၁. ဝါဒယုတ္တိပရိဟာနိဝဏ္ဏနာ

၂၃၉. ဣဒါနိ ပရိဟာနိကထာ ဟောတိ. ပရိဟာနိဓမ္မော အပရိဟာနိဓမ္မော၊ ‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သေက္ခဿ၊ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ’’ (အ. နိ. ၂.၁၈၅)၊ ‘‘ပဉ္စိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သမယဝိမုတ္တဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၄၉) ဧဝမာဒီနိ ဟိ သုတ္တာနိ နိဿာယ သမ္မိတိယာ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ သဗ္ဗတ္ထိဝါဒိနော ဧကစ္စေ စ မဟာသံဃိကာ အရဟတောပိ ပရိဟာနိံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ တေ ဝါ ဟောန္တု အညေယေဝ ဝါ၊ ယေသံ အယံ လဒ္ဓိ၊ တေသံ လဒ္ဓိဘိန္ဒနတ္ထံ ပရိဟာယတိ အရဟာ အရဟတ္တာတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ. တတြ ပရိဟာယတီတိ ဒွေ ပရိဟာနိယော ပတ္တပရိဟာနိ စ အပ္ပတ္တပရိဟာနိ စ. တတ္ထ ‘‘ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော တမှာ သာမယိကာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ပရိဟာယီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၉) အယံ ပတ္တပရိဟာနိ နာမ. ‘‘မာ ဝေါ သာမညတ္ထိကာနံ သတံ သာမညတ္ထော ပရိဟာယီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၁၆-၄၁၈) အယံ အပ္ပတ္တပရိဟာနိ. တာသု ဣဓ ပတ္တပရိဟာနိ အဓိပ္ပေတာ. တဉှိ သန္ဓာယ အာမန္တာတိ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ. သကသမယေ ပန ဣမံ ပတ္တပရိဟာနိံ နာမ လောကိယသမာပတ္တိယာဝ ဣစ္ဆန္တိ၊ န အရဟတ္တာဒီဟိ သာမညဖလေဟိ. ပရသမယေပိ နံ သဗ္ဗသာမညဖလေသု သဗ္ဗဘဝေသု သဗ္ဗကာလေသု သဗ္ဗေသဉ္စ ပုဂ္ဂလာနံ န ဣစ္ဆန္တိ. တံ ပန တေသံ လဒ္ဓိမတ္တမေဝါတိ သဗ္ဗံ လဒ္ဓိဇာလံ ဘိန္ဒိတုံ ပုန သဗ္ဗတ္ထာတိအာဒိနာ နယေန ဒေသနာ ဝဍ္ဎိတာ.

တတ္ထ ယသ္မာ ပရဝါဒီ ကမေန ပရိဟာယိတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ဌိတဿ အရဟတော ပရိဟာနိံ န ဣစ္ဆတိ၊ ဥပရိဖလေသု ဌိတဿေဝ ဣစ္ဆတိ. ယသ္မာ စ ရူပါရူပဘဝေသု ဌိတဿ န ဣစ္ဆတိ၊ ကမ္မာရာမတာဒီနံ ပန ပရိဟာနိယဓမ္မာနံ ဘာဝတော ကာမဘဝေ ဌိတဿေဝ ဣစ္ဆတိ၊ တသ္မာ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ ပုဋ္ဌော ပဋိက္ခိပတိ. ပုန ဒဠှံ ကတွာ ပုဋ္ဌော ကာမဘဝံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ. သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ဟိ ကာမဘဝေ ပရိဟာနိကရာ ကာမဂုဏာ အတ္ထိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ပရိဟာယတီတိ တဿ လဒ္ဓိ.

တတိယပုစ္ဆာယ ပရိဟာနီတိ ပရိဟာနိကရေ ဓမ္မေ ပုစ္ဆတိ. တတ္ထ ယသ္မာ ပရိဟာနိ နာမ ကမ္မာရာမတာဒိဓမ္မာ၊ ဝိသေသတော ဝါ ကာမရာဂဗျာပါဒါ ဧဝ၊ တေ စ ရူပါရူပဘဝေ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘န ဟေဝ’’န္တိ ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ.

သဗ္ဗဒါတိ ကာလပုစ္ဆာ. တတ္ထ ပဌမပဉှေ ယောနိသောမနသိကာရကာလေ အပရိဟာယနတော ပဋိက္ခိပတိ. ဒုတိယေ အယောနိသောမနသိကရောတော ရတ္တိဘာဂေ ဝါ ဒိဝသဘာဂေ ဝါ သဗ္ဗဒါ ပရိဟာယနတော ပဋိဇာနာတိ. တတိယေ ပရိဟာနိကရဓမ္မသမာယောဂေ သတိ မုဟုတ္တမေဝ ပရိဟာနိ နာမ ဟောတိ၊ တတော ပုဗ္ဗေ အပရိဟီနဿ ပစ္ဆာ ပရိဟီနဿ စ ပရိဟာနိ နာမ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခိပတိ.

သဗ္ဗေဝ အရဟန္တောတိ ပဉှာနံ ပဌမသ္မိံ တိက္ခိန္ဒြိယေ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ. ဒုတိယသ္မိံ မုဒိန္ဒြိယေ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ. တတိယသ္မိမ္ပိ တိက္ခိန္ဒြိယာဝ အဓိပ္ပေတာ. တေသဉှိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပရိဟာနိ န ဟောတီတိ တဿ လဒ္ဓိ.

သေဋ္ဌိဥဒါဟရဏေ ပဌမပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ၊ ဒုတိယာ သကဝါဒိဿ. တတြာယံ အဓိပ္ပါယော – ယံ မံ တုမှေ ပုစ္ဆထ – ‘‘အရဟာ အရဟတ္တာ ပရိဟာယန္တော စတူဟိ ဖလေဟိ ပရိဟာယတီ’’တိ၊ တတြ ဝေါ ပဋိပုစ္ဆာမိ – ‘‘စတူဟိ သတသဟဿေဟိ သေဋ္ဌီ သေဋ္ဌိတ္တံ ကရောန္တော သတသဟဿေဟိ ပရိဟီနေ သေဋ္ဌီ သေဋ္ဌိတ္တာ ပရိဟီနော ဟောတီ’’တိ. တတော သကဝါဒိနာ ဧကဒေသေန ပရိဟာနိံ သန္ဓာယ ‘‘အာမန္တာ’’တိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗသာပတေယျာ ပရိဟီနော ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ. တထာ အပရိဟီနတ္တာ သကဝါဒီ န ဟေဝါတိ ဝတွာ အထ နံ ‘‘ဧဝမေဝ အရဟာပိ ပရိဟာယတိ စ. န စ စတူဟိ ဖလေဟီ’’တိ ဥပ္ပန္နလဒ္ဓိကံ ဒုတိယံ ဘဗ္ဗပဉှံ ပုစ္ဆတိ. ပရဝါဒီ သေဋ္ဌိနော အဘဗ္ဗတာယ နိယမံ အပဿန္တော ပဋိဇာနိတွာ အရဟတော စတူဟိ ဖလေဟိ ပရိဟာနိဘဗ္ဗတံ ပုဋ္ဌော ‘‘နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၇) ဝစနဿ အယောနိသော အတ္ထံ ဂဟေတွာ လဒ္ဓိယံ ဌိတော သောတာပတ္တိဖလတော ပရိဟာယိတုံ အဘဗ္ဗတံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ. တံ ပနဿ လဒ္ဓိမတ္တမေဝါတိ.

ဧတ္တာဝတာ ဝါဒယုတ္တိ နာမ နိဋ္ဌိတာ ဟောတိ.