၁. ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသော

၂. ဣဒါနိ တေ ရူပက္ခန္ဓာဒယော ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ တတ္ထ ကတမော ရူပက္ခန္ဓောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု ပဉ္စသု ခန္ဓေသု. ကတမောတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. ရူပက္ခန္ဓောတိ ပုစ္ဆိတဓမ္မနိဒဿနံ. ဣဒါနိ တံ ဝိဘဇန္တော ယံ ကိဉ္စိ ရူပန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယံ ကိဉ္စီတိ အနဝသေသပရိယာဒါနံ. ရူပန္တိ အတိပ္ပသင်္ဂနိယမနံ. ဧဝံ ပဒဒွယေနာပိ ရူပဿ အနဝသေသပရိဂ္ဂဟော ကတော ဟောတိ.

တတ္ထ ကေနဋ္ဌေန ရူပန္တိ? ရုပ္ပနဋ္ဌေန ရူပံ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ကိဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ ဝဒေထ? ရုပ္ပတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တသ္မာ ရူပန္တိ ဝုစ္စတိ. ကေန ရုပ္ပတိ? သီတေနပိ ရုပ္ပတိ၊ ဥဏှေနပိ ရုပ္ပတိ၊ ဇိဃစ္ဆာယပိ ရုပ္ပတိ၊ ပိပါသာယပိ ရုပ္ပတိ၊ ဍံသမကသဝါတာတပသရိသပသမ္ဖဿေနပိ ရုပ္ပတိ. ရုပ္ပတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တသ္မာ ရူပန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၇၉).

တတ္ထ ကိန္တိ ကာရဏပုစ္ဆာ၊ ကေန ကာရဏေန ရူပံ ဝဒေထ၊ ကေန ကာရဏေန တံ ရူပံ နာမာတိ အတ္ထော. ရုပ္ပတီတိ ဧတ္ထ ဣတီတိ ကာရဏုဒ္ဒေသော. ယသ္မာ ရုပ္ပတိ တသ္မာ ရူပန္တိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. ရုပ္ပတီတိ ကုပ္ပတိ ဃဋ္ဋီယတိ ပီဠိယတိ ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဣမိနာ ဧတ္တကေန ဌာနေန ရုပ္ပနဋ္ဌေန ရူပံ ဝုတ္တံ. ရုပ္ပနလက္ခဏေန ရူပန္တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ရုပ္ပနလက္ခဏဉှေတံ.

သီတေနပိ ရုပ္ပတီတိအာဒီသု ပန သီတေန တာဝ ရုပ္ပနံ လောကန္တရိကနိရယေ ပါကဋံ. တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏဉှိ စက္ကဝါဠာနံ အန္တရေ ဧကေကော လောကန္တရိကနိရယော နာမ ဟောတိ အဋ္ဌယောဇနသဟဿပ္ပမာဏော၊ ယဿ နေဝ ဟေဋ္ဌာ ပထဝီ အတ္ထိ၊ န ဥပရိ စန္ဒိမသူရိယဒီပမဏိအာလောကော၊ နိစ္စန္ဓကာရော. တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနံ တိဂါဝုတော အတ္တဘာဝေါ ဟောတိ. တေ ဝဂ္ဂုလိယော ဝိယ ပဗ္ဗတပါဒေ ဒီဃပုထုလေဟိ နခေဟိ လဂ္ဂိတွာ အဝံသိရာ ဩလမ္ဗန္တိ. ယဒါ သံသပ္ပန္တာ အညမညဿ ဟတ္ထပါသဂတာ ဟောန္တိ အထ ‘ဘက္ခော နော လဒ္ဓေါ’တိ မညမာနာ တတ္ထ ဗျာဝဋာ ဝိပရိဝတ္တိတွာ လောကသန္ဓာရကေ ဥဒကေ ပတန္တိ၊ သီတဝါတေ ပဟရန္တေပိ ပက္ကမဓုကဖလာနိ ဝိယ ဆိဇ္ဇိတွာ ဥဒကေ ပတန္တိ. ပတိတမတ္တာဝ အစ္စန္တခါရေန သီတောဒကေန ဆိန္နစမ္မနှာရုမံသအဋ္ဌီဟိ ဘိဇ္ဇမာနေဟိ တတ္တတေလေ ပတိတပိဋ္ဌပိဏ္ဍိ ဝိယ ပဋပဋာယမာနာ ဝိလီယန္တိ. ဧဝံ သီတေန ရုပ္ပနံ လောကန္တရိကနိရယေ ပါကဋံ. မဟိံသကရဋ္ဌာဒီသုပိ ဟိမပါတသီတလေသု ပဒေသေသု ဧတံ ပါကဋမေဝ. တတ္ထ ဟိ သတ္တာ သီတေန ဘိန္နစ္ဆိန္နသရီရာ ဇီဝိတက္ခယမ္ပိ ပါပုဏန္တိ.

ဥဏှေန ရုပ္ပနံ အဝီစိမဟာနိရယေ ပါကဋံ. တတ္ထ ဟိ တတ္တာယ လောဟပထဝိယာ နိပဇ္ဇာပေတွာ ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနာဒိကရဏကာလေ သတ္တာ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တိ.

ဇိဃစ္ဆာယ ရုပ္ပနံ ပေတ္တိဝိသယေ စေဝ ဒုဗ္ဘိက္ခကာလေ စ ပါကဋံ. ပေတ္တိဝိသယသ္မိဉှိ သတ္တာ ဒွေ တီဏိ ဗုဒ္ဓန္တရာနိ ကိဉ္စိဒေဝ အာမိသံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ မုခေ ပက္ခိပန္တာ နာမ န ဟောန္တိ. အန္တောဥဒရံ အာဒိတ္တသုသိရရုက္ခော ဝိယ ဟောတိ. ဒုဗ္ဘိက္ခေ ကဉ္ဇိကမတ္တမ္ပိ အလဘိတွာ မရဏပ္ပတ္တာနံ ပမာဏံ နာမ နတ္ထိ.

ပိပါသာယ ရုပ္ပနံ ကာလကဉ္ဇိကာဒီသု ပါကဋံ. တတ္ထ ဟိ သတ္တာ ဒွေ တီဏိ ဗုဒ္ဓန္တရာနိ ဟဒယတေမနမတ္တံ ဝါ ဇိဝှါတေမနမတ္တံ ဝါ ဥဒကဗိန္ဒုံ လဒ္ဓုံ န သက္ကောန္တိ. ‘ပါနီယံ ပိဝိဿာမာ’တိ နဒိံ ဂတာနမ္ပိ နဒီ ဝါလိကာတလံ သမ္ပဇ္ဇတိ. မဟာသမုဒ္ဒံ ပက္ခန္တာနမ္ပိ မဟာသမုဒ္ဒေါ ပိဋ္ဌိပါသာဏော ဟောတိ. တေ သုဿန္တာ ဗလဝဒုက္ခပီဠိတာ ဝိစရန္တိ.

ဧကော ကိရ ကာလကဉ္ဇိကအသုရော ပိပါသံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ယောဇနဂမ္ဘီရဝိတ္ထာရံ မဟာဂင်္ဂံ ဩတရိ. တဿ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ဆိဇ္ဇတိ၊ ဓူမော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ တတ္တေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ စင်္ကမနကာလော ဝိယ ဟောတိ. တဿ ဥဒကသဒ္ဒံ သုတွာ ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တဿေဝ ရတ္တိ ဝိဘာယိ. အထ နံ ပါတောဝ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တာ တိံသမတ္တာ ပိဏ္ဍစာရိကဘိက္ခူ ဒိသွာ – ‘‘ကော နာမ တွံ၊ သပ္ပုရိသာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ‘‘ပေတောဟမသ္မိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ပရိယေသသီ’’တိ? ‘‘ပါနီယံ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အယံ ဂင်္ဂါ ပရိပုဏ္ဏာ၊ ကိံ တွံ န ပဿသီ’’တိ? ‘‘န ဥပကပ္ပတိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ဂင်္ဂါပိဋ္ဌေ နိပဇ္ဇ၊ မုခေ တေ ပါနီယံ အာသိဉ္စိဿာမာ’’တိ. သော ဝါလိကာပုဠိနေ ဥတ္တာနော နိပဇ္ဇိ. ဘိက္ခူ တိံသမတ္တေ ပတ္တေ နီဟရိတွာ ဥဒကံ အာဟရိတွာ အာဟရိတွာ တဿ မုခေ အာသိဉ္စိံသု. တေသံ တထာ ကရောန္တာနံယေဝ ဝေလာ ဥပကဋ္ဌာ ဇာတာ. တတော ‘‘ဘိက္ခာစာရကာလော အမှာကံ၊ သပ္ပုရိသ၊ ကစ္စိ တေ အဿာဒမတ္တာ လဒ္ဓါ’’တိ အာဟံသု. ပေတော ‘‘သစေ မေ၊ ဘန္တေ၊ တိံသမတ္တာနံ အယျာနံ တိံသမတ္တေဟိ ပတ္တေဟိ အာသိတ္တဥဒကတော အဍ္ဎပသတမတ္တမ္ပိ ပရဂလဂတံ၊ ပေတတ္တဘာဝတော မောက္ခော မာ ဟောတူ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ပိပါသာယ ရုပ္ပနံ ပေတ္တိဝိသယေ ပါကဋံ.

ဍံသာဒီဟိ ရုပ္ပနံ ဍံသမက္ခိကာဒိသမ္ဗဗဟုလေသု ပဒေသေသု ပါကဋံ. ဧတ္ထ စ ဍံသာတိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာ၊ မကသာတိ မကသာဝ ဝါတာတိ ကုစ္ဆိဝါတပိဋ္ဌိဝါတာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. သရီရသ္မိဉှိ ဝါတရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌိအာဒီနိ ဘိန္ဒတိ၊ ကာဏံ ကရောတိ၊ ခုဇ္ဇံ ကရောတိ၊ ပီဌသပ္ပိံ ကရောတိ. အာတပေါတိ သူရိယာတပေါ. တေန ရုပ္ပနံ မရုကန္တာရာဒီသု ပါကဋံ. ဧကာ ကိရ ဣတ္ထီ မရုကန္တာရေ ရတ္တိံ သတ္ထတော ဩဟီနာ ဒိဝါ သူရိယေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ ဝါလိကာယ တပ္ပမာနာယ ပါဒေ ဌပေတုံ အသက္ကောန္တီ သီသတော ပစ္ဆိံ ဩတာရေတွာ အက္ကမိ. ကမေန ပစ္ဆိယာ ဥဏှာဘိတတ္တာယ ဌာတုံ အသက္ကောန္တီ တဿာ ဥပရိ သာဋကံ ဌပေတွာ အက္ကမိ. တသ္မိမ္ပိ သန္တတ္တေ အင်္ကေန ဂဟိတံ ပုတ္တကံ အဓောမုခံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ကန္ဒန္တံ ကန္ဒန္တံ အက္ကမိတွာ သဒ္ဓိံ တေန တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဥဏှာဘိတတ္တာ ကာလမကာသိ.

သရီသပါတိ ယေ ကေစိ ဒီဃဇာတိကာ သရန္တာ ဂစ္ဆန္တိ. တေသံ သမ္ဖဿေန ရုပ္ပနံ အာသီဝိသဒဋ္ဌာဒီနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ ‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပ’န္တိ ပဒေန သံဂဟိတံ ပဉ္စဝီသတိကောဋ္ဌာသဆန္နဝုတိကောဋ္ဌာသပ္ပဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ရူပံ အတီတာဒိကောဋ္ဌာသေသု ပက္ခိပိတွာ ဒဿေတုံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နန္တိ အာဟ. တတော ပရံ တဒေဝ အဇ္ဈတ္တဒုကာဒီသု စတူသု ဒုကေသု ပက္ခိပိတွာ ဒဿေတုံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတော ပရံ သဗ္ဗမ္ပေတံ ဧကာဒသသု ပဒေသေသု ပရိယာဒိယိတွာ ဒဿိတံ ရူပံ ဧကတော ပိဏ္ဍံ ကတွာ ဒဿေတုံ တဒေကဇ္ဈန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ တဒေကဇ္ဈန္တိ တံ ဧကဇ္ဈံ၊ အဘိသညူဟိတွာတိ အဘိသံဟရိတွာ၊ အဘိသင်္ခိပိတွာတိ သင်္ခေပံ ကတွာ၊ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သဗ္ဗမ္ပေတံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ရူပံ ရုပ္ပနလက္ခဏသင်္ခါတေ ဧကဝိဓဘာဝေ ပညာယ ရာသိံ ကတွာ ရူပက္ခန္ဓော နာမာတိ ဝုစ္စတီတိ. ဧတေန သဗ္ဗမ္ပိ ရူပံ ရုပ္ပနလက္ခဏေ ရာသိဘာဝူပဂမနေန ရူပက္ခန္ဓောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. န ဟိ ရူပတော အညော ရူပက္ခန္ဓော နာမ အတ္ထိ. ယထာ စ ရူပံ၊ ဧဝံ ဝေဒနာဒယောပိ ဝေဒယိတလက္ခဏာဒီသု ရာသိဘာဝူပဂမနေန. န ဟိ ဝေဒနာဒီဟိ အညေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒယော နာမ အတ္ထိ.

၃. ဣဒါနိ ဧကေကသ္မိံ ဩကာသေ ပက္ခိတ္တံ ရူပံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဘာဇေတွာ ဒဿေန္တော တတ္ထ ကတမံ ရူပံ အတီတန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ဧကာဒသသု ဩကာသေသု ပက္ခိပိတွာ ဌပိတမာတိကာယ ဘုမ္မံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နန္တိအာဒိနာ နယေန ဌပိတာယ မာတိကာယ ယံ အတီတံ ရူပန္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ကတမန္တိ? ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗပုစ္ဆာသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အတီတံ နိရုဒ္ဓန္တိအာဒီနိ ပဒါနိ နိက္ခေပကဏ္ဍဿ အတီတတ္တိကဘာဇနီယဝဏ္ဏနာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၀၄၄) ဝုတ္တာနေဝ. စတ္တာရော စ မဟာဘူတာတိ ဣဒံ အတီတန္တိ ဝုတ္တရူပဿ သဘာဝဒဿနံ. ယထာ စေတ္ထ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိနာ ဣဒံ ဒဿေတိ – အတီတရူပမ္ပိ ဘူတာနိ စေဝ ဘူတာနိ ဥပါဒါယ နိဗ္ဗတ္တရူပဉ္စ၊ အနာဂတမ္ပိ။ပေ။ ဒူရသန္တိကမ္ပိ. န ဟိ ဘူတေဟိ စေဝ ဘူတာနိ ဥပါဒါယ ပဝတ္တရူပတော စ အညံ ရူပံ နာမ အတ္ထီတိ.

အပရော နယော – အတီတံသေန သင်္ဂဟိတန္တိ အတီတကောဋ္ဌာသေနေဝ သင်္ဂဟိတံ၊ ဧတ္ထေဝ ဂဏနံ ဂတံ. ကိန္တိ? စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယရူပန္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နနိဒ္ဒေသပဒါနိပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ.

ဣဒံ ပန အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ သုတ္တန္တပရိယာယတော အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသတောတိ ဒုဝိဓံ. တံ သုတ္တန္တပရိယာယေ ဘဝေန ပရိစ္ဆိန္နံ. ပဋိသန္ဓိတော ဟိ ပဋ္ဌာယ အတီတဘဝေသု နိဗ္ဗတ္တံ ရူပံ၊ အနန္တရဘဝေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တံ ဟောတု ကပ္ပကောဋိသတသဟဿမတ္ထကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ အတီတမေဝ နာမ. စုတိတော ပဋ္ဌာယ အနာဂတဘဝေသု နိဗ္ဗတ္တနကရူပံ၊ အနန္တရဘဝေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တံ ဟောတု ကပ္ပကောဋိသတသဟဿမတ္ထကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ အနာဂတမေဝ နာမ. စုတိပဋိသန္ဓိအနန္တရေ ပဝတ္တရူပံ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ. အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသေ ပန ခဏေန ပရိစ္ဆိန္နံ. တယော ဟိ ရူပဿ ခဏာ – ဥပ္ပါဒေါ၊ ဌိတိ၊ ဘင်္ဂေါတိ. ဣမေ တယော ခဏေ ပတွာ နိရုဒ္ဓံ ရူပံ၊ သမနန္တရနိရုဒ္ဓံ ဝါ ဟောတု အတီတေ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿမတ္ထကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ အတီတမေဝ နာမ. တယော ခဏေ အသမ္ပတ္တံ ရူပံ၊ ဧကစိတ္တက္ခဏမတ္တေန ဝါ အသမ္ပတ္တံ ဟောတု အနာဂတေ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿမတ္ထကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ အနာဂတမေဝ နာမ. ဣမေ တယော ခဏေ သမ္ပတ္တံ ရူပံ ပန ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဣဒံ သုတ္တန္တဘာဇနီယံ၊ ဧဝံ သန္တေပိ အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသေနေဝ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နရူပံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အပရော နယော – ဣဒဉှိ ရူပံ အဒ္ဓါသန္တတိသမယခဏဝသေန စတုဓာ အတီတံ နာမ ဟောတိ. တထာ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ. အဒ္ဓါဝသေန တာဝ ဧကဿ ဧကသ္မိံ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ၊ စုတိတော ဥဒ္ဓံ အနာဂတံ၊ ဥဘိန္နမန္တရေ ပစ္စုပ္ပန္နံ. သန္တတိဝသေန သဘာဂဧကဥတုသမုဋ္ဌာနံ ဧကာဟာရသမုဋ္ဌာနဉ္စ ပုဗ္ဗာပရိယဝသေန ပဝတ္တမာနမ္ပိ ပစ္စုပ္ပန္နံ. တတော ပုဗ္ဗေ ဝိသဘာဂဥတုအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ အတီတံ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတံ. စိတ္တဇံ ဧကဝီထိဧကဇဝနဧကသမာပတ္တိသမုဋ္ဌာနံ ပစ္စုပ္ပန္နံ. တတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတံ. ကမ္မသမုဋ္ဌာနဿ ပါဋိယေက္ကံ သန္တတိဝသေန အတီတာဒိဘေဒေါ နတ္ထိ. တေသညေဝ ပန ဥတုအာဟာရစိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကဝသေန တဿ အတီတာဒိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမယဝသေန ဧကမုဟုတ္တပုဗ္ဗဏှသာယနှရတ္တိဒိဝါဒီသု သမယေသု သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနံ တံ တံ သမယံ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ. တတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတံ. ခဏဝသေန ဥပ္ပါဒါဒိက္ခဏတ္တယပရိယာပန္နံ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ. တတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတံ.

အပိစ အတိက္ကဟေတုပစ္စယကိစ္စံ အတီတံ. နိဋ္ဌိတဟေတုကိစ္စံ အနိဋ္ဌိတပစ္စယကိစ္စံ ပစ္စုပ္ပန္နံ. ဥဘယကိစ္စမသမ္ပတ္တံ အနာဂတံ. သကိစ္စက္ခဏေ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ. တတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတံ. ဧတ္ထ စ ခဏာဒိကထာဝ နိပ္ပရိယာယာ၊ သေသာ သပရိယာယာ. တာသု နိပ္ပရိယာယကထာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. အဇ္ဈတ္တဒုကဿာပိ နိဒ္ဒေသပဒါနိ ဟေဋ္ဌာ အဇ္ဈတ္တတ္တိကနိဒ္ဒေသေ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၀၅၀) ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. ဩဠာရိကာဒီနိ ရူပကဏ္ဍဝဏ္ဏနာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၆၇၄) ဝုတ္တတ္ထာနေဝ.

၆. ဟီနဒုကနိဒ္ဒေသေ တေသံ တေသံ သတ္တာနန္တိ ဗဟူသု သတ္တေသု သာမိဝစနံ. အပရဿာပိ အပရဿာပီတိ ဟိ ဝုစ္စမာနေ ဒိဝသမ္ပိ ကပ္ပသတသဟဿမ္ပိ ဝဒန္တော ဧတ္တကမေဝ ဝဒေယျ. ဣတိ သတ္ထာ ဒွီဟေဝ ပဒေဟိ အနဝသေသေ သတ္တေ ပရိယာဒိယန္တော ‘တေသံ တေသံ သတ္တာန’န္တိ အာဟ. ဧတ္တကေန ဟိ သဗ္ဗမ္ပိ အပရဒီပနံ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ဥညာတန္တိ အဝမတံ. အဝညာတန္တိ ဝမ္ဘေတွာ ဉာတံ. ရူပန္တိပိ န ဝိဒိတံ. ဟီဠိတန္တိ အဂဟေတဗ္ဗဋ္ဌေန ခိတ္တံ ဆဍ္ဍိတံ၊ ဇိဂုစ္ဆိတန္တိပိ ဝဒန္တိ. ပရိဘူတန္တိ ကိမေတေနာတိ ဝါစာယ ပရိဘဝိတံ. အစိတ္တီကတန္တိ န ဂရုကတံ. ဟီနန္တိ လာမကံ. ဟီနမတန္တိ ဟီနန္တိ မတံ၊ လာမကံ ကတွာ ဉာတံ. ဟီနသမ္မတန္တိ ဟီနန္တိ လောကေ သမ္မတံ၊ ဟီနေဟိ ဝါ သမ္မတံ၊ ဂူထဘက္ခေဟိ ဂူထော ဝိယ. အနိဋ္ဌန္တိ အပ္ပိယံ၊ ပဋိလာဘတ္ထာယ ဝါ အပရိယေသိတံ. သစေပိ နံ ကောစိ ပရိယေသေယျ၊ ပရိယေသတု. ဧတဿ ပန အာရမ္မဏဿ ဧတဒေဝ နာမံ. အကန္တန္တိ အကာမိတံ၊ နိဿိရိကံ ဝါ. အမနာပန္တိ မနသ္မိံ န အပ္ပိတံ. တာဒိသဉှိ အာရမ္မဏံ မနသ္မိံ န အပ္ပီယတိ. အထ ဝါ မနံ အပ္ပါယတိ ဝဍ္ဎေတီတိ မနာပံ၊ န မနာပံ အမနာပံ.

အပရော နယော – အနိဋ္ဌံ သမ္ပတ္တိဝိရဟတော. တံ ဧကန္တေန ကမ္မသမုဋ္ဌာနေသု အကုသလကမ္မသမုဋ္ဌာနံ. အကန္တံ သုခဿ အဟေတုဘာဝတော. အမနာပံ ဒုက္ခဿ ဟေတုဘာဝတော. ရူပါ သဒ္ဒါတိ ဣဒမဿ သဘာဝဒီပနံ. ဣမသ္မိဉှိ ပဒေ အကုသလကမ္မဇဝသေန အနိဋ္ဌာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဝိဘတ္တာ. ကုသလကမ္မဇံ ပန အနိဋ္ဌံ နာမ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗံ ဣဋ္ဌမေဝ.

ပဏီတပဒနိဒ္ဒေသော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ ပန ပဒေ ကုသလကမ္မဇဝသေန ဣဋ္ဌာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဝိဘတ္တာ. ကုသလကမ္မဇဉှိ အနိဋ္ဌံ နာမ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗံ ဣဋ္ဌမေဝ. ယထာ စ ကမ္မဇေသု ဧဝံ ဥတုသမုဋ္ဌာနာဒီသုပိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌတာ အတ္ထိ ဧဝါတိ ဣမသ္မိံ ဒုကေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏံ ပဋိဝိဘတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ တာဝ အာစရိယာနံ သမာနတ္ထကထာ. ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ – ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ နာမ ပါဋိယေက္ကံ ပဋိဝိဘတ္တံ နတ္ထိ၊ တေသံ တေသံ ရုစိဝသေန ကထိတံ.

ယထာဟ –

‘‘မနာပပရိယန္တံ ခွာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု အဂ္ဂန္တိ ဝဒါမိ. တေဝ၊ မဟာရာဇ၊ ရူပါ ဧကစ္စဿ မနာပါ ဟောန္တိ၊ ဧကစ္စဿ အမနာပါ ဟောန္တိ. တေဝ၊ မဟာရာဇ၊ သဒ္ဒါ၊ ဂန္ဓာ၊ ရသာ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဧကစ္စဿ မနာပါ ဟောန္တိ၊ ဧကစ္စဿ အမနာပါ ဟောန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၂၃).

ဧဝံ ယသ္မာ တေယေဝ ရူပါဒယော ဧကော အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တတ္ထ လောဘံ ဥပ္ပါဒေတိ. ဧကော ကုဇ္ဈတိ ပဋိဟညတိ၊ တတ္ထ ဒေါသံ ဥပ္ပါဒေတိ. ဧကဿ ဣဋ္ဌာ ဟောန္တိ ကန္တာ မနာပါ၊ ဧကဿ အနိဋ္ဌာ အကန္တာ အမနာပါ. ဧကော စေတေ ‘ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ’တိ ဒက္ခိဏတော ဂဏှာတိ၊ ဧကော ‘အနိဋ္ဌာ အကန္တာ အမနာပါ’တိ ဝါမတော. တသ္မာ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ နာမ ပါဋိယေက္ကံ ပဋိဝိဘတ္တံ နာမ နတ္ထိ. ပစ္စန္တဝါသီနဉှိ ဂဏ္ဍုပ္ပါဒါပိ ဣဋ္ဌာ ဟောန္တိ ကန္တာ မနာပါ၊ မဇ္ဈိမဒေသဝါသီနံ အတိဇေဂုစ္ဆာ. တေသဉ္စ မောရမံသာဒီနိ ဣဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ၊ ဣတရေသံ တာနိ အတိဇေဂုစ္ဆာနီတိ.

သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ကိံ ပန တွံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏံ ပါဋိယေက္ကံ ပဋိဝိဘတ္တံ နာမ နတ္ထီတိ ဝဒေသီ’’တိ? ‘‘အာမ နတ္ထီ’’တိ ဝဒါမိ. ပုန တထေဝ ယာဝတတိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပဉှော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော – ‘‘နိဗ္ဗာနံ နာမ ဣဋ္ဌံ ဥဒါဟု အနိဋ္ဌ’’န္တိ? ဇာနမာနော ‘‘ဣဋ္ဌ’’န္တိ ဝက္ခတိ. သစေပိ န ဝဒေယျ၊ မာ ဝဒတု. နိဗ္ဗာနံ ပန ဧကန္တဣဋ္ဌမေဝ. ‘‘နနု ဧကော နိဗ္ဗာနဿ ဝဏ္ဏေ ကထိယမာနေ ကုဇ္ဈိတွာ – ‘တွံ နိဗ္ဗာနဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ၊ ကိံ တတ္ထ အန္နပါနမာလာဂန္ဓဝိလေပနသယနစ္ဆာဒနသမိဒ္ဓါ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ အတ္ထီ’တိ ဝတွာ ‘နတ္ထီ’တိ ဝုတ္တေ ‘အလံ တဝ နိဗ္ဗာနေနာ’တိ နိဗ္ဗာနဿ ဝဏ္ဏေ ကထိယမာနေ ကုဇ္ဈိတွာ ဥဘော ကဏ္ဏေ ထကေတီတိ ဣဋ္ဌေတံ. ဧတဿ ပန ဝသေန တဝ ဝါဒေ နိဗ္ဗာနံ အနိဋ္ဌံ နာမ ဟောတိ. န ပနေတံ ဧဝံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧသော ဟိ ဝိပရီတသညာယ ကထေတိ. သညာဝိပလ္လာသေန စ တဒေဝ အာရမ္မဏံ ဧကဿ ဣဋ္ဌံ ဟောတိ၊ ဧကဿ အနိဋ္ဌံ’’.

ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏံ ပန ပါဋိယေက္ကံ ဝိဘတ္တံ အတ္ထီတိ. ကဿ ဝသေန ဝိဘတ္တန္တိ? မဇ္ဈိမကသတ္တဿ. ဣဒဉှိ န အတိဣဿရာနံ မဟာသမ္မတမဟာသုဒဿနဓမ္မာသောကာဒီနံ ဝသေန ဝိဘတ္တံ. တေသဉှိ ဒိဗ္ဗကပ္ပမ္ပိ အာရမ္မဏံ အမနာပံ ဥပဋ္ဌာတိ. န အတိဒုဂ္ဂတာနံ ဒုလ္လဘန္နပါနာနံ ဝသေန ဝိဘတ္တံ. တေသဉှိ ကဏာဇကဘတ္တသိတ္ထာနိပိ ပူတိမံသရသောပိ အတိမဓုရော အမတသဒိသော စ ဟောတိ. မဇ္ဈိမကာနံ ပန ဂဏကမဟာမတ္တသေဋ္ဌိကုဋုမ္ဗိကဝါဏိဇာဒီနံ ကာလေန ဣဋ္ဌံ ကာလေန အနိဋ္ဌံ လဘမာနာနံ ဝသေန ဝိဘတ္တံ. ဧဝရူပါ ဟိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ သက္ကောန္တီတိ.

တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ နာမ ဝိပါကဝသေနေဝ ပရိစ္ဆိန္နံ၊ န ဇဝနဝသေန. ဇဝနံ ပန သညာဝိပလ္လာသဝသေန ဣဋ္ဌသ္မိံယေဝ ရဇ္ဇတိ၊ ဣဋ္ဌသ္မိံယေဝ ဒုဿတိ၊ အနိဋ္ဌသ္မိံယေဝ ရဇ္ဇတိ၊ အနိဋ္ဌသ္မိံယေဝ ဒုဿတီ’’တိ. ဝိပါကဝသေနေဝ ပနေတံ ဧကန္တတော ပရိစ္ဆိဇ္ဇတိ. န ဟိ သက္ကာ ဝိပါကစိတ္တံ ဝဉ္စေတုံ. သစေ အာရမ္မဏံ ဣဋ္ဌံ ဟောတိ၊ ကုသလဝိပါကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သစေ အနိဋ္ဌံ၊ အကုသလဝိပါကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဗုဒ္ဓံ ဝါ သံဃံ ဝါ မဟာစေတိယာဒီနိ ဝါ ဥဠာရာနိ အာရမ္မဏာနိ ဒိသွာ အက္ခီနိ ပိဒဟန္တိ၊ ဒေါမနဿံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ ဓမ္မသဒ္ဒံ သုတွာ ကဏ္ဏေ ထကေန္တိ၊ စက္ခုဝိညာဏသောတဝိညာဏာနိ ပန နေသံ ကုသလဝိပါကာနေဝ ဟောန္တိ.

ကိဉ္စာပိ ဂူထသူကရာဒယော ဂူထဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ‘ခါဒိတုံ လဘိဿာမာ’တိ သောမနဿဇာတာ ဟောန္တိ၊ ဂူထဒဿနေ ပန တေသံ စက္ခုဝိညာဏံ၊ တဿ ဂန္ဓဃာယနေ ဃာနဝိညာဏံ၊ ရသသာယနေ ဇိဝှါဝိညာဏဉ္စ အကုသလဝိပါကမေဝ ဟောတိ. ဗန္ဓိတွာ ဝရသယနေ သယာပိတသူကရော စ ကိဉ္စာပိ ဝိရဝတိ၊ သညာဝိပလ္လာသေန ပနဿ ဇဝနသ္မိံယေဝ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကာယဝိညာဏံ ကုသလဝိပါကမေဝ. ကသ္မာ? အာရမ္မဏဿ ဣဋ္ဌတာယ.

အပိစ ဒွါရဝသေနာပိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သုခသမ္ဖဿဉှိ ဂူထကလလံ စက္ခုဒွါရဃာနဒွါရေသု အနိဋ္ဌံ၊ ကာယဒွါရေ ဣဋ္ဌံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော မဏိရတနေန ပေါထိယမာနဿ၊ သုဝဏ္ဏသူလေ ဥတ္တာသိတဿ စ မဏိရတနသုဝဏ္ဏသူလာနိ စက္ခုဒွါရေ ဣဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ၊ ကာယဒွါရေ အနိဋ္ဌာနိ. ကသ္မာ? မဟာဒုက္ခဿ ဥပ္ပါဒနတော. ဧဝံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ ဧကန္တတော ဝိပါကေနေဝ ပရိစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တံ တံ ဝါ ပနာတိ ဧတ္ထ န ဟေဋ္ဌိမနယော ဩလောကေတဗ္ဗော. န ဟိ ဘဂဝါ သမ္မုတိမနာပံ ဘိန္ဒတိ၊ ပုဂ္ဂလမနာပံ ပန ဘိန္ဒတိ. တသ္မာ တံတံဝါပနဝသေနေဝ ဥပါဒါယုပါဒါယ ဟီနပ္ပဏီတတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နေရယိကာနဉှိ ရူပံ ကောဋိပ္ပတ္တံ ဟီနံ နာမ၊ တံ ဥပါဒါယ တိရစ္ဆာနေသု နာဂသုပဏ္ဏာနံ ရူပံ ပဏီတံ နာမ. တေသံ ရူပံ ဟီနံ၊ တံ ဥပါဒါယ ပေတာနံ ရူပံ ပဏီတံ နာမ. တေသမ္ပိ ဟီနံ၊ တံ ဥပါဒါယ ဇာနပဒါနံ ရူပံ ပဏီတံ နာမ. တေသမ္ပိ ဟီနံ၊ တံ ဥပါဒါယ ဂါမဘောဇကာနံ ရူပံ ပဏီတံ နာမ. တေသမ္ပိ ဟီနံ၊ တံ ဥပါဒါယ ဇနပဒသာမိကာနံ ရူပံ ပဏီတံ နာမ. တေသမ္ပိ ဟီနံ၊ တံ ဥပါဒါယ ပဒေသရာဇူနံ ရူပံ ပဏီတံ နာမ. တေသမ္ပိ ဟီနံ၊ တံ ဥပါဒါယ စက္ကဝတ္တိရညော ရူပံ ပဏီတံ နာမ. တဿာပိ ဟီနံ၊ တံ ဥပါဒါယ ဘုမ္မဒေဝါနံ ရူပံ ပဏီတံ နာမ. တေသမ္ပိ ဟီနံ၊ တံ ဥပါဒါယ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ ရူပံ ပဏီတံ နာမ. တေသမ္ပိ ဟီနံ၊ တံ ဥပါဒါယ တာဝတိံသာနံ ဒေဝါနံ ရူပံ ပဏီတံ နာမ။ပေ။ အကနိဋ္ဌဒေဝါနံ ပန ရူပံ မတ္ထကပ္ပတ္တံ ပဏီတံ နာမ.

၇. ဒူရဒုကနိဒ္ဒေသေ ဣတ္ထိန္ဒြိယာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဝိဘတ္တာနေဝ. ဣမသ္မိံ ပန ဒုကေ ဒုပ္ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌေန လက္ခဏဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတာယ သုခုမရူပံ ဒူရေတိ ကထိတံ. သုခပရိဂ္ဂဟဋ္ဌေန လက္ခဏသုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတာယ ဩဠာရိကရူပံ သန္တိကေတိ. ကဗဠီကာရာဟာရပရိယောသာနေ စ နိယျာတနဋ္ဌာနေပိ ‘ဣဒံ ဝုစ္စတိ ရူပံ ဒူရေ’တိ န နီယျာတိတံ. ကသ္မာ? ဒုဝိဓဉှိ ဒူရေ နာမ – လက္ခဏတော စ ဩကာသတော စာတိ. တတ္ထ လက္ခဏတော ဒူရေတိ န ကထိတံ၊ တံ ဩကာသတော ကထေတဗ္ဗံ. တသ္မာ ဒူရေတိ အကထိတံ. ဩဠာရိကရူပံ ဩကာသတော ဒူရေတိ ဒဿေတုံ အနိယျာတေတွာဝ ယံ ဝါ ပနညမ္ပီတိအာဒိမာဟ. သန္တိကပဒနိဒ္ဒေသေပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အနာသန္နေတိ န အာသန္နေ၊ အနုပကဋ္ဌေတိ နိဿဋေ၊ ဒူရေတိ ဒူရမှိ၊ အသန္တိကေတိ န သန္တိကေ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ ရူပံ ဒူရေတိ ဣဒံ ပဏ္ဏရသဝိဓံ သုခုမရူပံ လက္ခဏတော ဒူရေ၊ ဒသဝိဓံ ပန ဩဠာရိကရူပံ ယေဝါပနကဝသေန ဩကာသတော ဒူရေတိ ဝုစ္စတိ. သန္တိကပဒနိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနတ္ထောယေဝ.

ဣဒံ ဝုစ္စတိ ရူပံ သန္တိကေတိ ဣဒံ ဒသဝိဓံ ဩဠာရိကရူပံ လက္ခဏတော သန္တိကေ၊ ပဉ္စဒသဝိဓံ ပန သုခုမရူပံ ယေဝါပနကဝသေန ဩကာသတော သန္တိကေတိ ဝုစ္စတိ. ကိတ္တကတော ပဋ္ဌာယ ပန ရူပံ ဩကာသဝသေန သန္တိကေ နာမ? ကိတ္တကတော ပဋ္ဌာယ ဒူရေ နာမာတိ? ပကတိကထာယ ကထေန္တာနံ ဒွါဒသဟတ္ထော သဝနူပစာရော နာမ ဟောတိ. တဿ ဩရတော ရူပံ သန္တိကေ၊ ပရတော ဒူရေ. တတ္ထ သုခုမရူပံ ဒူရေ ဟောန္တံ လက္ခဏတောပိ ဩကာသတောပိ ဒူရေ ဟောတိ၊ သန္တိကေ ဟောန္တံ ပန ဩကာသတောဝ သန္တိကေ ဟောတိ၊ န လက္ခဏတော. ဩဠာရိကရူပံ သန္တိကေ ဟောန္တံ လက္ခဏတောပိ ဩကာသတောပိ သန္တိကေ ဟောတိ၊ ဒူရေ ဟောန္တံ ဩကာသတောဝ ဒူရေ ဟောတိ၊ န လက္ခဏတော.

တံ တံ ဝါ ပနာတိ ဧတ္ထ န ဟေဋ္ဌိမနယော ဩလောကေတဗ္ဗော. ဟေဋ္ဌာ ဟိ ဘိန္ဒမာနော ဂတော. ဣဓ ပန န လက္ခဏတော ဒူရံ ဘိန္ဒတိ၊ ဩကာသတော ဒူရမေဝ ဘိန္ဒတိ. ဥပါဒါယုပါဒါယ ဒူရသန္တိကဉှိ ဧတ္ထ ဒဿိတံ. အတ္တနော ဟိ ရူပံ သန္တိကေ နာမ၊ အန္တောကုစ္ဆိဂတဿာပိ ပရဿ ဒူရေ. အန္တောကုစ္ဆိဂတဿ သန္တိကေ၊ ဗဟိဌိတဿ ဒူရေ. ဧကမဉ္စေ သယိတဿ သန္တိကေ၊ ဗဟိပမုခေ ဌိတဿ ဒူရေ. အန္တောပရိဝေဏေ ရူပံ သန္တိကေ၊ ဗဟိပရိဝေဏေ ဒူရေ. အန္တောသံဃာရာမေ ရူပံ သန္တိကေ၊ ဗဟိသံဃာရာမေ ဒူရေ. အန္တောသီမာယ ရူပံ သန္တိကေ၊ ဗဟိသီမာယ ဒူရေ. အန္တောဂါမခေတ္တေ ရူပံ သန္တိကေ၊ ဗဟိဂါမက္ခေတ္တေ ဒူရေ. အန္တောဇနပဒေ ရူပံ သန္တိကေ၊ ဗဟိဇနပဒေ ဒူရေ. အန္တောရဇ္ဇသီမာယ ရူပံ သန္တိကေ၊ ဗဟိရဇ္ဇသီမာယ ဒူရေ. အန္တောသမုဒ္ဒေ ရူပံ သန္တိကေ၊ ဗဟိသမုဒ္ဒေရူပံ ဒူရေ. အန္တောစက္ကဝါဠေ ရူပံ သန္တိကေ၊ ဗဟိစက္ကဝါဠေ ဒူရေတိ.

အယံ ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသော.