၁. ဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ
၁. ဣဒါနိ ယထာဌပိတံ မာတိကံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ – ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သမယဝိမုတ္တောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ. ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလောတိ ဧကော ပုဂ္ဂလော. ကာလေန ကာလန္တိ ဧတ္ထ ဘုမ္မဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧကေကသ္မိံ ကာလေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမယေန သမယန္တိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ. အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေတိ ရူပါဝစရာရူပါဝစရအဋ္ဌသမာပတ္တိယော. တာသဉှိ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုစ္စနတော ဝိမောက္ခောတိ နာမံ. ကာယေနာတိ ဝိမောက္ခသဟဇာတေန နာမကာယေန. ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ ပဋိလဘိတွာ ဣရိယတိ. ကတမသ္မိံ ပနေသ ကာလေ ဝိမောက္ခေ ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ? သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတုကာမဿ ဟိ ကာလော နာမ အတ္ထိ၊ အကာလော နာမ အတ္ထိ. တတ္ထ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနကာလော၊ ဝတ္တကရဏကာလော စ သမာပဇ္ဇနဿ အကာလော နာမ. သရီရံ ပန ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ဝတ္တံ ကတွာ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နဿ ယာဝ ပိဏ္ဍာယ ဂမနကာလော နာဂစ္ဆတိ၊ ဧတသ္မိံ အန္တရေ သမာပဇ္ဇနဿ ကာလော နာမ.
ပိဏ္ဍာယ ဂမနကာလံ ပန သလ္လက္ခေတွာ နိက္ခန္တဿ စေတိယဝန္ဒနကာလော၊ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတဿ ဝိတက္ကမာဠကေ ဌာနကာလော ပိဏ္ဍာယ ဂမနကာလော ဂါမေ စရဏကာလော၊ အာသနသာလာယ ယာဂုပါနကာလော ဝတ္တကရဏကာလောတိ အယမ္ပိ သမာပဇ္ဇနဿ အကာလော နာမ. အာသနသာလာယ ပန ဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ သတိ ယာဝ ဘတ္တကာလော နာဂစ္ဆတိ၊ ဧတသ္မိမ္ပိ အန္တရေ သမာပဇ္ဇနဿ ကာလော နာမ. ဘတ္တံ ပန ဘုဉ္ဇနကာလော၊ ဝိဟာရဂမနကာလော၊ ပတ္တစီဝရပဋိသာမနကာလော၊ ဒိဝါဝတ္တကရဏကာလော၊ ပရိပုစ္ဆာဒါနကာလောတိ အယမ္ပိ သမာပဇ္ဇနဿ အကာလော နာမ. ယော အကာလော၊ သွေဝ အသမယော. တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဌပေတွာ အဝသေသေ ကာလေ ကာလေ၊ သမယေ သမယေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ သဟဇာတနာမကာယေန ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရန္တော၊ ‘‘ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော။ပေ။ ဝိဟရတီ’’တိ ဝုစ္စတိ.
အပိစေသ သဖဿကေဟိ သဟဇာတနာမဓမ္မေဟိ သဟဇာတဓမ္မေ ဖုသတိယေဝ နာမ၊ ဥပစာရေန အပ္ပနံ ဖုသတိယေဝ နာမ. ပုရိမာယ အပ္ပနာယ အပရံ အပ္ပနံ ဖုသတိယေဝ. ယေန ဟိ သဒ္ဓိံ ယေ ဓမ္မာ သဟဇာတာ၊ တေန တေ ပဋိလဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ. ဖဿေနာပိ ဖုဋ္ဌာယေဝ နာမ ဟောန္တိ. ဥပစာရမ္ပိ အပ္ပနာယ ပဋိလာဘကာရဏမေဝ၊ တထာ ပုရိမာ အပ္ပနာ အပရအပ္ပနာယ. တတြာဿ ဧဝံ သဟဇာတေဟိ သဟဇာတာနံ ဖုသနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ပဌမဇ္ဈာနဉှိ ဝိတက္ကာဒီဟိ ပဉ္စင်္ဂိကံ. တသ္မိံ ဌပေတွာ တာနိ အင်္ဂါနိ သေသာ အတိရေကပဏ္ဏာသဓမ္မာ စတ္တာရော ခန္ဓာ နာမ ဟောန္တိ. တေန နာမကာယေန ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တိဝိမောက္ခံ ဖုသိတွာ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ. ဒုတိယံ ဈာနံ ပီတိသုခစိတ္တေကဂ္ဂတာဟိ တိဝင်္ဂိကံ၊ တတိယံ သုခစိတ္တေကဂ္ဂတာဟိ ဒုဝင်္ဂိကံ၊ စတုတ္ထံ ဥပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာဟိ ဒုဝင်္ဂိကံ၊ တထာ အာကာသာနဉ္စာယတနံ။ပေ။ နေဝသညာနာသညာယတနဉ္စ. တတ္ထ ဌပေတွာ တာနိ အင်္ဂါနိ သေသာ အတိရေကပဏ္ဏာသဓမ္မာ စတ္တာရော ခန္ဓာ နာမ ဟောန္တိ. တေန နာမကာယေန နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိဝိမောက္ခံ ဖုသိတွာ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ.
ပညာယ စဿ ဒိသွာတိ ဝိပဿနာပညာယ သင်္ခါရဂတံ၊ မဂ္ဂပညာယ စတုသစ္စဓမ္မေ ပဿိတွာ. ဧကစ္စေ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီတိ ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎာ ပဌမမဂ္ဂါဒိဝဇ္ဈာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သမယဝိမုတ္တောတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ပုထုဇ္ဇနော တေန နာမကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘ဧကစ္စေ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုထုဇ္ဇနဿ စ ခီဏာ အာသဝါ နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သော န ဂဟိတော. အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ခီဏာသဝေါပိ တေန နာမကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တဿ ပန အပရိက္ခီဏာသဝါ နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သောပိ န ဂဟိတော. သမယဝိမုတ္တောတိ ပန တိဏ္ဏံ သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမီနံယေဝေတံ နာမန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
၂. အသမယဝိမုတ္တနိဒ္ဒေသေ – ပုရိမသဒိသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အသမယဝိမုတ္တောတိ ပနေတ္ထ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဿေတံ နာမံ. သုက္ခဝိပဿကာ ပန သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိနော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော စ ခီဏာသဝါ ပုထုဇ္ဇနာ စ ဣမသ္မိံ ဒုကေ န လဗ္ဘန္တိ၊ ဒုကမုတ္တကပုဂ္ဂလာ နာမ ဟောန္တိ. တသ္မာ သတ္ထာ အတ္တနော ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတေ စ အဂ္ဂဟိတေ စ သင်္ကဍ္ဎိတွာ သဒ္ဓိံ ပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကေဟိ တန္တိံ အာရောပေန္တော သဗ္ဗေပိ အရိယပုဂ္ဂလာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အရိယေ ဝိမောက္ခေတိ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယေတိ သင်္ခံ ဂတေ လောကုတ္တရဝိမောက္ခေ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဗာဟိရာနဉှိ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ သမာပဇ္ဇန္တဿ သမယောပိ အတ္ထိ အသမယောပိ. မဂ္ဂဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စနဿ သမယော ဝါ အသမယော ဝါ နတ္ထိ. ယဿ သဒ္ဓါ ဗလဝတီ၊ ဝိပဿနာ စ အာရဒ္ဓါ၊ တဿ ဂစ္ဆန္တဿ တိဋ္ဌန္တဿ နိသီဒန္တဿ နိပဇ္ဇန္တဿ ခါဒန္တဿ ဘုဉ္ဇန္တဿ မဂ္ဂဖလပဋိဝေဓော နာမ န ဟောတီတိ နတ္ထိ. ဣတိ မဂ္ဂဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စနဿ သမယော ဝါ အသမယော ဝါ နတ္ထီတိ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတေ စ အဂ္ဂဟိတေ စ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဣမံ ပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကံ တန္တိံ အာရောပေသိ ဓမ္မရာဇာ. သမာပတ္တိလာဘီ ပုထုဇ္ဇနော ဣမာယပိ တန္တိယာ အဂ္ဂဟိတောဝ. ဘဇာပိယမာနော ပန သမာပတ္တိဝိက္ခမ္ဘိတာနံ ကိလေသာနံ ဝသေန သမယဝိမုတ္တဘာဝံ ဘဇေယျ.
၃. ကုပ္ပဓမ္မာကုပ္ပဓမ္မနိဒ္ဒေသေသု – ယဿ အဓိဂတော သမာပတ္တိဓမ္မော ကုပ္ပတိ နဿတိ၊ သော ကုပ္ပဓမ္မော. ရူပသဟဂတာနန္တိ ရူပနိမိတ္တသင်္ခါတေန ရူပေန သဟဂတာနံ. တေန သဒ္ဓိံ ပဝတ္တာနံ န ဝိနာ ရူပါရမ္မဏာနံ စတုန္နံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနန္တိ အတ္ထော. အရူပသဟဂတာနန္တိ ရူပတော အညံ၊ န ရူပန္တိ အရူပံ. အရူပေန သဟဂတာနံ တေန သဒ္ဓိံ ပဝတ္တာနံ န ဝိနာ အရူပါရမ္မဏာနံ စတုန္နံ အရူပါဝစရဇ္ဈာနာနန္တိ အတ္ထော. န နိကာမလာဘီတိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ အစိဏ္ဏဝသိတာယ ဣစ္ဆိတာကာရေန အလဒ္ဓတ္တာ န နိကာမလာဘီ. အပ္ပဂုဏသမာပတ္တိကောတိ အတ္ထော. န အကိစ္ဆလာဘီတိ ကိစ္ဆလာဘီ ဒုက္ခလာဘီ. ယော အာဂမနမှိ ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဥပစာရံ ပါပေန္တော အပ္ပနံ ပါပေန္တော စိတ္တမဉ္ဇူသံ လဘန္တော ဒုက္ခေန ကိစ္ဆေန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကိလမန္တော တံ သမ္ပဒံ ပါပုဏိတုံ သက္ကောတိ၊ သော န အကိစ္ဆလာဘီ နာမ. န အကသိရလာဘီတိ အဝိပုလလာဘီ. သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ အဒ္ဓါနံ ဖရိတုံ န သက္ကောတိ. ဧကံ ဒွေ စိတ္တဝါရေ ဝတ္တေတွာ သဟသာဝ ဝုဋ္ဌာတီတိ အတ္ထော.
ယတ္ထိစ္ဆကန္တိ ယသ္မိံ ဩကာသေ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒိတုံ ဣစ္ဆတိ. ယဒိစ္ဆကန္တိ ကသိဏဇ္ဈာနံ ဝါ အာနာပါနဇ္ဈာနံ ဝါ ဗြဟ္မဝိဟာရဇ္ဈာနံ ဝါ အသုဘဇ္ဈာနံ ဝါတိ ယံ ယံ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒိတုံ ဣစ္ဆတိ. ယာဝတိစ္ဆကန္တိ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေန ယတ္တကံ ကာလံ ဣစ္ဆတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယတ္ထ ယတ္ထ ယံ ယံ သမာပတ္တိံ ယတ္တကံ အဒ္ဓါနံ သမာပဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝုဋ္ဌာတုမ္ပိ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ တံ တံ သမာပတ္တိံ တတ္တကံ အဒ္ဓါနံ သမာပဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝုဋ္ဌာတုမ္ပိ န သက္ကောတိ. စန္ဒံ ဝါ သူရိယံ ဝါ ဥလ္လောကေတွာ ‘ဣမသ္မိံ စန္ဒေ ဝါ သူရိယေ ဝါ ဧတ္တကံ ဌာနံ ဂတေ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဈာနံ သမာပန္နော ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဝုဋ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ၊ အန္တရာဝ ဝုဋ္ဌာတိ၊ သမာပတ္တိယာ အပ္ပဂုဏတာယာတိ.
ပမာဒမာဂမ္မာတိ ပမာဒံ ပဋိစ္စ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝံဝိဓော ပုဂ္ဂလော ကုပ္ပဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ. ဣဒံ ပန အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ပုထုဇ္ဇနဿ သောတာပန္နဿ သကဒါဂါမိနောတိ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ နာမံ. ဧတေသဉှိ သမာဓိပါရိဗန္ဓကာ ဝိပဿနာပါရိဗန္ဓကာ စ ဓမ္မာ န သုဝိက္ခမ္ဘိတာ၊ န သုဝိက္ခာလိတာ၊ တေန တေသံ သမာပတ္တိ နဿတိ ပရိဟာယတိ. သာ စ ခေါ နေဝ သီလဘေဒေန၊ နာပတ္တိဝီတိက္ကမေန. န ဂရုကမောက္ခဓမ္မော ပနေသ အပ္ပမတ္တကေနပိ ကိစ္စကရဏီယေန ဝါ ဝတ္တဘေဒမတ္တကေန ဝါ နဿတိ.
တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ထေရော သမာပတ္တိံ ဝဠဉ္ဇေတိ. တသ္မိံ ပိဏ္ဍာယ ဂါမံ ပဝိဋ္ဌေ ဒါရကာ ပရိဝေဏေ ကီဠိတွာ ပက္ကမိံသု. ထေရော အာဂန္တွာ ‘ပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗ’န္တိ စိန္တေတွာ အသမ္မဇ္ဇိတွာ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘သမာပတ္တိံ အပ္ပေဿာမီ’တိ နိသီဒိ. သော အပ္ပေတုံ အသက္ကောန္တော၊ ‘ကိံ နု ခေါ အာဝရဏ’န္တိ သီလံ အာဝဇ္ဇန္တော အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဝီတိက္ကမံ အဒိသွာ ‘ဝတ္တဘေဒေါ နု ခေါ အတ္ထီ’တိ ဩလောကေန္တော ပရိဝေဏဿ အသမ္မဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ သမ္မဇ္ဇိတွာ ပဝိသိတွာ နိသီဒန္တော သမာပတ္တိံ အပ္ပေန္တောဝ နိသီဒိ.
၄. အကုပ္ပဓမ္မနိဒ္ဒေသော ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အကုပ္ပဓမ္မောတိ ဣဒံ ပန အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော အနာဂါမိဿ စေဝ ခီဏာသဝဿ စာတိ ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ နာမံ. တေသဉှိ သမာဓိပါရိဗန္ဓကာ ဝိပဿနာပါရိဗန္ဓကာ စ ဓမ္မာ သုဝိက္ခမ္ဘိတာ သုဝိက္ခာလိတာ၊ တေန တေသံ ဘဿသင်္ဂဏိကာရာမာဒိကိစ္စေန ဝါ အညေန ဝါ ယေန ကေနစိ အတ္တနော အနုရူပေန ပမာဒေန ဝီတိနာမေန္တာနမ္ပိ သမာပတ္တိ န ကုပ္ပတိ၊ န နဿတိ. သုက္ခဝိပဿကာ ပန သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိခီဏာသဝါ ဣမသ္မိံ ဒုကေ န လဗ္ဘန္တိ၊ ဒုကမုတ္တကပုဂ္ဂလာ နာမ ဟောန္တိ. တသ္မာ သတ္ထာ အတ္တနော ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတေ စ အဂ္ဂဟိတေ စ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဣမသ္မိမ္ပိ ဒုကေ သဒ္ဓိံ ပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကေဟိ တန္တိံ အာရောပေန္တော သဗ္ဗေပိ အရိယပုဂ္ဂလာတိအာဒိမာဟ. အဋ္ဌန္နဉှိ သမာပတ္တီနံ ကုပ္ပနံ နဿနံ ဘဝေယျ၊ လောကုတ္တရဓမ္မဿ ပန သကိံ ပဋိဝိဒ္ဓဿ ကုပ္ပနံ နဿနံ နာမ နတ္ထိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.
၅. ပရိဟာနဓမ္မာပရိဟာနဓမ္မနိဒ္ဒေသာပိ ကုပ္ပဓမ္မာကုပ္ပဓမ္မနိဒ္ဒေသဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကေဝလဉှိ ဣဓ ပုဂ္ဂလဿ ပမာဒံ ပဋိစ္စ ဓမ္မာနံ ပရိဟာနမ္ပိ အပရိဟာနမ္ပိ ဂဟိတန္တိ ဣဒံ ပရိယာယဒေသနာမတ္တမေဝ နာနံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ တာဒိသမေဝ.
၇. စေတနာဘဗ္ဗနိဒ္ဒေသေ – စေတနာဘဗ္ဗောတိ စေတနာယ အပရိဟာနိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘဗ္ဗော. သစေ အနုသဉ္စေတေတီတိ၊ သစေ သမာပဇ္ဇတိ. သမာပတ္တိဉှိ သမာပဇ္ဇန္တော အနုသဉ္စေတေတိ နာမ. သော န ပရိဟာယတိ၊ ဣတရော ပရိဟာယတိ.
၈. အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗနိဒ္ဒေသေ – အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗောတိ အနုရက္ခဏာယ အပရိဟာနိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘဗ္ဗော. သစေ အနုရက္ခတီတိ သစေ အနုပကာရဓမ္မေ ပဟာယ ဥပကာရဓမ္မေ သေဝန္တော သမာပဇ္ဇတိ. ဧဝဉှိ ပဋိပဇ္ဇန္တော အနုရက္ခတိ နာမ. သော န ပရိဟာယတိ၊ ဣတရော ပရိဟာယတိ.
ဣမေ ဒွေပိ သမာပတ္တိံ ဌပေတုံ ထာဝရံ ကာတုံ ပဋိဗလာ. စေတနာဘဗ္ဗတော ပန အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗောဝ ဗလဝတရော. စေတနာဘဗ္ဗော ဟိ ဥပကာရာနုပကာရေ ဓမ္မေ န ဇာနာတိ. အဇာနန္တော ဥပကာရဓမ္မေ နုဒတိ နီဟရတိ၊ အနုပကာရဓမ္မေ သေဝတိ. သော တေ သေဝန္တော သမာပတ္တိတော ပရိဟာယတိ. အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗော ဥပကာရာနုပကာရေ ဓမ္မေ ဇာနာတိ. ဇာနန္တော အနုပကာရဓမ္မေ နုဒတိ နီဟရတိ၊ ဥပကာရဓမ္မေ သေဝတိ. သော တေ သေဝန္တော သမာပတ္တိတော န ပရိဟာယတိ.
ယထာ ဟိ ဒွေ ခေတ္တပါလာ ဧကော ပဏ္ဍုရောဂေန သရောဂေါ အက္ခမော သီတာဒီနံ၊ ဧကော အရောဂေါ သီတာဒီနံ သဟော. သရောဂေါ ဟေဋ္ဌာကုဋိံ န ဩတရတိ၊ ရတ္တာရက္ခံ ဒိဝါရက္ခံ ဝိဇဟတိ. တဿ ဒိဝါ သုကမောရာဒယော ခေတ္တံ ဩတရိတွာ သာလိသီသံ ခါဒန္တိ၊ ရတ္တိံ မိဂသူကရာဒယော ပဝိသိတွာ ခလံ တစ္ဆိ တံ ဝိယ ဆေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. သော အတ္တနော ပမတ္တကာရဏာ ပုန ဗီဇမတ္တမ္ပိ န လဘတိ. ဣတရော ရတ္တာရက္ခံ ဒိဝါရက္ခံ န ဝိဇဟတိ. သော အတ္တနော အပ္ပမတ္တကာရဏာ ဧကကရီသတော စတ္တာရိပိ အဋ္ဌပိ သကဋာနိ လဘတိ.
တတ္ထ သရောဂခေတ္တပါလော ဝိယ စေတနာဘဗ္ဗော၊ အရောဂေါ ဝိယ အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သရောဂဿ အတ္တနော ပမာဒေန ပုန ဗီဇမတ္တဿပိ အလဘနံ ဝိယ စေတနာဘဗ္ဗဿ ဥပကာရာနုပကာရေ ဓမ္မေ အဇာနိတွာ ဥပကာရေ ပဟာယ အနုပကာရေ သေဝန္တဿ သမာပတ္တိယာ ပရိဟာနံ. ဣတရဿ အတ္တနော အပ္ပမာဒေန ဧကကရီသမတ္တတော စတုအဋ္ဌသကဋဥဒ္ဓရဏံ ဝိယ အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗဿ ဥပကာရာနုပကာရေ ဓမ္မေ ဇာနိတွာ အနုပကာရေ ပဟာယ ဥပကာရေ သေဝန္တဿ သမာပတ္တိယာ အပရိဟာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ စေတနာဘဗ္ဗတော အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗောဝ သမာပတ္တိံ ထာဝရံ ကာတုံ ဗလဝတရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.
၉. ပုထုဇ္ဇနနိဒ္ဒေသေ – တီဏိ သံယောဇနာနီတိ ဒိဋ္ဌိသံယောဇနသီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇနဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနာနိ. ဧတာနိ ဟိ ဖလက္ခဏေ ပဟီနာနိ နာမ ဟောန္တိ. အယံ ပန ဖလက္ခဏေပိ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ. တေသံ ဓမ္မာနန္တိ တေသံ သံယောဇနဓမ္မာနံ. မဂ္ဂက္ခဏသ္မိဉှိ တေသံ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ. အယံ ပန မဂ္ဂက္ခဏေပိ န ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနော ထူလဗာလပုထုဇ္ဇနောဝ ဣဓ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.
၁၀. ဂေါတြဘုနိဒ္ဒေသေ – ယေသံ ဓမ္မာနန္တိ ယေသံ ဂေါတြဘုဉာဏေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နာနံ ပရောပဏ္ဏာသကုသလဓမ္မာနံ. အရိယဓမ္မဿာတိ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ. အဝက္ကန္တိ ဟောတီတိ ဩက္ကန္တိ နိဗ္ဗတ္တိ ပါတုဘာဝေါ ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေန ဉာဏေန သဗ္ဗံ ပုထုဇ္ဇနသင်္ခံ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တံ ပုထုဇ္ဇနမဏ္ဍလံ ပုထုဇ္ဇနပညတ္တိံ အတိက္ကမိတွာ အရိယသင်္ခံ အရိယဂေါတ္တံ အရိယမဏ္ဍလံ အရိယပညတ္တိံ ဩက္ကမနတော ဂေါတြဘူပုဂ္ဂလော နာမ ဝုစ္စတိ.
၁၁. ဘယူပရတနိဒ္ဒေသေ – ဘယေန ဥပရတောတိ ဘယူပရတော. သတ္တပိ သေက္ခာ ပုထုဇ္ဇနာ စ ဘာယိတွာ ပါပတော ဩရမန္တိ ပါပံ န ကရောန္တိ. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနာ ဒုဂ္ဂတိဘယံ၊ ဝဋ္ဋဘယံ၊ ကိလေသဘယံ၊ ဥပဝါဒဘယန္တိ စတ္တာရိ ဘယာနိ ဘာယန္တိ. တေသု ဘာယိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဒုဂ္ဂတိယေဝ ဘယံ ဒုဂ္ဂတိဘယံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော ‘သစေ တွံ ပါပံ ကရိဿသိ၊ စတ္တာရော အပါယာ မုခံ ဝိဝရိတွာ ဌိတစ္ဆာတအဇဂရသဒိသာ၊ တေသု ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တော ကထံ ဘဝိဿသီ’တိ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ဘာယိတွာ ပါပံ န ကရောတိ. အနမတဂ္ဂသံသာရဝဋ္ဋံယေဝ ပန ဝဋ္ဋဘယံ နာမ. သဗ္ဗမ္ပိ အကုသလံ ကိလေသဘယံ နာမ. ဂရဟာ ပန ဥပဝါဒဘယံ နာမ. တာနိပိ ဘာယိတွာ ပုထုဇ္ဇနော ပါပံ န ကရောတိ. သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိနော ပန တယော သေက္ခာ ဒုဂ္ဂတိံ အတီတတ္တာ သေသာနိ တီဏိ ဘယာနိ ဘာယိတွာ ပါပံ န ကရောန္တိ. မဂ္ဂဋ္ဌကသေက္ခာ အာဂမနဝသေန ဝါ အသမုစ္ဆိန္နဘယတ္တာ ဝါ ဘယူပရတာ နာမ ဟောန္တိ. ခီဏာသဝေါ ဣမေသု စတူသု ဘယေသု ဧကမ္ပိ န ဘာယတိ. သော ဟိ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နဘယော၊ တသ္မာ အဘယူပရတောတိ ဝုစ္စတိ. ကိံ ပန သော ဥပဝါဒမ္ပိ န ဘာယတီတိ? န ဘာယတိ. ဥပဝါဒံ ပန ရက္ခတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒေါဏုပ္ပလဝါပိဂါမေ ခီဏာသဝတ္ထေရော ဝိယ.
၁၂. အဘဗ္ဗာဂမနနိဒ္ဒေသေ – သမ္မတ္တနိယာမာဂမနဿ အဘဗ္ဗောတိ အဘဗ္ဗာဂမနော. ကမ္မာဝရဏေနာတိ ပဉ္စဝိဓေန အာနန္တရိယကမ္မေန. ကိလေသာဝရဏေနာတိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ. ဝိပါကာဝရဏေနာတိ အဟေတုကဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိယာ. အဿဒ္ဓါတိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃေသု သဒ္ဓါရဟိတာ. အစ္ဆန္ဒိကာတိ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒရဟိတာ. တေ ဌပေတွာ ဇမ္ဗုဒီပံ ဣတရဒီပတ္တယဝါသိနော ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေသု ဟိ မနုဿာ အစ္ဆန္ဒိကဘာဝံ ပဝိဋ္ဌာ နာမ. ဒုပ္ပညာတိ ဘဝင်္ဂပညာရဟိတာ. အဘဗ္ဗာတိ အပ္ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂဖလူပနိဿယာ. နိယာမန္တိ မဂ္ဂနိယာမံ၊ သမ္မတ္တနိယာမံ. ဩက္ကမိတုန္တိ ဧတံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တသင်္ခါတံ နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ပဝိသိတုံ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာတုံ အဘဗ္ဗာ.
၁၃. ဘဗ္ဗာဂမနနိဒ္ဒေသော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမိမသ္မိံ ဒုကေ ယေ စ ပုဂ္ဂလာ ပဉ္စာနန္တရိယကာ၊ ယေ စ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ၊ ယေဟိ စ အဟေတုကဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိ ဂဟိတာ၊ ယေ စ ဗုဒ္ဓါဒီနံ န သဒ္ဒဟန္တိ၊ ယေသဉ္စ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော နတ္ထိ၊ ယေ စ အပရိပုဏ္ဏဘဝင်္ဂပညာ၊ ယေသဉ္စ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော နတ္ထိ၊ တေ သဗ္ဗေပိ သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမိတုံ အဘဗ္ဗာ၊ ဝိပရီတာ ဘဗ္ဗာတိ ဝုတ္တာ.
၁၄. နိယတာနိယတနိဒ္ဒေသေ – အာနန္တရိကာတိ အာန္တရိကကမ္မသမင်္ဂိနော. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာတိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမင်္ဂိနော. သဗ္ဗေပိ ဟေတေ နိရယဿ အတ္ထာယ နိယတတ္တာ နိယတာ နာမ. အဋ္ဌ ပန အရိယပုဂ္ဂလာ သမ္မာဘာဝါယ ဥပရူပရိမဂ္ဂဖလတ္ထာယ စေဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယ စ နိယတတ္တာ နိယတာ နာမ. အဝသေသပုဂ္ဂလာ ပန အနိဗဒ္ဓဂတိကာ. ယထာ အာကာသေ ခိတ္တဒဏ္ဍော ပထဝိယံ ပတန္တော ‘အဂ္ဂေန ဝါ မဇ္ဈေန ဝါ မူလေန ဝါ ပတိဿတီ’တိ န ဉာယတိ၊ ဧဝမေဝ ‘အသုကဂတိယာ နာမ နိဗ္ဗတ္တိဿန္တီ’တိ နိယမာဘာဝါ အနိယတာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယာ ပန ဥတ္တရကုရုကာနံ နိယတဂတိကတာ ဝုတ္တာ၊ န သာ နိယတဓမ္မဝသေန. မိစ္ဆတ္တသမ္မတ္တနိယတဓမ္မာယေဝ ဟိ နိယတာ နာမ. တေသဉ္စ ဝသေနာယံ ပုဂ္ဂလနိယမော ကထိတောတိ.
၁၅. ပဋိပန္နကနိဒ္ဒေသေ – မဂ္ဂသမင်္ဂိနောတိ မဂ္ဂဋ္ဌကပုဂ္ဂလာ. တေ ဟိ ဖလတ္ထာယ ပဋိပန္နတ္တာ ပဋိပန္နကာ နာမ. ဖလသမင်္ဂိနောတိ ဖလပဋိလာဘသမင်္ဂိတာယ ဖလသမင်္ဂိနော. ဖလပဋိလာဘတော ပဋ္ဌာယ ဟိ တေ ဖလသမာပတ္တိံ အသမာပန္နာပိ ဖလေ ဌိတာယေဝ နာမ.
၁၆. သမသီသီနိဒ္ဒေသေ – အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ အပုရေ အပစ္ဆာ၊ ဧကပ္ပဟာရေနေဝါတိ အတ္ထော. ပရိယာဒါနန္တိ ပရိက္ခယော. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ပုဂ္ဂလော သမသီသီ နာမ ဝုစ္စတိ. သော ပနေသ တိဝိဓော ဟောတိ – ဣရိယာပထသမသီသီ၊ ရောဂသမသီသီ၊ ဇီဝိတသမသီသီတိ. တတ္ထ ယော စင်္ကမန္တောဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ စင်္ကမန္တောဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ ပဒုမတ္ထေရော ဝိယ၊ ဌိတကောဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဌိတကောဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ ကောဋပဗ္ဗတဝိဟာရဝါသီတိဿတ္ထေရော ဝိယ၊ နိသိန္နောဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ နိသိန္နောဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ၊ နိပန္နောဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ နိပန္နောဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ – အယံ ဣရိယာပထသမသီသီ နာမ.
ယော ပန ဧကံ ရောဂံ ပတွာ အန္တောရောဂေယေဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ တေနေဝ ရောဂေန ပရိနိဗ္ဗာတိ – အယံ ရောဂသမသီသီ နာမ.
ကတရော ဇီဝိတသမသီသီ နာမ? ‘‘သီသန္တိ တေရသ သီသာနိ – ပလိဗောဓသီသဉ္စ တဏှာ၊ ဝိနိဗန္ဓနသီသဉ္စ မာနော၊ ပရာမာသသီသဉ္စ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိက္ခေပသီသဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စံ၊ သံကိလေသသီသဉ္စ အဝိဇ္ဇာ၊ အဓိမောက္ခသီသဉ္စ သဒ္ဓါ၊ ပဂ္ဂဟသီသဉ္စ ဝီရိယံ၊ ဥပဋ္ဌာနသီသဉ္စ သတိ၊ အဝိက္ခေပသီသဉ္စ သမာဓိ၊ ဒဿနသီသဉ္စ ပညာ၊ ပဝတ္တသီသဉ္စ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ ဂေါစရသီသဉ္စ ဝိမောက္ခော၊ သင်္ခါရသီသဉ္စ နိရောဓော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၈၇). တတ္ထ ကိလေသသီသံ အဝိဇ္ဇံ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ပရိယာဒိယတိ. ပဝတ္တသီသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ စုတိစိတ္တံ ပရိယာဒိယတိ. အဝိဇ္ဇာပရိယာဒါယကံ စိတ္တံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ပရိယာဒါတုံ န သက္ကောတိ. ဇီဝိတိန္ဒြိယပရိယာဒါယကံ စိတ္တံ အဝိဇ္ဇံ ပရိယာဒါတုံ န သက္ကောတိ. အဝိဇ္ဇာပရိယာဒါယကံ စိတ္တံ အညံ၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယပရိယာဒါယကံ စိတ္တံ အညံ. ယဿ စေတံ သီသဒွယံ သမံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆတိ၊ သော ဇီဝိတသမသီသီ နာမ.
ကထမိဒံ သမံ ဟောတီတိ? ဝါရသမတာယ. ယသ္မိဉှိ ဝါရေ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ – သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပဉ္စ ပစ္စဝေက္ခဏာနိ၊ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ ပဉ္စ၊ အနာဂါမိမဂ္ဂေ ပဉ္စ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂေ စတ္တာရီတိ ဧကူနဝီသတိယာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေ ပတိဋ္ဌာယ ဘဝင်္ဂံ ဩတရိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ဣမာယ ဝါရသမတာယ ဣဒံ ဥဘယသီသပရိယာဒါနံ သမံ ဟောတိ နာမ. တေနာယံ ပုဂ္ဂလော ဇီဝိတသမသီသီတိ ဝုစ္စတိ. အယမေဝ စ ဣဓ အဓိပ္ပေတော.
၁၇. ဌိတကပ္ပီနိဒ္ဒေသေ – ဌိတော ကပ္ပေါတိ ဌိတကပ္ပေါ၊ ဌိတကပ္ပေါ အဿ အတ္ထီတိ ဌိတကပ္ပီ. ကပ္ပံ ဌပေတုံ သမတ္ထောတိ အတ္ထော. ဥဍ္ဍယှနဝေလာ အဿာတိ ဈာယနကာလော ဘဝေယျ. နေဝ တာဝါတိ ယာဝ ဧသ မဂ္ဂသမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော သောတာပတ္တိဖလံ န သစ္ဆိကရောတိ၊ နေဝ တာဝ ကပ္ပေါ ဈာယေယျ. ဈာယမာနောပိ အဇ္ဈာယိတွာဝ တိဋ္ဌေယျ. ကပ္ပဝိနာသော ဟိ နာမ မဟာဝိကာရော မဟာပယောဂေါ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠဿ ဈာယနဝသေန မဟာလောကဝိနာသော. အယမ္ပိ ဧဝံ မဟာဝိနာသော တိဋ္ဌေယျ ဝါတိ ဝဒတိ. သာသနေ ပန ဓရမာနေ အယံ ကပ္ပဝိနာသော နာမ နတ္ထိ. ကပ္ပဝိနာသေ သာသနံ နတ္ထိ. ဂတကောဋိကေ ဟိ ကာလေ ကပ္ပဝိနာသော နာမ ဟောတိ. ဧဝံ သန္တေပိ သတ္ထာ အန္တရာယာဘာဝံ ဒီပေတုံ ဣဒံ ကာရဏံ အာဟရိ – ‘‘ဣဒမ္ပိ ဘဝေယျ၊ မဂ္ဂသမင်္ဂိနော ပန ဖလဿ အန္တရာယော န သက္ကာ ကာတု’’န္တိ. အယံ ပန ပုဂ္ဂလော ကပ္ပံ ဌပေန္တော ကိတ္တကံ ကာလံ ဌပေယျာတိ? ယသ္မိံ ဝါရေ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ အထ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေန္တံ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတော တီဏိ အနုလောမာနိ၊ ဧကံ ဂေါတြဘုစိတ္တံ၊ ဧကံ မဂ္ဂစိတ္တံ၊ ဒွေ ဖလစိတ္တာနိ၊ ပဉ္စ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနီတိ ဧတ္တကံ ကာလံ ဌပေယျ. ဣမံ ပနတ္ထံ ဗာဟိရာယ အာဂန္တုကူပမာယပိ ဧဝံ ဒီပယိံသု. သစေ ဟိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမင်္ဂိဿ မတ္ထကူပရိ ယောဇနိကံ ဧကဂ္ဃနသေလံ တိဝဋ္ဋာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတွာ ဩလမ္ဗေယျ၊ ဧကသ္မိံ ဝဋ္ဋေ ဆိန္နေ ဒွီဟိ ဩလမ္ဗေယျ၊ ဒွီသု ဆိန္နေသု ဧကေန ဩလမ္ဗေယျေဝ၊ တသ္မိမ္ပိ ဆိန္နေ အဗ္ဘကူဋံ ဝိယ အာကာသေ တိဋ္ဌေယျ၊ န တွေဝ တဿ ပုဂ္ဂလဿ မဂ္ဂါနန္တရဖလဿ အန္တရာယံ ကရေယျာတိ. အယံ ပန ဒီပနာ ပရိတ္တာ၊ ပုရိမာဝ မဟန္တာ. န ကေဝလံ ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌောဝ ကပ္ပံ ဌပေတိ၊ ဣတရေ မဂ္ဂသမင်္ဂိနောပိ ဌပေန္တိယေဝ. တေန ဘဂဝါ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတဉ္စ အဂ္ဂဟိတဉ္စ သဗ္ဗံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ သဒ္ဓိံ ပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကပုဂ္ဂလေဟိ ဣမံ တန္တိံ အာရောပေသိ – ‘‘သဗ္ဗေပိ မဂ္ဂသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလာ ဌိတကပ္ပိနော’’တိ.
၁၈. အရိယနိဒ္ဒေသေ – ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယာ. သဒေဝကေန လောကေန အရဏီယတ္တာ အရိယာ. အရိယဋ္ဌော နာမ ပရိသုဒ္ဓဋ္ဌောတိ ပရိသုဒ္ဓတ္တာပိ အရိယာ. သေသာ အပရိသုဒ္ဓတာယ အနရိယာ.
၁၉. သေက္ခနိဒ္ဒေသေ – မဂ္ဂသမင်္ဂိနော မဂ္ဂက္ခဏေ၊ ဖလသမင်္ဂိနော စ ဖလက္ခဏေ၊ အဓိသီလသိက္ခာဒိကာ တိဿောပိ သိက္ခာ သိက္ခန္တိယေဝါတိ သေက္ခာ. အရဟတာ ပန အရဟတ္တဖလက္ခဏေ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခိတာ. ပုန တဿ သိက္ခနကိစ္စံ နတ္ထီတိ အသေက္ခာ. ဣတိ သတ္တ အရိယာ သိက္ခန္တီတိ သေက္ခာ. ခီဏာသဝါ အညဿ သန္တိကေ သီလာဒီနံ သိက္ခိတတ္တာ သိက္ခိတအသေက္ခာ နာမ. ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သယမ္ဘူတတာယ အသိက္ခိတအသေက္ခာ နာမ. သေသပုဂ္ဂလာ နေဝ သိက္ခန္တိ န သိက္ခိတာတိ နေဝသေက္ခာနာသေက္ခာ.
၂၀. တေဝိဇ္ဇနိဒ္ဒေသေ – ပဌမံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပစ္ဆာ အရဟတ္တံ ပတ္တောပိ၊ ပဌမံ အရဟတ္တံ ပတွာ ပစ္ဆာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏနိဗ္ဗတ္တကောပိ တေဝိဇ္ဇောယေဝ နာမ. သုတ္တန္တကထာ ပန ပရိယာယဒေသနာ အဘိဓမ္မကထာ နိပ္ပရိယာယဒေသနာတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာဂမနီယမေဝ ဓုရံ. တသ္မာ ပဌမံ ဒွေ ဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပစ္ဆာ အရဟတ္တံ ပတ္တောဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ဆဠဘိညေပိ ဧသေဝ နယော.
၂၂. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓနိဒ္ဒေသေ – ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသူတိ ပစ္ဆိမဘဝေ သစ္စပ္ပဋိဝေဓတော ပုဗ္ဗေ အညဿ ကဿစိ သန္တိကေ အဿုတပုဗ္ဗေသု. တတော ပုရိမပုရိမေသု ပန ဘဝေသု သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ အာရုယှ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုလောမံ ဂေါတြဘုံ အာဟစ္စ ဌပေန္တိ. တသ္မာ ပစ္ဆိမဘဝသ္မိံယေဝ အနာစရိယကဘာဝံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တဒါ ဟိ တထာဂတော ပူရိတပါရမိတ္တာ အညဿ သန္တိကေ သာမံ အနနုဿုတေသု သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မေသု ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ။ပေ။ အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ အတ္တပစ္စက္ခေန ဉာဏေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ.
တတ္ထ စာတိ တသ္မိဉ္စ စတုသစ္စသမ္ဗောဓိသင်္ခါတေ အရဟတ္တမဂ္ဂေ. သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏာတိ ဗလေသု စ ဝသီဘာဝန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စေဝ ဗလေသု စ စိဏ္ဏဝသီဘာဝံ ပါပုဏာတိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ သဗ္ဗညုတညာဏဿ စေဝ ဒသဗလဉာဏဿ စ အဓိဂမနတော ပဋ္ဌာယ အညံ ကာတဗ္ဗံ နာမ နတ္ထိ. ယထာ ပန ဥဘတောသုဇာတဿ ခတ္တိယကုမာရဿ အဘိသေကပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ‘ဣဒံ နာမ ဣဿရိယံ အနာဂတ’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗံ အာဂတမေဝ ဟောတိ. ဧဝမေဝ ဗုဒ္ဓါနံ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ အာဂမနတော ပဋ္ဌာယ ‘အယံ နာမ ဂုဏော န အာဂတော၊ န ပဋိဝိဒ္ဓေါ၊ န ပစ္စက္ခော’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော၊ သဗ္ဗေပိ သဗ္ဗညုဂုဏာ အာဂတာ ပဋိဝိဒ္ဓါ ပစ္စက္ခကတာဝ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝံ ပါရမီပူရဏသိဒ္ဓါနုဘာဝေန အရိယမဂ္ဂေန ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုဂုဏော ပုဂ္ဂလော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ.
၂၃. ပစ္စေကဗုဒ္ဓနိဒ္ဒေသေပိ – ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသူတိ ပဒေ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ ဟိ ပစ္ဆိမဘဝေ အနာစရိယကော အတ္တုက္ကံသိကဉာဏေနေဝ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စော သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စေဝ ဗလေသု စ စိဏ္ဏဝသီဘာဝံ န ပါပုဏာတိ.
၂၄. ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တနိဒ္ဒေသေ – အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သဟဇာတနာမကာယေန ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ. ပညာယ စဿ ဒိသွာတိ ဝိပဿနာပညာယ သင်္ခါရဂတံ၊ မဂ္ဂပညာယ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပဿိတွာ စတ္တာရောပိ အာသဝါ ခီဏာ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမာတိ ဝုစ္စတိ. အယဉှိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော. တတြာယံ ထေရဝါဒေါ – တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော တာဝ အာဟ – ‘‘သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခေန၊ မဂ္ဂေန သမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခေန ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တော’’တိ. တိပိဋကမဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရော ‘‘နာမနိဿိတကော ဧသော’’တိ ဝတွာ –
‘‘အစ္စီ ယထာ ဝါတဝေဂေန ခိတ္တာ၊ (ဥပသီဝါတိ ဘဂဝါ၊)
အတ္ထံ ပလေတိ န ဥပေတိ သင်္ခံ၊
ဧဝံ မုနီ နာမကာယာ ဝိမုတ္တော၊
အတ္ထံ ပလေတိ န ဥပေတိ သင်္ခ’’န္တိ. (သု. နိ. ၁၀၈၀)၊
ဝတွာ သုတ္တံ အာဟရိတွာ ‘‘နာမကာယတော စ ရူပကာယတော စ သုဝိမုတ္တတ္တာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော’’တိ အာဟ. တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခေန ဧကဝါရံ ဝိမုတ္တော မဂ္ဂေန သမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခေန ဧကဝါရံ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော’’တိ. ဣမေ ပန တယောပိ ထေရာ ပဏ္ဍိတာ၊ ‘တိဏ္ဏမ္ပိ ဝါဒေ ကာရဏံ ဒိဿတီ’တိ တိဏ္ဏမ္ပိ ဝါဒံ တန္တိံ ကတွာ ဌပယိံသု.
သင်္ခေပတော ပန အရူပသမာပတ္တိယာ ရူပကာယတော ဝိမုတ္တော၊ မဂ္ဂေန နာမကာယတော ဝိမုတ္တောတိ ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော. သော စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနံ ဧကေကတော ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာနံ စတုန္နံ၊ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ အနာဂါမိနော စ ဝသေန ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ပုရိမာ စတ္တာရော သမာပတ္တိသီသံ နိရောဓံ န သမာပဇ္ဇန္တီတိ ပရိယာယေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာ နာမ. အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ အနာဂါမီ တံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တောတိ နိပ္ပရိယာယေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တသေဋ္ဌော နာမ. နနု စ အရူပါဝစရဇ္ဈာနမ္ပိ ဥပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာဟိ ဒုဝင်္ဂိကံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနမ္ပိ၊ တသ္မာ တမ္ပိ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ? န ဘဝိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ရူပကာယတော အဝိမုတ္တတ္တာ. တဉှိ ကိလေသကာယတောဝ ဝိမုတ္တံ၊ န ရူပကာယတော၊ တသ္မာ တတော ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမ န ဟောတိ. အရူပါဝစရံ ပန နာမကာယတော စ ဝိမုတ္တံ ရူပကာယတော စာတိ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.
၂၅. ပညာဝိမုတ္တနိဒ္ဒေသေ – ပညာယ ဝိမုတ္တောတိ ပညာဝိမုတ္တော. သော သုက္ခဝိပဿကော စတူဟိ ဈာနေဟိ ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တာ စတ္တာရော စာတိ ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ. ဧတေသု ဟိ ဧကောပိ အဋ္ဌဝိမောက္ခလာဘီ န ဟောတိ. တေနေဝ န ဟေဝ ခေါ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေတိအာဒိမာဟ. အရူပါဝစရဇ္ဈာနေသု ပန ဧကသ္မိံ သတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောယေဝ နာမ ဟောတီတိ.
၂၆. ကာယသက္ခိနိဒ္ဒေသေ – ဧကစ္စေ အာသဝါတိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂတ္တယဝဇ္ဈာ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ကာယသက္ခီတိ ဝုစ္စတိ. သော ဟိ ဖုဋ္ဌန္တံ သစ္ဆိကရောတီတိ ကာယသက္ခီ. ဈာနဖဿံ ပဌမံ ဖုသတိ၊ ပစ္ဆာ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိပိ ကာယသက္ခီ. သော သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာ ဆဗ္ဗိဓော ဟောတိ.
၂၇. ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တနိဒ္ဒေသေ – ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ၊ န ဣတော ဥဒ္ဓံ ဒုက္ခံ. ဒုက္ခသမုဒယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ဌပေတွာ တဏှံ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ‘ဒုက္ခသစ္စ’န္တိ ယာထာဝသရသတော ပဇာနာတိ. တဏှာ ပန ဒုက္ခံ ဇနေတိ နိဗ္ဗတ္တေတိ၊ ပဘာဝေတိ၊ တတော တံ ဒုက္ခံ သမုဒေတိ၊ တသ္မာ နံ အယံ ‘ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ယသ္မာ ပန ဣဒံ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ ဝူပသမ္မန္တိ အပ္ပဝတ္တိံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ နံ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. အရိယော ပန အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ တံ ဒုက္ခနိရောဓံ ဂစ္ဆတိ၊ တေန တံ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဧတ္တာဝတာ နာနာက္ခဏေ သစ္စဝဝတ္ထာနံ ဒဿိတံ. ဣဒါနိ ဧကက္ခဏေ ဒဿေတုံ တထာဂတပ္ပဝေဒိတာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တထာဂတပ္ပဝေဒိတာတိ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ နိသီဒတွာ တထာဂတေန ပဋိဝိဒ္ဓါ ဝိဒိတာ ပါကဋီကတာ. ဓမ္မာတိ စတုသစ္စဓမ္မာ. ဝေါဒိဋ္ဌာ ဟောန္တီတိ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ဝေါစရိတာတိ သုစရိတာ. တေသု အနေန ပညာ သုဋ္ဌု စရာပိတာ ဟောတီတိ အတ္ထော. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. အယဉှိ ဒိဋ္ဌန္တံ ပတ္တော. ‘‘ဒုက္ခာ သင်္ခါရာ၊ သုခေါ နိရောဓော’’တိ ဉာဏံ ဟောတိ. ဒိဋ္ဌံ ဝိဒိတံ သစ္ဆိကတံ ပဿိတံ ပညာယာတိ ဒိဋ္ဌပ္ပတ္တော. အယမ္ပိ ကာယသက္ခီ ဝိယ ဆဗ္ဗိဓောဝ ဟောတိ.
၂၈. သဒ္ဓါဝိမုတ္တနိဒ္ဒေသေ – နော စ ခေါ ယထာ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿာတိ ယထာ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ၊ န ဧဝံ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿာတိ အတ္ထော. ကိံ ပန နေသံ ကိလေသပ္ပဟာနေ နာနတ္တံ အတ္ထီတိ? နတ္ထိ. အထ ကသ္မာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တံ န ပါပုဏာတီတိ? အာဂမနီယနာနတ္တေန. ဒိဋ္ဌိပ္ပတော ဟိ အာဂမနမှိ ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော အပ္ပဒုက္ခေန အပ္ပကသိရေန အကိလမန္တောဝ ဝိက္ခမ္ဘေတုံ သက္ကောတိ. သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ပန ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ဟုတွာ ဝိက္ခမ္ဘေတုံ သက္ကောတိ၊ တသ္မာ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တံ န ပါပုဏာတိ. အပိစ နေသံ ပညာယပိ နာနတ္တံ အတ္ထိယေဝ. ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ ဟိ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာဉာဏံ တိက္ခံ သူရံ ပသန္နံ ဟုတွာ ဝဟတိ. သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ ဝိပဿနာဉာဏံ နော တိက္ခံ သူရံ ပသန္နံ ဟုတွာ ဝဟတိ၊ တသ္မာပိ သော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တံ န ပါပုဏာတိ.
ယထာ ဟိ ဒွီသု တရုဏေသု သိပ္ပံ ဒဿေန္တေသု ဧကဿ ဟတ္ထေ တိခိဏော အသိ၊ ဧကဿ ကုဏ္ဌော. တိခိဏေန အသိနာ ကဒလီ ဆိဇ္ဇမာနာ သဒ္ဒံ န ကရောတိ. ကုဏ္ဌေန အသိနာ ဆိဇ္ဇမာနာ ‘ကဋကဋာ’တိ သဒ္ဒံ ကရောတိ. တတ္ထ တိခိဏေန အသိနာ သဒ္ဒံ အကရောန္တိယာ ဧဝ ကဒလိယာ ဆေဒနံ ဝိယ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာဉာဏဿ တိခိဏသူရဝိပ္ပသန္နဘာဝေါ. ကုဏ္ဌေန အသိနာ သဒ္ဒံ ကရောန္တိယာပိ ကဒလိယာ ဆေဒနံ ဝိယ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာဉာဏဿ အတိခိဏအသူရအပ္ပသန္နဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမံ ပန နယံ ‘နော’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ၊ အာဂမနီယနာနတ္တေနေဝ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တံ န ပါပုဏာတီတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတံ.
အာဂမဋ္ဌကထာသု ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧတေသု ဟိ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဒဟန္တဿ ဝိယ ဩကပ္ပေန္တဿ ဝိယ အဓိမုစ္စန္တဿ ဝိယ စ ကိလေသက္ခယော ဟောတိ. ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂက္ခဏေ ကိလေသစ္ဆေဒကဉာဏံ အဒန္ဓံ တိခိဏံ သူရံ ဟုတွာ ဝဟတိ. တသ္မာ ယထာ နာမ အတိခိဏေန အသိနာ ကဒလိံ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ န မဋ္ဌံ ဟောတိ၊ အသိ န သီဃံ ဝဟတိ၊ သဒ္ဒေါ သုယျတိ၊ ဗလဝတရော ဝါယာမော ကာတဗ္ဗော ဟောတိ၊ ဧဝရူပါ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂဘာဝနာ. ယထာ ပန သုနိသိတေနေဝ အသိနာ ကဒလိံ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ မဋ္ဌံ ဟောတိ၊ အသိ သီဃံ ဝဟတိ၊ သဒ္ဒေါ န သုယျတိ၊ ဗလဝဝါယာမကိစ္စံ န ဟောတိ၊ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂဘာဝနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါဝိမုတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. အယဉှိ သဒ္ဒဟန္တော ဝိမုတ္တောတိ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော. အယမ္ပိ ကာယသက္ခီ ဝိယ ဆဗ္ဗိဓောဝ ဟောတိ.
၂၉. ဓမ္မာနုသာရီနိဒ္ဒေသေ – ပဋိပန္နဿာတိ ဣမိနာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌော ဒဿိတော. အဓိမတ္တန္တိ ဗလဝံ. ပညံ ဝါဟေတီတိ ပညာဝါဟီ. ပညာ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဟတီတိ ပညာဝါဟီတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမန္တိ ပညံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုသာရီတိ ဝုစ္စတိ. သော ဟိ ပညာသင်္ခါတေန ဓမ္မေန သရတိ အနုဿရတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌဿေဝေတံ နာမံ. ဖလေ ပန ပတ္တေ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော နာမ ဟောတိ.
၃၀. သဒ္ဓါနုသာရီနိဒ္ဒေသေပိ – သဒ္ဓံ ဝါဟေတီတိ သဒ္ဓါဝါဟီ. သဒ္ဓါ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဟတီတိ သဒ္ဓါဝါဟီတိပိ ဝုတ္တမေဝ. သဒ္ဓါပုဗ္ဗင်္ဂမန္တိ သဒ္ဓံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါနုသာရီတိ ဝုစ္စတိ. သော ဟိ သဒ္ဓါယ သရတိ. အနုဿရတီတိ သဒ္ဓါနုသာရီ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌဿေဝေတံ နာမံ. ဖလေ ပန ပတ္တေ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ. လောကုတ္တရဓမ္မဉှိ နိဗ္ဗတ္တေန္တာနံ ဒွေ ဓုရာနိ နာမ၊ ဒွေ အဘိနိဝေသာ နာမ၊ ဒွေ သီသာနိ နာမ. တတ္ထ သဒ္ဓါဓုရံ ပညာဓုရန္တိ – ဒွေ ဓုရာနိ နာမ. ဧကော ပန ဘိက္ခု သမထာဘိနိဝေသေန အဘိနိဝိသတိ၊ ဧကော ဝိပဿနာဘိနိဝေသေနာတိ – ဣမေ ဒွေ အဘိနိဝေသာ နာမ. ဧကော စ မတ္ထကံ ပါပုဏန္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတိ၊ ဧကော ပညာဝိမုတ္တောတိ – ဣမာနိ ဒွေ သီသာနိ နာမ. ယေ ကေစိ ဟိ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မေ ဓုရံ ကတွာ ဣမေသု ဒွီသု ဌာနေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဌာနေဟိ ဝိမုစ္စန္တိ. တေသု ယော ဘိက္ခု အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ပညံ ဓုရံ ကတွာ သမထဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌော အညတရံ အရူပသမာပတ္တိံ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ၊ သော သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ ဓမ္မာနုသာရီ နာမ. ပရတော ပန ဆသု ဌာနေသု ကာယသက္ခီ နာမ. အရဟတ္တဖလေ ပတ္တေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမ.
အပရော ပညမေဝ ဓုရံ ကတွာ ဝိပဿနာဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌော သုဒ္ဓသင်္ခါရေ ဝါ ရူပါဝစရဇ္ဈာနေသု ဝါ အညတရံ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ၊ အယမ္ပိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေယေဝ ဓမ္မာနုသာရီ နာမ. ပရတော ပန ဆသု ဌာနေသု ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော နာမ. အရဟတ္တေ ပတ္တေ ပညာဝိမုတ္တော နာမ. ဣဓ ဒွေ နာမာနိ အပုဗ္ဗာနိ၊ တာနိ ပုရိမေဟိ သဒ္ဓိံ ပဉ္စ ဟောန္တိ. အပရော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ သဒ္ဓံ ဓုရံ ကတွာ သမာဓိဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌော အညတရံ အရူပသမာပတ္တိံ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ – အယံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ. ပရတော ဆသု ဌာနေသု ကာယသက္ခီယေဝ နာမ. အရဟတ္တေ ပတ္တေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောယေဝ နာမ. ဣဓ ဧကမေဝ နာမံ အပုဗ္ဗံ. တေန သဒ္ဓိံ ပုရိမာနိ ပဉ္စ ဆ ဟောန္တိ. အပရော သဒ္ဓမေဝ ဓုရံ ကတွာ ဝိပဿနာဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌော သုဒ္ဓသင်္ခါရေ ဝါ ရူပါဝစရဇ္ဈာနေသု ဝါ အညတရံ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. အယမ္ပိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ. ပရတော ဆသု ဌာနေသု သဒ္ဓါဝိမုတ္တော နာမ. အရဟတ္တေ ပတ္တေ ပညာဝိမုတ္တော နာမ. ဣဓာပိ ဧကမေဝ နာမံ အပုဗ္ဗံ. တေန သဒ္ဓိံ ပုရိမာနိ ဆ သတ္တ ဟောန္တိ. ဣမေ သတ္တ ပုဂ္ဂလာ လောကေ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျာ နာမာတိ.
၃၁. သတ္တက္ခတ္တုပရမနိဒ္ဒေသေ – သတ္တက္ခတ္တုန္တိ သတ္တဝါရေ. သတ္တက္ခတ္တုပရမာ ဘဝူပပတ္တိ အတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏံ အဿ၊ တတော ပရံ အဋ္ဌမံ ဘဝံ နာဒိယတီတိ သတ္တက္ခတ္တုပရမော. သောတာပန္နော ဟောတီတိ ဧတ္ထ သောတောတိ အရိယမဂ္ဂေါ၊ တေန သမန္နာဂတော သောတာပန္နော နာမ. ယထာဟ –
‘‘သောတော သောတောတိ ဟိဒံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမော နု ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ သောတောတိ? အယမေဝ ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သောတော၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓီတိ. သောတာပန္နော သောတာပန္နောတိ၊ ဟိဒံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမော နု ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ သောတာပန္နောတိ? ယော ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ဣမိနာ အရိယေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန သမန္နာဂတော အယံ ဝုစ္စတိ သောတာပန္နော၊ သွာယံ အာယသ္မာ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဣတိ ဝါ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၀၁).
ဧဝံ မဂ္ဂက္ခဏေပိ သောတာပန္နော နာမ ဟောတိ. ဣဓ ပန မဂ္ဂေန ဖလဿ နာမံ ဒိန္နန္တိ ဖလက္ခဏေ သောတာပန္နော အဓိပ္ပေတော.
အဝိနိပါတဓမ္မောတိ ဝိနိပါတသင်္ခါတံ အပါယံ ဥပပတ္တိဝသေန အနာဂမနသဘာဝေါ. နိယတောတိ မဂ္ဂနိယာမေန နိယတော. သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ ဗုဇ္ဈနကဘာဝပရာယဏော. သော ဟိ ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေန ဗုဇ္ဈတီတိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော. ဥပရိ တီဟိ မဂ္ဂေဟိ အဝဿံ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော. ဒေဝေ စ မနုဿေ စာတိ ဒေဝလောကဉ္စ မနုဿလောကဉ္စ. သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန အပရာပရံ ဂန္တွာ. ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတီတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိယန္တံ ပရိဝဋုမံ ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော နာမ ဝုစ္စတိ. အယံ ပန ကာလေန ဒေဝလောကဿ ကာလေန မနုဿလောကဿ ဝသေန မိဿကဘဝေန ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.
၃၂. ကောလံကောလနိဒ္ဒေသေ – ကုလတော ကုလံ ဂစ္ဆတီတိ ကောလံကောလော. သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယတော ဟိ ပဋ္ဌာယ နီစေ ကုလေ ဥပပတ္တိ နာမ နတ္ထိ၊ မဟာဘောဂကုလေသုယေဝ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အတ္ထော. ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနီတိ ဒေဝမနုဿဝသေန ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဘဝေ. ဣတိ အယမ္ပိ မိဿကဘဝေနေဝ ကထိတော. ဒေသနာမတ္တမေဝ စေတံ – ‘ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ’တိ. ယာဝ ဆဋ္ဌဘဝါ သံသရန္တောပိ ပန ကောလံကောလောဝ ဟောတိ.
၃၃. ဧကဗီဇိနိဒ္ဒေသေ – ခန္ဓဗီဇံ နာမ ကထိတံ. ယဿ ဟိ သောတာပန္နဿ ဧကံယေဝ ခန္ဓဗီဇံ အတ္ထိ၊ ဧကံ အတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏံ၊ သော ဧကဗီဇီ နာမ. မာနုသကံ ဘဝန္တိ ဣဒံ ပနေတ္ထ ဒေသနာမတ္တမေဝ. ဒေဝဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိပိ ပန ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဘဂဝတာ ဂဟိတနာမဝသေနေဝ စေတာနိ ဧတေသံ နာမာနိ. ဧတ္တကံ ဌာနံ ဂတော သတ္တက္ခတ္တုပရမော နာမ ဟောတိ၊ ဧတ္တကံ ကောလံကောလော၊ ဧတ္တကံ ဧကဗီဇီတိ ဘဂဝတာ ဧတေသံ နာမံ ဂဟိတံ. နိယမတော ပန အယံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော၊ အယံ ကောလံကောလော၊ အယံ ဧကဗီဇီတိ နတ္ထိ.
ကော ပန တေသံ ဧတံ ပဘေဒံ နိယမေတီတိ? ကေစိ တာဝ ထေရာ ‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီ’တိ ဝဒန္တိ၊ ကေစိ ‘ပဌမမဂ္ဂေါ’၊ ကေစိ ‘ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ’၊ ကေစိ ‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ’တိ. တတ္ထ ‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီ’တိ ဝါဒေ ‘ပဌမမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယော ကတော နာမ ဟောတိ၊ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိရုပနိဿယာ ဥပ္ပန္နာ’တိ ဝစနံ အာပဇ္ဇတိ. ‘ပဌမမဂ္ဂေါ နိယမေတီ’တိ ဝါဒေ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ နိရတ္ထကတာ အာပဇ္ဇတိ. ‘ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိယမေန္တီ’တိ ဝါဒေ ‘အဋ္ဌမမဂ္ဂေ အနုပ္ပန္နေယေဝ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ ဥပ္ပန္နာ’တိ အာပဇ္ဇတိ. ‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ နိယမေတီ’တိ ဝါဒေါ ပန ယုဇ္ဇတိ. သစေ ဟိ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ ဗလဝတီ ဟောတိ၊ ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ၊ တတော မန္ဒတရာယ ကောလံကောလော၊ တတော မန္ဒတရာယ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ.
ဧကစ္စော ဟိ သောတာပန္နော ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယော ဟောတိ၊ ဝဋ္ဋာဘိရတော၊ ပုနပ္ပုနံ ဝဋ္ဋသ္မိံယေဝ ဝိစရတိ သန္ဒိဿတိ. အနာထပိဏ္ဍိကော သေဋ္ဌိ၊ ဝိသာခါ ဥပါသိကာ၊ စူဠရထမဟာရထာ ဒေဝပုတ္တာ၊ အနေကဝဏ္ဏော ဒေဝပုတ္တော၊ သက္ကော ဒေဝရာဇာ၊ နာဂဒတ္တော ဒေဝပုတ္တောတိ ဣမေ ဟိ ဧတ္တကာ ဇနာ ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယာ ဝဋ္ဋာဘိရတာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဆ ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ အကနိဋ္ဌေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ၊ ဣမေ ဣဓ န ဂဟိတာ. န ကေဝလဉ္စိမေ၊ ယောပိ မနုဿေသုယေဝ သတ္တက္ခတ္တုံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ၊ ယောပိ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ဒေဝေသုယေဝ သတ္တက္ခတ္တုံ အပရာပရံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ၊ ဣမေပိ ဣဓ န ဂဟိတာ. မိဿကဘဝဝသေနေဝ ပနေတ္ထ သတ္တက္ခတ္တုပရမကောလံကောလာ မာနုသကဘဝနိဗ္ဗတ္တကောယေဝ စ ဧကဗီဇီ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဧကေကော ဒုက္ခာပဋိပဒါဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ. သဒ္ဓါဓုရေနေဝ စတ္တာရော သတ္တက္ခတ္တုပရမာ၊ စတ္တာရော ကောလံကောလာ၊ စတ္တာရော ဧကဗီဇိနောတိ ဒွါဒသ ဟောန္တိ. သစေ ပညာယ သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ၊ ‘အဟံ လောကုတ္တရံ ဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီ’တိ ဧဝံ ပညံ ဓုရံ ကတွာ သတ္တက္ခတ္တုပရမာဒိဘာဝံ ပတ္တာပိ ပဋိပဒါဝသေန ဒွါဒသေဝါတိ ဣမေ စတုဝီသတိ သောတာပန္နာ ဣဟဋ္ဌကနိဇ္ဈာနိကဝသေနေဝ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
၃၄. သကဒါဂါမိနိဒ္ဒေသေ – ပဋိသန္ဓိဝသေန သကိံ အာဂစ္ဆတီတိ သကဒါဂါမီ. သကိဒေဝါတိ ဧကဝါရံယေဝ. ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာတိ ဣမိနာ ပဉ္စသု သကဒါဂါမီသု စတ္တာရော ဝဇ္ဇေတွာ ဧကောဝ ဂဟိတော. ဧကစ္စော ဟိ ဣဓ သကဒါဂါမိဖလံ ပတွာ ဣဓေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ ဧကစ္စော ဣဓ ပတွာ ဒေဝလောကေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ ဧကစ္စော ဒေဝလောကေ ပတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ ဧကစ္စော ဒေဝလောကေ ပတွာ ဣဓူပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ – ဣမေ စတ္တာရောပိ ဣဓ န ဂဟိတာ. ယော ပန ဣဓ ပတွာ ဒေဝလောကေ ယာဝတာယုကံ ဝသိတွာ ပုန ဣဓူပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ – အယံ ဧကောဝ ဣဓ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဓမ္မသင်္ဂဟဋ္ဌကထာယံ လောကုတ္တရကုသလနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တမေဝ. ဣမဿ ပန သကဒါဂါမိနော ဧကဗီဇိနာ သဒ္ဓိံ ကိံ နာနာကရဏန္တိ? ဧကဗီဇိဿ ဧကာဝ ပဋိသန္ဓိ၊ သကဒါဂါမိဿ ဒွေ ပဋိသန္ဓိယော – ဣဒံ နေသံ နာနာကရဏန္တိ.
၃၅. အနာဂါမိနိဒ္ဒေသေ – ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနန္တိ ဩရံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု. ယဿ ဣမာနိ ပဉ္စ ဗန္ဓနာနိ အပ္ပဟီနာနိ ဟောန္တိ၊ သော ဘဝဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တောပိ ဂိလိတဗဠိသော မစ္ဆော ဝိယ ဒီဃသုတ္တကေန ပါဒေ ဗဒ္ဓကာကော ဝိယ တေဟိ ဗန္ဓနေဟိ အာကဍ္ဎိယမာနော ကာမဓာတုယံယေဝ ပဝတ္တတီတိ ပဉ္စ ဗန္ဓနာနိ ဩရမ္ဘာဂိယာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဟေဋ္ဌာဘာဂိယာနိ ဟေဋ္ဌာကောဋ္ဌာသိကာနီတိ အတ္ထော. ပရိက္ခယာတိ တေသံ ဗန္ဓနာနံ ပရိက္ခယေန. ဩပပါတိကောတိ ဥပပါတယောနိကော. ဣမိနာဿ ဂဗ္ဘသေယျာ ပဋိက္ခိတ္တာ. တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ တတ္ထ သုဒ္ဓါဝါသလောကေ ပရိနိဗ္ဗာယိတာ. အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန တသ္မာ လောကာ ဣဓ အနာဝတ္တနသဘာဝေါ. ဗုဒ္ဓဒဿနထေရဒဿနဓမ္မဿဝနာနံ ပနတ္ထာယဿ အာဂမနံ အနိဝါရိတံ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝံဝိဓော ပုဂ္ဂလော ပဋိသန္ဓိဝသေန ပုန အနာဂမနတော အနာဂါမီ နာမ ဝုစ္စတိ.
၃၆. အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနိဒ္ဒေသေ – ဥပပန္နံ ဝါ သမနန္တရာတိ ဥပပန္နသမနန္တရာ ဝါ ဟုတွာ. အပ္ပတ္တံ ဝါ ဝေမဇ္ဈံ အာယုပ္ပမာဏန္တိ အာယုပ္ပမာဏံ ဝေမဇ္ဈံ အပ္ပတ္တံ ဝါ ဟုတွာ အရိယမဂ္ဂံ သဉ္ဇနေတီတိ အတ္ထော. ဝါသဒ္ဒဝိကပ္ပတော ပန ဝေမဇ္ဈံ ပတ္တန္တိပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော သိဒ္ဓါ ဟောန္တိ. ဥပရိဋ္ဌိမာနံ သံယောဇနာနန္တိ ဥပရိ ပဉ္စန္နံ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနံ အဋ္ဌန္နံ ဝါ ကိလေသာနံ. ပဟာနာယာတိ ဧတေသံ ပဇဟနတ္ထာယ မဂ္ဂံ သဉ္ဇနေတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အာယုဝေမဇ္ဈဿ အန္တရာယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယနတော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီတိ ဝုစ္စတိ.
၃၇. ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယိနိဒ္ဒေသေ – အတိက္ကမိတွာ ဝေမဇ္ဈံ အာယုပ္ပမာဏန္တိ အာယုပ္ပမာဏံ ဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ. ဥပဟစ္စ ဝါ ကာလကိရိယန္တိ ဥပဂန္တွာ ကာလကိရိယံ. အာယုက္ခယဿ အာသန္နေ ဌတွာတိ အတ္ထော. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အဝိဟေသု တာဝ ကပ္ပသဟဿပ္ပမာဏဿ အာယုနော ပဉ္စကပ္ပသတသင်္ခါတံ ဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ ဆဋ္ဌေ ဝါ ကပ္ပသတေ သတ္တမဋ္ဌမနဝမာနံ ဝါ အညတရသ္မိံ ဒသမေယေဝ ဝါ ကပ္ပသတေ ဌတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယနတော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီတိ ဝုစ္စတိ.
၃၈. အသင်္ခါရသသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနိဒ္ဒေသေသု – အသင်္ခါရေန အပ္ပဒုက္ခေန အဓိမတ္တပယောဂံ အကတွာဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာနဓမ္မောတိ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ. သသင်္ခါရေန ဒုက္ခေန ကသိရေန အဓိမတ္တပယောဂံ ကတွာဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယနဓမ္မောတိ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ.
၄၀. ဥဒ္ဓံသောတနိဒ္ဒေသေ – ဥဒ္ဓံ ဝါဟိဘာဝေန ဥဒ္ဓမဿ တဏှာသောတံ ဝဋ္ဋသောတံ ဝါတိ ဥဒ္ဓံသောတော. ဥဒ္ဓံ ဝါ ဂန္တွာ ပဋိလဘိတဗ္ဗတော ဥဒ္ဓမဿ မဂ္ဂသောတန္တိ ဥဒ္ဓံသောတော. အကနိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. အဝိဟာ စုတော အတပ္ပံ ဂစ္ဆတီတိအာဒီသု အဝိဟေ ကပ္ပသဟဿံ ဝသန္တော အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အသက္ကုဏိတွာ အတပ္ပံ ဂစ္ဆတိ. တတြာပိ ဒွေ ကပ္ပသဟဿာနိ ဝသန္တော အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အသက္ကုဏိတွာ သုဒဿံ ဂစ္ဆတိ. တတြာပိ စတ္တာရိ ကပ္ပသဟဿာနိ ဝသန္တော အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အသက္ကုဏိတွာ သုဒဿိံ ဂစ္ဆတိ. တတြာပိ အဋ္ဌ ကပ္ပသဟဿာနိ ဝသန္တော အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အသက္ကုဏိတွာ အကနိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ ဝသန္တော အရိယမဂ္ဂံ သဉ္ဇနေတီတိ အတ္ထော.
ဣမေသံ ပန အနာဂါမီနံ ပဘေဒဇာနနတ္ထံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီစတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယော အဝိဟတော ပဋ္ဌာယ စတ္တာရော ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ အကနိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ အယံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ပန ဟေဋ္ဌာ တယော ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ သုဒဿီဒေဝလောကေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ – အယံ ဥဒ္ဓံသောတော၊ န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ပန ဣတော အကနိဋ္ဌမေဝ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော၊ အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ပန ဟေဋ္ဌာ စတူသု ဒေဝလောကေသု တတ္ထ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော၊ န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမာတိ. ဧဝမေတေ အဋ္ဌစတ္တာလီသ အနာဂါမိနော ဟောန္တိ.
ကထံ? အဝိဟေ တာဝ တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော၊ ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ၊ ဧကော ဥဒ္ဓံသောတော တေ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စ၊ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စာတိ ဒသ ဟောန္တိ. တထာ အတပ္ပါသုဒဿာသုဒဿီသူတိ စတ္တာရော ဒသကာ စတ္တာလီသံ. အကနိဋ္ဌေ ပန ဥဒ္ဓံသောတော နတ္ထိ. တယော ပန အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော၊ ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ. တေ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော စတ္တာရော၊ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော စတ္တာရောတိ အဋ္ဌ. ဧဝံ အဋ္ဌစတ္တာလီသံ ဟောန္တိ.
တေ သဗ္ဗေပိ ပပဋိကောပမာယ ဒီပိတာ – ဒိဝသံ သန္တတ္တာနမ္ပိ ဟိ အာရကဏ္ဋကဝိပ္ဖလိကနခစ္ဆေဒနာနံ အယောမုခေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာဝ နိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ ပဌမော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ? ဥပ္ပန္နသမနန္တရာဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယနတော. တတော မဟန္တတရေ အယောမုခေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ အာကာသံ ဥလ္လင်္ဃိတွာ နိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ ဒုတိယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကသ္မာ? ဝေမဇ္ဈံ အပ္ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော. တတော မဟန္တတရေ အယောမုခေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ အာကာသံ ဥလ္လင်္ဃိတွာ နိဝတ္တမာနာ ပထဝိယံ အနုပဟစ္စတလာ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ တတိယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကသ္မာ? ဝေမဇ္ဈံ ပတွာ အနုပဟစ္စ ပရိနိဗ္ဗာယနတော. တတော မဟန္တတရေ အယောမုခေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ အာကာသံ ဥလ္လင်္ဃိတွာ ပထဝိယံ ပတိတွာ ဥပဟစ္စတလာ ဟုတွာ နိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ? ကာလကိရိယံ ဥပဂန္တွာ အာယုဂတိံ ခေပေတွာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော. တတော မဟန္တတရေ အယောမုခေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ ပရိတ္တေ တိဏကဋ္ဌေ ပတိတွာ တံ ပရိတ္တံ တိဏကဋ္ဌံ ဈာပေတွာ နိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ? အပ္ပယောဂေန လဟုသာယ ဂတိယာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော. တတော မဟန္တတရေ အယောမုခေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ ဝိပုလေ တိဏကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ပတိတွာ တံ ဝိပုလံ တိဏကဋ္ဌပုဉ္ဇံ ဈာပေတွာ နိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ? သပ္ပယောဂေန အလဟုသာယ ဂတိယာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော. အပရာ မဟန္တေသု တိဏကဋ္ဌပုဉ္ဇေသု ပတတိ၊ တတ္ထ မဟန္တေသု တိဏကဋ္ဌပုဉ္ဇေသု ဈာယမာနေသု ဝီတစ္စိတင်္ဂါရော ဝါ ဇာလာ ဝါ ဥပ္ပတိတွာ ကမ္မာရသာလံ ဈာပေတွာ ဂါမနိဂမနဂရရဋ္ဌံ ဈာပေတွာ သမုဒ္ဒန္တံ ပတွာ နိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကသ္မာ? အနေကဘဝဗီဇဝိပ္ဖါရံ ဖုဿ ဖုဿ ဗျန္တီကတွာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော. ယသ္မာ ပန အာရကဏ္ဋကာဒိဘေဒံ ခုဒ္ဒကမ္ပိ မဟန္တမ္ပိ အယောကပါလမေဝ၊ တသ္မာ သုတ္တေ သဗ္ဗဝါရေသု အယောကပါလန္တွေဝ ဝုတ္တံ (အ. နိ. ၇.၅၅). ယထာဟ –
‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – ‘နော စဿ၊ နော စ မေ သိယာ၊ န ဘဝိဿတိ၊ န မေ ဘဝိဿတိ၊ ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတံ၊ တံ ပဇဟာမီ’’’တိ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတိ. သော ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ၊ သမ္ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ၊ အတ္ထုတ္တရိ ပဒံ သန္တံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဉ္စ ခွဿ ပဒံ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သစ္ဆိကတံ ဟောတိ. တဿ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ မာနာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ၊ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဘဝရာဂါနုသယော ပဟီနော ဟောတိ၊ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဝိဇ္ဇာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.
‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.
‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ အနုပဟစ္စ တလံ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.
‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဥပဟစ္စ တလံ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.
‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ ပရိက္ခယာ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ပရိတ္တေ တိဏပုဉ္ဇေ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ဝါ နိပတေယျ၊ သာ တတ္ထ အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေယျ၊ ဓူမမ္ပိ ဇနေယျ၊ အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေတွာ ဓူမမ္ပိ ဇနေတွာ တမေဝ ပရိတ္တံ တိဏပုဉ္ဇံ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇံ ဝါ ပရိယာဒိယိတွာ အနာဟာရာ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ ပရိက္ခယာ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.
‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဝိပုလေ တိဏပုဉ္ဇေ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ဝါ နိပတေယျ၊ သာ တတ္ထ အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေယျ။ပေ။ တမေဝ ဝိပုလံ တိဏပုဉ္ဇံ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇံ ဝါ ပရိယာဒိယိတွာ အနာဟာရာ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.
‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ ပရိက္ခယာ ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ မဟန္တေ တိဏပုဉ္ဇေ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ဝါ နိပတေယျ၊ သာ တတ္ထ အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေယျ။ပေ။ တမေဝ မဟန္တံ တိဏပုဉ္ဇံ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇံ ဝါ ပရိယာဒိယိတွာ ဂစ္ဆမ္ပိ ဒဟေယျ၊ ဒါယမ္ပိ ဒဟေယျ၊ ဂစ္ဆမ္ပိ ဒဟိတွာ ဒါယမ္ပိ ဒဟိတွာ ဟရိတန္တံ ဝါ ပထန္တံ ဝါ သေလန္တံ ဝါ ဥဒကန္တံ ဝါ ရမဏီယံ ဝါ ဘူမိဘာဂံ အာဂမ္မ အနာဟာရာ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ။ပေ။ ပရိက္ခယာ ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ’’တိ (အ. နိ. ၇.၅၅).
၄၁-၄၄. သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နာဒိနိဒ္ဒေသာ ဥတ္တာနတ္ထာဝ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော အရဟာတိ ဧတ္ထ ပန ဒွါဒသ အရဟန္တော ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကထံ? တယော ဟိ ဝိမောက္ခာ – သုညတော၊ အနိမိတ္တော၊ အပ္ပဏိဟိတောတိ. တတ္ထ သုညတဝိမောက္ခေန ဝိမုတ္တခီဏာသဝေါ ပဋိပဒါဝသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ၊ တထာ အနိမိတ္တအပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခေဟီတိ – ဧဝံ ဒွါဒသ အရဟန္တော ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ ဣမေ ဒွါဒသ အရဟန္တော ဝိယ ဒွါဒသေဝ သကဒါဂါမိနော၊ စတုဝီသတိ သောတာပန္နာ၊ အဋ္ဌစတ္တာလီသ အနာဂါမိနောတိ ဧတ္တကာ ပုဂ္ဂလာ ဣတော မုစ္စိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဣမသ္မိညေဝ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓသာသနေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ.
ဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ.