၄. စတုက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ
၁၃၂. စတုက္ကနိဒ္ဒေသေ – အသပ္ပုရိသောတိ လာမကပုရိသော. ပါဏံ အတိပါတေတီတိ ပါဏာတိပါတီ. အဒိန္နံ အာဒိယတီတိ အဒိန္နာဒါယီ. ကာမေသု မိစ္ဆာ စရတီတိ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ. မုသာ ဝဒတီတိ မုသာဝါဒီ. သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒေ တိဋ္ဌတီတိ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာယီ.
၁၃၃. ပါဏာတိပါတေ သမာဒပေတီတိ ယထာ ပါဏံ အတိပါတေတိ၊ တထာ နံ တတ္ထ ဂဟဏံ ဂဏှာပေတိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ယသ္မာ သယံ ကတေန စ ဒုဿီလျေန သမန္နာဂတော ယဉ္စ သမာဒပိတေန ကတံ၊ တတော ဥပဍ္ဎဿ ဒါယာဒေါ၊ တသ္မာ အသပ္ပုရိသေန အသပ္ပုရိသတရောတိ ဝုစ္စတိ. သပ္ပုရိသောတိ ဥတ္တမပုရိသော.
၁၃၅. သပ္ပုရိသေန သပ္ပုရိသတရောတိ အတ္တနာ ကတေန သုသီလျေန သမန္နာဂတတ္တာ ယဉ္စ သမာဒပိတော ကရောတိ. တတော ဥပဍ္ဎဿ ဒါယာဒတ္တာ ဥတ္တမပုရိသေန ဥတ္တမပုရိသတရော.
၁၃၆. ပါပေါတိ အကုသလကမ္မပထသင်္ခါတေန ဒသဝိဓေန ပါပေန သမန္နာဂတော.
၁၃၈. ကလျာဏောတိ ကုသလကမ္မပထသင်္ခါတေန ဒသဝိဓေန ကလျာဏဓမ္မေန သမန္နာဂတော သုဒ္ဓကော ဘဒြကော. သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.
၁၄၀. ပါပဓမ္မာဒီသု – ပါပေါ ဓမ္မော အဿာတိ ပါပဓမ္မော. ကလျာဏော ဓမ္မော အဿာတိ ကလျာဏဓမ္မော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.
၁၄၄. သာဝဇ္ဇာဒီသု – သာဝဇ္ဇောတိ သဒေါသော. သာဝဇ္ဇေန ကာယကမ္မေနာတိ သဒေါသေန ပါဏာတိပါတာဒိနာ ကာယကမ္မေန. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော တီဟိ ဒွါရေဟိ အာယူဟနကမ္မဿ သဒေါသတ္တာ၊ ဂူထကုဏပါဒိဘရိတော ပဒေသော ဝိယ သာဝဇ္ဇောတိ ဝုစ္စတိ.
၁၄၅. သာဝဇ္ဇေန ဗဟုလန္တိ ယဿ သာဝဇ္ဇမေဝ ကာယကမ္မံ ဗဟု ဟောတိ၊ အပ္ပံ အနဝဇ္ဇံ၊ သော သာဝဇ္ဇေန ဗဟုလံ ကာယကမ္မေန သမန္နာဂတော၊ အပ္ပံ အနဝဇ္ဇေနာတိ ဝုစ္စတိ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ကော ပန ဧဝရူပေါ ဟောတီတိ? ယော ဂါမဓမ္မတာယ ဝါ နိဂမဓမ္မတာယ ဝါ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပေါသထံ သမာဒိယတိ၊ သီလာနိ ပူရေတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော တီဟိ ဒွါရေဟိ အာယူဟနကမ္မေသု သာဝဇ္ဇဿေဝ ဗဟုလတာယ အနဝဇ္ဇဿ အပ္ပတာယ ဝဇ္ဇဗဟုလောတိ ဝုစ္စတိ.
ယထာ ဟိ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ ဒုဂ္ဂန္ဓာနိ ပုပ္ဖါနိ ရာသိကတာနဿု၊ တေသံ ဥပရိ တဟံ တဟံ အတိမုတ္တကဝဿိကပါဋလာနိ ပတိတာနိ ဘဝေယျုံ. ဧဝရူပေါ အယံ ပုဂ္ဂလော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာ ပန ဧကသ္မိံ ပဒေသေ အတိမုတ္တကဝဿိကပါဋလာနိ ရာသိကတာနဿု၊ တေသံ ဥပရိ တဟံ တဟံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏဒုဂ္ဂန္ဓာနိ ဗဒရပုပ္ဖါဒီနိ ပတိတာနိ ဘဝေယျုံ. ဧဝရူပေါ တတိယော ပုဂ္ဂလော ဝေဒိတဗ္ဗော. စတုတ္ထော ပန တီဟိပိ ဒွါရေဟိ အာယူဟနကမ္မဿ နိဒ္ဒေါသတ္တာ၊ စတုမဓုရဘရိတသုဝဏ္ဏပါတိ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေသု ပဌမော အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနော. ဒုတိယော အန္တရန္တရာ ကုသလဿ ကာရကော လောကိယပုထုဇ္ဇနော. တတိယော သောတာပန္နော သကဒါဂါမိအနာဂါမိနောပိ ဧတေနေဝ သင်္ဂဟိတာ. စတုတ္ထော ခီဏာသဝေါ. သော ဟိ ဧကန္တေန အနဝဇ္ဇောယေဝ. အယံ အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယော.
၁၄၈. ဥဂ္ဃဋိတညူအာဒီသု – ဥဂ္ဃဋိတညူတိ ဧတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတံ နာမ ဉာဏုဂ္ဃါဋနံ၊ ဉာဏေ ဥဂ္ဃဋိတမတ္တေယေဝ ဇာနာတီတိ အတ္ထော. သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယာတိ ဥဒါဟာရေ ဥဒါဟဋမတ္တေယေဝ. ဓမ္မာဘိသမယောတိ စတုသစ္စဓမ္မဿ ဉာဏေန သဒ္ဓိံ အဘိသမယော. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’တိအာဒိနာ နယေန သံခိတ္တေန မာတိကာယ ဌပိယမာနာယ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိတုံ သမတ္ထော ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူတိ ဝုစ္စတိ.
၁၄၉. ဝိပဉ္စိတံ ဝိတ္ထာရိတမေဝ အတ္ထံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ သင်္ခိတ္တေန မာတိကံ ဌပေတွာ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဘာဇိယမာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ သမတ္ထော ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူတိ ဝုစ္စတိ.
၁၅၀. ဥဒ္ဒေသာဒီဟိ နေတဗ္ဗောတိ နေယျော. အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတီတိ အနုက္ကမေန အရဟတ္တပ္ပတ္တိ.
၁၅၁. ဗျဉ္ဇနပဒမေဝ ပရမံ အဿာတိ ပဒပရမော. န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတီတိ န တေန အတ္တဘာဝေန ဈာနံ ဝါ ဝိပဿနံ ဝါ မဂ္ဂံ ဝါ ဖလံ ဝါ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတီတိ အတ္ထော.
၁၅၂. ယုတ္တပဋိဘာနာဒီသု – ပဋိဘာနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏမ္ပိ၊ ဉာဏဿ ဥပဋ္ဌိတဝစနမ္ပိ. တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. အတ္ထယုတ္တံ ကာရဏယုတ္တဉ္စ ပဋိဘာနမဿာတိ ယုတ္တပ္ပဋိဘာနော. ပုစ္ဆိတာနန္တရမေဝ သီဃံ ဗျာကာတုံ အသမတ္ထတာယ နော မုတ္တံ ပဋိဘာနမဿာတိ နော မုတ္တပ္ပဋိဘာနော. ဣမိနာ နယေန သေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတ္ထ ပန ပဌမော – ကိဉ္စိ ကာလံ ဝီမံသိတွာ ယုတ္တမေဝ ပေက္ခတိ၊ တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ဝိယ. သော ကိရ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ပရိဂ္ဂဟေတွာ ယုတ္တပယုတ္တကာရဏမေဝ ကထေတိ.
ဒုတိယော – ပုစ္ဆာနန္တရမေဝ ယေန ဝါ တေန ဝါ ဝစနေန ပဋိဗာဟတိ၊ ဝီမံသိတွာပိ စ ယုတ္တံ န ပေက္ခတိ စတုနိကာယိကပဏ္ဍိတတိဿတ္ထေရော ဝိယ. သော ကိရ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ပဉှပရိယောသာနမ္ပိ နာဂမေတိ၊ ယံ ဝါ တံ ဝါ ကထေတိယေဝ. ဝစနတ္ထံ ပနဿ ဝီမံသိယမာနံ ကတ္ထစိ န လဂ္ဂတိ.
တတိယော – ပုစ္ဆာသမကာလမေဝ ယုတ္တံ ပေက္ခတိ၊ တင်္ခဏညေဝ ဝစနံ ဗျာကရောတိ တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော ဝိယ. သော ကိရ ပဉှံ ပုဋ္ဌော သီဃမေဝ ကထေတိ၊ ယုတ္တပယုတ္တကာရဏော စ ဟောတိ.
စတုတ္ထော – ပုဋ္ဌော သမာနော နေဝ ယုတ္တံ ပေက္ခတိ၊ န ယေန ဝါ တေန ဝါ ပဋိဗာဟိတုံ သက္ကောတိ တိဗ္ဗန္ဓကာရနိမုဂ္ဂေါ ဝိယ ဟောတိ လာဠုဒါယိတ္ထေရော ဝိယ.
၁၅၆. ဓမ္မကထိကေသု – အပ္ပဉ္စ ဘာသတီတိ သမ္ပတ္တပရိသာယ ထောကမေဝ ကထေတိ. အသဟိတဉ္စာတိ ကထေန္တော စ ပန န အတ္ထယုတ္တံ ကာရဏယုတ္တံ ကထေတိ. ပရိသာ စဿ န ကုသလာ ဟောတီတိ သောတုံ နိသိန္နပရိသာ စဿ ယုတ္တာယုတ္တံ ကာရဏာကာရဏံ သိလိဋ္ဌာသိလိဋ္ဌံ န ဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဧဝရူပေါတိ အယံ ဧဝံဇာတိကော ဗာလဓမ္မကထိကော. ဧဝံဇာတိကာယ ဗာလပရိသာယ ဓမ္မကထိကောတွေဝ နာမံ လဘတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ဒွေယေဝ ဇနာ သဘာဝဓမ္မကထိကာ၊ ဣတရေ ပန ဓမ္မကထိကာနံ အန္တရေ ပဝိဋ္ဌတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တာ.
၁၅၇. ဝလာဟကူပမေသု ဝလာဟကာတိ မေဃာ. ဂဇ္ဇိတာတိ ထနိတာ. တတ္ထ ဂဇ္ဇိတွာ နော ဝဿနဘာဝေါ နာမ ပါပကော. မနုဿာ ဟိ ယထာ ဒေဝေါ ဂဇ္ဇတိ ‘သုဝုဋ္ဌိကာ ဘဝိဿတီ’တိ ဗီဇာနိ နီဟရိတွာ ဝပန္တိ. အထ ဒေဝေ အဝဿန္တေ ခေတ္တေ ဗီဇာနိ ခေတ္တေယေဝ နဿန္တိ၊ ဂေဟေ ဗီဇာနိ ဂေဟေယေဝ နဿန္တီတိ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဟောတိ. နော ဂဇ္ဇိတွာ ဝဿနဘာဝေါပိ ပါပကောဝ. မနုဿာ ဟိ ‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ဒုဗ္ဗုဋ္ဌိကာ ဘဝိဿတီ’တိ နိန္နဋ္ဌာနေသုယေဝ ဝပ္ပံ ကရောန္တိ. အထ ဒေဝေါ ဝဿိတွာ သဗ္ဗဗီဇာနိ မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပေတိ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခမေဝ ဟောတိ. ဂဇ္ဇိတွာ ဝဿနဘာဝေါ ပန ဘဒ္ဒကော. တဒါ ဟိ သုဘိက္ခံ ဟောတိ. နော ဂဇ္ဇိတွာ နော ဝဿနဘာဝေါ ဧကန္တပါပကောဝ.
ဘာသိတာ ဟောတိ နော ကတ္တာတိ ‘ဣဒါနိ ဂန္ထဓုရံ ပူရေဿာမိ၊ ဝါသဓုရံ ပူရေဿာမီ’တိ ကထေတိယေဝ၊ န ပန ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှာတိ၊ န ကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတိ.
ကတ္တာ ဟောတိ နော ဘာသိတာတိ ‘ဂန္ထဓုရံ ဝါ ပူရေဿာမိ ဝါသဓုရံ ဝါ’တိ န ဘာသတိ. သမ္ပတ္တေ ပန ကာလေ တမတ္ထံ သမ္ပာဒေတိ. ဣမိနာ နယေန ဣတရေပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဗ္ဗံ ပနေတံ ပစ္စယဒါယကေနေဝ ကထိတံ. ဧကော ဟိ ‘အသုကဒိဝသေ နာမ ဒါနံ ဒဿာမီ’တိ သံဃံ နိမန္တေတိ၊ သမ္ပတ္တကာလေ နော ကရောတိ. အယံ ပုဂ္ဂလော ပုညေန ပရိဟာယတိ၊ ဘိက္ခုသံဃောပိ လာဘေန ပရိဟာယတိ. အပရော သံဃံ အနိမန္တေတွာဝ သက္ကာရံ ကတွာ ‘ဘိက္ခူ အာနေဿာမီ’တိ န လဘတိ၊ သဗ္ဗေ အညတ္ထ နိမန္တိတာ ဟောန္တိ. အယမ္ပိ ပုညေန ပရိဟာယတိ၊ သံဃောပိ တေန လာဘေန ပရိဟာယတိ. အပရော ပဌမံ သံဃံ နိမန္တေတွာ၊ ပစ္ဆာ သက္ကာရံ ကတွာ ဒါနံ ဒေတိ၊ အယံ ကိစ္စကာရီ ဟောတိ. အပရော နေဝ သံဃံ နိမန္တေတိ၊ န ဒါနံ ဒေတိ၊ အယံ ‘ပါပပုဂ္ဂလော’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.
၁၅၈. မူသိကူပမေသု – ဂါဓံ ကတ္တာ နော ဝသိတာတိ အတ္တနော အာသယံ ဗိလံ ကူပံ ခဏတိ၊ နော တတ္ထ ဝသတိ၊ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဌာနေ ဝသတိ၊ ဧဝံ ဗိဠာရာဒိအမိတ္တဝသံ ဂစ္ဆတိ. ခတ္တာတိပိ ပါဌော. ဝသိတာ နော ဂါဓံ ကတ္တာတိ သယံ န ခဏတိ၊ ပရေန ခတေ ဗိလေ ဝသတိ၊ ဧဝံ ဇီဝိတံ ရက္ခတိ. တတိယာ ဒွေပိ ကရောန္တီ၊ ဇီဝိတံ ရက္ခတိ. စတုတ္ထာ ဒွေပိ အကရောန္တီ အမိတ္တဝသံ ဂစ္ဆတိ. ဣမာယ ပန ဥပမာယ ဥပမိတေသု ပုဂ္ဂလေသု ပဌမော ယထာ သာ မူသိကာ ဂါဓံ ခဏတိ၊ ဧဝံ နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ ဥဂ္ဂဏှာတိ. ယထာ ပန သာ တတ္ထ န ဝသတိ၊ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဌာနေ ဝသန္တီ၊ အမိတ္တဝသံ ဂစ္ဆတိ၊ တထာ အယမ္ပိ ပရိယတ္တိဝသေန ဉာဏံ ပေသေတွာ စတုသစ္စဓမ္မံ န ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ လောကာမိသဋ္ဌာနေသုယေဝ စရန္တော မစ္စုမာရကိလေသမာရဒေဝပုတ္တမာရသင်္ခါတာနံ အမိတ္တာနံ ဝသံ ဂစ္ဆတိ. ဒုတိယော ယထာ သာ မူသိကာ ဂါဓံ န ခဏတိ၊ ဧဝံ နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ န ဥဂ္ဂဏှာတိ. ယထာ ပန ပရေန ခတဗိလေ ဝသန္တီ ဇီဝိတံ ရက္ခတိ၊ ဧဝံ ပရဿ ကထံ သုတွာ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ တိဏ္ဏံ မာရာနံ ဝသံ အတိက္ကမတိ. ဣမိနာ နယေန တတိယစတုတ္ထေသုပိ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
၁၅၉. အမ္ဗူပမေသု – အာမံ ပက္ကဝဏ္ဏီတိ အန္တော အာမံ ဗဟိ ပက္ကသဒိသံ. ပက္ကံ အာမဝဏ္ဏီတိ အန္တော ပက္ကံ ဗဟိ အာမသဒိသံ. သေသဒွယေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ယထာ အမ္ဗေ အပက္ကဘာဝေါ အာမတာ ဟောတိ၊ ဧဝံ ပုဂ္ဂလေပိ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ အာမတာ၊ အရိယဘာဝေါ ပက္ကတာ. ယထာ စ တတ္ထ ပက္ကသဒိသတာ ပက္ကဝဏ္ဏိတာ၊ ဧဝံ ပုဂ္ဂလေပိ အရိယာနံ အဘိက္ကမနာဒိသဒိသတာ ပက္ကဝဏ္ဏိတာတိ – ဣမိနာ နယေန ဥပမိတပုဂ္ဂလေသု ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
၁၆၀. ကုမ္ဘူပမေသု – ကုမ္ဘောတိ ဃဋော. တုစ္ဆောတိ အန္တော ရိတ္တော. ပိဟိတောတိ ပိဒဟိတွာ ဌပိတော. ပုရောတိ အန္တော ပုဏ္ဏော. ဝိဝဋောတိ ဝိဝရိတွာ ဌပိတော. ဥပမိတပုဂ္ဂလေသု ပနေတ္ထ အန္တော ဂုဏသာရဝိရဟိတော တုစ္ဆော ဗာဟိရသောဘနတာယ ပိဟိတော ပုဂ္ဂလော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.
၁၆၁. ဥဒကရဟဒူပမေသု – ဥဒကရဟဒေါ တာဝ ဇဏ္ဏုမတ္တေပိ ဥဒကေ သတိ ပဏ္ဏရသသမ္ဘိန္နဝဏ္ဏတ္တာ ဝါ ဗဟလတ္တာ ဝါ ဥဒကဿ အပညာယမာနတလော ဥတ္တာနော ဂမ္ဘီရောဘာသော နာမ ဟောတိ. တိပေါရိသ စတုပေါရိသေပိ ပန ဥဒကေ သတိ အစ္ဆတ္တာ ဥဒကဿ ပညာယမာနတလော ဂမ္ဘီရော ဥတ္တာနောဘာသော နာမ ဟောတိ. ဥဘယကာရဏသမ္ဘာဝတော ပန ဣတရေ ဒွေ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပုဂ္ဂလောပိ ကိလေသုဿဒဘာဝတော ဂုဏဂမ္ဘီရတာယ စ အဘာဝတော ဂုဏဂမ္ဘီရာနံ သဒိသေဟိ အဘိက္ကမာဒီဟိ ယုတ္တော ဥတ္တာနော ဂမ္ဘီရောဘာသော နာမ. ဣမိနာ နယေန သေသာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
၁၆၂. ဗလီဗဒ္ဒူပမေသု – ဗလီဗဒ္ဒေါ တာဝ ယော အတ္တနော ဂေါဂဏံ ဃဋ္ဋေတိ ဥဗ္ဗေဇေတိ၊ ပရဂေါဂဏေ ပန သောရတော သုခသီလော ဟောတိ – အယံ သကဂဝစဏ္ဍော နော ပရဂဝစဏ္ဍော နာမ. ပုဂ္ဂလောပိ အတ္တနော ပရိသံ ဃဋ္ဋေန္တော ဝိဇ္ဈန္တော ဖရုသေန သမုဒါစရန္တော၊ ပရပရိသာယ ပန သောရစ္စံ နိဝါတဝုတ္တိတံ အာပဇ္ဇန္တော သကဂဝစဏ္ဍော ဟောတိ နော ပရဂဝစဏ္ဍော နာမာတိ. ဣမိနာ နယေန သေသာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နိဒ္ဒေသဝါရေ ပနေတ္ထ ဥဗ္ဗေဇိတာ ဟောတီတိ ဃဋ္ဋေတွာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဥဗ္ဗေဂပ္ပတ္တံ ကရောတိစ္စေဝ အတ္ထော.
၁၆၃. အာသီဝိသူပမေသု – အာသီဝိသော တာဝ ယဿ ဝိသံ အာသုံ အာဂစ္ဆတိ သီဃံ ဖရတိ၊ ဃောရံ ပန န ဟောတိ၊ စိရကာလံ န ပီဠေတိ – အယံ အာဂတဝိသော နော ဃောရဝိသော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ပုဂ္ဂလဝိဘာဇနံ ပန ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.
၁၆၄. အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိတာ ဟောတီတိအာဒီသု အနနုဝိစ္စာတိ အတုလယိတွာ၊ အပရိဂ္ဂဏှိတွာ. အပရိယောဂါဟေတွာတိ ပညာယ ဂုဏေ အနောဂါဟေတွာ.
၁၆၆. ဘူတံ တစ္ဆန္တိ ဝိဇ္ဇမာနတော ဘူတံ၊ အဝိပရီတတော တစ္ဆံ. ကာလေနာတိ ယုတ္တပယုတ္တကာလေန. တတြ ကာလညူ ဟောတီတိ ယမိဒံ ကာလေနာတိ ဝုတ္တံ. တတြ ယော ပုဂ္ဂလော ကာလညူ ဟောတိ၊ ကာလံ ဇာနာတိ၊ တဿ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏတ္ထာယ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ပုစ္ဆိတေနာပိ မယာ န ကထေတဗ္ဗာ၊ ဣမသ္မိံ ကာလေ ကထေတဗ္ဗာ’’တိ – အယံ ကာလေန ဘဏတိ နာမ. ဥပေက္ခကော ဝိဟရတီတိ မဇ္ဈတ္တဘူတာယ ဥပေက္ခာယ ဌိတော ဟုတွာ ဝိဟရတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.
၁၆၇. ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝီတိအာဒီသု – ယော ဥဋ္ဌာနဝီရိယေနေဝ ဒိဝသံ ဝီတိနာမေတွာ တဿ နိဿန္ဒဖလမတ္တံ ကိဉ္စိဒေဝ လဘိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ၊ တံ ပန ဥဋ္ဌာနံ အာဂမ္မ ကိဉ္စိ ပုညဖလံ န ပဋိလဘတိ၊ တံ သန္ဓာယ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဋ္ဌဟတောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတူပရိ ဒေဝါတိ တတော ဥပရိ ဗြဟ္မကာယိကာဒယော ဒေဝါ. တေသဉှိ ဥဋ္ဌာနဝီရိယေန ကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. ပုညဖလမေဝ ဥပဇီဝန္တိ. ပုညဝတော စာတိ ဣဒံ ပုညဝန္တေ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဒယော စေဝ ဘုမ္မဒေဝေ အာဒိံ ကတွာ နိမ္မာနရတိပရိယောသာနေ ဒေဝေ စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗေပိ ဟေတေ ဝါယာမဖလဉ္စေဝ ပုညဖလဉ္စ အနုဘဝန္တိ. နေရယိကာ ပန နေဝ ဥဋ္ဌာနေန အာဇီဝံ ဥပ္ပါဒေတုံ သက္ကောန္တိ၊ နာပိ နေသံ ပုညဖလေန ကောစိ အာဇီဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.
၁၆၈. တမာဒီသု – ‘‘နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော’’တိအာဒိကေန တမေန ယုတ္တောတိ တမော. ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ပုန နိရယတမူပဂမနတော တမပရာယဏော. နေသာဒကုလေတိ မိဂလုဒ္ဒကာဒီနံ ကုလေ. ဝေနကုလေတိ ဝိလီဝကာရကုလေ. ရထကာရကုလေတိ စမ္မကာရကုလေ. ပုက္ကုသကုလေတိ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကကုလေ. ကသိရဝုတ္တိကေတိ ဒုက္ခဝုတ္တိကေ. ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိ ပံသုပိသာစကော ဝိယ ဈာမခါဏုဝဏ္ဏော. ဒုဒ္ဒသိကောတိ ဝိဇာတမာတုယာပိ အမနာပဒဿနော. ဩကောဋိမကောတိ လကုဏ္ဍကော. ကာဏောတိ ဧကက္ခိကာဏော ဝါ ဥဘယက္ခိကာဏော ဝါ. ကုဏီတိ ဧကဟတ္ထကုဏီ ဝါ ဥဘယဟတ္ထကုဏီ ဝါ. ခဉ္ဇောတိ ဧကပါဒခဉ္ဇော ဝါ ဥဘယပါဒခဉ္ဇော ဝါ. ပက္ခဟတောတိ ဟတပက္ခော ပီဌသပ္ပီ. ပဒီပေယျဿာတိ တေလကပလ္လကာဒိနော ပဒီပူပကရဏဿ. ဧဝံ ပုဂ္ဂလော တမော ဟောတိ တမပရာယဏောတိ ဧတ္ထ ဧကော ပုဂ္ဂလော ဗဟိဒ္ဓါ အာလောကံ အဒိသွာ မာတုကုစ္ဆိသ္မိညေဝ ကာလံ ကတွာ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တန္တော သကလေပိ ကပ္ပေ သံသရတိ. သောပိ တမော တမပရာယဏောဝ. သော ပန ကုဟကပုဂ္ဂလော ဘဝေယျ. ကုဟကဿ ဟိ ဧဝရူပါ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ.
ဧတ္ထ စ နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ စဏ္ဍာလကုလေ ဝါတိအာဒီဟိ အာဂမနဝိပတ္တိ စေဝ ပုဗ္ဗုပ္ပန္နပစ္စယဝိပတ္တိ စ ဒဿိတာ. ဒလိဒ္ဒေတိအာဒီဟိ ပဝတ္တိပစ္စယဝိပတ္တိ. ကသိရဝုတ္တိကေတိအာဒီဟိ အာဇီဝုပါယဝိပတ္တိ. ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိအာဒီဟိ ရူပဝိပတ္တိ. ဗဟွာဗာဓောတိအာဒီဟိ ဒုက္ခကာရဏသမာယောဂေါ. န လာဘီတိအာဒီဟိ သုခကာရဏဝိပတ္တိ စေဝ ဥပဘောဂဝိပတ္တိ စ. ကာယေန ဒုစ္စရိတန္တိအာဒီဟိ တမပရာယဏဘာဝဿ ကာရဏသမာယောဂေါ. ကာယဿ ဘေဒါတိအာဒီဟိ သမ္ပရာယိကတမူပဂမော. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.
အပိစေတ္ထ တိဝိဓာယ ကုလသမ္ပတ္တိယာ ပစ္စာဇာတိအာဒိကေန ဇောတိနာ ယုတ္တတော ဇောတိ၊ အာလောကဘူတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာယသုစရိတာဒီဟိ ပန သဂ္ဂူပပတ္တိဇောတိဘာဝူပဂမနတော ဇောတိပရာယဏော. ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ ဝါတိအာဒီသု ခတ္တိယမဟာသာလာတိ ခတ္တိယာ မဟာသာရာ မဟာသာရပ္ပတ္တာ ခတ္တိယာ. ယေသဉှိ ခတ္တိယာနံ ဟေဋ္ဌိမန္တေန ကောဋိသတံ နိဓာနဂတံ ဟောတိ၊ တယော ကဟာပဏကုမ္ဘာ ဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ ဂေဟမဇ္ဈေ ရာသိံ ကတွာ ဌပိတာ ဟောန္တိ၊ တေ ခတ္တိယမဟာသာလာ နာမ. ယေသံ ဗြာဟ္မဏာနံ အသီတိကောဋိဓနံ နိဟိတံ ဟောတိ၊ ဒိယဍ္ဎော ကဟာပဏကုမ္ဘော ဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ ဂေဟမဇ္ဈေ ရာသိံ ကတွာ ဌပိတော ဟောတိ၊ တေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ နာမ. ယေသံ ဂဟပတီနံ စတ္တာလီသကောဋိဓနံ နိဟိတံ ဟောတိ၊ ကဟာပဏကုမ္ဘော ဝဠဉ္ဇတ္ထာယ ဂေဟမဇ္ဈေ ရာသိံ ကတွာ ဌပိတော ဟောတိ၊ တေ ဂဟပတိမဟာသာလာ နာမ. တေသံ ကုလေတိ အတ္ထော. အဍ္ဎေတိ ဣဿရေ. နိဓာနဂတဓနဿ မဟန္တတာယ မဟဒ္ဓနေ. သုဝဏ္ဏရဇတဘာဇနာဒီနံ ဥပဘောဂဘဏ္ဍာနံ မဟန္တတာယ မဟာဘောဂေ. နိဓာနဂတဿ ဇာတရူပရဇတဿ ပဟူတတာယ ပဟူတဇာတရူပရဇတေ. ဝိတ္တူပကရဏဿ တုဋ္ဌိကရဏဿ ပဟူတတာယ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏေ. ဂေါဓနာဒီနဉ္စ သတ္တဝိဓဓညာနဉ္စ ပဟူတတာယ ပဟူတဓနဓညေ. အဘိရူပေါတိ သုန္ဒရရူပေါ. ဒဿနီယောတိ အညံ ကမ္မံ ပဟာယ ဒိဝသမ္ပိ ပဿိတဗ္ဗယုတ္တော. ပါသာဒိကောတိ ဒဿနေနေဝ စိတ္တပသာဒါဝဟော. ပရမာယာတိ ဥတ္တမာယ. ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ ပေါက္ခရဝဏ္ဏတာယ. ပေါက္ခရံ ဝုစ္စတိ သရီရံ. တဿ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထော. သမန္နာဂတောတိ ဥပေတော.
၁၆၉. ဩဏတောဏတာဒီသု – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာယ ဝါ သမ္ပရာယိကာယ ဝါ သမ္ပတ္တိယာ ဝိရဟိတော ဩဏတော. နီစော၊ လာမကောတိ အတ္ထော. တဗ္ဗိပက္ခတော ဥဏ္ဏတော. ဥစ္စော၊ ဥဂ္ဂတောတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ တမာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပိစ – ဩဏတောဏတောတိ ဣဒါနိ နီစော၊ အာယတိမ္ပိ နီစောဝ ဘဝိဿတိ. ဩဏတုဏ္ဏတောတိ ဣဒါနိ နီစော၊ အာယတိံ ဥစ္စော ဘဝိဿတိ. ဥဏ္ဏတောဏတောတိ ဣဒါနိ ဥစ္စော၊ အာယတိံ နီစော ဘဝိဿတိ. ဥဏ္ဏတုဏ္ဏတောတိ ဣဒါနိ ဥစ္စော၊ အာယတိမ္ပိ ဥစ္စောဝ ဘဝိဿတီတိ.
၁၇၀. ရုက္ခူပမေသု – ရုက္ခော တာဝ ဖေဂ္ဂုသာရပရိဝါရောတိ ဝနဇေဋ္ဌကရုက္ခော သယံ ဖေဂ္ဂု ဟောတိ၊ ပရိဝါရရုက္ခာ ပနဿ သာရာ ဟောန္တိ. ဣမိနာ နယေန သေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပုဂ္ဂလေသု ပန သီလသာရဝိရဟတော ဖေဂ္ဂုတာ၊ သီလာစာရသမန္နာဂမေန စ သာရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
၁၇၁. ရူပပ္ပမာဏာဒီသု – သမ္ပတ္တိယုတ္တံ ရူပံ ပမာဏံ ကရောတီတိ ရူပပ္ပမာဏော. တတ္ထ ပသာဒံ ဇနေတီတိ ရူပပ္ပသန္နော. ကိတ္တိသဒ္ဒဘူတံ ဃောသံ ပမာဏံ ကရောတီတိ ဃောသပ္ပမာဏော. အာရောဟံ ဝါတိအာဒီသု ပန – အာရောဟန္တိ ဥစ္စတ္တနံ. ပရိဏာဟန္တိ ကိသထူလဘာဝါပဂတံ ပရိက္ခေပသမ္ပတ္တိံ. သဏ္ဌာနန္တိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ဒီဃရဿဝဋ္ဋတာဒိယုတ္တဋ္ဌာနေသု တထာဘာဝံ. ပါရိပူရိန္တိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာနံ အနူနတံ၊ လက္ခဏပရိပုဏ္ဏဘာဝံ ဝါ. ပရဝဏ္ဏနာယာတိ ပရေဟိ ပရမ္မုခါ နိစ္ဆာရိတာယ ဂုဏဝဏ္ဏနာယ. ပရထောမနာယာတိ ပရေဟိ ထုတိဝသေန ဂါထာဒိဥပနိဗန္ဓနေန ဝုတ္တာယ ထောမနာယ. ပရပသံသနာယာတိ ပရေဟိ သမ္မုခါ ဝုတ္တာယ ပသံသာယ. ပရဝဏ္ဏဟာရိကာယာတိ ပရမ္ပရထုတိဝသေန ပရေဟိ ပဝတ္တိတာယ ဝဏ္ဏဟရဏာယ.
၁၇၂. စီဝရလူခန္တိ စီဝရဿ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာဒိဘာဝေန လူခတံ. ပတ္တလူခန္တိ ဘာဇနဿ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဝတ္ထူဟိ လူခတံ. သေနာသနလူခန္တိ နာဋကာဒိသမ္ပတ္တိဝိရဟေန သေနာသနဿ လူခတံ. ဝိဝိဓန္တိ အစေလကာဒိဘာဝေန အနေကပ္ပကာရံ. ဒုက္ကရကာရိကန္တိ သရီရတာပနံ.
အပရော နယော – ဣမေသု ဟိ စတူသု ပုဂ္ဂလေသု ရူပေ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော ရူပပ္ပမာဏော နာမ. ရူပပ္ပသန္နောတိ တဿေဝ အတ္ထဝစနံ. ဃောသေ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော ဃောသပ္ပမာဏော နာမ. စီဝရလူခပတ္တလူခေသု ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော လူခပ္ပမာဏော နာမ. ဓမ္မေ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော ဓမ္မပ္ပမာဏော နာမ. ဣတရာနိ တေသံယေဝ အတ္ထဝစနာနိ. သဗ္ဗသတ္တေ စ တယော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ရူပပ္ပမာဏာ၊ ဧကော န ရူပပ္ပမာဏော. ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသာ ဃောသပ္ပမာဏာ၊ ဧကော န ဃောသပ္ပမာဏော. ဒသ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ နဝ ကောဋ္ဌာသာ လူခပ္ပမာဏာ၊ ဧကော န လူခပ္ပမာဏော. သတသဟဿံ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ပန ဧကော ကောဋ္ဌာသောဝ ဓမ္မပ္ပမာဏော၊ သေသာ န ဓမ္မပ္ပမာဏာ. ဧဝမယံ စတုပ္ပမာဏော လောကသန္နိဝါသော.
ဧတသ္မိံ စတုပ္ပမာဏေ လောကသန္နိဝါသေ ဗုဒ္ဓေသု အပ္ပသန္နာ မန္ဒာ၊ ပသန္နာဝ ဗဟုကာ. ရူပပ္ပမာဏဿ ဟိ ဗုဒ္ဓရူပတော ဥတ္တရိ ပသာဒါဝဟံ ရူပံ နာမ နတ္ထိ. ဃောသပ္ပမာဏဿ ဗုဒ္ဓါနံ ကိတ္တိဃောသတော ဥတ္တရိ ပသာဒါဝဟော ဃောသော နာမ နတ္ထိ. လူခပ္ပမာဏဿ ကာသိကာနိ ဝတ္ထာနိ မဟာရဟာနိ ကဉ္စနဘာဇနာနိ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကေ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယုတ္တေ ပါသာဒဝရေ ပဟာယ ပံသုကူလစီဝရသေလမယပတ္တရုက္ခမူလာဒိသေနာသနသေဝိနော ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော လူခတော ဥတ္တရိ ပသာဒါဝဟံ အညံ လူခံ နာမ နတ္ထိ. ဓမ္မပ္ပမာဏဿ သဒေဝကေ လောကေ အသာဓာရဏသီလာဒိဂုဏဿ တထာဂတဿ သီလာဒိဂုဏတော ဥတ္တရိ ပသာဒါဝဟော အညော သီလာဒိဂုဏော နာမ နတ္ထိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမံ စတုပ္ပမာဏိကံ လောကသန္နိဝါသံ မုဋ္ဌိနာ ဂဟေတွာ ဝိယ ဌိတောတိ.
၁၇၃. အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နာဒီသု – သီလသမ္ပန္နောတိ သီလေန သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော. သမာဓိသမ္ပန္နောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ သီလံ လောကိယလောကုတ္တရံ ကထိတံ. တထာ သမာဓိပညာ စ. ဝိမုတ္တိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယေဝ. ဉာဏဒဿနံ ဧကူနဝီသတိဝိဓံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. နော ပရန္တိအာဒီသု – ပရပုဂ္ဂလံ ‘‘တယာပိ သီလသမ္ပန္နေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ယထာ သီလံ သမာဒိယတိ၊ ဧဝံ န သမာဒပေတိ၊ န ဂဏှာပေတိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဧတေသု ပန စတူသု ပဌမော ဝက္ကလိတ္ထေရသဒိသော ဟောတိ. ဒုတိယော ဥပနန္ဒသကျပုတ္တသဒိသော. တတိယော သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရသဒိသော. စတုတ္ထော ဒေဝဒတ္တသဒိသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.
၁၇၄. အတ္တန္တပါဒီသု – အတ္တာနံ တပတိ ဒုက္ခာပေတီတိ အတ္တန္တပေါ. အတ္တနော ပရိတာပနာနုယောဂံ အတ္တပရိတာပနာနုယောဂံ. အစေလကောတိ နိစ္စေလော၊ နဂ္ဂေါ. မုတ္တာစာရောတိ ဝိသဋ္ဌာစာရော. ဥစ္စာရကမ္မာဒီသု လောကိယကုလပုတ္တာစာရေန ဝိရဟိတော ဌိတကောဝ ဥစ္စာရံ ကရောတိ၊ ပဿာဝံ ကရောတိ၊ ခါဒတိ၊ ဘုဉ္ဇတိ စ. ဟတ္ထာပလေခနောတိ ဟတ္ထေ ပိဏ္ဍမှိ နိဋ္ဌိတေ ဇိဝှါယ ဟတ္ထံ အပလေခတိ. ဥစ္စာရံ ဝါ ကတွာ ဟတ္ထသ္မိညေဝ ဒဏ္ဍကသညီ ဟုတွာ ဟတ္ထေန အပလေခတီတိ ဒဿေတိ. တေ ကိရ ဒဏ္ဍကံ သတ္တောတိ ပညပေန္တိ. တသ္မာ တေသံ ပဋိပဒံ ပူရေန္တော ဧဝံ ကရောတိ. ဘိက္ခာဂဟဏတ္ထံ ‘ဧဟိ ဘဒ္ဒန္တေ’တိ ဝုတ္တော၊ န ဧတီတိ နဧဟိဘဒ္ဒန္တိကော. တေန ဟိ ‘တိဋ္ဌ ဘဒ္ဒန္တေ’တိ ဝုတ္တောပိ န တိဋ္ဌတီတိ နတိဋ္ဌဘဒ္ဒန္တိကော. တဒုဘယမ္ပိ ဟေတံ တိတ္ထိယာ ‘‘ဧတဿ ဝစနံ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ န ကရောန္တိ. အဘိဟဋန္တိ ပုရေတရံ ဂဟေတွာ အာဟဋံ ဘိက္ခံ. ဥဒ္ဒိဿကတန္တိ ‘‘ဣမံ တုမှေ ဥဒ္ဒိဿ ကတ’’န္တိ ဧဝံ အာရောစိတဘိက္ခံ. န နိမန္တနန္တိ ‘‘အသုကံ နာမ ကုလံ ဝါ ဝီထိံ ဝါ ဂါမံ ဝါ ပဝိသေယျာထာ’’တိ ဧဝံ နိမန္တိတဘိက္ခမ္ပိ န သာဒိယတိ၊ န ဂဏှာတိ.
န ကုမ္ဘိမုခါတိ ကုမ္ဘိတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဒိယျမာနံ ဘိက္ခံ န ဂဏှာတိ. န ကဠောပိမုခါတိ ကဠောပီတိ ဥက္ခလိ၊ ပစ္ဆိ ဝါ. တတောပိ န ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? ကုမ္ဘီ ကဠောပိယော ကဋစ္ဆုနာ ပဟာရံ လဘန္တီတိ. န ဧဠကမန္တရန္တိ ဥမ္မာရံ အန္တရံ ကတွာ ဒိယျမာနံ န ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? အယံ မံ နိဿာယ အန္တရကရဏံ လဘတီတိ. ဒဏ္ဍမုသလေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဒွိန္နန္တိ ဒွီသု ဘုဉ္ဇမာနေသု ဧကသ္မိံ ဥဋ္ဌာယ ဒေန္တေ န ဂဏှတိ. ကသ္မာ? ကဗဠန္တရာယော ဟောတီတိ. န ဂဗ္ဘိနိယာတိအာဒီသု ပန ဂဗ္ဘိနိယာ ကုစ္ဆိယံ ဒါရကော ကိလမတိ. ပါယန္တိယာ ဒါရကဿ ခီရန္တရာယော ဟောတိ. ပုရိသန္တရဂတာယ ရတိအန္တရာယော ဟောတီတိ န ဂဏှာတိ န သင်္ကိတ္တီသူတိ သင်္ကိတ္တေတွာ ကတဘတ္တေသု. ဒုဗ္ဘိက္ခသမယေ ကိရ အစေလကသာဝကာ အစေလကာနံ အတ္ထာယ တတော တတော တဏ္ဍုလာဒီနိ သမာဒပေတွာ ဘတ္တံ ပစန္တိ၊ ဥက္ကဋ္ဌာစေလကော တတော န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. န ယတ္ထ သာတိ ယတ္ထ သုနခေါ ‘ပိဏ္ဍံ လဘိဿာမီ’တိ ဥပဋ္ဌိတော ဟောတိ၊ တတ္ထ တဿ အဒတွာ အာဟဋံ န ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? ဧတဿ ပိဏ္ဍန္တရာယော ဟောတီတိ.
သဏ္ဍသဏ္ဍစာရိနီတိ သမူဟသမူဟစာရိနီ. သစေ ဟိ အစေလကံ ဒိသွာ ‘ဣမဿ ဘိက္ခံ ဒဿာမာ’တိ မာနုဿကာ ဘတ္တဂေဟံ ပဝိသန္တိ၊ တေသု စ ပဝိသန္တေသု ကဠောပိမုခါဒီသု နိလီနာ မက္ခိကာ ဥပ္ပတိတွာ သဏ္ဍသဏ္ဍာ စရန္တိ၊ တတော အာဟဋံ ဘိက္ခံ န ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? မံ နိဿာယ မက္ခိကာနံ ဂေါစရန္တရာယော ဇာတောတိ. ထုသောဒကန္တိ သဗ္ဗသဿသမ္ဘာရေဟိ ကတံ သောဝီရကံ. ဧတ္ထ စ သုရာပါနမေဝ သာဝဇ္ဇံ. အယံ ပန ဧတသ္မိမ္ပိ သာဝဇ္ဇသညီ. ဧကာဂါရိကောတိ ယော ဧကသ္မိံယေဝ ဂေဟေ ဘိက္ခံ လဘိတွာ နိဝတ္တတိ. ဧကာလောပိကောတိ ယော ဧကေနေဝ အာလောပေန ယာပေတိ. ဒွါဂါရိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧကိဿာပိ ဒတ္တိယာတိ ဧကာယ ဒတ္တိယာ. ဒတ္တိ နာမ ဧကာ ခုဒ္ဒကပါတိ ဟောတိ၊ ယတ္ထ အဂ္ဂဘိက္ခံ ပက္ခိပိတွာ ဌပေန္တိ.
ဧကာဟိကန္တိ ဧကဒိဝသန္တရိကံ. အဍ္ဎမာသိကန္တိ အဍ္ဎမာသန္တရိကံ. ပရိယာယဘတ္တဘောဇနန္တိ ဝါရဘတ္တဘောဇနံ. ဧကာဟဝါရေန ဒွီဟဝါရေန သတ္တာဟဝါရေန အဍ္ဎမာသဝါရေနာတိ – ဧဝံ ဒိဝသဝါရေန အာဘတဘတ္တဘောဇနံ. သာကဘက္ခောတိ အလ္လသာကဘက္ခော. သာမာကဘက္ခောတိ သာမာကတဏ္ဍုလဘက္ခော. နီဝါရာဒီသု – နီဝါရာ နာမ တာဝ အရညေ သယံ ဇာတာ ဝီဟိဇာတိ. ဒဒ္ဒုလန္တိ စမ္မကာရေဟိ စမ္မံ ဝိလိခိတွာ ဆဍ္ဍိတကသဋံ. ဟဋံ ဝုစ္စတိ သိလေသောပိ၊ သေဝါလောပိ ကဏိကာရာဒိရုက္ခနိယျာသောပိ. ကဏန္တိ ကုဏ္ဍကံ. အာစာမောတိ ဘတ္တဥက္ခလိကာယ လဂ္ဂေါ ဈာမောဒနော. တံ ဆဍ္ဍိတဋ္ဌာနေ ဂဟေတွာ ခါဒတိ. ‘‘ဩဒနကဉ္ဇိယ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. ပိညာကာဒယော ပါကဋာ ဧဝ. ပဝတ္တဖလဘောဇီတိ ပတိတဖလဘောဇီ.
သာဏာနီတိ သာဏဝါကစေလာနိ. မသာဏာနီတိ မိဿကစေလာနိ. ဆဝဒုဿာနီတိ မတသရီရတော ဆဍ္ဍိတဝတ္ထာနိ. ဧရကတိဏာဒီနိ ဝါ ဂန္ထေတွာ ကတနိဝါသနာနိ. ပံသုကူလာနီတိ ပထဝိယံ ဆဍ္ဍိတနန္တကာနိ. တိရီဋာနီတိ ရုက္ခတ္တစဝတ္ထာနိ. အဇိနန္တိ အဇိနမိဂစမ္မံ. အဇိနက္ခိပန္တိ တဒေဝ မဇ္ဈေ ဖာလိတံ. သခုရကန္တိပိ ဝဒန္တိ. ကုသစီရန္တိ ကုသတိဏာနိ ဂန္ထေတွာ ကတစီရကံ. ဝါကစီရဖလကစီရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ကေသကမ္ဗလန္တိ မနုဿကေသေဟိ ကတကမ္ဗလံ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာနိ ကာနိစိ တန္တာဝုတာနံ ဝတ္ထာနံ ကေသကမ္ဗလော တေသံ ပတိကုဋ္ဌော အက္ခာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၃၈). ဝါဠကမ္ဗလန္တိ အဿဝါဠာဒီဟိ ကတကမ္ဗလံ. ဥလူကပက္ခန္တိ ဥလူကပတ္တာနိ ဂန္ထေတွာ ကတနိဝါသနံ. ဥဗ္ဘဋ္ဌကောတိ ဥဒ္ဓံ ဌိတကော.
ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနမနုယုတ္တောတိ ဥက္ကုဋိကဝီရိယံ အနုယုတ္တော. ဂစ္ဆန္တောပိ ဥက္ကုဋိကောဝ ဟုတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆတိ. ကဏ္ဋကာပဿယိကောတိ အယကဏ္ဋကေ ဝါ ပကတိကဏ္ဋကေ ဝါ ဘူမိယံ ကောဋ္ဋေတွာ တတ္ထ စမ္မံ အတ္ထရိတွာ ဌာနစင်္ကမာဒီနိ ကရောတိ. သေယျန္တိ သယန္တောပိ တတ္ထေဝ သေယျံ ကပ္ပေတိ. သာယံ တတိယမဿာတိ သာယတတိယကံ. ‘‘ပါတော၊ မဇ္ဈနှိကေ၊ သာယန္တိ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ ပါပံ ပဝါဟေဿာမီ’’တိ ဥဒကောရောဟနာနုယောဂံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ.
၁၇၅. ပရံ တပတီတိ ပရန္တပေါ. ပရေသံ ပရိတာပနာနုယောဂံ ပရပရိတာပနာနုယောဂံ. ဩရဗ္ဘိကာဒီသု – ဥရဗ္ဘာ ဝုစ္စန္တိ ဧဠကာ. ဥရဗ္ဘေ ဟနတီတိ ဩရဗ္ဘိကော. သူကရိကာဒီသုပိ – ဧသေဝ နယော. လုဒ္ဒေါတိ ဒါရုဏော ကက္ခဠော. မစ္ဆဃာတကောတိ မစ္ဆဗန္ဓော ကေဝဋ္ဋော. ဗန္ဓနာဂါရိကောတိ ဗန္ဓနာဂါရဂေါပကော. ကုရူရကမ္မန္တာတိ ဒါရုဏကမ္မန္တာ.
၁၇၆. မုဒ္ဓါဝသိတ္တောတိ ခတ္တိယာဘိသေကေန မုဒ္ဓနိ အဘိသိတ္တော. ပုရတ္ထိမေန နဂရဿာတိ နဂရတော ပုရတ္ထိမဒိသာယ. သန္ဓာဂါရန္တိ ယညသာလံ. ခရာဇိနံ နိဝါသေတွာတိ သခုရံ အဇိနစမ္မံ နိဝါသေတွာ. သပ္ပိတေလေနာတိ သပ္ပိနာ စ တေလေန စ. ဌပေတွာ ဟိ သပ္ပိံ အဝသေသော ယော ကောစိ သ္နေဟော တေလန္တိ ဝုစ္စတိ. ကဏ္ဍုဝမာနောတိ နခါနံ ဆိန္နတ္တာ ကဏ္ဍုဝိတဗ္ဗကာလေ တေန ကဏ္ဍုဝမာနော. အနန္တရဟိတာယာတိ အသန္ထတာယ. သရူပဝစ္ဆာယာတိ သဒိသဝစ္ဆာယ. သစေ ဂါဝီ သေတာ ဟောတိ၊ ဝစ္ဆောပိ သေတကောဝ သစေ ကဗရာ ဝါ၊ ရတ္တာ ဝါ၊ ဝစ္ဆောပိ တာဒိသောဝါတိ – ဧဝံ သရူပဝစ္ဆာယ. သော ဧဝမာဟာတိ သော ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေတိ. ဝစ္ဆတရာတိ တရုဏဝစ္ဆကဘာဝံ အတိက္ကန္တာ ဗလဝဝစ္ဆာ. ဝစ္ဆတရီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဗရိဟိသတ္ထာယာတိ ပရိက္ခေပကရဏတ္ထာယ စေဝ ယညဘူမိယံ အတ္ထရဏတ္ထာယ စ.
၁၇၇. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. နိစ္ဆာတောတိ ဆာတံ ဝုစ္စတိ တဏှာ၊ သာ အဿ နတ္ထီတိ နိစ္ဆာတော. သဗ္ဗကိလေသာနံ နိဗ္ဗုတတ္တာ နိဗ္ဗုတော. အန္တော တာပနကိလေသာနံ အဘာဝါ သီတလော ဇာတောတိ သီတီဘူတော. ဈာနမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသုခါနိ ပဋိသံဝေဒေတီတိ သုခပ္ပဋိသံဝေဒီ. ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာတိ သေဋ္ဌဘူတေန အတ္တနာ.
ဣမံ ပန ပုဂ္ဂလံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေတုံ – ဣဓ တထာဂတောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တထာဂတောတိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ တထာဂတော – တထာ အာဂတောတိ တထာဂတော၊ တထာ ဂတောတိ တထာဂတော၊ တထလက္ခဏံ အာဂတောတိ တထာဂတော၊ တထဓမ္မေ ယာထာဝတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော၊ တထဒဿိတာယ တထာဂတော၊ တထာဝါဒိတာယ တထာဂတော၊ တထာကာရိတာယ တထာဂတော၊ အဘိဘဝနဋ္ဌေန တထာဂတောတိ. အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. တံ ဓမ္မန္တိ တံ ဝုတ္တပ္ပကာရသမ္ပဒံ ဓမ္မံ. သုဏာတိ ဂဟပတိ ဝါတိ ကသ္မာ ပဌမံ ဂဟပတိံ နိဒ္ဒိသတိ? နိဟတမာနတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ စ. ယေဘုယျေန ဟိ ခတ္တိယကုလတော ပဗ္ဗဇိတာ ဇာတိံ နိဿာယ မာနံ ကရောန္တိ. ဗြာဟ္မဏကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ မန္တေ နိဿာယ မာနံ ကရောန္တိ. ဟီနဇစ္စကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ အတ္တနော ဝိဇာတိတာယ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ. ဂဟပတိဒါရကာ ပန ကစ္ဆေဟိ သေဒံ မုဉ္စန္တေဟိ ပိဋ္ဌိယာ လောဏံ ပုပ္ဖမာနာယ ဘူမိံ ကသိတွာ တာဒိသဿ မာနဿ အဘာဝတော နိဟတမာနဒပ္ပါ ဟောန္တိ. တေ ပဗ္ဗဇိတွာ မာနံ ဝါ ဒပ္ပံ ဝါ အကတွာ ယထာဗလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တာ သက္ကောန္တိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတုံ. ဣတရေဟိ စ ကုလေဟိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာ နာမ န ဗဟုကာ၊ ဂဟပတိကာဝ ဗဟုကာ. ဣတိ နိဟတမာနတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ စ ပဌမံ ဂဟပတိံ နိဒ္ဒိသတီတိ.
အညတရသ္မိံ ဝါတိ ဣတရေသံ ဝါ ကုလာနံ အညတရသ္မိံ. ပစ္စာဇာတောတိ ပတိဇာတော. တထာဂတေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ ပရိသုဒ္ဓံ ဓမ္မံ သုတွာ ဓမ္မဿာမိမှိ တထာဂတေ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ’’တိ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ. သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသောတိ သစေပိ သဋ္ဌိဟတ္ထေ ဃရေ ယောဇနသတန္တရေပိ ဝါ ဒွေ ဇာယမ္ပတိကာ ဝသန္တိ၊ တထာပိ နေသံ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန ဃရာဝါသော သမ္ဗာဓောယေဝ. ရဇောပထောတိ ရာဂရဇာဒီနံ ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. အာဂမနပထောတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. အလဂ္ဂနဋ္ဌေန အဗ္ဘောကာသော ဝိယာတိ အဗ္ဘောကာသော. ပဗ္ဗဇိတော ဟိ ကူဋာဂါရရတနပါသာဒေ စ ဒေဝဝိမာနာဒီသု စ သုပိဟိတဒွါရဝါတပါနေသု ပဋိစ္ဆန္နေသု ဝသန္တောပိ နေဝ လဂ္ဂတိ၊ န သဇ္ဇတိ၊ န ဗဇ္ဈတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ.
အပိစ – သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ကုသလကိရိယာယ ဩကာသာဘာဝတော. ရဇောပထော အသံဝုတသင်္ကာရဋ္ဌာနံ ဝိယ ရဇာနံ ကိလေသရဇာနံ သန္နိပါတဋ္ဌာနတော. အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ ကုသလကိရိယာယ ယထာသုခံ ဩကာသသမ္ဘာဝတော. နယိဒံ သုကရံ။ပေ။ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပကထာ – ယဒေတံ သိက္ခတ္တယဗြဟ္မစရိယံ ဧကမ္ပိ ဒိဝသံ အခဏ္ဍံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ. ဧကဒိဝသမ္ပိ စ ကိလေသမလေန အမလိနံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ. သင်္ခလိခိတံ လိခိတသင်္ခသဒိသံ ဓောတသင်္ခသပ္ပဋိဘာဂံ စရိတဗ္ဗံ. ဣဒံ န သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေန ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ။ပေ။ စရိတုံ – ‘‘ယံနူနာဟံ ကေသေ စ မဿုဉ္စ ဩဟာရေတွာ ကသာယရသပီတတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ပရိဒဟိတွာ အဂါရသ္မာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’’န္တိ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ ‘‘အဂါရိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ‘‘အနဂါရိယ’’န္တိ ဉာတဗ္ဗာ. တံ အနဂါရိယံ. ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ပဋိပဇ္ဇေယျံ. အပ္ပံ ဝါတိ သဟဿတော ဟေဋ္ဌာ ဘောဂက္ခန္ဓော အပ္ပေါ နာမ ဟောတိ၊ သဟဿတော ပဋ္ဌာယ မဟာ. အဗန္ဓနဋ္ဌေန ဉာတိယေဝ ဉာတိပရိဝဋ္ဋော. သောပိ ဝီသတိယာ ဟေဋ္ဌာ အပ္ပေါ ဟောတိ၊ ဝီသတိယာ ပဋ္ဌာယ မဟာ.
၁၇၈. ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောတိ ယာ ဘိက္ခူနံ အဓိသီလသင်္ခါတာ သိက္ခာ၊ တဉ္စ. ယတ္ထ စေတေ သဟ ဇီဝန္တိ၊ ဧကဇီဝိကာ သဘာဂဝုတ္တိနော ဟောန္တိ၊ တံ ဘဂဝတာ ပညတ္တသိက္ခာပဒသင်္ခါတံ သာဇီဝဉ္စ. တတ္ထ သိက္ခနဘာဝေန သမာပန္နောတိ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော. သမာပန္နောတိ သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော သာဇီဝဉ္စ အဝီတိက္ကမန္တော ဟုတွာ တဒုဘယံ ဥပဂတောတိ အတ္ထော. ပါဏာတိပါတံ ပဟာယာတိအာဒီသု ပါဏာတိပါတာဒိကထာ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာ ဧဝ. ပဟာယာတိ ဣမံ ပါဏာတိပါတစေတနာသင်္ခါတံ ဒုဿီလျံ ပဇဟိတွာ. ပဋိဝိရတော ဟောတီတိ ပဟီနကာလတော ပဋ္ဌာယ တတော ဒုဿီလျတော ဩရတော ဝိရတောဝ ဟောတိ. နိဟိတဒဏ္ဍော နိဟိတသတ္ထောတိ ပရူပဃာတတ္ထာယ ဒဏ္ဍံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ အာဒါယ အဝတ္တနတော နိက္ခိတ္တဒဏ္ဍော စေဝ နိက္ခိတ္တသတ္ထော စာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဌပေတွာ ဒဏ္ဍံ၊ သဗ္ဗမ္ပိ အဝသေသံ ဥပကရဏံ သတ္တာနံ ဝိနာသနဘာဝတော ‘သတ္ထ’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ပန ဘိက္ခူ ကတ္တရဒဏ္ဍံ ဝါ ဒန္တကဋ္ဌဝါသိံ ဝါ ပိပ္ဖလိကံ ဝါ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တိ၊ န တံ ပရူပဃာတတ္ထာယ. တသ္မာ နိဟိတဒဏ္ဍာ နိဟိတသတ္ထာတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. လဇ္ဇီတိ ပါပဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏာယ လဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော. ဒယာပန္နောတိ ဒယံ မေတ္တစိတ္တတံ အာပန္နော. သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီတိ သဗ္ဗေ ပါဏဘူတေ ဟိတေန အနုကမ္ပကော. တာယ ဒယာပန္နတာယ သဗ္ဗေသံ ပါဏဘူတာနံ ဟိတစိတ္တကောတိ အတ္ထော. ဝိဟရတီတိ ဣရိယတိ၊ ပါလေတိ.
ဒိန္နမေဝ အာဒိယတီတိ ဒိန္နာဒါယီ. စိတ္တေနပိ ဒိန္နမေဝ ပဋိကင်္ခတီတိ ဒိန္နပါဋိကင်္ခီ. ထေနေတီတိ ထေနော. န ထေနေန အထေနေန. အထေနတ္တာယေဝ သုစိဘူတေန. အတ္တနာတိ အတ္တဘာဝေန. အထေနံ သုစိဘူတံ အတ္တဘာဝံ ကတွာ ဝိဟရတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.
အဗြဟ္မစရိယန္တိ အသေဋ္ဌစရိယံ. ဗြဟ္မံ သေဋ္ဌံ အာစာရံ စရတီတိ ဗြဟ္မစာရီ. အာရာစာရီတိ အဗြဟ္မစရိယတော ဒူရစာရီ. မေထုနာတိ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနဝသေန သဒိသတ္တာ မေထုနကာတိ လဒ္ဓဝေါဟာရေဟိ ပဋိသေဝိတဗ္ဗတော မေထုနာတိ သင်္ခံ ဂတာ အသဒ္ဓမ္မာ. ဂါမဓမ္မာတိ ဂါမဝါသီနံ ဓမ္မာ.
သစ္စံ ဝဒတီတိ သစ္စဝါဒီ. သစ္စေန သစ္စံ သန္ဒဟတိ ဃဋေတီတိ သစ္စသန္ဓော. န အန္တရန္တရာ မုသာ ဝဒတီတိ အတ္ထော. ယော ဟိ ပုရိသော ကဒါစိ မုသာ ဝဒတိ၊ ကဒါစိ သစ္စံ၊ တဿ မုသာဝါဒေန အန္တရိတတ္တာ သစ္စံ သစ္စေန န ဃဋီယတိ၊ တသ္မာ န သော သစ္စသန္ဓော. အယံ ပန န တာဒိသော. ဇီဝိတဟေတုပိ မုသာ အဝတွာ သစ္စေန သစ္စံ သန္ဒဟတိယေဝါတိ သစ္စသန္ဓော. ထေတောတိ ထိရော၊ ထိရကထောတိ အတ္ထော. ဧကော ဟိ ပုဂ္ဂလော ဟလိဒ္ဒိရာဂေါ ဝိယ၊ ထုသရာသိမှိ နိခါတခါဏုကော ဝိယ၊ အဿပိဋ္ဌေ ဌပိတကုမ္ဘဏ္ဍမိဝ စ၊ န ထိရကထော ဟောတိ. ဧကော ပါသာဏလေခါ ဝိယ၊ ဣန္ဒခီလော ဝိယ စ ထိရကထော ဟောတိ. အသိနာ သီသေ ဆိန္ဒန္တေပိ ဒွေ ကထာ န ကထေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ထေတော. ပစ္စယိကောတိ ပတ္တိယာယိတဗ္ဗကော၊ သဒ္ဓါယိကောတိ အတ္ထော. ဧကစ္စော ဟိ ပုဂ္ဂလော န ပစ္စယိကော ဟောတိ. ‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ? အသုကေနာ’တိ ဝုတ္တေ ‘မာ တဿ ဝစနံ သဒ္ဒဟထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ဧကော ပစ္စယိကော ဟောတိ. ‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ? အသုကေနာ’တိ ဝုတ္တေ ‘ယဒိ တေန ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေဝ ပမာဏံ၊ ဣဒါနိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ နတ္ထိ၊ ဧဝမေဝ ဣဒ’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပစ္စယိကော. အဝိသံဝါဒကော လောကဿာတိ တာယ သစ္စဝါဒိတာယ လောကံ န ဝိသံဝါဒေတီတိ အတ္ထော.
ဣမေသံ ဘေဒါယာတိ ယေသံ ဣတော သုတွာတိ ဝုတ္တာနံ သန္တိကေ သုတံ၊ တေသံ ဘေဒါယ. ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာတိ ဒွိန္နံ မိတ္တာနံ ဝါ သမာနုပဇ္ဈာယကာဒီနံ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန ဘိန္နာနံ ဧကမေကံ ဥပသင်္ကမိတွာ – ‘တုမှာကံ ဤဒိသေ ကုလေ ဇာတာနံ၊ ဧဝံ ဗဟုဿုတာနံ ဣဒံ န ယုတ္တ’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ သန္ဓာနံ ကတ္တာ. အနုပ္ပဒါတာတိ သန္ဓာနာနုပ္ပဒါတာ. ဒွေ ဇနေ သမဂ္ဂေ ဒိသွာ – ‘တုမှာကံ ဧဝရူပေ ကုလေ ဇာတာနံ၊ ဧဝရူပေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာနံ အနုစ္ဆဝိကမေတ’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒဠှီကမ္မံ ကတ္တာတိ အတ္ထော. သမဂ္ဂေါ အာရာမော အဿာတိ သမဂ္ဂါရာမော. ယတ္ထ သမဂ္ဂါ နတ္ထိ၊ တတ္ထ ဝသိတုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော. သမဂ္ဂရာမောတိပိ ပါဠိ. အယမေဝ အတ္ထော. သမဂ္ဂရတောတိ သမဂ္ဂေသု ရတော. တေ ပဟာယ အညတြ ဂန္တုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော. သမဂ္ဂေ ဒိသွာပိ သုတွာပိ နန္ဒတီတိ သမဂ္ဂနန္ဒီ. သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ ယာ ဝါစာ သတ္တေ သမဂ္ဂေယေဝ ကရောတိ၊ တံ သာမဂ္ဂီဂုဏပရိဒီပကမေဝ ဝါစံ ဘာသတိ၊ န ဣတရန္တိ.
ကာလေန ဝဒတီတိ ကာလဝါဒီ. ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထော. ဘူတံ တထံ တစ္ဆံ သဘာဝမေဝ ဝဒတီတိ ဘူတဝါဒီ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထသန္နိဿိတမေဝ ကတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထဝါဒီ. နဝလောကုတ္တရဓမ္မသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဓမ္မဝါဒီ. သံဝရဝိနယပဟာနဝိနယသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဝိနယဝါဒီ. နိဓာနံ ဝုစ္စတိ ဌပနောကာသော. နိဓာနမဿ အတ္ထီတိ နိဓာနဝတီ. ဟဒယေ နိဓာတဗ္ဗယုတ္တကံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ အတ္ထော. ကာလေနာတိ ဧဝရူပိံ ဘာသမာနောပိ စ ‘‘အဟံ နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိဿာမီ’’တိ န အကာလေန ဘာသတိ. ယုတ္တကာလံ ပန သလ္လက္ခေတွာဝ ဘာသတီတိ အတ္ထော. သာပဒေသန္တိ သဥပမံ၊ သကာရဏန္တိ အတ္ထော. ပရိယန္တဝတိန္တိ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ. ယထာဿာ ပရိစ္ဆေဒေါ ပညာယတိ၊ ဧဝံ ဘာသတီတိ အတ္ထော. အတ္ထသံဟိတန္တိ အနေကေဟိပိ နယေဟိ ဝိဘဇန္တေန ပရိယာဒါတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အတ္ထသမ္ပန္နံ ဘာသတိ. ယံ ဝါ သော အတ္ထဝါဒီ အတ္ထံ ဝဒတိ၊ တေန အတ္ထေန သံဟိတတ္တာ အတ္ထသံဟိတံ ဝါစံ ဘာသတိ. န အညံ နိက္ခိပိတွာ အညံ ဘာသတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.
၁၇၉. ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာတိ မူလဗီဇံ၊ ခန္ဓဗီဇံ၊ ဖဠုဗီဇံ၊ အဂ္ဂဗီဇံ ဗီဇဗီဇန္တိ ပဉ္စဝိဓဿ ဗီဇဂါမဿ စေဝ ယဿ ကဿစိ နီလတိဏရုက္ခာဒိကဿ ဘူတဂါမဿ စ သမာရမ္ဘာ. ဆေဒနဘေဒနပစနာဒိဘာဝေန ဝိကောပနာ ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော. ဧကဘတ္တိကောတိ ပါတရာသဘတ္တံ၊ သာယမာသဘတ္တန္တိ ဒွေ ဘတ္တာနိ. တေသု ပါတရာသဘတ္တံ အန္တောမဇ္ဈနှိကေန ပရိစ္ဆိန္နံ. ဣတရံ မဇ္ဈနှိကတော ဥဒ္ဓံ အန္တောအရုဏေန. တသ္မာ အန္တောမဇ္ဈနှိကေ ဒသက္ခတ္တုံ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ဧကဘတ္တိကောဝ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ဧကဘတ္တိကောတိ. ရတ္တိယာ ဘောဇနံ ရတ္တိ၊ တတော ဥပရတောတိ ရတ္တူပရတော. အတိက္ကန္တေ မဇ္ဈနှိကေ ယာဝ သူရိယသတ္ထင်္ဂမနာ ဘောဇနံ ဝိကာလဘောဇနံ နာမ၊ တတော ဝိရတတ္တာ ဝိရတော ဝိကာလဘောဇနာ. သာသနဿ အနနုလောမတ္တာ ဝိသူကံ ပဋာဏီဘူတံ ဒဿနန္တိ ဝိသူကဒဿနံ. အတ္တနာ နစ္စနနစ္စာပနာဒိဝသေန နစ္စာ စ ဂီတာ စ ဝါဒိတာ စ အန္တမသော မယူရနစ္စနာပနာဒိဝသေနပိ ပဝတ္တာနံ နစ္စာဒီနံ ဝိသူကဘူတာ ဒဿနာ စာတိ နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ. နစ္စာဒီနိ ဟိ အတ္တနာ ပယောဇေတုံ ဝါ ပရေဟိ ပယောဇာပေတုံ ဝါ ယုတ္တာနိ ပဿိတုံ ဝါ နေဝ ဘိက္ခူနံ န ဘိက္ခုနီနံ ဝဋ္ဋန္တိ. မာလာဒီသု – မာလာတိ ယံကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ. ဂန္ဓန္တိ ယံကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတံ. ဝိလေပနန္တိ ဆဝိရာဂကရဏံ. တတ္ထ ပိဠန္ဓန္တော ဓာရေတိ နာမ. ဦနဋ္ဌာနံ ပူရေန္တော မဏ္ဍေတိ နာမ. ဂန္ဓဝသေန ဆဝိရာဂဝသေန စ သာဒိယန္တော ဝိဘူသေတိ နာမ. ဌာနံ ဝုစ္စတိ ကာရဏံ. တသ္မာ ယာယ ဒုဿီလျစေတနာယ တာနိ မာလာဓာရဏာဒီနိ မဟာဇနော ကရောတိ၊ တတော ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော. ဥစ္စာသယနံ ဝုစ္စတိ ပမာဏာတိက္ကန္တံ. မဟာသယနံ အကပ္ပိယသန္ထတံ၊ တတော ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော. ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ. ရဇတန္တိ ကဟာပဏော၊ လောဟမာသကော၊ ဇတုမာသကော၊ ဒါရုမာသကောတိ ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ. တဿ ဥဘယဿာပိ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော၊ နေဝ နံ ဥဂ္ဂဏှာတိ၊ န ဥဂ္ဂဏှာပေတိ၊ န ဥပနိက္ခိတ္တံ သာဒိယတီတိ အတ္ထော.
အာမကဓညပဋိဂ္ဂဟဏာတိ သာလိဝီဟိယဝဂေါဓုမကင်္ဂုဝရကကုဒြူသကသင်္ခါတဿ သတ္တဝိဓဿာပိ အာမကဓညဿ ပဋိဂ္ဂဟဏာ. န ကေဝလဉ္စ ဧတေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ၊ အာမသနမ္ပိ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ အညတြ ဩဒိဿ အနုညာတာ အာမကမစ္ဆမံသာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိ၊ နော အာမသနံ. ဣတ္ထိကုမာရိကပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဣတ္ထီတိ ပုရိသန္တရဂတာ. ဣတရာ ကုမာရိကာ နာမ. တာသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမ္ပိ အာမသနမ္ပိ အကပ္ပိယမေဝ. ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဒါသိဒါသဝသေနေဝ တေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘ကပ္ပိယကာရကံ ဒမ္မိ’၊ ‘အာရာမိကံ ဒမ္မီ’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ. အဇေဠကာဒီသုပိ ခေတ္တဝတ္ထုပရိယောသာနေသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနယော ဝိနယဝသေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. တတ္ထ ခေတ္တံ နာမ ယသ္မိံ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ ရုဟတိ. ဝတ္ထု နာမ ယသ္မိံ အပရဏ္ဏံ ရုဟတိ. ယတ္ထ ဝါ ဥဘယမ္ပိ ရုဟတိ တံ ခေတ္တံ. တဒတ္ထာယ အကတဘူမိဘာဂေါ ဝတ္ထု. ခေတ္တဝတ္ထုသီသေန စေတ္ထ ဝါပိတဠာကာဒီနိပိ သင်္ဂဟိတာနေဝ.
ဒူတေယျံ ဝုစ္စတိ ဒူတကမ္မံ. ဂိဟီနံ ပဟိတံ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ. ပဟီဏဂမနံ ဝုစ္စတိ ပရဃရံ ပေသိတဿ ခုဒ္ဒကဂမနံ. အနုယောဂေါ နာမ တဒုဘယကရဏံ. တသ္မာ ဒူတေယျပဟီဏဂမနာနံ အနုဂေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကယဝိက္ကယာတိ ကယာ စ ဝိက္ကယာ စ. တုလာကူဋာဒီသု – ကူဋန္တိ ဝဉ္စနံ. တတ္ထ တုလာကူဋံ နာမ ရူပကူဋံ၊ အင်္ဂကူဋံ ဂဟဏကူဋံ၊ ပဋိစ္ဆန္နကူဋန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ရူပကူဋံ နာမ ဒွေ တုလာ သမရူပါ ကတွာ ဂဏှန္တော မဟတိယာ ဂဏှာတိ၊ ဒဒန္တော ခုဒ္ဒိကာယ ဒေတိ. အင်္ဂကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော ပစ္ဆာဘာဂေ ဟတ္ထေန တုလံ အက္ကမတိ၊ ဒဒန္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ. ဂဟဏကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော မူလေ ရဇ္ဇုံ ဂဏှာတိ၊ ဒဒန္တော အဂ္ဂေ. ပဋိစ္ဆန္နကူဋံ နာမ တုလံ သုသိရံ ကတွာ အန္တော အယစုဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ဂဏှန္တော တံ ပစ္ဆာဘာဂေ ကရောတိ၊ ဒဒန္တော အဂ္ဂဘာဂေ.
ကံသော ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏပါတိ. တာယ ဝဉ္စနံ ကံသကူဋံ. ကထံ? ဧကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ကတွာ အညာ ဒွေ တိဿော လောဟပါတိယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကရောန္တိ၊ တတော ဇနပဒံ ဂန္တွာ ကိဉ္စိဒေဝ အဍ္ဎကုလံ ပဝိသိတွာ သုဝဏ္ဏဘာဇနာနိ ကိဏထာ’တိ ဝတွာ အဂ္ဃေ ပုစ္ဆိတေ သမဂ္ဃတရံ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ. တတော တေဟိ ‘ကထံ ဣမေသံ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’တိ ဝုတ္တေ ‘ဝီမံသိတွာ ဂဏှထာ’တိ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပါသာဏေ ဃံသိတွာ သဗ္ဗပါတိယော ဒတွာ ဂစ္ဆန္တိ.
မာနကူဋံ နာမ ဟဒယဘေဒသိခါဘေဒရဇ္ဇုဘေဒဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ဟဒယဘေဒေါ သပ္ပိတေလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော ဟေဋ္ဌာ ဆိဒ္ဒေန မာနေန ‘သဏိကံ အာသိဉ္စာ’တိ ဝတွာ အန္တောဘာဇနေ ဗဟုံ ပဂ္ဃရာပေတွာ ဂဏှာတိ. ဒဒန္တော ဆိဒ္ဒံ ပိဓာယ သီဃံ ပူရေတွာ ဒေတိ. သိခါဘေဒေါ တိလတဏ္ဍုလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော သဏိကံ သိခံ ဥဿာပေတွာ ဂဏှာတိ. ဒဒန္တော ဝေဂေန ပူရေတွာ သိခံ ဆိန္ဒန္တော ဒေတိ. ရဇ္ဇုဘေဒေါ ခေတ္တဝတ္ထုမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. လဉ္ဇံ အလဘန္တာ ဟိ ခေတ္တံ အမဟန္တမ္ပိ မဟန္တံ ကတွာ မိနန္တိ.
ဥက္ကောဋနာဒီသု – ဥက္ကောဋနန္တိ အဿာမိကေ သာမိကေ ကာတုံ လဉ္ဇဂ္ဂဟဏံ. ဝဉ္စနန္တိ တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ပရေသံ ဝဉ္စနံ. တတြိဒမေကံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ လုဒ္ဒကော မိဂဉ္စ မိဂပေါတကဉ္စ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတိ. တမေကော ဓုတ္တော – ‘‘ကိံ ဘော မိဂေါ အဂ္ဃတိ၊ ကိံ မိဂပေါတကော’’တိ အာဟ. ‘‘မိဂေါ ဒွေ ကဟာပဏေ၊ မိဂပေါတကော ဧက’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ကဟာပဏံ ဒတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဂန္တွာ နိဝတ္တော၊ ‘‘န မေ ဘော မိဂပေါတကေန အတ္ထော၊ မိဂံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. တေန ဟိ ‘‘ဒွေ ကဟာပဏေ ဒေဟီ’’တိ. သော အာဟ – ‘‘နနု တေ၊ ဘော၊ မယာ ပဌမံ ဧကော ကဟာပဏော ဒိန္နော’’တိ? ‘‘အာမ ဒိန္နော’’တိ. ဣဒမ္ပိ မိဂပေါတကံ ဂဏှ၊ ဧဝံ သော စ ကဟာပဏော အယဉ္စ ကဟာပဏဂ္ဃဏကော မိဂပေါတကောတိ ဒွေ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တီတိ. သော ‘‘ကာရဏံ ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ မိဂံ အဒါသီတိ.
နိကတီတိ ယောဂဝသေန ဝါ မာယာဝသေန ဝါ အပါမင်္ဂံ ပါမင်္ဂန္တိ၊ အမဏိံ မဏီတိ၊ အသုဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏန္တိ ကတွာ ပတိရူပကေန ဝဉ္စနံ. သာစိယောဂေါတိ ကုဋိလယောဂေါ. ဧတေသံယေဝ ဥက္ကောဋနာဒီနမေတံ နာမံ. တသ္မာ ဥက္ကောဋနသာစိယောဂေါ ဝဉ္စနသာစိယောဂေါ နိကတိသာစိယောဂေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကေစိ အညံ ဒဿေတွာ အညဿ ပရိဝတ္တနံ ‘သာစိယောဂေါ’တိ ဝဒန္တိ. တံ ပန ဝဉ္စနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ.
ဆေဒနာဒီသု – ဆေဒနန္တိ ဟတ္ထစ္ဆေဒနာဒိ. ဝဓောတိ မာရဏံ. ဗန္ဓောတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိ ဗန္ဓနံ. ဝိပရာမောသောတိ ဟိမဝိပရာမောသော၊ ဂုမ္ဗဝိပရာမောသောတိ ဒုဝိဓော. ယဉှိ ဟိမပါတသမယေ ဟိမေန ပဋိစ္ဆန္နာ ဟုတွာ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နံ ဇနံ မုသန္တိ၊ အယံ ဟိမဝိပရာမောသော. ယံ ဂုမ္ဗာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နာ မုသန္တိ၊ အယံ ဂုမ္ဗဝိပရာမောသော. အာလောပေါ ဝုစ္စတိ ဂါမနိဂမာဒီနံ ဝိလောပကရဏံ. သဟသာကာရောတိ သာဟသိကကိရိယာ. ဂေဟံ ပဝိသိတွာ မနုဿာနံ ဥရေ သတ္ထံ ဌပေတွာ ဣစ္ဆိတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတသ္မာ ဆေဒန။ပေ။ သဟသာကာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ.
၁၈၀. သော သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ သော စတူသု ပစ္စယေသု ဒွါဒသဝိဓေန ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. ကာယပရိဟာရိကေနာတိ ကာယံ ပရိဟရဏမတ္တကေန. ကုစ္ဆိပရိဟာရိကေနာတိ ကုစ္ဆိပရိဟရဏမတ္တကေန. သမာဒါယေဝ ပက္ကမတီတိ အဋ္ဌဝိဓံ ဘိက္ခု ပရိက္ခာရမတ္တကံ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာဝ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ကတွာဝ ဂစ္ဆတိ. ‘‘မမ ဝိဟာရော ပရိဝေဏံ ဥပဋ္ဌာကော’’တိ သင်္ဂေါ ဝါ ဗဒ္ဓေါ ဝါ န ဟောတိ. သော ဇိယာ မုတ္တသရော ဝိယ ယူထာ ပက္ကန္တော၊ မတ္တဟတ္ထီ ဝိယ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ သေနာသနံ ဝနသဏ္ဍံ ရုက္ခမူလံ ဝနပတ္ထံ ပဗ္ဘာရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ဧကောဝ တိဋ္ဌတိ၊ ဧကောဝ နိသီဒတိ. သဗ္ဗိရိယာပထေသု ဧကောဝ အဒုတိယော.
‘‘စာတုဒ္ဒိသော အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ၊
သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေန၊
ပရိဿယာနံ သဟိတာ အဆမ္ဘီ၊
ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ. (သု. နိ. ၄၂)၊
ဧဝံ ဝဏ္ဏိတံ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပတံ အာပဇ္ဇတိ.
ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ သာဓေန္တော၊ ‘‘သေယျထာပီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပက္ခီ သကုဏောတိ ပက္ခယုတ္တော သကုဏော. ဍေတီတိ ဥပ္ပတတိ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – သကုဏော နာမ ‘‘အသုကသ္မိံ ပဒေသေ ရုက္ခော ပရိပက္ကဖလော’’တိ ဉတွာ နာနာဒိသာဟိ အာဂန္တွာ နခပက္ခတုဏ္ဍာဒီဟိ တဿ ဖလာနိ ဝိဇ္ဈန္တာ ဝိဓုနန္တာ ခါဒန္တိ. ‘‘ဣဒံ အဇ္ဇတနာယ၊ ဣဒံ သွာတနာယ ဘဝိဿတီ’’တိ တေသံ န ဟောတိ. ဖလေ ပန ခီဏေ နေဝ ရုက္ခဿ အာရက္ခံ ဌပေန္တိ၊ န တတ္ထ ပတ္တံ ဝါ နခံ ဝါ တုဏ္ဍံ ဝါ ဌပေန္တိ. အထ ခေါ တသ္မိံ ရုက္ခေ အနပေက္ခော ဟုတွာ ယော ယံ ဒိသာဘာဂံ ဣစ္ဆတိ၊ သော တေန သပတ္တဘာရောဝ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝ အယံ ဘိက္ခု နိဿင်္ဂေါ နိရပေက္ခောယေဝ ပက္ကမတိ၊ တေန ဝုတ္တံ သမာဒါယေဝ ပက္ကမတီတိ. အရိယေနာတိ နိဒ္ဒေါသေန. အဇ္ဈတ္တန္တိ သကေ အတ္တဘာဝေ. အနဝဇ္ဇသုခန္တိ နိဒ္ဒေါသသုခံ.
၁၈၁. သော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ သော ဣမိနာ အရိယေန သီလက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ပဿိတွာတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. အဗျာသေကသုခန္တိ ကိလေသေဟိ အနဝသိတ္တသုခံ. အဝိကိဏ္ဏသုခန္တိပိ ဝုတ္တံ. ဣန္ဒြိယသံဝရသုခဉှိ ဒိဋ္ဌာဒီသု ဒိဋ္ဌမတ္တာဒိဝသေန ပဝတ္တတာယ အဝိကိဏ္ဏံ ဟောတိ.
၁၈၂. သော အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ သော မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ သံဝရေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဣမေသု အဘိက္ကန္တပဋိက္ကန္တာဒီသု သတ္တသု ဌာနေသု သတိသမ္ပဇညဝသေန သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တံ ဈာနဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တမေဝ.
သော ဣမိနာ စာတိအာဒိနာ ကိံ ဒဿေတိ? အရညဝါသဿ ပစ္စယသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. ယဿ ဟိ ဣမေ စတ္တာရော ပစ္စယာ နတ္ထိ၊ တဿ အရညဝါသော န ဣဇ္ဈတိ၊ တိရစ္ဆာနဂတေဟိ ဝါ ဝနစရကေဟိ ဝါ သဒ္ဓိံ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. အရညေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ‘‘ကိံ ဧဝရူပဿ ပါပဘိက္ခုနော အရညဝါသေနာ’’တိ ဘေရဝံ သဒ္ဒံ သာဝေန္တိ. ဟတ္ထေဟိ သီသံ ပဟရိတွာ ပလာယနာကာရံ ကရောန္တိ. ‘‘အသုကော ဘိက္ခု အရညံ ပဝိသိတွာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ပါပကမ္မံ အကာသီ’’တိ အယသော ပတ္ထရတိ. ယဿ ပနေတေ စတ္တာရော ပစ္စယာ အတ္ထိ၊ တဿ အရညဝါသော ဣဇ္ဈတိ. သော ဟိ အတ္တနော သီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ကိဉ္စိ ကာဠကံ ဝါ တိလကံ ဝါ အပဿန္တော ပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ တံ ခယတော ဝယတော သမ္မသန္တော အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ. အရညေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ. ဣတိဿ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တတေလဗိန္ဒု ဝိယ ယသော ဝိတ္ထာရိကော ဟောတိ. ဝိဝိတ္တန္တိအာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ။ပေ။ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတီတိ ဧတ္တကေ ဌာနေ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ.
၁၈၅. တတိယဝိဇ္ဇာယ သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေတိ ဝိပဿနာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာသဝါနံ ခယဉာဏာယာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏတ္ထာယ. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဟိ အာသဝါနံ ဝိနာသနတော အာသဝါနံ ခယောတိ ဝုစ္စတိ. တတြ စေတံ ဉာဏံ တပ္ပရိယာပန္နတ္တာတိ. စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတီတိ ဝိပဿနာစိတ္တံ အဘိနီဟရတိ. သော ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဧဝမာဒီသု – ‘‘ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ၊ န ဣတော ဘိယျော’’တိ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခသစ္စံ သရသလက္ခဏပ္ပဋိဝေဓေန ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. တဿ စ ဒုက္ခဿ နိဗ္ဗတ္တိကံ တဏှံ – အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ၊ တဒုဘယမ္ပိ ယံ ဌာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈတိ၊ တံ တေသံ အပ္ပဝတ္တိံ နိဗ္ဗာနံ – အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ၊ တဿ စ သမ္ပာပကံ အရိယမဂ္ဂံ – အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ သရသလက္ခဏပဋိဝေဓေန ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ – ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဧဝံ သရူပတော သစ္စာနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကိလေသဝသေန ပရိယာယတော ဒဿေန္တော ဣမေ အာသဝါတိအာဒိမာဟ. တဿ ဧဝံ ဇာနတော ဧဝံ ပဿတောတိ တဿ ဧဝံ ဇာနန္တဿ ဧဝံ ပဿန္တဿ သဟ ဝိပဿနာယ ကောဋိပ္ပတ္တံ မဂ္ဂံ ကထေတိ. ကာမာသဝါတိ ကာမာသဝတော. ဝိမုစ္စတီတိ ဣမိနာ မဂ္ဂက္ခဏံ ဒဿေတိ. ဝိမုတ္တသ္မိန္တိ ဣမိနာ ဖလက္ခဏံ ဒဿေတိ. မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ၊ ဖလက္ခဏေ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ. ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏန္တိ ဣမိနာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဒဿေတိ. ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီဟိ တဿ ဘူမိံ. တေန ဟိ ဉာဏေန သော ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘ခီဏာ ဇာတီ’တိအာဒီနိ ပဇာနာတိ. ဝုသိတန္တိ ဝုဋ္ဌံ ပရိဝုဋ္ဌံ ကတံ စရိတံ နိဋ္ဌိတန္တိ အတ္ထော. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကေန ဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တ သေက္ခာ ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသန္တိ နာမ. ခီဏာသဝေါ ဝုဋ္ဌဝါသော. တသ္မာ သော အတ္တနော ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ပဇာနာတိ. ကတံ ကရဏီယန္တိ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဝသေန သောဠသဝိဓမ္ပိ ကိစ္စံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော. ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကာဒယော ဟိ တံ ကိစ္စံ ကရောန္တိ၊ ခီဏာသဝေါ ကတကရဏီယော. တသ္မာ သော အတ္တနော ကရဏီယံ ပစ္စဝေက္ခန္တော. ‘‘ကတံ ကရဏီယ’’န္တိ ပဇာနာတိ. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ‘‘ဣဒါနိ ပုန ဧတ္ထဘာဝါယ ဧဝံ သောဠသကိစ္စဘာဝါယ ကိလေသက္ခယာယ ဝါ မဂ္ဂဘာဝနာကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ ပဇာနာတိ.
၁၈၆. သရာဂါဒီသု – အပ္ပဟီနောတိ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ဝါ တဒင်္ဂပ္ပဟာနေန ဝါ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန ဝါ အပ္ပဟီနော.
၁၈၇. လာဘီ ဟောတီတိအာဒီသု – လာဘီတိ လာဘဝါ ပဋိလဘိတွာ ဌိတော. အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထဿာတိ နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ အတ္တနော စိတ္တေ ဥပ္ပန္နဿ စေတောသမထဿ. အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယာတိ အဓိပညာသင်္ခါတာယ ခန္ဓဓမ္မေသု အနိစ္စာဒိဝသေန ပဝတ္တာယ ဝိပဿနာယ. ရူပသဟဂတာနန္တိ ရူပနိမိတ္တာရမ္မဏာနံ ရူပါဝစရသမာပတ္တီနံ. အရူပသဟဂတာနန္တိ န ရူပနိမိတ္တာရမ္မဏာနံ အရူပသမာပတ္တီနံ. ဧတ္ထ စ ပဌမော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ပုထုဇ္ဇနော. ဒုတိယော သုက္ခဝိပဿကအရိယသာဝကော. တတိယော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ အရိယသာဝကော. စတုတ္ထော လောကိယမဟာဇနော ဝေဒိတဗ္ဗော.
၁၈၈. အနုသောတဂါမီအာဒီသု – အနုသောတဂါမီတိ ဝဋ္ဋသောတံ အနုဂတော၊ ဝဋ္ဋသောတေ နိမုဂ္ဂေါ ပုထုဇ္ဇနော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဋိသောတဂါမီတိ ပဋိသောတဂမနော. အနုသောတံ အဂန္တွာ ပဋိသောတံ ဂစ္ဆန္တဿေတံ အဓိဝစနံ. ပါပဉ္စ ကမ္မံ န ကရောတီတိ ပညတ္တံ ဝီတိက္ကမန္တော န ကရောတိ. သဟာပိ ဒုက္ခေန သဟာပိ ဒေါမနဿေနာတိ ကိလေသပရိယုဋ္ဌာနေ သတိ ဥပ္ပန္နေန ဒုက္ခဒေါမနဿေန သဒ္ဓိမ္ပိ. ပရိပုဏ္ဏန္တိ တိဿန္နံ သိက္ခာနံ ဧကာယပိ အနူနံ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိရုပက္ကိလေသံ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ သေဋ္ဌစရိယံ. ဣမိနာ ဝါရေန သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော ကထိတာ. ကိံ ပန တေ ရုဒန္တာ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တီတိ? အာမ. ကိလေသရောဒနေန ရုဒန္တာ စရန္တိ နာမ. သီလသမ္ပန္နော ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခုပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟိတော.
ဌိတတ္တောတိ ဌိတသဘာဝေါ. အနာဂါမီတိ ကာမရာဂဗျာပါဒေဟိ အကမ္ပနီယစိတ္တတာယ စ တမှာ လောကာ အနာဝတ္တိဓမ္မတာယ စ ဌိတသဘာဝေါ နာမ. တိဏ္ဏောတိ တဏှာသောတံ ဥတ္တိဏ္ဏော. ပါရင်္ဂတောတိ နိဗ္ဗာနပါရံ ဂတော. ထလေ တိဋ္ဌတီတိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိထလေ တိဋ္ဌတိ. စေတောဝိမုတ္တိန္တိ ဖလသမာဓိံ. ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဖလဉာဏံ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ခီဏာသဝေါ ‘‘တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဗာဟိတပါပတာယ ဟိ ဧသ ဗြာဟ္မဏော နာမ.
၁၈၉. အပ္ပဿုတာဒီသု – အပ္ပကံ သုတံ ဟောတီတိ နဝင်္ဂေ သတ္ထုသာသနေ ကိဉ္စိဒေဝ ထောကံ သုတံ ဟောတိ. န အတ္ထမညာယ၊ န ဓမ္မမညာယ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နော ဟောတီတိ အဋ္ဌကထဉ္စ ပါဠိဉ္စ ဇာနိတွာ လောကုတ္တရဓမ္မဿ အနုရူပဓမ္မံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပဋိပန္နော န ဟောတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
၁၉၀. သမဏမစလာဒီသု – သမဏမစလောတိ သမဏအစလော၊ မကာရော ပဒသန္ဓိကရော. နိစ္စလသမဏော၊ ထိရသမဏောတိ အတ္ထော. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ သောတာပန္နော သာသနေ မူလဇာတာယ သဒ္ဓါယ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ‘သမဏမစလော’တိ ဝုစ္စတိ. သကဒါဂါမီ ပန ရဇ္ဇနကိလေသဿ အတ္ထိတာယ သမဏပဒုမောတိ ဝုတ္တော. ရတ္တဋ္ဌော ဟိ ဣဓ ပဒုမဋ္ဌော နာမာတိ ဝုတ္တံ. အနာဂါမီ ကာမရာဂသင်္ခါတဿ ရဇ္ဇနကိလေသဿ နတ္ထိတာယ သမဏပုဏ္ဍရီကောတိ ဝုတ္တော. ပဏ္ဍရဋ္ဌော ဟိ ဣဓ ပုဏ္ဍရီကဋ္ဌော နာမာတိ ဝုတ္တံ. ခီဏာသဝေါ စ ထဒ္ဓဘာဝကရာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန သမဏေသု သမဏသုခုမာလော နာမာတိ ဝုတ္တော. အပ္ပဒုက္ခဋ္ဌေနပိ စေသ သမဏသုခုမာလောယေဝါတိ.
စတုက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ.