ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကသဿတဝါဒဝဏ္ဏနာ

၂၈. ဧဝံ ဗြဟ္မဒတ္တေန ဝုတ္တဝဏ္ဏဿ အနုသန္ဓိဝသေန တိဝိဓံ သီလံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဣဒါနိ ဘိက္ခုသံဃေန ဝုတ္တဝဏ္ဏဿ အနုသန္ဓိဝသေန – ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညေဝ ဓမ္မာ ဂမ္ဘီရာ ဒုဒ္ဒသာ’’တိအာဒိနာ နယေန သုညတာပကာသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဓမ္မာတိ ဂုဏေ၊ ဒေသနာယံ၊ ပရိယတ္တိယံ၊ နိဿတ္တေတိ ဧဝမာဒီသု ဓမ္မသဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ.

‘‘န ဟိ ဓမ္မော အဓမ္မော စ၊ ဥဘော သမဝိပါကိနော၊

အဓမ္မော နိရယံ နေတိ၊ ဓမ္မော ပါပေတိ သုဂ္ဂတိ’’န္တိ. (ထေရဂါ. ၃၀၄)၊

အာဒီသု ဟိ ဂုဏေ ဓမ္မသဒ္ဒေါ. ‘‘ဓမ္မံ၊ ဝေါ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၄၂၀) ဒေသနာယံ. ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ သုတ္တံ၊ ဂေယျ’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၅.၇၃) ပရိယတ္တိယံ. ‘‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ၊ ခန္ဓာ ဟောန္တီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၂၁) နိဿတ္တေ. ဣဓ ပန ဂုဏေ ဝတ္တတိ. တသ္မာ အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညေဝ တထာဂတဿ ဂုဏာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဂမ္ဘီရာတိ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ မကသတုဏ္ဍသူစိယာ အညတြ တထာဂတာ အညေသံ ဉာဏေန အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌာ၊ ဂမ္ဘီရတ္တာယေဝ ဒုဒ္ဒသာ. ဒုဒ္ဒသတ္တာယေဝ ဒုရနုဗောဓာ. နိဗ္ဗုတသဗ္ဗပရိဠာဟတ္တာ သန္တာ၊ သန္တာရမ္မဏေသု ပဝတ္တနတောပိ သန္တာ. အတိတ္တိကရဏဋ္ဌေန ပဏီတာ၊ သာဒုရသဘောဇနံ ဝိယ. ဥတ္တမဉာဏဝိသယတ္တာ န တက္ကေန အဝစရိတဗ္ဗာတိ အတက္ကာဝစရာ. နိပုဏာတိ သဏှသုခုမသဘာဝတ္တာ. ဗာလာနံ အဝိသယတ္တာ၊ ပဏ္ဍိတေဟိယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယာ.

ယေ တထာဂတော သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတီတိ ယေ ဓမ္မေ တထာဂတော အနညနေယျော ဟုတွာ သယမေဝ အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန ပစ္စက္ခံ ကတွာ ပဝေဒေတိ၊ ဒီပေတိ၊ ကထေတိ၊ ပကာသေတီတိ အတ္ထော. ယေဟီတိ ယေဟိ ဂုဏဓမ္မေဟိ. ယထာဘုစ္စန္တိ ယထာဘူတံ. ဝဏ္ဏံ သမ္မာ ဝဒမာနာ ဝဒေယျုန္တိ တထာဂတဿ ဝဏ္ဏံ ဝတ္တုကာမာ သမ္မာ ဝဒေယျုံ၊ အဟာပေတွာ ဝတ္တုံ သက္ကုဏေယျုန္တိ အတ္ထော. ကတမေ စ ပန တေ ဓမ္မာ ဘဂဝတာ ဧဝံ ထောမိတာတိ? သဗ္ဗညုတညာဏံ. ယဒိ ဧဝံ၊ ကသ္မာ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ကတောတိ? ပုထုစိတ္တသမာယောဂတော စေဝ၊ ပုထုအာရမ္မဏတော စ. တဉှိ စတူသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တမဟာကိရိယစိတ္တေသု လဗ္ဘတိ၊ န စဿ ကောစိ ဓမ္မော အာရမ္မဏံ နာမ န ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘အတီတံ သဗ္ဗံ ဇာနာတီတိ သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ တတ္ထ အာဝရဏံ နတ္ထီတိ အနာဝရဏဉာဏ’’န္တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၂၀). ဣတိ ပုထုစိတ္တသမာယောဂတော ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိဝသေန ပုထုအာရမ္မဏတော စ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ကတောတိ.

‘‘အညေဝါ’’တိ ဣဒံ ပနေတ္ထ ဝဝတ္ထာပနဝစနံ၊ ‘‘အညေဝ၊ န ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိအာဒယော. ဂမ္ဘီရာဝ န ဥတ္တာနာ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ. သာဝကပါရမီဉာဏဉှိ ဂမ္ဘီရံ၊ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ ပန တတော ဂမ္ဘီရတရန္တိ တတ္ထ ဝဝတ္ထာနံ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ တတောပိ ဂမ္ဘီရတရန္တိ တတ္ထာပိ ဝဝတ္ထာနံ နတ္ထိ၊ ဣတော ပနညံ ဂမ္ဘီရတရံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဂမ္ဘီရာ ဝါတိ ဝဝတ္ထာနံ လဗ္ဘတိ. တထာ ဒုဒ္ဒသာဝ ဒုရနုဗောဓာ ဝါတိ သဗ္ဗံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကတမေ စ တေ ဘိက္ခဝေတိ အယံ ပန တေသံ ဓမ္မာနံ ကထေတုကမျတာ ပုစ္ဆာ. သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာတိအာဒိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနံ. ကသ္မာ ပနေတံ ဧဝံ အာရဒ္ဓန္တိ စေ? ဗုဒ္ဓါနဉှိ စတ္တာရိ ဌာနာနိ ပတွာ ဂဇ္ဇိတံ မဟန္တံ ဟောတိ၊ ဉာဏံ အနုပဝိသတိ၊ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ မဟန္တဘာဝေါ ပညာယတိ၊ ဒေသနာ ဂမ္ဘီရာ ဟောတိ၊ တိလက္ခဏာဟတာ၊ သုညတာပဋိသံယုတ္တာ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဝိနယပညတ္တိံ၊ ဘူမန္တရံ၊ ပစ္စယာကာရံ၊ သမယန္တရန္တိ. တသ္မာ – ‘‘ဣဒံ လဟုကံ၊ ဣဒံ ဂရုကံ၊ ဣဒံ သတေကိစ္ဆံ၊ ဣဒံ အတေကိစ္ဆံ၊ အယံ အာပတ္တိ၊ အယံ အနာပတ္တိ၊ အယံ ဆေဇ္ဇဂါမိနီ၊ အယံ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ၊ အယံ ဒေသနာဂါမိနီ၊ အယံ လောကဝဇ္ဇာ၊ အယံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာ၊ ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ဣဒံ ပညပေတဗ္ဗ’’န္တိ ယံ ဧဝံ ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိံ သိက္ခာပဒပညာပနံ နာမ၊ တတ္ထ အညေသံ ထာမော ဝါ ဗလံ ဝါ နတ္ထိ၊ အဝိသယော ဧသ အညေသံ၊ တထာဂတဿေဝ ဝိသယော. ဣတိ ဝိနယပညတ္တိံ ပတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ဂဇ္ဇိတံ မဟန္တံ ဟောတိ၊ ဉာဏံ အနုပဝိသတိ။ပေ။ သုညတာပဋိသံယုတ္တာတိ.

တထာ ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ နာမ။ပေ။ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ နာမ၊ ပဉ္စ ခန္ဓာ နာမ၊ ဒွါဒသ အာယတနာနိ နာမ၊ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော နာမ၊ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ နာမ၊ ဗာဝီသတိန္ဒြိယာနိ နာမ၊ နဝ ဟေတူ နာမ၊ စတ္တာရော အာဟာရာ နာမ၊ သတ္တ ဖဿာ နာမ၊ သတ္တ ဝေဒနာ နာမ၊ သတ္တ သညာ နာမ၊ သတ္တ စေတနာ နာမ၊ သတ္တ စိတ္တာနိ နာမ. ဧတေသု ဧတ္တကာ ကာမာဝစရာ ဓမ္မာ နာမ၊ ဧတ္တကာ ရူပါဝစရအရူပါဝစရပရိယာပန္နာ ဓမ္မာ နာမ၊ ဧတ္တကာ လောကိယာ ဓမ္မာ နာမ၊ ဧတ္တကာ လောကုတ္တရာ ဓမ္မာ နာမာတိ စတုဝီသတိသမန္တပဋ္ဌာနံ အနန္တနယံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဝိဘဇိတွာ ကထေတုံ အညေသံ ထာမော ဝါ ဗလံ ဝါ နတ္ထိ၊ အဝိသယော ဧသ အညေသံ၊ တထာဂတဿေဝ ဝိသယော. ဣတိ ဘူမန္တရပရိစ္ဆေဒံ ပတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ဂဇ္ဇိတံ မဟန္တံ ဟောတိ၊ ဉာဏံ အနုပဝိသတိ။ပေ။ သုညတာပဋိသံယုတ္တာတိ.

တထာ အယံ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ နဝဟာကာရေဟိ ပစ္စယော ဟောတိ၊ ဥပ္ပါဒေါ ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ ပဝတ္တံ ဟုတွာ၊ နိမိတ္တံ၊ အာယူဟနံ၊ သံယောဂေါ၊ ပလိဗောဓော၊ သမုဒယော၊ ဟေတု၊ ပစ္စယော ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တထာ သင်္ခါရာဒယော ဝိညာဏာဒီနံ. ယထာဟ – ‘‘ကထံ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ? အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိ စ ပဝတ္တဋ္ဌိတိ စ၊ နိမိတ္တဋ္ဌိတိ စ၊ အာယူဟနဋ္ဌိတိ စ၊ သံယောဂဋ္ဌိတိ စ၊ ပလိဗောဓဋ္ဌိတိ စ၊ သမုဒယဋ္ဌိတိ စ၊ ဟေတုဋ္ဌိတိ စ၊ ပစ္စယဋ္ဌိတိ စ၊ ဣမေဟိ နဝဟာကာရေဟိ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယော၊ သင်္ခါရာ ပစ္စယသမုပ္ပန္နာ၊ ဥဘောပေတေ ဓမ္မာ ပစ္စယသမုပ္ပန္နာတိ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ. အတီတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ၊ အနာဂတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိ စ။ပေ။ ဇာတိ ဇရာမရဏဿ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိ စ။ပေ။ ပစ္စယဋ္ဌိတိ စ၊ ဣမေဟိ နဝဟာကာရေဟိ ဇာတိ ပစ္စယော၊ ဇရာမရဏံ ပစ္စယသမုပ္ပန္နံ၊ ဥဘောပေတေ ဓမ္မာ ပစ္စယသမုပ္ပန္နာတိ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၄၅). ဧဝမိမံ တဿ တဿ ဓမ္မဿ တထာ တထာ ပစ္စယဘာဝေန ပဝတ္တံ တိဝဋ္ဋံ တိယဒ္ဓံ တိသန္ဓိံ စတုသင်္ခေပံ ဝီသတာကာရံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဝိဘဇိတွာ ကထေတုံ အညေသံ ထာမော ဝါ ဗလံ ဝါ နတ္ထိ၊ အဝိသယော ဧသ အညေသံ၊ တထာဂတဿေဝ ဝိသယော၊ ဣတိ ပစ္စယာကာရံ ပတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ဂဇ္ဇိတံ မဟန္တံ ဟောတိ၊ ဉာဏံ အနုပဝိသတိ။ပေ။ သုညတာပဋိသံယုတ္တာတိ.

တထာ စတ္တာရော ဇနာ သဿတဝါဒါ နာမ၊ စတ္တာရော ဧကစ္စသဿတဝါဒါ၊ စတ္တာရော အန္တာနန္တိကာ၊ စတ္တာရော အမရာဝိက္ခေပိကာ၊ ဒွေ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကာ၊ သောဠသ သညီဝါဒါ၊ အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ၊ အဋ္ဌ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ၊ သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ၊ ပဉ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါ နာမ. တေ ဣဒံ နိဿာယ ဣဒံ ဂဏှန္တီတိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဘိန္ဒိတွာ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂုမ္ဗံ ကတွာ ကထေတုံ အညေသံ ထာမော ဝါ ဗလံ ဝါ နတ္ထိ၊ အဝိသယော ဧသ အညေသံ၊ တထာဂတဿေဝ ဝိသယော. ဣတိ သမယန္တရံ ပတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ဂဇ္ဇိတံ မဟန္တံ ဟောတိ၊ ဉာဏံ အနုပဝိသတိ၊ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ မဟန္တတာ ပညာယတိ၊ ဒေသနာ ဂမ္ဘီရာ ဟောတိ၊ တိလက္ခဏာဟတာ၊ သုညတာပဋိသံယုတ္တာတိ.

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ သမယန္တရံ လဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ မဟန္တဘာဝဒဿနတ္ထံ ဒေသနာယ စ သုညတာပကာသနဝိဘာဝနတ္ထံ သမယန္တရံ အနုပဝိသန္တော ဓမ္မရာဇာ – ‘‘သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဧဝံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနံ အာရဘိ.

၂၉. တတ္ထ သန္တီတိ အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇန္တိ ဥပလဗ္ဘန္တိ. ဘိက္ခဝေတိ အာလပနဝစနံ. ဧကေတိ ဧကစ္စေ. သမဏဗြာဟ္မဏာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတဘာဝေန သမဏာ၊ ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏာ. လောကေန ဝါ သမဏာတိ စ ဗြာဟ္မဏာတိ စ ဧဝံ သမ္မတာ. ပုဗ္ဗန္တံ ကပ္ပေတွာ ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှန္တီတိ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ. ပုဗ္ဗန္တကပ္ပေါ ဝါ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ. တတ္ထ အန္တောတိ အယံ သဒ္ဒေါ အန္တအဗ္ဘန္တရမရိယာဒလာမကပရဘာဂကောဋ္ဌာသေသု ဒိဿတိ. ‘‘အန္တပူရော ဥဒရပူရော’’တိအာဒီသု ဟိ အန္တေ အန္တသဒ္ဒေါ. ‘‘စရန္တိ လောကေ ပရိဝါရဆန္နာ အန္တော အသုဒ္ဓါ ဗဟိ သောဘမာနာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၂၂) အဗ္ဘန္တရေ. ‘‘ကာယဗန္ဓနဿ အန္တော ဇီရတိ (စူဠဝ. ၂၇၈). ‘‘သာ ဟရိတန္တံ ဝါ ပန္ထန္တံ ဝါ သေလန္တံ ဝါ ဥဒကန္တံ ဝါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၀၄) မရိယာဒါယံ. ‘‘အန္တမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇီဝိကာနံ ယဒိဒံ ပိဏ္ဍောလျ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၈၀) လာမကေ. ‘‘ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၅၁) ပရဘာဂေ. သဗ္ဗပစ္စယသင်္ခယော ဟိ ဒုက္ခဿ ပရဘာဂေါ ကောဋီတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘သက္ကာယော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဧကော အန္တော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၆.၆၁) ကောဋ္ဌာသေ. သွာယံ ဣဓာပိ ကောဋ္ဌာသေ ဝတ္တတိ.

ကပ္ပသဒ္ဒေါပိ – ‘‘တိဋ္ဌတု၊ ဘန္တေ ဘဂဝါ ကပ္ပံ’’ (ဒီ. နိ. ၂.၁၆၇)၊ ‘‘အတ္ထိ ကပ္ပေါ နိပဇ္ဇိတုံ’’ (အ. နိ. ၈.၈၀)၊ ‘‘ကပ္ပကတေန အကပ္ပကတံ သံသိဗ္ဗိတံ ဟောတီ’’တိ၊ (ပါစိ. ၃၇၁) ဧဝံ အာယုကပ္ပလေသကပ္ပဝိနယကပ္ပါဒီသု သမ္ဗဟုလေသု အတ္ထေသု ဝတ္တတိ. ဣဓ တဏှာဒိဋ္ဌီသု ဝတ္တတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ကပ္ပါတိ ဒွေ ကပ္ပါ၊ တဏှာကပ္ပေါ စ ဒိဋ္ဌိကပ္ပေါ စာ’’တိ (မဟာနိ. ၂၈). တသ္မာ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အတီတံ ခန္ဓကောဋ္ဌာသံ ကပ္ပေတွာ ပကပ္ပေတွာ ဌိတာတိ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေသံ ဧဝံ ပုဗ္ဗန္တံ ကပ္ပေတွာ ဌိတာနံ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ပုဗ္ဗန္တမေဝ အနုဂတာ ဒိဋ္ဌီတိ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိနော. တေ ဧဝံဒိဋ္ဌိနော တံ ပုဗ္ဗန္တံ အာရဗ္ဘ အာဂမ္မ ပဋိစ္စ အညမ္ပိ ဇနံ ဒိဋ္ဌိဂတိကံ ကရောန္တာ အနေကဝိဟိတာနိ အဓိမုတ္တိပဒါနိ အဘိဝဒန္တိ အဋ္ဌာရသဟိ ဝတ္ထူဟိ.

တတ္ထ အနေကဝိဟိတာနီတိ အနေကဝိဓာနိ. အဓိမုတ္တိပဒါနီတိ အဓိဝစနပဒါနိ. အထ ဝါ ဘူတံ အတ္ထံ အဘိဘဝိတွာ ယထာသဘာဝတော အဂ္ဂဟေတွာ ပဝတ္တနတော အဓိမုတ္တိယောတိ ဒိဋ္ဌိယော ဝုစ္စန္တိ. အဓိမုတ္တီနံ ပဒါနိ အဓိမုတ္တိပဒါနိ၊ ဒိဋ္ဌိဒီပကာနိ ဝစနာနီတိ အတ္ထော. အဋ္ဌာရသဟိ ဝတ္ထူဟီတိ အဋ္ဌာရသဟိ ကာရဏေဟိ.

၃၀. ဣဒါနိ ယေဟိ အဋ္ဌာရသဟိ ဝတ္ထူဟိ အဘိဝဒန္တိ၊ တေသံ ကထေတုကမျတာယ ပုစ္ဆာယ ‘‘တေ စ ခေါ ဘောန္တော’’တိအာဒိနာ နယေန ပုစ္ဆိတွာ တာနိ ဝတ္ထူနိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ၊ ဒိဋ္ဌိဂတဿေတံ အဓိဝစနံ. သဿတော ဝါဒေါ ဧတေသန္တိ သဿတဝါဒါ၊ သဿတဒိဋ္ဌိနောတိ အတ္ထော. ဧတေနေဝ နယေန ဣတော ပရေသမ္ပိ ဧဝရူပါနံ ပဒါနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သဿတံ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စာတိ ရူပါဒီသု အညတရံ အတ္တာတိ စ လောကောတိ စ ဂဟေတွာ တံ သဿတံ အမရံ နိစ္စံ ဓုဝံ ပညပေန္တိ. ယထာဟ – ‘‘ရူပံ အတ္တာ စေဝ လောကော စ သဿတော စာတိ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေန္တိ တထာ ဝေဒနံ၊ သညံ၊ သင်္ခါရေ၊ ဝိညာဏံ အတ္တာ စေဝ လောကော စ သဿတော စာတိ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေန္တီ’’တိ.

၃၁. အာတပ္ပမနွာယာတိအာဒီသု ဝီရိယံ ကိလေသာနံ အာတာပနဘာဝေန အာတပ္ပန္တိ ဝုတ္တံ. တဒေဝ ပဒဟနဝသေန ပဓာနံ. ပုနပ္ပုနံ ယုတ္တဝသေန အနုယောဂေါတိ. ဧဝံ တိပ္ပဘေဒံ ဝီရိယံ အနွာယ အာဂမ္မ ပဋိစ္စာတိ အတ္ထော. အပ္ပမာဒေါ ဝုစ္စတိ သတိယာ အဝိပ္ပဝါသော. သမ္မာ မနသိကာရောတိ ဥပါယမနသိကာရော၊ ပထမနသိကာရော၊ အတ္ထတော ဉာဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယသ္မိဉှိ မနသိကာရေ ဌိတဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ ဉာဏံ ဣဇ္ဈတိ၊ အယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ မနသိကာရောတိ အဓိပ္ပေတော. တသ္မာ ဝီရိယဉ္စ သတိဉ္စ ဉာဏဉ္စ အာဂမ္မာတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော. တထာရူပန္တိ တထာဇာတိကံ. စေတောသမာဓိန္တိ စိတ္တသမာဓိံ. ဖုသတီတိ ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတိ. ယထာ သမာဟိတေ စိတ္တေတိ ယေန သမာဓိနာ သမ္မာ အာဟိတေ သုဋ္ဌု ဌပိတေ စိတ္တမှိ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိအာဒီနံ အတ္ထော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တော.

သော ဧဝမာဟာတိ သော ဧဝံ ဈာနာနုဘာဝသမ္ပန္နော ဟုတွာ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဧဝံ ဝဒတိ. ဝဉ္ဈောတိ ဝဉ္ဈပသုဝဉ္ဈတာလာဒယော ဝိယ အဖလော ကဿစိ အဇနကောတိ. ဧတေန ‘‘အတ္တာ’’တိ စ ‘‘လောကော’’တိ စ ဂဟိတာနံ ဈာနာဒီနံ ရူပါဒိဇနကဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. ပဗ္ဗတကူဋံ ဝိယ ဌိတောတိ ကူဋဋ္ဌော. ဧသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတောတိ ဧသိကဋ္ဌာယီ ဝိယ ဟုတွာ ဌိတောတိ ဧသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတော. ယထာ သုနိခါတော ဧသိကတ္ထမ္ဘော နိစ္စလော တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ ဌိတောတိ အတ္ထော. ဥဘယေနပိ လောကဿ ဝိနာသာဘာဝံ ဒီပေတိ. ကေစိ ပန ဤသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတောတိ ပါဠိံ ဝတွာ မုဉ္ဇေ ဤသိကာ ဝိယ ဌိတောတိ ဝဒန္တိ. တတြာယမဓိပ္ပါယော – ယဒိဒံ ဇာယတီတိ ဝုစ္စတိ၊ တံ မုဉ္ဇတော ဤသိကာ ဝိယ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ နိက္ခမတိ. ယသ္မာ စ ဤသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတော၊ တသ္မာ တေဝ သတ္တာ သန္ဓာဝန္တိ၊ ဣတော အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော.

သံသရန္တီတိ အပရာပရံ သဉ္စရန္တိ. စဝန္တီတိ ဧဝံ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. တထာ ဥပပဇ္ဇန္တီတိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ပုဗ္ဗေ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ တေ စ သတ္တာ သန္ဓာဝန္တီတိအာဒိနာ ဝစနေန အယံ ဒိဋ္ဌိဂတိကော အတ္တနာယေဝ အတ္တနော ဝါဒံ ဘိန္ဒတိ၊ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဒဿနံ နာမ န နိဗဒ္ဓံ၊ ထုသရာသိမှိ နိခါတခါဏု ဝိယ စဉ္စလံ၊ ဥမ္မတ္တကပစ္ဆိယံ ပူဝခဏ္ဍဂူထဂေါမယာဒီနိ ဝိယ စေတ္ထ သုန္ဒရမ္ပိ အသုန္ဒရမ္ပိ ဟောတိ ယေဝါတိ ဝုတ္တံ. အတ္ထိတွေဝ သဿတိသမန္တိ ဧတ္ထ သဿတီတိ နိစ္စံ ဝိဇ္ဇမာနတာယ မဟာပထဝိံဝ မညတိ၊ တထာ သိနေရုပဗ္ဗတစန္ဒိမသူရိယေ. တတော တေဟိ သမံ အတ္တာနံ မညမာနာ အတ္ထိ တွေဝ သဿတိသမန္တိ ဝဒန္တိ.

ဣဒါနိ သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာတိအာဒိကာယ ပဋိညာယ သာဓနတ္ထံ ဟေတုံ ဒဿေန္တော ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု? အဟဉှိ အာတပ္ပမနွာယာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣမိနာမဟံ ဧတံ ဇာနာမီတိ ဣမိနာ ဝိသေသာဓိဂမေန အဟံ ဧတံ ပစ္စက္ခတော ဇာနာမိ၊ န ကေဝလံ သဒ္ဓါမတ္တကေနေဝ ဝဒါမီတိ ဒဿေတိ၊ မကာရော ပနေတ္ထ ပဒသန္ဓိကရဏတ္ထံ ဝုတ္တော. ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမံ ဌာနန္တိ စတူဟိ ဝတ္ထူဟီတိ ဝတ္ထုသဒ္ဒေန ဝုတ္တေသု စတူသု ဌာနေသု ဣဒံ ပဌမံ ဌာနံ၊ ဣဒံ ဇာတိသတသဟဿမတ္တာနုဿရဏံ ပဌမံ ကာရဏန္တိ အတ္ထော.

၃၂-၃၃. ဥပရိ ဝါရဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ကေဝလဉှိ အယံ ဝါရော အနေကဇာတိသတသဟဿာနုဿရဏဝသေန ဝုတ္တော. ဣတရေ ဒသစတ္တာလီသသံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပါနုဿရဏဝသေန. မန္ဒပညော ဟိ တိတ္ထိယော အနေကဇာတိသတသဟဿမတ္တံ အနုဿရတိ၊ မဇ္ဈိမပညော ဒသသံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပါနိ၊ တိက္ခပညော စတ္တာလီသံ၊ န တတော ဥဒ္ဓံ.

၃၄. စတုတ္ထဝါရေ တက္ကယတီတိ တက္ကီ၊ တက္ကော ဝါ အဿ အတ္ထီတိ တက္ကီ. တက္ကေတွာ ဝိတက္ကေတွာ ဒိဋ္ဌိဂါဟိနော ဧတံ အဓိဝစနံ. ဝီမံသာယ သမန္နာဂတောတိ ဝီမံသီ. ဝီမံသာ နာမ တုလနာ ရုစ္စနာ ခမနာ. ယထာ ဟိ ပုရိသော ယဋ္ဌိယာ ဥဒကံ ဝီမံသိတွာ ဩတရတိ၊ ဧဝမေဝ ယော တုလယိတွာ ရုစ္စိတွာ ခမာပေတွာ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ၊ သော ‘‘ဝီမံသီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တက္ကပရိယာဟတန္တိ တက္ကေန ပရိယာဟတံ၊ တေန တေန ပရိယာယေန တက္ကေတွာတိ အတ္ထော. ဝီမံသာနုစရိတန္တိ တာယ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဝီမံသာယ အနုစရိတံ. သယံပဋိဘာနန္တိ အတ္တနော ပဋိဘာနမတ္တသဉ္ဇာတံ. ဧဝမာဟာတိ သဿတဒိဋ္ဌိံ ဂဟေတွာ ဧဝံ ဝဒတိ.

တတ္ထ စတုဗ္ဗိဓော တက္ကီ – အနုဿုတိကော၊ ဇာတိဿရော၊ လာဘီ၊ သုဒ္ဓတက္ကိကောတိ. တတ္ထ ယော ‘‘ဝေဿန္တရော နာမ ရာဇာ အဟောသီ’’တိအာဒီနိ သုတွာ ‘‘တေန ဟိ ယဒိ ဝေဿန္တရောဝ ဘဂဝါ၊ သဿတော အတ္တာ’’တိ တက္ကယန္တော ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ၊ အယံ အနုဿုတိကော နာမ. ဒွေ တိဿော ဇာတိယော သရိတွာ – ‘‘အဟမေဝ ပုဗ္ဗေ အသုကသ္မိံ နာမ အဟောသိံ၊ တသ္မာ သဿတော အတ္တာ’’တိ တက္ကယန္တော ဇာတိဿရတက္ကိကော နာမ. ယော ပန လာဘိတာယ ‘‘ယထာ မေ ဣဒါနိ အတ္တာ သုခီ ဟောတိ၊ အတီတေပိ ဧဝံ အဟောသိ၊ အနာဂတေပိ ဘဝိဿတီ’’တိ တက္ကယိတွာ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ၊ အယံ လာဘီတက္ကိကော နာမ. ‘‘ဧဝံ သတိ ဣဒံ ဟောတီ’’တိ တက္ကမတ္တေနေဝ ဂဏှန္တော ပန သုဒ္ဓတက္ကိကော နာမ.

၃၅. ဧတေသံ ဝါ အညတရေနာတိ ဧတေသံယေဝ စတုန္နံ ဝတ္ထူနံ အညတရေန ဧကေန ဝါ ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ. နတ္ထိ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါတိ ဣမေဟိ ပန ဝတ္ထူဟိ ဗဟိ အညံ ဧကံ ကာရဏမ္ပိ သဿတပညတ္တိယာ နတ္ထီတိ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သီဟနာဒံ နဒတိ.

၃၆. တယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ပဇာနာတီတိ ဘိက္ခဝေ၊ တံ ဣဒံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဒိဋ္ဌိဂတံ တထာဂတော နာနပ္ပကာရတော ဇာနာတိ. တတော တံ ပဇာနနာကာရံ ဒဿေန္တော ဣမေ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိယောဝ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ နာမ. အပိ စ ဒိဋ္ဌီနံ ကာရဏမ္ပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနမေဝ. ယထာဟ ‘‘ကတမာနိ အဋ္ဌ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာနိ? ခန္ဓာပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ၊ အဝိဇ္ဇာပိ၊ ဖဿောပိ၊ သညာပိ၊ ဝိတက္ကောပိ၊ အယောနိသောမနသိကာရောပိ၊ ပါပမိတ္တောပိ၊ ပရတောဃောသောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာန’’န္တိ. ‘‘ခန္ဓာ ဟေတု၊ ခန္ဓာ ပစ္စယော ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ဥပါဒါယ သမုဋ္ဌာနဋ္ဌေန၊ ဧဝံ ခန္ဓာပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. အဝိဇ္ဇာ ဟေတု။ပေ။ ပါပမိတ္တော ဟေတု. ပရတောဃောသော ဟေတု၊ ပရတောဃောသော ပစ္စယော ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ဥပါဒါယ သမုဋ္ဌာနဋ္ဌေန၊ ဧဝံ ပရတောဃောသောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာန’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၂၄). ဧဝံဂဟိတာတိ ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတာ တာဝ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ – ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ ဧဝံဂဟိတာ အာဒိန္နာ၊ ပဝတ္တိတာတိ အတ္ထော. ဧဝံပရာမဋ္ဌာတိ နိရာသင်္ကစိတ္တတာယ ပုနပ္ပုနံ အာမဋ္ဌာ ပရာမဋ္ဌာ၊ ‘ဣဒမေဝ သစ္စံ၊ မောဃမည’န္တိ ပရိနိဋ္ဌာပိတာ. ကာရဏသင်္ခါတာ ပန ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ ယထာ ဂယှမာနာ ဒိဋ္ဌိယော သမုဋ္ဌာပေန္တိ၊ ဧဝံ အာရမ္မဏဝသေန စ ပဝတ္တနဝသေန စ အာသေဝနဝသေန စ ဂဟိတာ. အနာဒီနဝဒဿိတာယ ပုနပ္ပုနံ ဂဟဏဝသေန ပရာမဋ္ဌာ. ဧဝံဂတိကာတိ ဧဝံ နိရယတိရစ္ဆာနပေတ္တိဝိသယဂတိကာနံ အညတရဂတိကာ. ဧဝံ အဘိသမ္ပရာယာတိ ဣဒံ ပုရိမပဒဿေဝ ဝေဝစနံ၊ ဧဝံဝိဓပရလောကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

တဉ္စ တထာဂတော ပဇာနာတီတိ န ကေဝလဉ္စ တထာဂတော သကာရဏံ သဂတိကံ ဒိဋ္ဌိဂတမေဝ ပဇာနာတိ၊ အထ ခေါ တဉ္စ သဗ္ဗံ ပဇာနာတိ၊ တတော စ ဥတ္တရိတရံ သီလဉ္စေဝ သမာဓိဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ ပဇာနာတိ. တဉ္စ ပဇာနနံ န ပရာမသတီတိ တဉ္စ ဧဝံဝိဓံ အနုတ္တရံ ဝိသေသံ ပဇာနန္တောပိ အဟံ ပဇာနာမီတိ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနပရာမာသဝသေန တဉ္စ န ပရာမသတိ. အပရာမသတော စဿ ပစ္စတ္တညေဝ နိဗ္ဗုတိ ဝိဒိတာတိ ဧဝံ အပရာမသတော စဿ အပရာမာသပစ္စယာ သယမေဝ အတ္တနာယေဝ တေသံ ပရာမာသကိလေသာနံ နိဗ္ဗုတိ ဝိဒိတာ. ပါကဋံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတဿ နိဗ္ဗာနန္တိ ဒဿေတိ.

ဣဒါနိ ယထာပဋိပန္နေန တထာဂတေန သာ နိဗ္ဗုတိ အဓိဂတာ၊ တံ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတုံ ယာသု ဝေဒနာသု ရတ္တာ တိတ္ထိယာ ‘‘ဣဓ သုခိနော ဘဝိဿာမ၊ ဧတ္ထ သုခိနော ဘဝိဿာမာ’’တိ ဒိဋ္ဌိဂဟနံ ပဝိသန္တိ၊ တာသံယေဝ ဝေဒနာနံ ဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခန္တော ဝေဒနာနံ သမုဒယဉ္စာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ဝေဒနာသမုဒယောတိ ပစ္စယသမုဒယဋ္ဌေန ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿတိ၊ တဏှာသမုဒယာ ဝေဒနာသမုဒယောတိ ပစ္စယသမုဒယဋ္ဌေန ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿတိ၊ ကမ္မသမုဒယာ ဝေဒနာသမုဒယောတိ ပစ္စယသမုဒယဋ္ဌေန ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿတိ၊ ဖဿသမုဒယာ ဝေဒနာသမုဒယောတိ ပစ္စယသမုဒယဋ္ဌေန ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿတိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၀). နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿတီ’’တိ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ လက္ခဏာနံ ဝသေန ဝေဒနာနံ သမုဒယံ ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာ၊ ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓောတိ ပစ္စယနိရောဓဋ္ဌေန ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဝယံ ပဿတိ၊ တဏှာနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓောတိ ပစ္စယနိရောဓဋ္ဌေန ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဝယံ ပဿတိ၊ ကမ္မနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓောတိ ပစ္စယနိရောဓဋ္ဌေန ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဝယံ ပဿတိ၊ ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓောတိ ပစ္စယနိရောဓဋ္ဌေန ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဝယံ ပဿတိ. ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ဝယံ ပဿတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၀) ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ လက္ခဏာနံ ဝသေန ဝေဒနာနံ အတ္ထင်္ဂမံ ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာ၊ ‘‘ယံ ဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ၊ အယံ ဝေဒနာယ အဿာဒေါ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၂၆) ဧဝံ အဿာဒဉ္စ ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာ၊ ‘‘ယံ ဝေဒနာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ၊ အယံ ဝေဒနာယ အာဒီနဝေါ’’တိ ဧဝံ အာဒီနဝဉ္စ ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာ၊ ‘‘ယော ဝေဒနာယ ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ၊ ဣဒံ ဝေဒနာယ နိဿရဏ’’န္တိ ဧဝံ နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာ ဝိဂတဆန္ဒရာဂတာယ အနုပါဒါနော အနုပါဒါဝိမုတ္တော၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော၊ ယသ္မိံ ဥပါဒါနေ သတိ ကိဉ္စိ ဥပါဒိယေယျ၊ ဥပါဒိန္နတ္တာ စ ခန္ဓော ဘဝေယျ၊ တဿ အဘာဝါ ကိဉ္စိ ဓမ္မံ အနုပါဒိယိတွာဝ ဝိမုတ္တော ဘိက္ခဝေ တထာဂတောတိ.

၃၇. ဣမေ ခေါ တေ၊ ဘိက္ခဝေတိ ယေ တေ အဟံ – ‘‘ကတမေ၊ စ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ ဂမ္ဘီရာ’’တိ အပုစ္ဆိံ၊ ‘‘ဣမေ ခေါ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဉ္စ တထာဂတော ပဇာနာတိ တတော စ ဥတ္တရိတရံ ပဇာနာတီ’’တိ ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ သဗ္ဗညုတညာဏဓမ္မာ ဂမ္ဘီရာ ဒုဒ္ဒသာ။ပေ။ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယေဟိ တထာဂတဿ နေဝ ပုထုဇ္ဇနော၊ န သောတာပန္နာဒီသု အညတရော ဝဏ္ဏံ ယထာဘူတံ ဝတ္တုံ သက္ကောတိ၊ အထ ခေါ တထာဂတောဝ ယထာဘူတံ ဝဏ္ဏံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျာတိ ဧဝံ ပုစ္ဆမာနေနာပိ သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ ပုဋ္ဌံ၊ နိယျာတေန္တေနာပိ တဒေဝ နိယျာတိတံ၊ အန္တရာ ပန ဒိဋ္ဌိယော ဝိဘတ္တာတိ.

ပဌမဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.