၁. ပစ္စယစတုက္ကံ

တတ္ထ ယဒေတံ သဗ္ဗပဌမေ အဝိဇ္ဇာမူလကေ နယေ ပစ္စယစတုက္ကံ၊ တသ္မိံ ပဌမော နာမရူပဋ္ဌာနေ နာမဿ၊ သဠာယတနဋ္ဌာနေ ဆဋ္ဌာယတနဿ စ ဝုတ္တတ္တာ အပရိပုဏ္ဏအင်္ဂဒွယယုတ္တော ဒွါဒသင်္ဂိကဝါရော နာမ. ဒုတိယော နာမရူပဋ္ဌာနေ နာမဿေဝ၊ သဠာယတနဋ္ဌာနေ စ န ကဿစိ ဝုတ္တတ္တာ အပရိပုဏ္ဏဧကင်္ဂယုတ္တော ဧကာဒသင်္ဂိကဝါရော နာမ. တတိယော သဠာယတနဋ္ဌာနေ ဆဋ္ဌာယတနဿ ဝုတ္တတ္တာ ပရိပုဏ္ဏဧကင်္ဂယုတ္တော ဒွါဒသင်္ဂိကဝါရော နာမ. စတုတ္ထော ပန ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသင်္ဂိကောယေဝ.

တတ္ထ သိယာ – အယမ္ပိ ဆဋ္ဌာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ ဝုတ္တတ္တာ အပရိပုဏ္ဏေကင်္ဂယုတ္တောယေဝါတိ? န၊ တဿ အနင်္ဂတ္တာ. ဖဿောယေဝ ဟေတ္ထ အင်္ဂံ၊ န ဆဋ္ဌာယတနံ. တသ္မာ တဿ အနင်္ဂတ္တာ နာယံ အပရိပုဏ္ဏေကင်္ဂယုတ္တောတိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ပဌမော သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဋ္ဌေန၊ ဒုတိယော ပစ္စယဝိသေသဋ္ဌေန၊ တတိယော ဂဗ္ဘသေယျကသတ္တာနံ ဝသေန၊ စတုတ္ထော ဩပပါတိကသတ္တာနံ ဝသေန ဂဟိတော. တထာ ပဌမော သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဋ္ဌေန၊ ဒုတိယော ပစ္စယဝိသေသဋ္ဌေန၊ တတိယော အပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန၊ စတုတ္ထော ပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန ဂဟိတော. တထာ ပဌမော သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဋ္ဌေန၊ ဒုတိယော မဟာနိဒါနသုတ္တန္တဝသေန (ဒီ. နိ. ၂.၉၅ အာဒယော)၊ တတိယော ရူပဘဝဝသေန၊ စတုတ္ထော ကာမဘဝဝသေန ဂဟိတော’’တိ.

တတ္ထ ပဌမော ဣမေသု ဒုတိယာဒီသု တီသု ဝါရေသု န ကတ္ထစိ န ပဝိသတီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကောတိ ဝုတ္တော. သေသာနံ ဝိသေသော ပရတော အာဝိဘဝိဿတိ. တဿာဝိဘာဝတ္ထံ –

ယံ ယတ္ထ အညထာ ဝုတ္တံ၊ အဝုတ္တဉ္စာပိ ယံ ယဟိံ၊

ယံ ယထာ ပစ္စယော ယဿ၊ တံ သဗ္ဗမုပလက္ခယေ.

တတြာယံ နယော – အဝိသေသေန တာဝ စတူသုပိ ဧတေသု သုတ္တန္တဘာဇနိယေ ဝိယ သင်္ခါရာတိ အဝတွာ သင်္ခါရောတိ ဝုတ္တံ၊ တံ ကသ္မာတိ? ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ. တတြ ဟိ နာနာစိတ္တက္ခဏိကော ပစ္စယာကာရော ဝိဘတ္တော. ဣဓ ဧကစိတ္တက္ခဏိကော အာရဒ္ဓေါ. ဧကစိတ္တက္ခဏေ စ ဗဟူ စေတနာ န သန္တီတိ သင်္ခါရာတိ အဝတွာ သင်္ခါရောတိ ဝုတ္တံ.

ပဌမဝါရေ ပနေတ္ထ ဧကစိတ္တက္ခဏပရိယာပန္နဓမ္မသင်္ဂဟဏတော သဗ္ဗဋ္ဌာနသာဓာရဏတော စ ရူပံ ဆဍ္ဍေတွာ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမ’’န္တွေဝ ဝုတ္တံ. တဉှိ ဧကစိတ္တက္ခဏပရိယာပန္နံ သဗ္ဗဋ္ဌာနသာဓာရဏဉ္စ၊ န ကတ္ထစိ ဝိညာဏပ္ပဝတ္တိဋ္ဌာနေ န ပဝတ္တတိ. ယသ္မာ စ ဧကစိတ္တက္ခဏပရိယာပန္နော ဧကောဝေတ္ထ ဖဿော၊ တသ္မာ တဿာနုရူပံ ပစ္စယဘူတံ အာယတနံ ဂဏှန္တော သဠာယတနဋ္ဌာနေ ‘‘နာမပစ္စယာ ဆဋ္ဌာယတန’’န္တိ ဧကံ မနာယတနံယေဝ အာဟ. တဉှိ ဧကဿ အကုသလဖဿဿ အနုရူပံ ပစ္စယဘူတံ. ကာမဉ္စေတံ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တံ၊ ဟေတုဖလဝိသေသဒဿနတ္ထံ ပန အင်္ဂပုဏ္ဏတ္ထဉ္စ ပုန ဣဓ ဂဟိတံ. တတြ ဟိ ဧတဿ ဝိသေသေန သင်္ခါရော ဟေတု၊ အဝိသေသေန နာမံ ဖလံ. ဣဓ ပနဿ အဝိသေသေန နာမံ ဟေတု၊ ဝိသေသေန ဖဿော ဖလန္တိ. သောကာဒယော ပန ယသ္မာ သဗ္ဗေ ဧကစိတ္တက္ခဏေ န သမ္ဘဝန္တိ၊ သဗ္ဗသ္မိဉ္စ စိတ္တပ္ပဝတ္တိဋ္ဌာနေ စေဝ စိတ္တေ စ န ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ န ဂဟိတာ. ဇာတိဇရာမရဏာနိ ပန အစိတ္တက္ခဏမတ္တာနိပိ သမာနာနိ စိတ္တက္ခဏေ အန္တောဂဓတ္တာ အင်္ဂပရိပူရဏတ္ထံ ဂဟိတာနိ. ဧဝံ တာဝေတ္ထ ‘ယံ အညထာ ဝုတ္တံ. ယဉ္စ အဝုတ္တံ’ တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ယံ ပနေတ္ထ ဣတော ပရေသု ဝါရေသု ဝုတ္တံ၊ တဿတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မိံ ယသ္မိံ ပန ဝါရေ ယော ယော ဝိသေသော အာဂတော၊ တံ တံ တတ္ထ တတ္ထေဝ ပကာသယိဿာမ.

‘ယံ ယထာ ပစ္စယော ယဿာ’တိ ဧတ္ထ ပန သင်္ခါရဿ အဝိဇ္ဇာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မသာဓာရဏေဟိ သဟဇာတအညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ ဆဟိ ဟေတုပစ္စယေန စာတိ သတ္တဓာ ပစ္စယော. တတ္ထ ယသ္မာ ပရတော ဟေတုစတုက္ကာဒီနိ တီဏိ စတုက္ကာနိ အဝိဂတသမ္ပယုတ္တအညမညပစ္စယဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တသ္မာ ဣဓ တာနိ အပနေတွာ အဝသေသာနံ ဝသေန အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရဿ စတုဓာ ပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

သင်္ခါရော ဝိညာဏဿ သာဓာရဏေဟိ ဆဟိ၊ ကမ္မာဟာရပစ္စယေဟိ စာတိ အဋ္ဌဓာ ပစ္စယော. ဣဓ ပန တေယေဝ တယော အပနေတွာ ပဉ္စဓာ. ဝိညာဏံ နာမဿ သာဓာရဏေဟိ ဆဟိ၊ ဣန္ဒြိယာဟာရာဓိပတီဟိ စာတိ နဝဓာ. ဣဓ ပန တယော အပနေတွာ ဆဓာ. နာမံ ဆဋ္ဌာယတနဿ သာဓာရဏေဟိ ဆဟိ. ကိဉ္စိ ပနေတ္ထ အဓိပတိပစ္စယေန၊ ကိဉ္စိ အာဟာရပစ္စယာဒီဟီတိ အနေကဓာ. ဣဓ ပန တေယေဝ တယော အပနေတွာ တိဓာ စတုဓာ ပဉ္စဓာ ဝါ. ဆဋ္ဌာယတနံ ဖဿဿ ယထာ ဝိညာဏံ နာမဿ. ဧဝံ ဖဿော ဝေဒနာယ သာဓာရဏေဟိ ဆဟိ အာဟာရပစ္စယေန စာတိ သတ္တဓာ. ဣဓ ပန တေယေဝ တယော အပနေတွာ စတုဓာ. ဝေဒနာ တဏှာယ သာဓာရဏေဟိ ဆဟိ ဈာနိန္ဒြိယပစ္စယေဟိ စာတိ အဋ္ဌဓာ. ဣဓ ပန တေယေဝ တယော အပနေတွာ ပဉ္စဓာ. တဏှာ ဥပါဒါနဿ၊ ယထာ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရဿ. ဧဝံ ဥပါဒါနံ ဘဝဿ သာဓာရဏေဟိ ဆဟိ မဂ္ဂပစ္စယေန စာတိ သတ္တဓာ. ဣဓ ပန တေယေဝ တယော အပနေတွာ စတုဓာ. ဘဝေါ ဇာတိယာ၊ ယသ္မာ ဇာတီတိ ဣဓ သင်္ခတလက္ခဏံ အဓိပ္ပေတံ၊ တသ္မာ ပရိယာယေန ဥပနိဿယပစ္စယေနေဝ ပစ္စယော. တထာ ဇာတိ ဇရာမရဏဿာတိ.

ယေ ပန ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ သဗ္ဗေသမ္ပိ သင်္ခါရာဒီနံ အဝိဇ္ဇာဒယော သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယာ ဟောန္တိ. သဟဇာတပစ္စယဝသေနေဝ ဟိ ပဌမဝါရော အာရဒ္ဓေါ’’တိ၊ တေ ဘဝါဒီနံ တထာ အဘာဝံ သေသပစ္စယာနဉ္စ သမ္ဘဝံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ. န ဟိ ဘဝေါ ဇာတိယာ သဟဇာတပစ္စယော ဟောတိ၊ န ဇာတိ ဇရာမရဏဿ. ယေ စေတေသံ သင်္ခရာဒီနံ အဝသေသာ ပစ္စယာ ဝုတ္တာ၊ တေပိ သမ္ဘဝန္တိယေဝ. တသ္မာ န သက္ကာ ဆဍ္ဍေတုန္တိ. ဧဝံ တာဝ ပဌမဝါရေ ယံ ယတ္ထ အညထာ ဝုတ္တံ၊ အဝုတ္တဉ္စာပိ ယံ ယဟိံ၊ ယဉ္စ ယထာ ယဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒုတိယဝါရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

အယံ ပန ဝိသေသော – ဒုတိယဝါရေ ‘‘နာမပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဝတွာ သဠာယတနဋ္ဌာနေ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ၊ တံ ကိမတ္ထန္တိ? ပစ္စယဝိသေသဒဿနတ္ထဉ္စေဝ မဟာနိဒါနဒေသနာသင်္ဂဟတ္ထဉ္စ. ဖဿဿ ဟိ န ကေဝလဉ္စ ဆဋ္ဌာယတနမေဝ ပစ္စယော၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒယော ပန တယော ခန္ဓာပိ ပစ္စယာယေဝ. မဟာနိဒါနသုတ္တန္တေ စဿ ‘‘အတ္ထိ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဖဿောတိ ဣတိ ပုဋ္ဌေန သတာ၊ အာနန္ဒ၊ အတ္ထီတိဿ ဝစနီယံ. ကိံ ပစ္စယာ ဖဿောတိ? ဣတိ စေ ဝဒေယျ၊ နာမပစ္စယာ ဖဿောတိ ဣစ္စဿ ဝစနီယ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၉၆). ဧဝံ သဠာယတနံ ဆဍ္ဍေတွာ ဧကာဒသင်္ဂိကော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဝုတ္တော. တသ္မာ ဣမဿ ပစ္စယဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ဣမိဿာ စ မဟာနိဒါနသုတ္တန္တဒေသနာယ ပရိဂ္ဂဟတ္ထံ ဒုတိယဝါရေ ‘‘နာမပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဝတွာ သဠာယတနဋ္ဌာနေ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တန္တိ. ဧသ တာဝ ဒုတိယဝါရေ ဝိသေသော.

တတိယဝါရေ ပန ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ အာဂတမေဝ စတုတ္ထမင်္ဂံ ဝုတ္တံ၊ တံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ ပစ္စယာကာရဿ ဣဓ အယုတ္တန္တိ စေ? တံ နာယုတ္တံ. ကသ္မာ? သကက္ခဏေ ပစ္စယဘာဝတော. သစေပိ ဟိ တတ္ထ ရူပံ စိတ္တက္ခဏတော ဥဒ္ဓံ တိဋ္ဌတိ၊ တထာပိဿ တံ ဝိညာဏံ သကက္ခဏေ ပစ္စယော ဟောတိ. ကထံ? ပုရေဇာတဿ တာဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ အညဿ ဝါ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန. ဝုတ္တဉ္စေတံ ‘‘ပစ္ဆာဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၁). သဟဇာတဿ ပန စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော. ယထာဟ ‘‘စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၈).

ယဒိ ဧဝံ၊ ပုရိမဝါရေသု ကသ္မာ ဧဝံ န ဝုတ္တန္တိ? ရူပပ္ပဝတ္တိဒေသံ သန္ဓာယ ဒေသိတတ္တာ. အယဉှိ ပစ္စယာကာရော ရူပပ္ပဝတ္တိဒေသေ ကာမဘဝေ ဂဗ္ဘသေယျကာနဉ္စေဝ အပရိပုဏ္ဏာယတနဩပပါတိကာနဉ္စ ရူပါဝစရဒေဝါနဉ္စ ဝသေန ဒေသိတော. တေနေဝေတ္ထ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိ အဝတွာ ဆဋ္ဌာယတနန္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နာမံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. ရူပံ ပန ဟဒယရူပံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံ ပနေတဿ ဆဋ္ဌာယတနဿ နိဿယပစ္စယေန စေဝ ပုရေဇာတပစ္စယေန စာတိ ဒွိဓာ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဧသ တတိယဝါရေ ဝိသေသော.

စတုတ္ထဝါရော ပန ယောနိဝသေန ဩပပါတိကာနံ၊ အာယတနဝသေန ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ၊ ဘဝဝသေန ကာမာဝစရသတ္တာနံ ဝသေန ဝုတ္တော. တေနေဝေတ္ထ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နာမံ ဆဋ္ဌာယတနဿ သဟဇာတာဒီဟိ၊ စက္ခာယတနာဒီနံ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန. ရူပေ ဟဒယရူပံ ဆဋ္ဌာယတနဿ နိဿယပစ္စယပုရေဇာတပစ္စယေဟိ၊ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ စက္ခာယတနာဒီနံ သဟဇာတနိဿယအတ္ထိအဝိဂတေဟိ. ယသ္မာ ပနေသ ဧကစိတ္တက္ခဏိကော ပစ္စယာကာရော၊ တသ္မာ ဧတ္ထ သဠာယတနပစ္စယာတိ အဝတွာ ‘‘ဆဋ္ဌာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဝုတ္တောတိ အယံ စတုတ္ထဝါရေ ဝိသေသော.

ဧဝမေတေသံ နာနာကရဏံ ဉတွာ ပုန သဗ္ဗေသွေဝ တေသု ဝိသေသေန ပဌမကာ ဒွေ ဝါရာ အရူပဘဝေ ပစ္စယာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အရူပဘဝသ္မိဉှိ ရူပေန အသမ္မိဿာနိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂါနိ ပဝတ္တန္တိ. တတိယော ရူပဘဝေ ပစ္စယာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တော. ရူပဘဝသ္မိဉှိ သတိပိ ရူပသမ္မိဿတ္တေ သဠာယတနံ န ပဝတ္တတိ. စတုတ္ထော ကာမဘဝေ ပစ္စယာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တော. ကာမဘဝသ္မိဉှိ သကလံ သဠာယတနံ ပဝတ္တတိ. တတိယော ဝါ ရူပဘဝေ စေဝ ကာမဘဝေ စ အပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ အကုသလပ္ပဝတ္တိက္ခဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. စတုတ္ထော ဝါ ကာမဘဝေ ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ. ပဌမော ဝါ သဗ္ဗတ္ထဂါမိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. သော ဟိ န ကတ္ထစိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိဒေသေ န ပဝတ္တတိ. ဒုတိယော ပစ္စယဝိသေသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. ဧကာဒသင်္ဂိကတ္တဉှေတ္ထ ဖဿဿ စ နာမပစ္စယတ္တံ ပစ္စယဝိသေသော. တတိယော ပုရိမယောနိဒွယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. ပုရိမာသု ဟိ ဒွီသု ယောနီသု သော သမ္ဘဝတိ၊ တတ္ထ သဒါ သဠာယတနဿ အသမ္ဘဝတော. စတုတ္ထော ပစ္ဆိမယောနိဒွယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. ပစ္ဆိမာသု ဟိ သော ဒွီသု ယောနီသု သမ္ဘဝတိ၊ တတ္ထ သဒါ သဠာယတနဿ သမ္ဘဝတောတိ.

ဧတ္တာဝတာ စ ယံ ဝုတ္တံ စတူသုပိ ဝါရေသု –

ယံ ယတ္ထ အညထာ ဝုတ္တံ၊ အဝုတ္တဉ္စာပိ ယံ ယဟိံ၊

ယံ ယထာ ပစ္စယော ယဿ၊ တံ သဗ္ဗမုပလက္ခယေတိ.

ဂါထာယ အတ္ထဒီပနာ ကတာ ဟောတိ.

ဧတေနေဝါနုသာရေန၊ သဗ္ဗမေတံ နယံ ဣတော၊

ဝိသေသော ယော စ တံ ဇညာ၊ စတုက္ကေသု ပရေသုပိ.