုစ္ဆိ. သာ တုယှံ တာတ ဒဿနတ္ထာယာတိ ဝတွာ ‘‘တာတ ကေ ပဌမံ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. စတ္တာရော မဟာရာဇာနော၊ ဥပါသိကေတိ. တာတ၊ တွံ စတူဟိ မဟာရာဇေဟိ မဟန္တတရောတိ? အာရာမိကသဒိသာ ဧတေ ဥပါသိကေ၊ အမှာကံ သတ္ထု ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ခဂ္ဂဟတ္ထာ ဟုတွာ အာရက္ခံ အကံသူတိ. တေသံ တာတ၊ ဂတာဝသာနေ ကော အာဂတောတိ? သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒောတိ. ဒေဝရာဇတောပိ တွံ တာတ၊ မဟန္တတရောတိ? ဘဏ္ဍဂါဟကသာမဏေရသဒိသော ဧသ ဥပါသိကေ၊ အမှာကံ သတ္ထု တာဝတိံသတော ဩတရဏကာလေ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဩတိဏ္ဏောတိ. တဿ တာတ ဂတာဝသာနေ ဇောတမာနော ဝိယ ကော အာဂတောတိ? ဥပါသိကေ တုယှံ ဘဂဝါ စ သတ္ထာ စ မဟာဗြဟ္မာ နာမ ဧသောတိ. မယှံ ဘဂဝတော မဟာဗြဟ္မတောပိ တွံ တာတ မဟန္တတရောတိ? အာမ ဥပါသိကေ၊ ဧတေ နာမ ကိရ အမှာကံ သတ္ထု ဇာတဒိဝသေ စတ္တာရော မဟာဗြဟ္မာနော မဟာပုရိသံ သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသူတိ.

အထ ဗြာဟ္မဏိယာ – ‘‘ပုတ္တဿ တာဝ မေ အယံ အာနုဘာဝေါ၊ ကီဒိသော ဝတ မယှံ ပုတ္တဿ ဘဂဝတော သတ္ထု အာနုဘာဝေါ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တယန္တိယာ သဟသာ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သကလသရီရေ ဖရိ. ထေရော – ‘‘ဥပ္ပန္နံ မေ မာတု ပီတိသောမနဿံ၊ အယံ ဒါနိ ကာလော ဓမ္မဒေသနာယာ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ကိံ စိန္တေသိ မဟာဥပါသိကေ’’တိ အာဟ. သာ – ‘‘ပုတ္တဿ တာဝ မေ အယံ ဂုဏော၊ သတ္ထု ပနဿ ကီဒိသော ဂုဏော ဘဝိဿတီတိ ဣဒံ၊ တာတ၊ စိန္တေမီ’’တိ အာဟ. မဟာဥပါသိကေ၊ မယှံ သတ္ထု ဇာတက္ခဏေ၊ မဟာဘိနိက္ခမနေ၊ သမ္ဗောဓိယံ၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ စ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိတ္ထ၊ သီလေန သမာဓိနာ ပညာယ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေန သမော နာမ နတ္ထိ၊ ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏပ္ပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မဒေသနံ ကထေသိ.

ဗြာဟ္မဏီ ပိယပုတ္တဿ ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ပုတ္တံ အာဟ – ‘‘တာတ၊ ဥပတိဿ၊ ကသ္မာ ဧဝမကာသိ၊ ဧဝရူပံ နာမ အမတံ မယှံ ဧတ္တကံ ကာလံ န အဒါသီ’’တိ. ထေရော – ‘‘ဒိန္နံ ဒါနိ မေ မာတု ရူပသာရိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ပေါသာဝနိကမူလံ၊ ဧတ္တကေန ဝဋ္ဋိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဂစ္ဆ မဟာဥပါသိကေ’’တိ ဗြာဟ္မဏိံ ဥယျောဇေတွာ ‘‘စုန္ဒ ကာ ဝေလာ’’တိ အာဟ. ဗလဝပစ္စူသကာလော၊ ဘန္တေတိ. တေန ဟိ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေဟီတိ. သန္နိပတိတော၊ ဘန္တေ၊ သံဃောတိ. မံ ဥက္ခိပိတွာ နိသီဒါပေဟိ စုန္ဒာတိ ဥက္ခိပိတွာ နိသီဒါပေသိ. ထေရော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော စတုစတ္တာလီသံ ဝေါ ဝဿာနိ မယာ သဒ္ဓိံ ဝိစရန္တာနံ ယံ မေ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ န ရောစေထ၊ ခမထ တံ အာဝုသောတိ. ဧတ္တကံ၊ ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဆာယာ ဝိယ တုမှေ အမုဉ္စိတွာ ဝိစရန္တာနံ အရုစ္စနကံ နာမ နတ္ထိ၊ တုမှေ ပန အမှာကံ ခမထာတိ. အထ ထေရော အရုဏသိခါယ ပညာယမာနာယ မဟာပထဝိံ ဥန္နာဒယန္တော အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ဗဟူ ဒေဝမနုဿာ ထေရဿ ပရိနိဗ္ဗာနေ သက္ကာရံ ကရိံသု.

အာယသ္မာ စုန္ဒော ထေရဿ ပတ္တစီဝရဉ္စ ဓာတုပရိဿာဝနဉ္စ ဂဟေတွာ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ အာနန္ဒတ္ထေရံ ဂဟေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိ. ဘဂဝါ ဓာတုပရိဿာဝနံ ဂဟေတွာ ပဉ္စဟိ ဂါထာသတေဟိ ထေရဿ ဂုဏံ ကထေတွာ ဓာတုစေတိယံ ကာရာပေတွာ ရာဇဂဟဂမနတ္ထာယ အာနန္ဒတ္ထေရဿ သညံ အဒါသိ. ထေရော ဘိက္ခူနံ အာရောစေသိ. ဘဂဝါ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ရာဇဂဟံ အဂမာသိ. တတ္ထ ဂတကာလေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ပရိနိဗ္ဗာယိ. ဘဂဝါ တဿ ဓာတုယော ဂဟေတွာ စေတိယံ ကာရာပေတွာ ရာဇဂဟတော နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဂင်္ဂါဘိမုခေါ ဂန္တွာ ဥက္ကစေလံ အဂမာသိ. တတ္ထ ဂင်္ဂါတီရေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော နိသီဒိတွာ တတ္ထ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာနံ ပရိနိဗ္ဗာနပ္ပဋိသံယုတ္တံ သုတ္တံ ဒေသေတွာ ဥက္ကစေလတော နိက္ခမိတွာ ဝေသာလိံ အဂမာသိ. ဧဝံ ဂတေ အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီတိ အယမေတ္ထ အနုပုဗ္ဗီ ကထာ.

နိသီဒနန္တိ ဧတ္ထ စမ္မက္ခဏ္ဍံ အဓိပ္ပေတံ. ဥဒေနစေတိယန္တိ ဥဒေနယက္ခဿ စေတိယဋ္ဌာနေ ကတဝိဟာရော ဝုစ္စတိ. ဂေါတမကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဘာဝိတာတိ ဝဍ္ဎိတာ. ဗဟုလီကတာတိ ပုနပ္ပုနံ ကတာ. ယာနီကတာတိ ယုတ္တယာနံ ဝိယ ကတာ. ဝတ္ထုကတာတိ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဝတ္ထု ဝိယ ကတာ. အနုဋ္ဌိတာတိ အဓိဋ္ဌိတာ. ပရိစိတာတိ သမန္တတော စိတာ သုဝဍ္ဎိတာ. သုသမာရဒ္ဓါတိ သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါ.

ဣတိ အနိယမေန ကထေတွာ ပုန နိယမေတွာ ဒဿေန္တော တထာဂတဿ ခေါတိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ. တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ယံ မနုဿာနံ အာယုပ္ပမာဏံ ဟောတိ၊ တံ ပရိပုဏ္ဏံ ကရောန္တော တိဋ္ဌေယျ. ကပ္ပါဝသေသံ ဝါတိ – ‘‘အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၇၊ အ. နိ. ၆.၇၄) ဝုတ္တဝဿသတတော အတိရေကံ ဝါ. မဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ အဋ္ဌာနေ ဂဇ္ဇိတံ နာမ နတ္ထိ. ယထေဝ ဟိ ဝေဠုဝဂါမကေ ဥပ္ပန္နံ မာရဏန္တိကံ ဝေဒနံ ဒသ မာသေ ဝိက္ခမ္ဘေတိ၊ ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ တံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဒသ ဒသ မာသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဣမံ ဘဒ္ဒကပ္ပမေဝ တိဋ္ဌေယျ၊ ကသ္မာ ပန န ဌိတောတိ? ဥပါဒိန္နကသရီရံ နာမ ခဏ္ဍိစ္စာဒီဟိ အဘိဘုယျတိ၊ ဗုဒ္ဓါ စ ခဏ္ဍိစ္စာဒိဘာဝံ အပတွာ ပဉ္စမေ အာယုကောဋ္ဌာသေ ဗဟုဇနဿ ပိယမနာပကာလေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ. ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓေသု စ မဟာသာဝကေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု ဧကကေနေဝ ခါဏုကေန ဝိယ ဌာတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ဒဟရသာမဏေရပရိဝါရိတေန ဝါ. တတော – ‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ ပရိသာ’တိ ဟီဠေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇေယျ. တသ္မာ န ဌိတော’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေပိ သော န ရုစ္စတိ၊ ‘‘အာယုကပ္ပေါ’’တိ ဣဒမေဝ အဋ္ဌကထာယံ နိယမိတံ.

၁၆၇. ယထာ တံ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောတိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ. ယထာ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တော အဇ္ဈောတ္ထဋစိတ္တော အညောပိ ကောစိ ပုထုဇ္ဇနော ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န သက္ကုဏေယျ၊ ဧဝမေဝ နာသက္ခိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုန္တိ အတ္ထော. ကိံ ကာရဏာ? မာရော ဟိ ယဿ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဒွါဒသ ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ၊ တဿ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ. ထေရဿ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ၊ တေနဿ မာရော စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ. သော ပန စိတ္တပရိယုဋ္ဌာနံ ကရောန္တော ကိံ ကရောတီတိ? ဘေရဝံ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ ဒဿေတိ၊ သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဝါ သာဝေတိ၊ တတော သတ္တာ တံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ သတိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိဝဋမုခါ ဟောန္တိ. တေသံ မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတွာ ဟဒယံ မဒ္ဒတိ. တတော ဝိသညာဝ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ထေရဿ ပနေသ မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတုံ ကိံ သက္ခိဿတိ? ဘေရဝါရမ္မဏံ ပန ဒဿေတိ. တံ ဒိသွာ ထေရော နိမိတ္တောဘာသံ န ပဋိဝိဇ္ဈိ. ဘဂဝါ ဇာနန္တောယေဝ – ‘‘ကိမတ္ထံ ယာဝတတိယံ အာမန္တေသီ’’တိ? ပရတော ‘‘တိဋ္ဌတု၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ’’တိ ယာစိတေ ‘‘တုယှေဝေတံ ဒုက္ကဋံ၊ တုယှေဝေတံ အပရဒ္ဓ’’န္တိ ဒေါသာရောပနေန သောကတနုကရဏတ္ထံ.

မာရယာစနကထာဝဏ္ဏနာ

၁၆၈. မာရော ပါပိမာတိ ဧတ္ထ မာရောတိ သတ္တေ အနတ္ထေ နိယောဇေန္တော မာရေတီတိ မာရော. ပါပိမာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သော ဟိ ပါပဓမ္မသမန္နာဂတတ္တာ ‘‘ပါပိမာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ကဏှော၊ အန္တကော၊ နမုစိ၊ ပမတ္တဗန္ဓူတိပိ တဿေဝ နာမာနိ. ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာတိ အယဉှိ ဘဂဝတော သမ္ဗောဓိပတ္တိယာ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ ဗောဓိမဏ္ဍေယေဝ အာဂန္တွာ – ‘‘ဘဂဝါ ယဒတ္ထံ တုမှေဟိ ပါရမိယော ပူရိတာ၊ သော ဝေါ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော၊ ပဋိဝိဒ္ဓံ သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ ကိံ တေ လောကဝိစာရဏေနာ’’တိ ဝတွာ၊ ယထာ အဇ္ဇ၊ ဧဝမေဝ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ’’တိ ယာစိ. ဘဂဝါ စဿ – ‘‘န တာဝါဟ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ပဋိက္ခိပိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ဝိယတ္တာတိ မဂ္ဂဝသေန ဝိယတ္တာ. တထေဝ ဝိနီတာ တထာ ဝိသာရဒါ. ဗဟုဿုတာတိ တေပိဋကဝသေန ဗဟု သုတမေတေသန္တိ ဗဟုဿုတာ. တမေဝ ဓမ္မံ ဓာရေန္တီတိ ဓမ္မဓရာ. အထဝါ ပရိယတ္တိဗဟုဿုတာ စေဝ ပဋိဝေဓဗဟုဿုတာ စ. ပရိယတ္တိပဋိဝေဓဓမ္မာနံယေဝ ဓာရဏတော ဓမ္မဓရာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နာတိ အရိယဓမ္မဿ အနုဓမ္မဘူတံ ဝိပဿနာဓမ္မံ ပဋိပန္နာ. သာမီစိပ္ပဋိပန္နာတိ အနုစ္ဆဝိကပဋိပဒံ ပဋိပန္နာ. အနုဓမ္မစာရိနောတိ အနုဓမ္မစရဏသီလာ. သကံ အာစရိယကန္တိ အတ္တနော အာစရိယဝါဒံ. အာစိက္ခိဿန္တီတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ အညမညဿ ဝေဝစနာနိ. သဟဓမ္မေနာတိ သဟေတုကေန သကာရဏေန ဝစနေန. သပ္ပါဋိဟာရိယန္တိ ယာဝ န နိယျာနိကံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တိ.

ဗြဟ္မစရိယန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ သကလံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ. ဣဒ္ဓန္တိ သမိဒ္ဓံ ဈာနဿာဒဝသေန. ဖီတန္တိ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တံ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လံ ဝိယ အဘိညာယ သမ္ပတ္တိဝသေန. ဝိတ္ထာရိကန္တိ ဝိတ္ထတံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ပတိဋ္ဌိတဝသေန. ဗာဟုဇညန္တိ ဗဟုဇနေဟိ ဉာတံ ပဋိဝိဒ္ဓံ မဟာဇနာဘိသမယဝသေန. ပုထုဘူတန္တိ သဗ္ဗာကာရဝသေန ပုထုလဘာဝပ္ပတ္တံ. ကထံ? ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတန္တိ ယတ္တကာ ဝိညုဇာတိကာ ဒေဝါ စေဝ မနုဿာ စ အတ္ထိ သဗ္ဗေဟိ သုဋ္ဌု ပကာသိတန္တိ အတ္ထော.

အပ္ပေါဿုက္ကောတိ နိရာလယော. တွဉှိ ပါပိမ၊ အဋ္ဌမသတ္တာဟတော ပဋ္ဌာယ – ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာတု၊ သုဂတော’’တိ ဝိရဝန္တော အာဟိဏ္ဍိတ္ထ. အဇ္ဇ ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ဝိဂတုဿာဟော ဟောဟိ၊ မာ မယှံ ပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ ဝါယာမံ ကရောဟီတိ ဝဒတိ.

အာယုသင်္ခါရဩဿဇ္ဇနဝဏ္ဏနာ

၁၆၉. သတော သမ္ပဇာနော အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇီတိ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အာယုသင်္ခါရံ ဝိဿဇ္ဇိ၊ ပဇဟိ. တတ္ထ န ဘဂဝါ ဟတ္ထေန လေဍ္ဍုံ ဝိယ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ၊ တေမာသမတ္တမေဝ ပန သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ပရံ န သမာပဇ္ဇိဿာမီတိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဩဿဇီ’’တိ. ‘‘ဥဿဇ္ဇီ’’တိ ပိ ပါဌော. မဟာဘူမိစာလောတိ မဟန္တော ပထဝီကမ္ပော. တဒါ ကိရ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ကမ္ပိတ္ထ. ဘိံသနကောတိ ဘယဇနကော. ဒေဝဒုန္ဒုဘိယော စ ဖလိံသူတိ ဒေဝဘေရိယော ဖလိံသု၊ ဒေဝေါ သုက္ခဂဇ္ဇိတံ ဂဇ္ဇိ၊ အကာလဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆရိံသု၊ ခဏိကဝဿံ ဝဿီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.