ဗောဓိသတ္တဓမ္မတာဝဏ္ဏနာ

၁၇. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိပဿီ ဗောဓိသတ္တောတိအာဒီသု ပန ဝိပဿီတိ တဿ နာမံ၊ တဉ္စ ခေါ ဝိဝိဓေ အတ္ထေ ပဿနကုသလတာယ လဒ္ဓံ. ဗောဓိသတ္တောတိ ပဏ္ဍိတသတ္တော ဗုဇ္ဈနကသတ္တော. ဗောဓိသင်္ခါတေသု ဝါ စတူသု မဂ္ဂေသု သတ္တော အာသတ္တော လဂ္ဂမာနသောတိ ဗောဓိသတ္တော. သတော သမ္ပဇာနောတိ ဧတ္ထ သတောတိ သတိယေဝ. သမ္ပဇာနောတိ ဉာဏံ. သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမီတိ အတ္ထော. ဩက္ကမီတိ ဣမိနာ စဿ ဩက္ကန္တဘာဝေါ ပါဠိယံ ဒဿိတော၊ န ဩက္ကမနက္ကမော. သော ပန ယသ္မာ အဋ္ဌကထံ အာရူဠှော၊ တသ္မာ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော –

သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာ ဟိ သမတိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ၊ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ ပရိစ္စဇိတွာ၊ ဉာတတ္ထစရိယလောကတ္ထစရိယဗုဒ္ဓစရိယာနံ ကောဋိံ ပတွာ၊ ဝေဿန္တရသဒိသေ တတိယေ အတ္တဘာဝေ ဌတွာ၊ သတ္တ မဟာဒါနာနိ ဒတွာ၊ သတ္တက္ခတ္တုံ ပထဝိံ ကမ္ပေတွာ၊ ကာလင်္ကတွာ၊ ဒုတိယစိတ္တဝါရေ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ဝိပဿီ ဗောဓိသတ္တောပိ တထေဝ ကတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သဋ္ဌိသတသဟဿာဓိကာ သတ္တပညာသ ဝဿကောဋိယော တတ္ထ အဋ္ဌာသိ. အညဒါ ပန ဒီဃာယုကဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ ဗောဓိသတ္တာ န ယာဝတာယုကံ တိဋ္ဌန္တိ. ကသ္မာ? တတ္ထ ပါရမီနံ ဒုပ္ပူရဏီယတ္တာ. တေ အဓိမုတ္တိကာလကိရိယံ ကတွာ မနုဿပထေယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ပါရမီနံ ပူရေန္တော ပန ယထာ ဣဒါနိ ဧကေန အတ္တဘာဝေန သဗ္ဗညုတံ ဥပနေတုံ သက္ကောန္တိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗသော ပူရိတတ္တာ တဒါ ဝိပဿီ ဗောဓိသတ္တော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ အဋ္ဌာသိ.

ဒေဝတာနံ ပန – ‘‘မနုဿာနံ ဂဏနာဝသေန ဣဒါနိ သတ္တဟိ ဒိဝသေဟိ စုတိ ဘဝိဿတီ’’တိ ပဉ္စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ – မာလာ မိလာယန္တိ၊ ဝတ္ထာနိ ကိလိဿန္တိ၊ ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ၊ ကာယေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမတိ၊ ဒေဝေါ ဒေဝါသနေ န သဏ္ဌာတိ. တတ္ထ မာလာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပိဠန္ဓနမာလာ၊ တာ ကိရ သဋ္ဌိသတသဟဿာဓိကာ သတ္တပဏ္ဏာသ ဝဿကောဋိယော အမိလာယိတွာ တဒါ မိလာယန္တိ. ဝတ္ထေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္တကံ ပန ကာလံ ဒေဝါနံ နေဝ သီတံ န ဥဏှံ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ကာလေ သရီရာ ဗိန္ဒုဗိန္ဒုဝသေန သေဒါ မုစ္စန္တိ. ဧတ္တကဉ္စ ကာလံ တေသံ သရီရေ ခဏ္ဍိစ္စပါလိစ္စာဒိဝသေန ဝိဝဏ္ဏတာ န ပညာယတိ၊ ဒေဝဓီတာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ခါယန္တိ၊ ဒေဝပုတ္တာ ဝီသတိဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ခါယန္တိ၊ မရဏကာလေ ပန တေသံ ကိလန္တရူပေါ အတ္တဘာဝေါ ဟောတိ. ဧတ္တကဉ္စ တေသံ ကာလံ ဒေဝလောကေ ဥက္ကဏ္ဌိတာ နာမ နတ္ထိ၊ မရဏကာလေ ပန နိဿသန္တိ ဝိဇမ္ဘန္တိ၊ သကေ အာသနေ နာဘိရမန္တိ.

ဣမာနိ ပန ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ယထာ လောကေ မဟာပုညာနံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံယေဝ ဥက္ကာပါတဘူမိစာလစန္ဒဂ္ဂါဟာဒီနိ နိမိတ္တာနိ ပညာယန္တိ၊ န သဗ္ဗေသံ၊ ဧဝံ မဟေသက္ခဒေဝတာနံယေဝ ပညာယန္တိ၊ န သဗ္ဗေသံ. ယထာ စ မနုဿေသု ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ နက္ခတ္တပါဌကာဒယောဝ ဇာနန္တိ၊ န သဗ္ဗေ၊ ဧဝံ တာနိပိ န သဗ္ဗဒေဝတာ ဇာနန္တိ၊ ပဏ္ဍိတာ ဧဝ ပန ဇာနန္တိ. တတ္ထ ယေ မန္ဒေန ကုသလကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တာ ဒေဝပုတ္တာ၊ တေ တေသု ဥပ္ပန္နေသု – ‘‘ဣဒါနိ ကော ဇာနာတိ၊ ‘ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမာ’တိ’’ ဘာယန္တိ. ယေ မဟာပုညာ၊ တေ ‘‘အမှေဟိ ဒိန္နံ ဒါနံ၊ ရက္ခိတံ သီလံ၊ ဘာဝိတံ ဘာဝနံ အာဂမ္မ ဥပရိ ဒေဝလောကေသု သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိဿာမာ’’တိ န ဘာယန္တိ. ဝိပဿီ ဗောဓိသတ္တောပိ တာနိ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ‘‘ဣဒါနိ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ န ဘာယတိ. အထဿ တေသု နိမိတ္တေသု ပါတုဘူတေသု ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ သန္နိပတိတွာ – ‘‘မာရိသ၊ တုမှေဟိ ဒသ ပါရမိယော ပူရေန္တေဟိ န သက္ကသမ္ပတ္တိံ၊ န မာရသမ္ပတ္တိံ၊ န ဗြဟ္မသမ္ပတ္တိံ၊ န စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေန္တေဟိ ပူရိတာ၊ လောကနိတ္ထရဏတ္ထာယ ပန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထယမာနေဟိ ပူရိတာ. သော ဝေါ၊ ဣဒါနိ ကာလော၊ မာရိသ၊ ဗုဒ္ဓတ္တာယ၊ သမယော၊ မာရိသ၊ ဗုဒ္ဓတ္တာယာ’’တိ ယာစန္တိ.

အထ မဟာသတ္တော တာသံ ဒေဝတာနံ ပဋိညံ အဒတွာဝ ကာလဒီပဒေသကုလဇနေတ္တိအာယုပရိစ္ဆေဒဝသေန ပဉ္စမဟာဝိလောကနံ နာမ ဝိလောကေသိ. တတ္ထ ‘‘ကာလော နု ခေါ၊ န ကာလော’’တိ ပဌမံ ကာလံ ဝိလောကေသိ. တတ္ထ ဝဿသတသဟဿတော ဥဒ္ဓံ ဝဍ္ဎိတအာယုကာလော ကာလော နာမ န ဟောတိ. ကသ္မာ? တဒါ ဟိ သတ္တာနံ ဇာတိဇရာမရဏာနိ န ပညာယန္တိ၊ ဗုဒ္ဓါနဉ္စ ဓမ္မဒေသနာ နာမ တိလက္ခဏမုတ္တာ နတ္ထိ. တေ တေသံ – ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ ကထေန္တာနံ – ‘‘ကိံ နာမေတံ ကထေန္တီ’’တိ နေဝ သောတုံ၊ န သဒ္ဒဟိတုံ မညန္တိ၊ တတော အဘိသမယော န ဟောတိ၊ တသ္မိံ အသတိ အနိယျာနိကံ သာသနံ ဟောတိ. တသ္မာ သော အကာလော. ဝဿသတတော ဦနအာယုကာလောပိ ကာလော န ဟောတိ. ကသ္မာ? တဒါ ဟိ သတ္တာ ဥဿန္နကိလေသာ ဟောန္တိ၊ ဥဿန္နကိလေသာနဉ္စ ဒိန္နော ဩဝါဒေါ ဩဝါဒဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ၊ ဥဒကေ ဒဏ္ဍရာဇိ ဝိယ ခိပ္ပံ ဝိဂစ္ဆတိ. တသ္မာ သောပိ အကာလောဝ. ဝဿသတသဟဿတော ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ၊ ဝဿသတတော ပဋ္ဌာယ ဥဒ္ဓံ အာယုကာလော ကာလော နာမ၊ တဒါ စ အသီတိဝဿသဟဿာယုကာ မနုဿာ. အထ မဟာသတ္တော – ‘‘နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗကာလော’’တိ ကာလံ ပဿိ.

တတော ဒီပံ ဝိလောကေန္တော သပရိဝါရေ စတ္တာရော ဒီပေ ဩလောကေတွာ – ‘‘တီသု ဒီပေသု ဗုဒ္ဓါ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ ဇမ္ဗုဒီပေယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ ဒီပံ ပဿိ.

တတော – ‘‘ဇမ္ဗုဒီပေါ နာမ မဟာ၊ ဒသယောဇနသဟဿပရိမာဏော၊ ကတရသ္မိံ နု ခေါ ပဒေသေ ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ ဒေသံ ဝိလောကေန္တော မဇ္ဈိမဒေသံ ပဿိ. မဇ္ဈိမဒေသော နာမ – ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဂဇင်္ဂလံ နာမ နိဂမော’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၂၅၉) နယေန ဝိနယေ ဝုတ္တောဝ. သော အာယာမတော တီဏိ ယောဇနသတာနိ၊ ဝိတ္ထာရတော အဍ္ဎတေယျာနိ၊ ပရိက္ခေပတော နဝယောဇနသတာနီတိ. ဧတသ္မိဉှိ ပဒေသေ ဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အဂ္ဂသာဝကာ အသီတိ မဟာသာဝကာ စက္ကဝတ္တိရာဇာနော အညေ စ မဟေသက္ခာ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဂဟပတိမဟာသာလာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဣဒဉ္စေတ္ထ ဗန္ဓုမတီ နာမ နဂရံ၊ တတ္ထ မယာ နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗန္တိ နိဋ္ဌံ အဂမာသိ.

တတော ကုလံ ဝိလောကေန္တော – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ လောကသမ္မတေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ဣဒါနိ စ ခတ္တိယကုလံ လောကသမ္မတံ၊ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ၊ ဗန္ဓုမာ နာမ မေ ရာဇာ ပိတာ ဘဝိဿတီ’’တိ ကုလံ ပဿိ.

တတော မာတရံ ဝိလောကေန္တော – ‘‘ဗုဒ္ဓမာတာ နာမ လောလာ သုရာဓုတ္တာ န ဟောတိ၊ ကပ္ပသတသဟဿံ ပူရိတပါရမီ၊ ဇာတိတော ပဋ္ဌာယ အခဏ္ဍပဉ္စသီလာ ဟောတိ၊ အယဉ္စ ဗန္ဓုမတီ နာမ ဒေဝီ ဤဒိသာ၊ အယံ မေ မာတာ ဘဝိဿတိ၊ ‘‘ကိတ္တကံ ပနဿာ အာယူ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော ‘‘ဒသန္နံ မာသာနံ ဥပရိ သတ္တ ဒိဝသာနီ’’တိ ပဿိ.

ဣတိ ဣမံ ပဉ္စမဟာဝိလောကနံ ဝိလောကေတွာ ‘‘ကာလော၊ မေ မာရိသာ၊ ဗုဒ္ဓဘာဝါယာ’’တိ ဒေဝတာနံ သင်္ဂဟံ ကရောန္တော ပဋိညံ ဒတွာ – ‘‘ဂစ္ဆထ၊ တုမှေ’’တိ တာ ဒေဝတာ ဥယျောဇေတွာ တုသိတဒေဝတာဟိ ပရိဝုတော တုသိတပုရေ နန္ဒနဝနံ ပါဝိသိ. သဗ္ဗဒေဝလောကေသု ဟိ နန္ဒနဝနံ အတ္ထိယေဝ. တတြ နံ ဒေဝတာ ဣတော စုတော သုဂတိံ ဂစ္ဆာတိ ပုဗ္ဗေကတကုသလကမ္မောကာသံ သာရယမာနာ ဝိစရန္တိ. သော ဧဝံ ဒေဝတာဟိ ကုသလံ သာရယမာနာဟိ ပရိဝုတော တတ္ထ ဝိစရန္တောယေဝ စဝိ.

ဧဝံ စုတော စ ‘စဝါမီ’တိ ဇာနာတိ၊ စုတိစိတ္တံ န ဇာနာတိ. ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာပိ ဇာနာတိ၊ ပဋိသန္ဓိစိတ္တမေဝ န ဇာနာတိ. ‘‘ဣမသ္မိံ မေ ဌာနေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟိတာ’’တိ ဧဝံ ပန ဇာနာတိ. ကေစိ ပန ထေရာ – ‘‘အာဝဇ္ဇနပရိယာယော နာမ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဒုတိယတတိယစိတ္တဝါရေ ဧဝ ဇာနိဿတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တိပိဋကမဟာသီဝတ္ထေရော ပန အာဟ – ‘‘မဟာသတ္တာနံ ပဋိသန္ဓိ န အညေသံ ပဋိသန္ဓိသဒိသာ၊ ကောဋိပ္ပတ္တံ ပန တေသံ သတိသမ္ပဇညံ. ယသ္မာ ပန တေနေဝ စိတ္တေန တံ စိတ္တံ ဉာတုံ န သက္ကာ၊ တသ္မာ စုတိစိတ္တံ န ဇာနာတိ. စုတိက္ခဏေပိ ‘စဝါမီ’တိ ဇာနာတိ. ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ န ဇာနာတိ. ‘အသုကသ္မိံ မေ ဌာနေ ပဋိသန္ဓိ ဂဟိတာ’တိ ဇာနာတိ၊ တသ္မိံ ကာလေ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပတီ’’တိ. ဧဝံ သတော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမန္တော ပန ဧကူနဝီသတိယာ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေသု မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂဿ သောမနဿသဟဂတဉာဏသမ္ပယုတ္တအသင်္ခါရိကကုသလစိတ္တဿ သဒိသမဟာဝိပါကစိတ္တေန ပဋိသန္ဓိ ဂဏှိ. မဟာသီဝတ္ထေရော ပန ဥပေက္ခာသဟဂတေနာတိ အာဟ. ယထာ စ အမှာကံ ဘဂဝါ၊ ဧဝံ သောပိ အာသာဠှီပုဏ္ဏမာယံ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေနေဝ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ.

တဒါ ကိရ ပုရေ ပုဏ္ဏမာယ သတ္တမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဝိဂတသုရာပါနံ မာလာဂန္ဓာဒိဝိဘူတိသမ္ပန္နံ နက္ခတ္တကီဠံ အနုဘဝမာနာ ဗောဓိသတ္တမာတာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ပါတော ဥဋ္ဌာယ ဂန္ဓောဒကေန နဟာယိတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတာ ဝရဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ သိရိသယနေ နိပန္နာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမမာနာ ဣဒံ သုပိနံ အဒ္ဒသ – ‘‘စတ္တာရော ကိရ နံ မဟာရာဇာနော သယနေနေဝ သဒ္ဓိံ ဥက္ခိပိတွာ အနောတတ္တဒဟံ နေတွာ နဟာပေတွာ ဒိဗ္ဗဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓေဟိ ဝိလိမ္ပေတွာ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖါနိ ပိဠန္ဓိတွာ၊ တတော အဝိဒူရေ ရဇတပဗ္ဗတော၊ တဿ အန္တော ကနကဝိမာနံ အတ္ထိ၊ တသ္မိံ ပါစီနတော သီသံ ကတွာ နိပဇ္ဇာပေသုံ. အထ ဗောဓိသတ္တော သေတဝရဝါရဏော ဟုတွာ တတော အဝိဒူရေ ဧကော သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတော၊ တတ္ထ စရိတွာ တတော ဩရုယှ ရဇတပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ ကနကဝိမာနံ ပဝိသိတွာ မာတရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒက္ခိဏပဿံ ဖာလေတွာ ကုစ္ဆိံ ပဝိဋ္ဌသဒိသော အဟောသိ’’.

အထ ပဗုဒ္ဓါ ဒေဝီ တံ သုပိနံ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ စတုသဋ္ဌိမတ္တေ ဗြာဟ္မဏပါမောက္ခေ ပက္ကောသာပေတွာ ဟရိတူပလိတ္တာယ လာဇာဒီဟိ ကတမင်္ဂလသက္ကာရာယ ဘူမိယာ မဟာရဟာနိ အာသနာနိ ပညပေတွာ တတ္ထ နိသိန္နာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ သပ္ပိမဓုသက္ကရာဘိသင်္ခတဿ ဝရပါယာသဿ သုဝဏ္ဏရဇတပါတိယော ပူရေတွာ သုဝဏ္ဏရဇတပါတီဟေဝ ပဋိကုဇ္ဇိတွာ အဒါသိ၊ အညေဟိ စ အဟတဝတ္ထကပိလဂါဝီဒါနာဒီဟိ နေသံ သန္တပ္ပေသိ. အထ နေသံ သဗ္ဗကာမသန္တပ္ပိတာနံ တံ သုပိနံ အာရောစေတွာ – ‘‘ကိံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဗြာဟ္မဏာ အာဟံသု – ‘‘မာ စိန္တယိ၊ မဟာရာဇ၊ ဒေဝိယာ တေ ကုစ္ဆိမှိ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌိတော၊ သော စ ခေါ ပုရိသဂဗ္ဘော န ဣတ္ထိဂဗ္ဘော၊ ပုတ္တော တေ ဘဝိဿတိ. သော သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိဿတိ၊ ရာဇာ ဘဝိဿတိ စက္ကဝတ္တီ. သစေ အဂါရာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိဿတိ၊ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ’’တိ. အယံ တာဝ – ‘‘မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမီ’’တိ ဧတ္ထ ဝဏ္ဏနာက္ကမော.

အယမေတ္ထ ဓမ္မတာတိ အယံ ဧတ္ထ မာတုကုစ္ဆိဩက္ကမနေ ဓမ္မတာ၊ အယံ သဘာဝေါ၊ အယံ နိယာမောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိယာမော စ နာမေသ ကမ္မနိယာမော၊ ဥတုနိယာမော၊ ဗီဇနိယာမော၊ စိတ္တနိယာမော၊ ဓမ္မနိယာမောတိ ပဉ္စဝိဓော (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၄၉၈).

တတ္ထ ကုသလဿ ဣဋ္ဌဝိပါကဒါနံ၊ အကုသလဿ အနိဋ္ဌဝိပါကဒါနန္တိ အယံ ကမ္မနိယာမော. တဿ ဒီပနတ္ထံ – ‘‘န အန္တလိက္ခေ’’တိ (ခု. ပါ. ၁၂၇) ဂါထာယ ဝတ္ထူနိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ. အပိစ ဧကာ ကိရ ဣတ္ထီ သာမိကေန သဒ္ဓိံ ဘဏ္ဍိတွာ ဥဗ္ဗန္ဓိတွာ မရိတုကာမာ ရဇ္ဇုပါသေ ဂီဝံ ပဝေသေသိ. အညတရော ပုရိသော ဝါသိံ နိသေန္တော တံ ဣတ္ထိကမ္မံ ဒိသွာ ရဇ္ဇုံ ဆိန္ဒိတုကာမော – ‘‘မာ ဘာယိ၊ မာ ဘာယီ’’တိ တံ သမဿာသေန္တော ဥပဓာဝိ. ရဇ္ဇု အာသီဝိသော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. သော ဘီတော ပလာယိ. ဣတရာ တတ္ထေဝ မရိ. ဧဝမာဒီနိ စေတ္ထ ဝတ္ထူနိ ဒဿေတဗ္ဗာနိ.

တေသု တေသု ဇနပဒေသု တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ရုက္ခာနံ ပုပ္ဖဖလဂဟဏာဒီနိ၊ ဝါတဿ ဝါယနံ အဝါယနံ၊ အာတပဿ တိက္ခတာ မန္ဒတာ၊ ဒေဝဿ ဝဿနံ အဝဿနံ၊ ပဒုမာနံ ဒိဝါ ဝိကသနံ ရတ္တိံ မိလာယနန္တိ ဧဝမာဒိ ဥတုနိယာမော.

ယံ ပနေတံ သာလိဗီဇတော သာလိဖလမေဝ၊ မဓုရတော မဓုရသံယေဝ၊ တိတ္တတော တိတ္တရသံယေဝ ဖလံ ဟောတိ၊ အယံ ဗီဇနိယာမော.

ပုရိမာ ပုရိမာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဧဝံ ယဒေတံ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ အနန္တရာ သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနံ နိဗ္ဗတ္တနံ၊ အယံ စိတ္တနိယာမော.

ယာ ပနေသာ ဗောဓိသတ္တာနံ မာတုကုစ္ဆိဩက္ကမနာဒီသု ဒသသဟဿိလောကဓာတုကမ္ပနာဒီနံ ပဝတ္တိ၊ အယံ ဓမ္မနိယာမော နာမ. တေသု ဣဓ ဓမ္မနိယာမော အဓိပ္ပေတော. တသ္မာ တမေဝတ္ထံ ဒဿေန္တော ဓမ္မတာ ဧသာ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ.

၁၈. တတ္ထ ကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတီတိ ဧတ္ထ ကုစ္ဆိံ ဩက္ကန္တော ဟောတီတိ အယမေဝတ္ထော. ဩက္ကန္တေ ဟိ တသ္မိံ ဧဝံ ဟောတိ၊ န ဩက္ကမမာနေ. အပ္ပမာဏောတိ ဝုဍ္ဎိပ္ပမာဏော၊ ဝိပုလောတိ အတ္ထော. ဥဠာရောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဥဠာရာနိ ဥဠာရာနိ ခါဒနီယာနိ ခါဒန္တီတိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၉၉) ဟိ မဓုရံ ဥဠာရန္တိ ဝုတ္တံ. ဥဠာရာယ ခလု ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော သမဏံ ဂေါတမံ ပသံသာယ ပသံသတီတိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၈၈) သေဋ္ဌံ ဥဠာရန္တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ဝိပုလံ အဓိပ္ပေတံ. ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝန္တိ ဧတ္ထ ဒေဝါနံ အယမာနုဘာဝေါ နိဝတ္ထဝတ္ထဿ ပဘာ ဒွါဒသယောဇနာနိ ဖရတိ၊ တထာ သရီရဿ၊ တထာ အလင်္ကာရဿ၊ တထာ ဝိမာနဿ၊ တံ အတိက္ကမိတွာတိ အတ္ထော.

လောကန္တရိကာတိ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ စက္ကဝါဠာနံ အန္တရာ ဧကေကော လောကန္တရိကော ဟောတိ၊ တိဏ္ဏံ သကဋစက္ကာနံ ဝါ တိဏ္ဏံ ပတ္တာနံ ဝါ အညမညံ အာဟစ္စ ဌပိတာနံ မဇ္ဈေ ဩကာသော ဝိယ. သော ပန လောကန္တရိကနိရယော ပရိမာဏတော အဋ္ဌယောဇနသဟဿော ဟောတိ. အဃာတိ နိစ္စဝိဝဋာ. အသံဝုတာတိ ဟေဋ္ဌာပိ အပ္ပတိဋ္ဌာ. အန္ဓကာရာတိ တမဘူတာ. အန္ဓကာရတိမိသာတိ စက္ခုဝိညာဏုပ္ပတ္တိနိဝါရဏတော အန္ဓဘာဝကရဏတိမိသေန သမန္နာဂတာ. တတ္ထ ကိရ စက္ခုဝိညာဏံ န ဇာယတိ. ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာတိ စန္ဒိမသူရိယာ ကိရ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ တီသု ဒီပေသု ပညာယန္တိ၊ ဧဝံ မဟိဒ္ဓိကာ. ဧကေကာယ ဒိသာယ နဝ နဝ ယောဇနသတသဟဿာနိ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အာလောကံ ဒဿေန္တိ၊ ဧဝံမဟာနုဘာဝါ. အာဘာယ နာနုဘောန္တီတိ အတ္တနော ပဘာယ နပ္ပဟောန္တိ. တေ ကိရ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတဿ ဝေမဇ္ဈေန ဝိစရန္တိ၊ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတဉ္စ အတိက္ကမ္မ လောကန္တရိကနိရယာ. တသ္မာ တေ တတ္ထ အာဘာယ နပ္ပဟောန္တိ.

ယေပိ တတ္ထ သတ္တာတိ ယေပိ တသ္မိံ လောကန္တရိကမဟာနိရယေ သတ္တာ ဥပ္ပန္နာ. ကိံ ပန ကမ္မံ ကတွာ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ. ဘာရိယံ ဒါရုဏံ မာတာပိတူနံ ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏာနဉ္စ ဥပရိ အပရာဓံ၊ အညဉ္စ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပါဏဝဓာဒိသာဟသိကကမ္မံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ အဘယစောရနာဂစောရာဒယော ဝိယ. တေသံ အတ္တဘာဝေါ တိဂါဝုတိကော ဟောတိ၊ ဝဂ္ဂုလီနံ ဝိယ ဒီဃနခါ ဟောန္တိ. တေ ရုက္ခေ ဝဂ္ဂုလိယော ဝိယ နခေဟိ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတေ လဂ္ဂန္တိ. ယဒါ သံသပ္ပန္တာ အညမညဿ ဟတ္ထပါသံ ဂတာ ဟောန္တိ၊ အထ ‘‘ဘက္ခော နော လဒ္ဓေါ’’တိ မညမာနာ တတ္ထ ဝါဝဋာ ဝိပရိဝတ္တိတွာ လောကသန္ဓာရကဥဒကေ ပတန္တိ၊ ဝါတေ ပဟရန္တေပိ မဓုကဖလာနိ ဝိယ ဆိဇ္ဇိတွာ ဥဒကေ ပတန္တိ၊ ပတိတမတ္တာဝ အစ္စန္တခါရေ ဥဒကေ ပိဋ္ဌပိဏ္ဍိ ဝိယ ဝိလီယန္တိ.

အညေပိ ကိရ ဘော သန္တိ သတ္တာတိ ဘော ယထာ မယံ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝါမ၊ ဧဝံ အညေ ကိရ သတ္တာပိ ဣမံ ဒုက္ခမနုဘဝနတ္ထာယ ဣဓူပပန္နာတိ တံ ဒိဝသံ ပဿန္တိ. အယံ ပန ဩဘာသော ဧကယာဂုပါနမတ္တမ္ပိ န တိဋ္ဌတိ၊ အစ္ဆရာသင်္ဃာဋမတ္တမေဝ ဝိဇ္ဇောဘာသော ဝိယ နိစ္ဆရိတွာ – ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ ဘဏန္တာနံယေဝ အန္တရဓာယတိ. သင်္ကမ္ပတီတိ သမန္တတော ကမ္ပတိ. ဣတရဒွယံ ပုရိမပဒဿေဝ ဝေဝစနံ. ပုန အပ္ပမာဏော စာတိအာဒိ နိဂမနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

၁၉. စတ္တာရော နံ ဒေဝပုတ္တာ စာတုဒ္ဒိသံ ရက္ခာယ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ ဧတ္ထ စတ္တာရောတိ စတုန္နံ မဟာရာဇာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသု ပန စတ္တာရော စတ္တာရော ကတွာ စတ္တာလီသသဟဿာနိ ဟောန္တိ. တတ္ထ ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ မဟာရာဇာနော ခဂ္ဂဟတ္ထာ ဗောဓိသတ္တဿ အာရက္ခတ္ထာယ ဥပဂန္တွာ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိဋ္ဌာ၊ ဣတရေ ဂဗ္ဘဒွါရတော ပဋ္ဌာယ အဝရုဒ္ဓကေ ပံသုပိသာစကာဒိယက္ခဂဏေ ပဋိက္ကမာပေတွာ ယာဝ စက္ကဝါဠာ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု.

ကိမတ္ထာယ ပနာယံ ရက္ခာ? နနု ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကလလကာလတော ပဋ္ဌာယ သစေပိ ကောဋိသတသဟဿမာရာ ကောဋိသတသဟဿသိနေရုံ ဥက္ခိပိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဝါ ဗောဓိသတ္တမာတုယာ ဝါ အန္တရာယကရဏတ္ထံ အာဂစ္ဆေယျုံ၊ သဗ္ဗေ အန္တရာဝ အန္တရဓာယေယျုံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ ရုဟိရုပ္ပါဒဝတ္ထုသ္မိံ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝကာသော၊ ယံ ပရုပက္ကမေန တထာဂတံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ. အနုပက္ကမေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ. ဂစ္ဆထ၊ တုမှေ ဘိက္ခဝေ၊ ယထာဝိဟာရံ၊ အရက္ခိယာ၊ ဘိက္ခဝေ တထာဂတာ’’တိ (စူဠဝ. ၃၄၁). ဧဝမေဝ၊ တေန ပရုပက္ကမေန န တေသံ ဇီဝိတန္တရာယော အတ္ထိ၊ သန္တိ ခေါ ပန အမနုဿာ ဝိရူပါ ဒုဒ္ဒသိကာ ဘေရဝရူပါ မိဂပက္ခိနော၊ ယေသံ ရူပံ ဝါ ဒိသွာ သဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ ဗောဓိသတ္တမာတု ဘယံ ဝါ သန္တာသော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ တေသံ နိဝါရဏတ္ထာယ ရက္ခံ အဂ္ဂဟေသုံ. အပိစ ဗောဓိသတ္တဿ ပုညတေဇေန သဉ္ဇာတဂါရဝါ အတ္တနော ဂါရဝစောဒိတာပိ တေ ဧဝမကံသု.

ကိံ ပန တေ အန္တောဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ဌိတာ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဗောဓိသတ္တဿ မာတုယာ အတ္တာနံ ဒဿေန္တိ၊ န ဒဿေန္တီတိ? နဟာနမဏ္ဍနဘောဇနာဒိသရီရကိစ္စကာလေ န ဒဿေန္တိ၊ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ဝရသယနေ နိပန္နကာလေ ပန ဒဿေန္တိ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အမနုဿဒဿနံ နာမ မနုဿာနံ သပ္ပဋိဘယံ ဟောတိ၊ ဗောဓိသတ္တဿ မာတာ ပန အတ္တနော စေဝ ပုတ္တဿ စ ပုညာနုဘာဝေန တေ ဒိသွာ န ဘာယတိ၊ ပကတိအန္တေပုရပါလကေသု ဝိယ အဿာ ဧတေသု စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

၂၀. ပကတိယာ သီလဝတီတိ သဘာဝေနေဝ သီလသမ္ပန္နာ. အနုပ္ပန္နေ ကိရ ဗုဒ္ဓေ မနုဿာ တာပသပရိဗ္ဗာဇကာနံ သန္တိကေ ဝန္ဒိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ သီလံ ဂဏှန္တိ. ဗောဓိသတ္တမာတာပိ ကာလဒေဝိလဿ ဣသိနော သန္တိကေ သီလံ ဂဏှာတိ. ဗောဓိသတ္တေ ပန ကုစ္ဆိဂတေ အညဿ ပါဒမူလေ နိသီဒိတုံ နာမ န သက္ကာ၊ သမာနာသနေ နိသီဒိတွာ ဂဟိတသီလမ္ပိ အာဝဇ္ဇနကရဏမတ္တံ ဟောတိ. တသ္မာ သယမေဝ သီလံ အဂ္ဂဟေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၂၁. ပုရိသေသူတိ ဗောဓိသတ္တဿ ပိတရံ အာဒိံ ကတွာ ကေသုစိ မနုဿေသု ပုရိသာဓိပ္ပါယစိတ္တံ နုပ္ပဇ္ဇတိ. ဗောဓိသတ္တမာတုရူပံ ပန ကုသလာ သိပ္ပိကာ ပေါတ္ထကမ္မာဒီသုပိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. တံ ဒိသွာ ပုရိသဿ ရာဂေါ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ သစေ ပန တံ ရတ္တစိတ္တော ဥပသင်္ကမိတုကာမော ဟောတိ၊ ပါဒါ န ဝဟန္တိ၊ ဒိဗ္ဗသင်္ခလိကာ ဝိယ ဗဇ္ဈန္တိ. တသ္မာ ‘‘အနတိက္ကမနီယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၂၂. ပဉ္စန္နံ ကာမဂုဏာနန္တိ ပုဗ္ဗေ ကာမဂုဏူပသဉှိတန္တိ ဣမိနာ ပုရိသာဓိပ္ပါယဝသေန ဝတ္ထုပဋိက္ခေပေါ ကတော၊ ဣဓ အာရမ္မဏပ္ပဋိလာဘော ဒဿိတော. တဒါ ကိရ ဒေဝိယာ ဧဝရူပေါ ပုတ္တော ကုစ္ဆိံ ဥပပန္နောတိ သုတွာ သမန္တတော ရာဇာနော မဟဂ္ဃအာဘရဏတူရိယာဒိဝသေန ပဉ္စဒွါရာရမ္မဏဝတ္ထုဘူတံ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေန္တိ. ဗောဓိသတ္တဿ စ ဗောဓိသတ္တမာတု စ ကတကမ္မဿ ဥဿန္နတ္တာ လာဘသက္ကာရဿ ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ.

၂၃. အကိလန္တကာယာတိ ယထာ အညာ ဣတ္ထိယော ဂဗ္ဘဘာရေန ကိလမန္တိ ဟတ္ထပါဒါ ဥဒ္ဓုမာတတာဒီနိ ပါပုဏန္တိ၊ ဧဝံ တဿာ ကောစိ ကိလမထော နာဟောသိ. တိရောကုစ္ဆိဂတန္တိ အန္တောကုစ္ဆိဂတံ. ပဿတီတိ ကလလာဒိကာလံ အတိက္ကမိတွာ သဉ္ဇာတအင်္ဂပစ္စင်္ဂအဟီနိန္ဒြိယဘာဝံ ဥပဂတံယေဝ ပဿတိ. ကိမတ္ထံ ပဿတိ? သုခဝါသတ္ထံယေဝ. ယထေဝ ဟိ မာတာ ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ နိပန္နာ ဝါ နိသိန္နာ ဝါ – ‘‘ဟတ္ထံ ဝါဿ ပါဒံ ဝါ ဩလမ္ဗန္တံ ဥက္ခိပိတွာ သဏ္ဌပေဿာမီ’’တိ သုခဝါသတ္ထံ ပုတ္တံ ဩလောကေတိ၊ ဧဝံ ဗောဓိသတ္တမာတာပိ ယံ တံ မာတု ဥဋ္ဌာနဂမနပရိဝတ္တနနိသဇ္ဇာဒီသု ဥဏှသီတလောဏိကတိတ္တကကဋုကာဟာရအဇ္ဈောဟရဏကာလေသု စ ဂဗ္ဘဿ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ မေ တံ ပုတ္တဿာ’’တိ သုခဝါသတ္ထံ ဩလောကယမာနာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသိန္နံ ဗောဓိသတ္တံ ပဿတိ. ယထာ ဟိ အညေ အန္တောကုစ္ဆိဂတာ ပက္ကာသယံ အဝတ္ထရိတွာ အာမာသယံ ဥက္ခိပိတွာ ဥဒရပဋလံ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ ပိဋ္ဌိကဏ္ဍကံ နိဿာယ ဥက္ကုဋိကံ ဒွီသု မုဋ္ဌီသု ဟနုကံ ဌပေတွာ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ရုက္ခသုသိရေ မက္ကဋာ ဝိယ နိသီဒန္တိ၊ န ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော၊ ဗောဓိသတ္တော ပန ပိဋ္ဌိကဏ္ဍကံ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ ဓမ္မာသနေ ဓမ္မကထိကော ဝိယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒတိ. ပုဗ္ဗေကတကမ္မံ ပနဿာ ဝတ္ထုံ သောဓေတိ၊ သုဒ္ဓေ ဝတ္ထုမှိ သုခုမစ္ဆဝိလက္ခဏံ နိဗ္ဗတ္တတိ. အထ နံ ကုစ္ဆိတစော ပဋိစ္ဆာဒေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဩလောကေန္တိယာ ဗဟိဌိတော ဝိယ ပညာယတိ. တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေန္တော ဘဂဝါ သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. ဗောဓိသတ္တော ပန အန္တောကုစ္ဆိဂတော မာတရံ န ပဿတိ. န ဟိ အန္တောကုစ္ဆိယံ စက္ခုဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

၂၄. ကာလင်္ကရောတီတိ န ဝိဇာတဘာဝပစ္စယာ၊ အာယုပရိက္ခယေနေဝ. ဗောဓိသတ္တေန ဝသိတဋ္ဌာနဉှိ စေတိယကုဋိသဒိသံ ဟောတိ၊ အညေသံ အပရိဘောဂါရဟံ၊ န စ သက္ကာ ဗောဓိသတ္တမာတရံ အပနေတွာ အညံ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေတုန္တိ တတ္တကံယေဝ ဗောဓိသတ္တမာတု အာယုပ္ပမာဏံ ဟောတိ၊ တသ္မာ တဒါ ကာလင်္ကရောတိ. ကတရသ္မိံ ပန ဝယေ ကာလံ ကရောတီတိ? မဇ္ဈိမဝယေ. ပဌမဝယသ္မိဉှိ သတ္တာနံ အတ္တဘာဝေ ဆန္ဒရာဂေါ ဗလဝါ ဟောတိ၊ တေန တဒါ သဉ္ဇာတဂဗ္ဘာ ဣတ္ထီ ဂဗ္ဘံ အနုရက္ခိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဂဗ္ဘော ဗဟွာဗာဓော ဟောတိ. မဇ္ဈိမဝယဿ ပန ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အတိက္ကမ္မ တတိယေ ကောဋ္ဌာသေ ဝတ္ထု ဝိသဒံ ဟောတိ၊ ဝိသဒေ ဝတ္ထုမှိ နိဗ္ဗတ္တဒါရကာ အရောဂါ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဗောဓိသတ္တမာတာပိ ပဌမဝယေ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ မဇ္ဈိမဝယဿ တတိယေ ကောဋ္ဌာသေ ဝိဇာယိတွာ ကာလံ ကရောတီတိ အယမေတ္ထ ဓမ္မတာ.

၂၅. နဝ ဝါ ဒသ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ သဒ္ဒဿ ဝိကပ္ပနဝသေန သတ္တ ဝါ အဋ္ဌ ဝါ ဧကာဒသ ဝါ ဒွါဒသ ဝါတိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ သတ္တမာသဇာတော ဇီဝတိ၊ သီတုဏှက္ခမော ပန န ဟောတိ. အဋ္ဌမာသဇာတော န ဇီဝတိ၊ အဝသေသာ ဇီဝန္တိ.

၂၇. ဒေဝါ ပဌမံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တီတိ ခီဏာသဝါ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာနော ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ. ကထံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ? ‘‘သူတိဝေသံ ဂဏှိတွာ’’တိ ဧကေ. တံ ပန ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ‘တဒါ ဗောဓိသတ္တမာတာ သုဝဏ္ဏခစိတံ ဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ မစ္ဆက္ခိသဒိသံ ဒုကူလပဋံ ယာဝ ပါဒန္တာ ပါရုပိတွာ အဋ္ဌာသိ. အထဿာ သလ္လဟုကဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ၊ ဓမကရဏတော ဥဒကနိက္ခမနသဒိသံ. အထ တေ ပကတိဗြဟ္မဝေသေနေဝ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဌမံ သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဟေသုံ. တေသံ ဟတ္ထတော စတ္တာရော မဟာရာဇာနော အဇိနပ္ပဝေဏိယာ ပဋိဂ္ဂဟေသုံ. တတော မနုဿာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန ပဋိဂ္ဂဟေသုံ’. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒေဝါ ပဌမံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ၊ ပစ္ဆာ မနုဿာ’’တိ.

၂၈. စတ္တာရော နံ ဒေဝပုတ္တာတိ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော. ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ အဇိနပ္ပဝေဏိယာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ. မဟေသက္ခောတိ မဟာတေဇော မဟာယသော လက္ခဏသမ္ပန္နော.

၂၉. ဝိသဒေါဝ နိက္ခမတီတိ ယထာ အညေ သတ္တာ ယောနိမဂ္ဂေ လဂ္ဂန္တာ ဘဂ္ဂဝိဘဂ္ဂါ နိက္ခမန္တိ၊ န ဧဝံ နိက္ခမတိ၊ အလဂ္ဂေါ ဟုတွာ နိက္ခမတီတိ အတ္ထော ဥဒေနာတိ ဥဒကေန. ကေနစိ အသုစိနာတိ ယထာ အညေ သတ္တာ ကမ္မဇဝါတေဟိ ဥဒ္ဓံပါဒါ အဓောသိရာ ယောနိမဂ္ဂေ ပက္ခိတ္တာ သတပေါရိသံ နရကပပါတံ ပတန္တာ ဝိယ၊ တာဠစ္ဆိဒ္ဒေန နိက္ကဍ္ဎိယမာနာ ဟတ္ထီ ဝိယ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တာ နာနာအသုစိမက္ခိတာဝ နိက္ခမန္တိ၊ န ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော. ဗောဓိသတ္တဉှိ ကမ္မဇဝါတာ ဥဒ္ဓပါဒံ အဓောသိရံ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. သော ဓမ္မာသနတော ဩတရန္တော ဓမ္မကထိကော ဝိယ၊ နိဿေဏိတော ဩတရန္တော ပုရိသော ဝိယ စ ဒွေ ဟတ္ထေ စ ဒွေ ပါဒေ စ ပသာရေတွာ ဌိတကောဝ မာတုကုစ္ဆိသမ္ဘဝေန ကေနစိ အသုစိနာ အမက္ခိတောဝ နိက္ခမတိ.

ဥဒကဿ ဓာရာတိ ဥဒကဝဋ္ဋိယော. တာသု သီတာ သုဝဏ္ဏကဋာဟေ ပတတိ ဥဏှာ ရဇတကဋာဟေ. ဣဒဉ္စ ပထဝိတလေ ကေနစိ အသုစိနာ အသမ္မိဿံ တေသံ ပါနီယပရိဘောဇနီယဥဒကဉ္စေဝ အညေဟိ အသာဓာရဏံ ကီဠာဥဒကဉ္စ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ၊ အညဿ ပန သုဝဏ္ဏရဇတဃဋေဟိ အာဟရိယမာနဥဒကဿ စေဝ ဟံသဝတ္တကာဒိပေါက္ခရဏီဂတဿ စ ဥဒကဿ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ.

၃၁. သမ္ပတိဇာတောတိ မုဟုတ္တဇာတော. ပါဠိယံ ပန မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တမတ္တော ဝိယ ဒဿိတော၊ န ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိက္ခန္တမတ္တဉှိ နံ ပဌမံ ဗြဟ္မာနော သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသု၊ တေသံ ဟတ္ထတော စတ္တာရော မဟာရာဇာနော အဇိနပ္ပဝေဏိယာ၊ တေသံ ဟတ္ထတော မနုဿာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန. မနုဿာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတော. သေတမှိ ဆတ္တေ အနုဓာရိယမာနေတိ ဒိဗ္ဗသေတစ္ဆတ္တေ အနုဓာရိယမာနမှိ. ဧတ္ထ စ ဆတ္တဿ ပရိဝါရာနိ ခဂ္ဂါဒီနိ ပဉ္စ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍာနိပိ အာဂတာနေဝ. ပါဠိယံ ပန ရာဇဂမနေ ရာဇာ ဝိယ ဆတ္တမေဝ ဝုတ္တံ. တေသု ဆတ္တမေဝ ပညာယတိ၊ န ဆတ္တဂ္ဂါဟကော. တထာ ခဂ္ဂတာလဝဏ္ဋမောရဟတ္ထကဝါဠဗီဇနီဥဏှီသမတ္တာယေဝ ပညာယန္တိ၊ န တေသံ ဂါဟကာ. သဗ္ဗာနိ ကိရ တာနိ အဒိဿမာနရူပါ ဒေဝတာ ဂဏှိံသု. ဝုတ္တဉ္စေတံ –

‘‘အနေကသာခဉ္စ သဟဿမဏ္ဍလံ၊

ဆတ္တံ မရူ ဓာရယုမန္တလိက္ခေ၊

သုဝဏ္ဏဒဏ္ဍာ ဝိပတန္တိ စာမရာ၊

န ဒိဿရေ စာမရဆတ္တဂါဟကာ’’တိ. (သု. နိ. ၆၉၃)၊

သဗ္ဗာ စ ဒိသာတိ ဣဒံ သတ္တပဒဝီတိဟာရူပရိ ဌိတဿ ဝိယ သဗ္ဗဒိသာနုဝိလောကနံ ဝုတ္တံ၊ န ခေါ ပနေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မဟာသတ္တော ဟိ မနုဿာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ပဌဝိယံ ပတိဋ္ဌိတော ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဩလောကေသိ. အနေကာနိ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနိ အဟေသုံ. တတ္ထ ဒေဝမနုဿာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇယမာနာ – ‘‘မဟာပုရိသ၊ ဣဓ တုမှေဟိ သဒိသောပိ နတ္ထိ၊ ကုတော ဥတ္တရိတရော’’တိ အာဟံသု. ဧဝံ စတဿော ဒိသာ၊ စတဿော အနုဒိသာ၊ ဟေဋ္ဌာ၊ ဥပရီတိ ဒသ ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ အတ္တနာ သဒိသံ အဒိသွာ – ‘‘အယံ ဥတ္တရာ ဒိသာ’’တိ ဥတ္တရာဘိမုခေါ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန အဂမာသီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အာသဘိန္တိ ဥတ္တမံ. အဂ္ဂေါတိ ဂုဏေဟိ သဗ္ဗပဌမော. ဣတရာနိ ဒွေ ပဒါနိ ဧတဿေဝ ဝေဝစနာနိ. အယမန္တိမာ ဇာတိ၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ပဒဒွယေန ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ပတ္တဗ္ဗံ အရဟတ္တံ ဗျာကာသိ.

ဧတ္ထ စ သမေဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိယာ ပတိဋ္ဌာနံ စတုရိဒ္ဓိပါဒပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ ဥတ္တရာဘိမုခဘာဝေါ မဟာဇနံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ အဘိဘဝိတွာ ဂမနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ သတ္တပဒဂမနံ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂရတနပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ ဒိဗ္ဗသေတစ္ဆတ္တဓာရဏံ ဝိမုတ္တိဝရဆတ္တပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ ပဉ္စရာဇကကုဓဘဏ္ဍာနံ ပဋိလာဘော ပဉ္စဟိ ဝိမုတ္တီဟိ ဝိမုစ္စနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ သဗ္ဗဒိသာနုဝိလောကနံ အနာဝရဏဉာဏပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ အာသဘိဝါစာဘာသနံ အပ္ပဋိဝတ္တိယဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ ‘‘အယမန္တိမာ ဇာတီ’’တိ သီဟနာဒေါ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမေ ဝါရာ ပါဠိယံ အာဂတာ၊ သမ္ဗဟုလဝါရော ပန နာဂတော၊ အာဟရိတွာ ဒီပေတဗ္ဗော.

မဟာပုရိသဿ ဟိ ဇာတဒိဝသေ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိ. ဒသသဟဿိလောကဓာတုမှိ ဒေဝတာ ဧကစက္ကဝါဠေ သန္နိပတိံသု. ပဌမံ ဒေဝါ ပဋိဂ္ဂဏှိံသု၊ ပစ္ဆာ မနုဿာ. တန္တိဗဒ္ဓါ ဝီဏာ စမ္မဗဒ္ဓါ ဘေရိယော စ ကေနစိ အဝါဒိတာ သယမေဝ ဝဇ္ဇိံသု. မနုဿာနံ အန္ဒုဗန္ဓနာဒီနိ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဆိဇ္ဇိံသု. သဗ္ဗရောဂါ ဝူပသမိံသု၊ အမ္ဗိလေန ဓောတတမ္ဗမလံ ဝိယ ဝိဂစ္ဆိံသု. ဇစ္စန္ဓာ ရူပါနိ ပဿိံသု. ဇစ္စဗဓိရာ သဒ္ဒံ သုဏိံသု. ပီဌသပ္ပီ ဇဝသမ္ပန္နာ အဟေသုံ. ဇာတိဇဠာနမ္ပိ ဧဠမူဂါနံ သတိ ပတိဋ္ဌာသိ. ဝိဒေသပက္ခန္ဒာ နာဝါ သုပဋ္ဋနံ ပါပုဏိံသု. အာကာသဋ္ဌကဘူမဋ္ဌကရတနာနိ သကတေဇောဘာသိတာနိ အဟေသုံ. ဝေရိနော မေတ္တစိတ္တံ ပဋိလဘိံသု. အဝီစိမှိ အဂ္ဂိ နိဗ္ဗာယိ. လောကန္တရေသု အာလောကော ဥဒပါဒိ. နဒီသု ဇလံ နပ္ပဝတ္တတိ. မဟာသမုဒ္ဒေ မဓုရသံ ဥဒကံ အဟောသိ. ဝါတော န ဝါယိ. အာကာသပဗ္ဗတရုက္ခဂတာ သကုဏာ ဘဿိတွာ ပထဝိဂတာ အဟေသုံ. စန္ဒော အတိဝိရောစိ. သူရိယော န ဥဏှော၊ န သီတလော၊ နိမ္မလော ဥတုသမ္ပန္နော အဟောသိ. ဒေဝတာ အတ္တနော အတ္တနော ဝိမာနဒွါရေ ဌတွာ အပ္ဖေါဋနသေဠနစေလုက္ခေပါဒီဟိ မဟာကီဠကံ ကီဠိံသု. စာတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃော ဝဿိ. မဟာဇနံ နေဝ ခုဒါ န ပိပါသာ ပီဠေသိ. ဒွါရကဝါဋာနိ သယမေဝ ဝိဝရိံသု. ပုပ္ဖူပဂဖလူပဂါ ရုက္ခာ ပုပ္ဖဖလာနိ ဂဏှိံသု. ဒသသဟဿိလောကဓာတု ဧကဒ္ဓဇမာလာ အဟောသိ.

တတြာပိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုကမ္ပော သဗ္ဗညုတညာဏပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ဒေဝတာနံ ဧကစက္ကဝါဠေ သန္နိပါတော ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနကာလေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သန္နိပတိတွာ ဓမ္မံ ပဋိဂ္ဂဏှနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ပဌမံ ဒေဝတာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ စတုန္နံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ ပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ပစ္ဆာ မနုဿာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ စတုန္နံ အရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ ပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. တန္တိဗဒ္ဓဝီဏာနံ သယံ ဝဇ္ဇနံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. စမ္မဗဒ္ဓဘေရီနံ ဝဇ္ဇနံ မဟတိယာ ဓမ္မဘေရိယာ အနုဿာဝနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. အန္ဒုဗန္ဓနာဒီနံ ဆေဒေါ အသ္မိမာနသမုစ္ဆေဒဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. မဟာဇနဿ ရောဂဝိဂမော စတုသစ္စပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ဇစ္စန္ဓာနံ ရူပဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ဗဓိရာနံ သဒ္ဒဿဝနံ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ပီဌသပ္ပီနံ ဇဝသမ္ပဒါ စတုရိဒ္ဓိပါဒပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ဇဠာနံ သတိပတိဋ္ဌာနံ စတုသတိပဋ္ဌာနပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ဝိဒေသပက္ခန္ဒနာဝါနံ သုပဋ္ဋနသမ္ပာပုဏနံ စတုပဋိသမ္ဘိဒါဓိဂမဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ရတနာနံ သကတေဇောဘာသိတတ္တံ ယံ လောကဿ ဓမ္မောဘာသံ ဒဿေဿတိ၊ တဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ.

ဝေရီနံ မေတ္တစိတ္တပဋိလာဘော စတုဗြဟ္မဝိဟာရပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. အဝီစိမှိ အဂ္ဂိနိဗ္ဗာယနံ ဧကာဒသအဂ္ဂိနိဗ္ဗာယနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. လောကန္တရိကာလောကော အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ ဉာဏာလောကဒဿနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. မဟာသမုဒ္ဒဿ မဓုရတာ နိဗ္ဗာနရသေန ဧကရသဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ဝါတဿ အဝါယနံ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတဘိန္ဒနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. သကုဏာနံ ပထဝိဂမနံ မဟာဇနဿ ဩဝါဒံ သုတွာ ပါဏေဟိ သရဏဂမနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. စန္ဒဿ အတိဝိရောစနံ ဗဟုဇနကန္တတာယ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. သူရိယဿ ဥဏှသီတဝိဝဇ္ဇနဥတုသုခတာ ကာယိကစေတသိကသုခပ္ပတ္တိယာ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ဒေဝတာနံ ဝိမာနဒွါရေသု ဌတွာ အပ္ဖေါဋနာဒီဟိ ကီဠနံ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ပတွာ ဥဒါနံ ဥဒါနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. စာတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃဝဿနံ မဟတော ဓမ္မမေဃဝဿနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ခုဒါပီဠနဿ အဘာဝေါ ကာယဂတာသတိအမတပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ပိပါသာပီဠနဿ အဘာဝေါ ဝိမုတ္တိသုခေန သုခိတဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ဒွါရကဝါဋာနံ သယမေဝ ဝိဝရဏံ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဒွါရဝိဝရဏဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ရုက္ခာနံ ပုပ္ဖဖလဂ္ဂဟဏံ ဝိမုတ္တိပုပ္ဖေဟိ ပုပ္ဖိတဿ စ သာမညဖလဘာရဘရိတဘာဝဿ စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ ဧကဒ္ဓဇမာလိတာ အရိယဒ္ဓဇမာလမာလိတာယ ပုဗ္ဗနိမိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ သမ္ဗဟုလဝါရော နာမ.

ဧတ္ထ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘ယဒါ မဟာပုရိသော ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဥတ္တရာဘိမုခေါ ပဒသာ ဂန္တွာ အာသဘိံ ဝါစံ အဘာသိ၊ တဒါ ကိံ ပထဝိယာ ဂတော၊ ဥဒါဟု အာကာသေန၊ ဒိဿမာနော ဂတော၊ ဥဒါဟု အဒိဿမာနော၊ အစေလကော ဂတော၊ ဥဒါဟု အလင်္ကတပဋိယတ္တော၊ ဒဟရော ဟုတွာ ဂတော၊ ဥဒါဟု မဟလ္လကော၊ ပစ္ဆာပိ ကိံ တာဒိသောဝ အဟောသိ၊ ဥဒါဟု ပုန ဗာလဒါရကော’’တိ? အယံ ပန ပဉှော ဟေဋ္ဌာလောဟပါသာဒေ သမုဋ္ဌိတော တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရေန ဝိဿဇ္ဇိတောဝ. ထေရော ကိရ ဧတ္ထ နိယတိပုဗ္ဗေကတကမ္မဣဿရနိမ္မာနဝါဒဝသေန တံ တံ ဗဟုံ ဝတွာ အဝသာနေ ဧဝံ ဗျာကရိ – ‘‘မဟာပုရိသော ပထဝိယာ ဂတော၊ မဟာဇနဿ ပန အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော ဝိယ အဟောသိ. ဒိဿမာနော ဂတော၊ မဟာဇနဿ ပန အဒိဿမာနော ဝိယ အဟောသိ. အစေလကော ဂတော၊ မဟာဇနဿ ပန အလင်္ကတပဋိယတ္တော ဝိယ ဥပဋ္ဌာသိ. ဒဟရောဝ ဂတော၊ မဟာဇနဿ ပန သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော ဝိယ အဟောသိ. ပစ္ဆာ ပန ဗာလဒါရကောဝ အဟောသိ၊ န တာဒိသော’’တိ. ပရိသာ စဿ – ‘‘ဗုဒ္ဓေန ဝိယ ဟုတွာ ဘော ထေရေန ပဉှော ကထိတော’’တိ အတ္တမနာ အဟောသိ. လောကန္တရိကဝါရော ဝုတ္တနယော ဧဝ.

ဣမာ စ ပန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ကထိတာ သဗ္ဗဓမ္မတာ သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာနံ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.