သုတ္တန္တိကဒုကနိက္ခေပကထာ

၁၃၀၃. သုတ္တန္တိကဒုကေသု မာတိကာကထာယံ အတ္ထတော ဝိဝေစိတတ္တာ ယာနိ စ နေသံ နိဒ္ဒေသပဒါနိ တေသမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ သုဝိညေယျတ္တာ ယေဘုယျေန ဥတ္တာနတ္ထာနိ ဧဝ. ဣဒံ ပနေတ္ထ ဝိသေသမတ္တံ – ဝိဇ္ဇူပမဒုကေ တာဝ စက္ခုမာ ကိရ ပုရိသော မေဃန္ဓကာရေ ရတ္တိံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. တဿ အန္ဓကာရတာယ မဂ္ဂေါ န ပညာယိ. ဝိဇ္ဇု နိစ္ဆရိတွာ အန္ဓကာရံ ဝိဒ္ဓံသေသိ. အထဿ အန္ဓကာရဝိဂမာ မဂ္ဂေါ ပါကဋော အဟောသိ. သော ဒုတိယမ္ပိ ဂမနံ အဘိနီဟရိ. ဒုတိယမ္ပိ အန္ဓကာရော ဩတ္ထရိ. မဂ္ဂေါ န ပညာယိ. ဝိဇ္ဇု နိစ္ဆရိတွာ တံ ဝိဒ္ဓံသေသိ. ဝိဂတေ အန္ဓကာရေ မဂ္ဂေါ ပါကဋော အဟောသိ. တတိယမ္ပိ ဂမနံ အဘိနီဟရိ. အန္ဓကာရော ဩတ္ထရိ. မဂ္ဂေါ န ပညာယိ. ဝိဇ္ဇု နိစ္ဆရိတွာ အန္ဓကာရံ ဝိဒ္ဓံသေသိ.

တတ္ထ စက္ခုမတော ပုရိသဿ အန္ဓကာရေ မဂ္ဂပဋိပဇ္ဇနံ ဝိယ အရိယသာဝကဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနာရမ္ဘော. အန္ဓကာရေ မဂ္ဂဿ အပညာယနကာလော ဝိယ သစ္စစ္ဆာဒကတမံ. ဝိဇ္ဇုယာ နိစ္ဆရိတွာ အန္ဓကာရဿ ဝိဒ္ဓံသိတကာလော ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါဘာသေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သစ္စစ္ဆာဒကတမဿ ဝိနောဒိတကာလော. ဝိဂတေ အန္ဓကာရေ မဂ္ဂဿ ပါကဋကာလော ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ စတုန္နံ သစ္စာနံ ပါကဋကာလော. မဂ္ဂဿ ပါကဋံ ပန မဂ္ဂသမင်္ဂိပုဂ္ဂလဿ ပါကဋမေဝ. ဒုတိယဂမနာဘိနီဟာရော ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနာရမ္ဘော. အန္ဓကာရေ မဂ္ဂဿ အပညာယနကာလော ဝိယ သစ္စစ္ဆာဒကတမံ. ဒုတိယံ ဝိဇ္ဇုယာ နိစ္ဆရိတွာ အန္ဓကာရဿ ဝိဒ္ဓံသိတကာလော ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါဘာသေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သစ္စစ္ဆာဒကတမဿ ဝိနောဒိတကာလော. ဝိဂတေ အန္ဓကာရေ မဂ္ဂဿ ပါကဋကာလော ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ စတုန္နံ သစ္စာနံ ပါကဋကာလော. မဂ္ဂဿ ပါကဋံ ပန မဂ္ဂသမင်္ဂိပုဂ္ဂလဿ ပါကဋမေဝ. တတိယဂမနာဘိနီဟာရော ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနာရမ္ဘော. အန္ဓကာရေ မဂ္ဂဿ အပညာယနကာလော ဝိယ သစ္စစ္ဆာဒကတမံ. တတိယံ ဝိဇ္ဇုယာ နိစ္ဆရိတွာ အန္ဓကာရဿ ဝိဒ္ဓံသိတကာလော ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂေါဘာသေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သစ္စစ္ဆာဒကတမဿ ဝိနောဒိတကာလော. ဝိဂတေ အန္ဓကာရေ မဂ္ဂဿ ပါကဋကာလော ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂဿ စတုန္နံ သစ္စာနံ ပါကဋကာလော. မဂ္ဂဿ ပါကဋံ ပန မဂ္ဂသမင်္ဂိပုဂ္ဂလဿ ပါကဋမေဝ.

ဝဇိရဿ ပန ပါသာဏော ဝါ မဏိ ဝါ အဘေဇ္ဇော နာမ နတ္ထိ. ယတ္ထ ပတတိ တံ ဝိနိဝိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. ဝဇိရံ ခေပေန္တံ အသေသေတွာ ခေပေတိ. ဝဇိရေန ဂတမဂ္ဂေါ နာမ ပုန ပါကတိကော န ဟောတိ. ဧဝမေဝ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ အဝဇ္ဈကိလေသော နာမ နတ္ထိ. သဗ္ဗကိလေသေ ဝိနိဝိဇ္ဈတိ ဝဇိရံ ဝိယ. အရဟတ္တမဂ္ဂေါပိ ကိလေသေ ခေပေန္တော အသေသေတွာ ခေပေတိ. ဝဇိရေန ဂတမဂ္ဂဿ ပုန ပါကတိကတ္တာဘာဝေါ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဟီနကိလေသာနံ ပုန ပစ္စုဒါဝတ္တနံ နာမ နတ္ထီတိ.

၁၃၀၇. ဗာလဒုကနိဒ္ဒေသေ ဗာလေသု အဟိရိကာနောတ္တပ္ပါနိ ပါကဋာနိ၊ မူလာနိ စ သေသာနံ ဗာလဓမ္မာနံ. အဟိရိကော ဟိ အနောတ္တပ္ပီ စ န ကိဉ္စိ အကုသလံ န ကရောတိ နာမာတိ. ဧတာနိ ဒွေ ပဌမံယေဝ ဝိသုံ ဝုတ္တာနိ. သုက္ကပက္ခေပိ အယမေဝ နယော. တထာ ကဏှဒုကေ.

၁၃၁၁. တပနီယဒုကနိဒ္ဒေသေ ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စ တပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ ဟိ ကတတ္တာ တပန္တိ၊ ကာယသုစရိတာဒီနိ အကတတ္တာ. တထာ ဟိ ပုဂ္ဂလော ‘ကတံ မေ ကာယဒုစ္စရိတ’န္တိ တပ္ပတိ၊ ‘အကတံ မေ ကာယသုစရိတ’န္တိ တပ္ပတိ. ‘ကတံ မေ ဝစီဒုစ္စရိတ’န္တိ တပ္ပတိ။ပေ။ ‘အကတံ မေ မနောသုစရိတ’န္တိ တပ္ပတိ. အတပနီယေပိ ဧသေဝ နယော. ကလျာဏကာရီ ဟိ ပုဂ္ဂလော ‘ကတံ မေ ကာယသုစရိတ’န္တိ န တပ္ပတိ၊ ‘အကတံ မေ ကာယဒုစ္စရိတ’န္တိ န တပ္ပတိ။ပေ။ ‘အကတံ မေ မနောဒုစ္စရိတ’န္တိ န တပ္ပတီတိ (အ. နိ. ၂.၃).

၁၃၁၃. အဓိဝစနဒုကနိဒ္ဒေသေ ယာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗဓမ္မဂ္ဂဟဏံ. သင်္ခါယတီတိ သင်္ခါ၊ သံကထိယတီတိ အတ္ထော. ကိန္တိ သံကထိယတိ? အဟန္တိ မမန္တိ ပရောတိ ပရဿာတိ သတ္တောတိ ဘာဝေါတိ ပေါသောတိ ပုဂ္ဂလောတိ နရောတိ မာဏဝေါတိ တိဿောတိ ဒတ္တောတိ၊ ‘မဉ္စော ပီဌံ ဘိသိ ဗိမ္ဗောဟနံ’ ‘ဝိဟာရော ပရိဝေဏံ ဒွါရံ ဝါတပါန’န္တိ ဧဝံ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ သံကထိယတီတိ ‘သင်္ခါ’. သမညာယတီတိ သမညာ. ကိန္တိ သမညာယတိ? ‘အဟန္တိ။ပေ။ ဝါတပါန’န္တိ သမညာယတီတိ ‘သမညာ’. ပညာပိယတီတိ ပညတ္တိ. ဝေါဟရိယတီတိ ဝေါဟာရော. ကိန္တိ ဝေါဟရိယတိ? ‘အဟ’န္တိ။ပေ။ ‘ဝါတပါန’န္တိ ဝေါဟရိယတီတိ ဝေါဟာရော.

နာမန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ နာမံ – သာမညနာမံ ဂုဏနာမံ ကိတ္တိမနာမံ ဩပပါတိကနာမန္တိ. တတ္ထ ပဌမကပ္ပိကေသု မဟာဇနေန သမ္မန္နိတွာ ဌပိတတ္တာ မဟာသမ္မတောတိ ရညော နာမံ ‘သာမညနာမံ’ နာမ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘မဟာဇနသမ္မတောတိ ခေါ၊ ဝါသေဋ္ဌ၊ မဟာသမ္မတော တွေဝ ပဌမံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၃၁). ဓမ္မကထိကော ပံသုကူလိကော ဝိနယဓရော တေပိဋကော သဒ္ဓေါ ပသန္နောတိ ဧဝရူပံ ဂုဏတော အာဂတနာမံ ‘ဂုဏနာမံ’ နာမ. ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒီနိပိ တထာဂတဿ အနေကာနိ နာမသတာနိ ဂုဏနာမာနေဝ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ၊ သဂုဏေန မဟေသိနော၊

ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ၊ အပိ နာမသဟဿတော’’တိ.

ယံ ပန ဇာတဿ ကုမာရကဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ဒက္ခိဏေယျာနံ သက္ကာရံ ကတွာ သမီပေ ဌိတာ ဉာတကာ ကပ္ပေတွာ ပကပ္ပေတွာ ‘အယံ အသုကောနာမာ’တိ နာမံ ကရောန္တိ၊ ဣဒံ ‘ကိတ္တိမနာမ’ နာမ. ယာ ပန ပုရိမပညတ္တိ ပစ္ဆိမပညတ္တိယံ ပတတိ၊ ပုရိမဝေါဟာရော ပစ္ဆိမဝေါဟာရေ ပတတိ၊ သေယျထိဒံ – ပုရိမကပ္ပေပိ စန္ဒော စန္ဒောယေဝ နာမ၊ ဧတရဟိပိ စန္ဒောဝ. အတီတေ သူရိယော။ သမုဒ္ဒေါ။ ပထဝီ။ ပဗ္ဗတော ပဗ္ဗတောယေဝ၊ နာမ၊ ဧတရဟိပိ ပဗ္ဗတောယေဝါတိ ဣဒံ ‘ဩပပါတိကနာမံ’ နာမ. ဣဒံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ နာမံ ဧတ္ထ နာမမေဝ ဟောတိ.

နာမကမ္မန္တိ နာမကရဏံ. နာမဓေယျန္တိ နာမဋ္ဌပနံ. နိရုတ္တီတိ နာမနိရုတ္တိ. ဗျဉ္ဇနန္တိ နာမဗျဉ္ဇနံ. ယသ္မာ ပနေတံ အတ္ထံ ဗျဉ္ဇေတိ တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. အဘိလာပေါတိ နာမာဘိလာပေါဝ. သဗ္ဗေဝ ဓမ္မာ အဓိဝစနပထာတိ အဓိဝစနဿ နောပထဓမ္မော နာမ နတ္ထိ. ဧကဓမ္မော သဗ္ဗဓမ္မေသု နိပတတိ၊ သဗ္ဗဓမ္မာ ဧကဓမ္မသ္မိံ နိပတန္တိ. ကထံ? အယဉှိ နာမပညတ္တိ ဧကဓမ္မော၊ သော သဗ္ဗေသု စတုဘူမကဓမ္မေသု နိပတတိ. သတ္တောပိ သင်္ခါရောပိ နာမတော မုတ္တကော နာမ နတ္ထိ.

အဋဝီပဗ္ဗတာဒီသု ရုက္ခောပိ ဇာနပဒါနံ ဘာရော. တေ ဟိ ‘အယံ ကိံ ရုက္ခော နာမာ’တိ ပုဋ္ဌာ ‘ခဒိရော’ ‘ပလာသော’တိ အတ္တနာ ဇာနနကနာမံ ကထေန္တိ. ယဿ နာမံ န ဇာနန္တိ တမ္ပိ ‘အနာမကော’ နာမာတိ ဝဒန္တိ. တမ္ပိ တဿ နာမဓေယျမေဝ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. သမုဒ္ဒေ မစ္ဆကစ္ဆပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတရေ ဒွေ ဒုကာ ဣမိနာ သမာနတ္ထာ ဧဝ.

၁၃၁၆. နာမရူပဒုကေ နာမကရဏဋ္ဌေန စ နမနဋ္ဌေန စ နာမနဋ္ဌေန စ နာမံ. တတ္ထ စတ္တာရော ခန္ဓာ တာဝ နာမကရဏဋ္ဌေန ‘နာမံ’. ယထာ ဟိ မဟာဇနသမ္မတတ္တာ မဟာသမ္မတဿ မဟာသမ္မတောတိ နာမံ အဟောသိ၊ ယထာ ဝါ မာတာပိတရော ‘အယံ တိဿော နာမ ဟောတု၊ ဖုဿော နာမ ဟောတူ’တိ ဧဝံ ပုတ္တဿ ကိတ္တိမနာမံ ကရောန္တိ၊ ယထာ ဝါ ‘ဓမ္မကထိကော’ ‘ဝိနယဓရော’တိ ဂုဏတော နာမံ အာဂစ္ဆတိ၊ န ဧဝံ ဝေဒနာဒီနံ. ဝေဒနာဒယော ဟိ မဟာပထဝီအာဒယော ဝိယ အတ္တနော နာမံ ကရောန္တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တေသု ဥပ္ပန္နေသု တေသံ နာမံ ဥပ္ပန္နမေဝ ဟောတိ. န ဟိ ဝေဒနံ ဥပ္ပန္နံ ‘တွံ ဝေဒနာ နာမ ဟောဟီ’တိ ကောစိ ဘဏတိ. န စ တဿာ နာမဂ္ဂဟဏကိစ္စံ အတ္ထိ. ယထာ ပထဝိယာ ဥပ္ပန္နာယ ‘တွံ ပထဝီ နာမ ဟောဟီ’တိ နာမဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ၊ စက္ကဝါဠသိနေရုစန္ဒိမသူရိယနက္ခတ္တေသု ဥပ္ပန္နေသု ‘တွံ စက္ကဝါဠံ နာမ ဟောဟိ တွံ နက္ခတ္တံ နာမ ဟောဟီ’တိ နာမဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ၊ နာမံ ဥပ္ပန္နမေဝ ဟောတိ၊ ဩပပါတိကပညတ္တိယံ နိပတတိ၊ ဧဝံ ဝေဒနာယ ဥပ္ပန္နာယ ‘တွံ ဝေဒနာ နာမ ဟောဟီ’တိ နာမဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ. တာယ ဥပ္ပန္နာယ ဝေဒနာတိ နာမံ ဥပ္ပန္နမေဝ ဟောတိ. ဩပပါတိကပညတ္တိယံ နိပတတိ. သညာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အတီတေပိ ဟိ ဝေဒနာ ဝေဒနာယေဝ၊ သညာ။ သင်္ခါရာ။ ဝိညာဏံ ဝိညာဏမေဝ. အနာဂတေပိ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေပိ. နိဗ္ဗာနံ ပန သဒါပိ နိဗ္ဗာနမေဝါတိ. ‘နာမကရဏဋ္ဌေန’ နာမံ.

‘နမနဋ္ဌေနာ’ပိ စေတ္ထ စတ္တာရော ခန္ဓာ နာမံ. တေ ဟိ အာရမ္မဏာဘိမုခါ နမန္တိ. ‘နာမနဋ္ဌေန’ သဗ္ဗမ္ပိ နာမံ. စတ္တာရော ဟိ ခန္ဓာ အာရမ္မဏေ အညမညံ နာမေန္တိ. နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယတာယ အတ္တနိ အနဝဇ္ဇဓမ္မေ နာမေတိ.

၁၃၁၈. အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာ ဝဋ္ဋမူလသမုဒါစာရဒဿနတ္ထံ ဂဟိတာ.

၁၃၂၀. ဘဝိဿတိ အတ္တာ စ လောကော စာတိ ခန္ဓပဉ္စကံ အတ္တာ စ လောကော စာတိ ဂဟေတွာ ‘တံ ဘဝိဿတီ’တိ ဂဟဏာကာရေန နိဝိဋ္ဌာ သဿတဒိဋ္ဌိ. ဒုတိယာ ‘န ဘဝိဿတီ’တိ အာကာရေန နိဝိဋ္ဌာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ.

၁၃၂၆. ပုဗ္ဗန္တံ အာရဗ္ဘာတိ အတီတကောဋ္ဌာသံ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ. ဣမိနာ ဗြဟ္မဇာလေ အာဂတာ အဋ္ဌာရသ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိယော ဂဟိတာ. အပရန္တံ အာရဗ္ဘာတိ အနာဂတကောဋ္ဌာသံ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ. ဣမိနာ တတ္ထေဝ အာဂတာ စတုစတ္တာလီသ အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိယော ဂဟိတာ.

၁၃၃၂. ဒေါဝစဿတာနိဒ္ဒေသေ သဟဓမ္မိကေ ဝုစ္စမာနေတိ သဟဓမ္မိကံ နာမ ယံ ဘဂဝတာ ပညတ္တံ သိက္ခာပဒံ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထုံ ဒဿေတွာ အာပတ္တိံ အာရောပေတွာ ‘ဣဒံ နာမ တွံ အာပတ္တိံ အာပန္နော၊ ဣင်္ဃ ဒေသေဟိ ဝုဋ္ဌာဟိ ပဋိကရောဟီ’တိ ဝုစ္စမာနေ. ဒေါဝစဿာယန္တိအာဒီသု ဧဝံ စောဒိယမာနဿ ပဋိစောဒနာယ ဝါ အပ္ပဒက္ခိဏဂါဟိတာယ ဝါ ဒုဗ္ဗစဿ ကမ္မံ ဒေါဝစဿာယံ. တဒေဝ ဒေါဝစဿန္တိပိ ဝုစ္စတိ. တဿ ဘာဝေါ ဒေါဝစဿိယံ. ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဝိပ္ပဋိကူလဂါဟိတာတိ ဝိလောမဂါဟိတာ. ဝိလောမဂဟဏသင်္ခါတေန ဝိပစ္စနီကေန သာတံ အဿာတိ ဝိပစ္စနီကသာတော. ‘ပဋာဏိကဂဟဏံ ဂဟေတွာ ဧကပဒေနေဝ တံ နိဿဒ္ဒမကာသိ’န္တိ သုခံ ပဋိလဘန္တဿေတံ အဓိဝစနံ. တဿ ဘာဝေါ ဝိပစ္စနီကသာတတာ. ဩဝါဒံ အနာဒိယနဝသေန အနာဒရဿ ဘာဝေါ အနာဒရိယံ. ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အနာဒိယနာကာရော ဝါ အနာဒရတာ. ဂရုဝါသံ အဝသနဝသေန ဥပ္ပန္နော အဂါရဝဘာဝေါ အဂါရဝတာ. သဇေဋ္ဌကဝါသံ အဝသနဝသေန ဥပ္ပန္နော အပ္ပဋိဿဝဘာဝေါ အပ္ပဋိဿဝတာ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပါ ဒေါဝစဿတာ နာမ ဝုစ္စတိ. အတ္ထတော ပနေသာ တေနာကာရေန ပဝတ္တာ စတ္တာရော ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓောယေဝ ဝါတိ. ပါပမိတ္တတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဒေါဝစဿတာ ပါပမိတ္တတာဒယော ဟိ ဝိသုံ စေတသိကဓမ္မာ နာမ နတ္ထိ.

၁၃၃၃. နတ္ထိ ဧတေသံ သဒ္ဓါတိ အဿဒ္ဓါ၊ ဗုဒ္ဓါဒီနိ ဝတ္ထူနိ န သဒ္ဒဟန္တီတိ အတ္ထော. ဒုဿီလာတိ သီလဿ ဒုန္နာမံ နတ္ထိ၊ နိဿီလာတိ အတ္ထော. အပ္ပဿုတာတိ သုတရဟိတာ. ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ ဧတေသံ အတ္ထီတိ မစ္ဆရိနော. ဒုပ္ပညာတိ နိပ္ပညာ. သေဝနကဝသေန သေဝနာ. ဗလဝသေဝနာ နိသေဝနာ. သဗ္ဗတောဘာဂေန သေဝနာ သံသေဝနာ. ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝါ ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ. တီဟိပိ သေဝနာဝ ကထိတာ. ဘဇနာတိ ဥပသင်္ကမနာ. သမ္ဘဇနာတိ သဗ္ဗတောဘာဂေန ဘဇနာ. ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝါ ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ. ဘတ္တီတိ ဒဠှဘတ္တိ. သမ္ဘတ္တီတိ သဗ္ဗတောဘာဂေန ဘတ္တိ. ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝါ ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ. ဒွီဟိပိ ဒဠှဘတ္တိ ဧဝ ကထိတာ. တံသမ္ပဝင်္ကတာတိ တေသု ပုဂ္ဂလေသု ကာယေန စေဝ စိတ္တေန စ သမ္ပဝင်္ကဘာဝေါ၊ တန္နိန္နတာ တပ္ပေါဏတာ တပ္ပဗ္ဘာရတာတိ အတ္ထော.

၁၃၃၄. သောဝစဿတာဒုကနိဒ္ဒေသောပိ ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၃၃၆. ပဉ္စပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာတိ မာတိကာနိဒ္ဒေသေန ‘ပါရာဇိကံ သံဃာဒိသေသံ ပါစိတ္တိယံ ပါဋိဒေသနီယံ ဒုက္ကဋ’န္တိ ဣမာ ပဉ္စ အာပတ္တိယော. သတ္တပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာတိ ဝိနယနိဒ္ဒေသေန ‘ပါရာဇိကံ သံဃာဒိသေသံ ထုလ္လစ္စယံ ပါစိတ္တိယံ ပါဋိဒေသနီယံ ဒုက္ကဋံ ဒုဗ္ဘာသိတ’န္တိ ဣမာ သတ္တ အာပတ္တိယော. တတ္ထ သဟ ဝတ္ထုနာ တာသံ အာပတ္တီနံ ပရိစ္ဆေဒဇာနနကပညာ အာပတ္တိကုသလတာ နာမ. သဟ ကမ္မဝါစာယ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနပရိစ္ဆေဒဇာနနကပညာ ပန အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကုသလတာ နာမ.

၁၃၃၈. သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော သမာပတ္တိ. သဟ ပရိကမ္မေန အပ္ပနာပရိစ္ဆေဒဇာနနကပညာ ပန သမာပတ္တိကုသလတာ နာမ. ‘စန္ဒေ ဝါ သူရိယေ ဝါ နက္ခတ္တေ ဝါ ဧတ္တကံ ဌာနံ ဂတေ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’တိ အဝိရဇ္ဈိတွာ တသ္မိံယေဝ သမယေ ဝုဋ္ဌာနကပညာယ အတ္ထိတာယ သမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကုသလတာ နာမ.

၁၃၄၀. အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ ဥဂ္ဂဟမနသိကာရသဝနဓာရဏပရိစ္ဆေဒဇာနနကပညာ ဓာတုကုသလတာ နာမ. တာသံယေဝ ဥဂ္ဂဟမနသိကာရဇာနနကပညာ မနသိကာရကုသလတာ နာမ.

၁၃၄၂. ဒွါဒသန္နံ အာယတနာနံ ဥဂ္ဂဟမနသိကာရသဝနဓာရဏပရိစ္ဆေဒဇာနနကပညာ လတာ နာမ. တီသုပိ ဝါ ဧတာသု ကုသလတာသု ဥဂ္ဂဟော မနသိကာရော သဝနံ သမ္မသနံ ပဋိဝေဓော ပစ္စဝေက္ခဏာတိ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထ သဝနဥဂ္ဂဟပစ္စဝေက္ခဏာ လောကိယာ၊ ပဋိဝေဓော လောကုတ္တရော. သမ္မသနမနသိကာရာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ. ‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’တိအာဒီနိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၂၅) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်္ဂေ အာဝိဘဝိဿန္တိ. ‘ဣမိနာ ပန ပစ္စယေန ဣဒံ ဟောတီ’တိ ဇာနနကပညာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကုသလတာ နာမ.

၁၃၄၄. ဌာနာဋ္ဌာနကုသလတာဒုကနိဒ္ဒေသေ ဟေတူ ပစ္စယာတိ ဥဘယမ္ပေတံ အညမညဝေဝစနံ. စက္ခုပသာဒေါ ဟိ ရူပံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ စက္ခုဝိညာဏဿ ဟေတု စေဝ ပစ္စယော စ. တထာ သောတပသာဒါဒယော သောတဝိညာဏာဒီနံ၊ အမ္ဗဗီဇာဒီနိ စ အမ္ဗဖလာဒီနံ. ဒုတိယနယေ ယေ ယေ ဓမ္မာတိ ဝိသဘာဂပစ္စယဓမ္မာနံ နိဒဿနံ. ယေသံ ယေသန္တိ ဝိသဘာဂပစ္စယသမုပ္ပန္နဓမ္မနိဒဿနံ. န ဟေတူ န ပစ္စယာတိ စက္ခုပသာဒေါ သဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ သောတဝိညာဏဿ န ဟေတု န ပစ္စယော. တထာ သောတပသာဒါဒယော အဝသေသဝိညာဏာဒီနံ. အမ္ဗာဒယော စ တာလာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိယာတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၃၄၆. အဇ္ဇဝမဒ္ဒဝနိဒ္ဒေသေ နီစစိတ္တတာတိ ပဒမတ္တမေဝ ဝိသေသော. တဿတ္ထော – မာနာဘာဝေန နီစံ စိတ္တံ အဿာတိ နီစစိတ္တော. နီစစိတ္တဿ ဘာဝေါ နီစစိတ္တတာ. သေသံ စိတ္တုဇုကတာစိတ္တမုဒုတာနံ ပဒဘာဇနီယေ အာဂတမေဝ.

၁၃၄၈. ခန္တိနိဒ္ဒေသေ ခမနကဝသေန ခန္တိ. ခမနာကာရော ခမနတာ. အဓိဝါသေန္တိ ဧတာယ၊ အတ္တနော ဥပရိ အာရောပေတွာ ဝါသေန္တိ၊ န ပဋိဗာဟန္တိ၊ န ပစ္စနီကတာယ တိဋ္ဌန္တီတိ အဓိဝါသနတာ. အစဏ္ဍိကဿ ဘာဝေါ အစဏ္ဍိက္ကံ. အနသုရောပေါတိ အသုရောပေါ ဝုစ္စတိ န သမ္မာရောပိတတ္တာ ဒုရုတ္တဝစနံ. တပ္ပဋိပက္ခတော အနသုရောပေါ သုရုတ္တဝါစာတိ အတ္ထော. ဧဝမေတ္ထ ဖလူပစာရေန ကာရဏံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. အတ္တမနတာ စိတ္တဿာတိ သောမနဿဝသေန စိတ္တဿ သကမနတာ၊ အတ္တနော စိတ္တသဘာဝေါယေဝ၊ န ဗျာပန္နစိတ္တတာတိ အတ္ထော.

၁၃၄၉. သောရစ္စနိဒ္ဒေသေ ကာယိကော အဝီတိက္ကမောတိ တိဝိဓံ ကာယသုစရိတံ. ဝါစသိကော အဝီတိက္ကမောတိ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတံ. ကာယိကဝါစသိကောတိ ဣမိနာ ကာယဝစီဒွါရသမုဋ္ဌိတံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ပရိယာဒိယတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ သောရစ္စန္တိ ဣဒံ ပါပတော သုဋ္ဌု ဩရတတ္တာ သောရစ္စံ နာမ ဝုစ္စတိ. သဗ္ဗောပိ သီလသံဝရောတိ ဣဒံ ယသ္မာ န ကေဝလံ ကာယဝါစာဟေဝ အနာစာရံ အာစရတိ မနသာပိ အာစရတိ ဧဝ၊ တသ္မာ မာနသိကသီလံ ပရိယာဒါယ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ.

၁၃၅၀. သာခလျနိဒ္ဒေသေ အဏ္ဍကာတိ ယထာ သဒေါသေ ရုက္ခေ အဏ္ဍကာနိ ဥဋ္ဌဟန္တိ၊ ဧဝံ သဒေါသတာယ ခုံသနဝမ္ဘနာဒိဝစနေဟိ အဏ္ဍကာ ဇာတာ. ကက္ကသာတိ ပူတိကာ သာ ယထာ နာမ ပူတိရုက္ခော ကက္ကသော ဟောတိ ပဂ္ဃရိတစုဏ္ဏော ဧဝံ ကက္ကသာ ဟောတိ. သောတံ ဃံသယမာနာ ဝိယ ပဝိသတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘ကက္ကသာ’တိ. ပရကဋုကာတိ ပရေသံ ကဋုကာ အမနာပါ ဒေါသဇနနီ. ပရာဘိသဇ္ဇနီတိ ကုဋိလကဏ္ဋကသာခါ ဝိယ စမ္မေသု ဝိဇ္ဈိတွာ ပရေသံ အဘိသဇ္ဇနီ၊ ဂန္တုကာမာနမ္ပိ ဂန္တုံ အဒတွာ လဂ္ဂနကာရီ. ကောဓသာမန္တာတိ ကောဓဿ အာသန္နာ. အသမာဓိသံဝတ္တနိကာတိ အပ္ပနာသမာဓိဿ ဝါ ဥပစာရသမာဓိဿ ဝါ အသံဝတ္တနိကာ. ဣတိ သဗ္ဗာနေဝေတာနိ သဒေါသဝါစာယ ဝေဝစနာနိ. တထာရူပိံ ဝါစံ ပဟာယာတိ ဣဒံ ဖရုသဝါစံ အပ္ပဇဟိတွာ ဌိတဿ အန္တရန္တရေ ပဝတ္တာပိ သဏှဝါစာ အသဏှဝါစာ ဧဝ နာမာတိ ဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

နေဠာတိ ဧဠံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော. နာဿာ ဧဠန္တိ နေဠာ၊ နိဒ္ဒေါသာတိ အတ္ထော. ‘‘နေဠင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ (ဥဒါ. ၆၅၊ သံ. နိ. ၄.၃၄၇၊ ပေဋကော. ၂၅) ဧတ္ထ ဝုတ္တနေဠံ ဝိယ. ကဏ္ဏသုခါတိ ဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ ကဏ္ဏာနံ သုခါ၊ သူစိဝိဇ္ဈနံ ဝိယ ကဏ္ဏသူလံ န ဇနေတိ. အတ္ထမဓုရတာယ သရီရေ ကောပံ အဇနေတွာ ပေမံ ဇနေတီတိ ပေမနီယာ. ဟဒယံ ဂစ္ဆတိ၊ အပ္ပဋိဟညမာနာ သုခေန စိတ္တံ ပဝိသတီတိ ဟဒယင်္ဂမာ. ဂုဏပရိပုဏ္ဏတာယ ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ. ပုရေ သံဝဍ္ဎနာရီ ဝိယ သုကုမာရာတိပိ ပေါရီ. ပုရဿ ဧသာတိပိ ပေါရီ၊ နဂရဝါသီနံ ကထာတိ အတ္ထော. နဂရဝါသိနော ဟိ ယုတ္တကထာ ဟောန္တိ. ပိတိမတ္တံ ပိတာတိ ဘာတိမတ္တံ ဘာတာတိ ဝဒန္တိ. ဧဝရူပီ ကထာ ဗဟုနော ဇနဿ ကန္တာ ဟောတီတိ ဗဟုဇနကန္တာ. ကန္တဘာဝေနေဝ ဗဟုနော ဇနဿ မနာပါ စိတ္တဝုဍ္ဎိကရာတိ ဗဟုဇနမနာပါ. ယာ တတ္ထာတိ ယာ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ. သဏှဝါစတာတိ မဋ္ဌဝါစတာ. သခိလဝါစတာတိ မုဒုဝါစတာ. အဖရုသဝါစတာတိ အကက္ခဠဝါစတာ.

၁၃၅၁. ပဋိသန္ထာရနိဒ္ဒေသေ အာမိသပဋိသန္ထာရောတိ အာမိသအလာဘေန အတ္တနာ သဟ ပရေသံ ဆိဒ္ဒံ ယထာ ပိဟိတံ ဟောတိ ပဋိစ္ဆန္နံ ဧဝံ အာမိသေန ပဋိသန္ထရဏံ. ဓမ္မပဋိသန္ထာရောတိ ဓမ္မဿ အပ္ပဋိလာဘေန အတ္တနာ သဟ ပရေသံ ဆိဒ္ဒံ ယထာ ပိဟိတံ ဟောတိ ပဋိစ္ဆန္နံ၊ ဧဝံ ဓမ္မေန ပဋိသန္ထရဏံ. ပဋိသန္ထာရကော ဟောတီတိ ဒွေယေဝ ဟိ လောကသန္နိဝါသဿ ဆိဒ္ဒါနိ၊ တေသံ ပဋိသန္ထာရကော ဟောတိ. အာမိသပဋိသန္ထာရေန ဝါ ဓမ္မပဋိသန္ထာရေန ဝါတိ ဣမိနာ ဒုဝိဓေန ပဋိသန္ထာရေန ပဋိသန္ထာရကော ဟောတိ၊ ပဋိသန္ထရတိ၊ နိရန္တရံ ကရောတိ.

တတြာယံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ကထာ – ပဋိသန္ထာရကေန ဟိ ဘိက္ခုနာ အာဂန္တုကံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာဝ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ အာသနံ ဒါတဗ္ဗံ၊ တာလဝဏ္ဋေန ဗီဇိတဗ္ဗံ၊ ပါဒါ ဓောဝိတွာ မက္ခေတဗ္ဗာ၊ သပ္ပိဖာဏိတေ သတိ ဘေသဇ္ဇံ ဒါတဗ္ဗံ၊ ပါနီယေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗော၊ အာဝါသော ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗော. ဧဝံ ဧကဒေသေန အာမိသပဋိသန္ထာရော ကတော နာမ ဟောတိ.

သာယံ ပန နဝကတရေပိ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာနံ အနာဂတေယေဝ၊ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ နိသီဒိတွာ အဝိသယေ အပုစ္ဆိတွာ တဿ ဝိသယေ ပဉှော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. ‘တုမှေ ကတရဘာဏကာ’တိ အပုစ္ဆိတွာ တုမှာကံ ‘အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ကတရံ ဂန္ထံ ဝဠဉ္ဇေန္တီ’တိ ပုစ္ဆိတွာ ပဟောနကဋ္ဌာနေ ပဉှော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. သစေ ကထေတုံ သက္ကောတိ ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ သက္ကောတိ သယံ ကထေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဧကဒေသေန ဓမ္မပဋိသန္ထာရော ကတော နာမ ဟောတိ.

သစေ အတ္တနော သန္တိကေ ဝသတိ တံ အာဒါယ နိဗဒ္ဓံ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ. သစေ ဂန္တုကာမော ဟောတိ ပုနဒိဝသေ ဂမနသဘာဂေန တံ အာဒါယ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဥယျောဇေတဗ္ဗော. သစေ အညသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ဘိက္ခူ နိမန္တိတာ ဟောန္တိ တံ ဘိက္ခုံ ဣစ္ဆမာနံ အာဒါယ ဂန္တဗ္ဗံ. ‘န မယှံ ဧသာ ဒိသာ သဘာဂါ’တိ ဂန္တုံ အနိစ္ဆန္တေ သေသဘိက္ခူ ပေသေတွာ တံ အာဒါယ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ. အတ္တနာ လဒ္ဓါမိသံ တဿ ဒါတဗ္ဗံ. ဧဝံ ‘အာမိသပဋိသန္ထာရော’ ကတော နာမ ဟောတိ.

အာမိသပဋိသန္ထာရကေန ပန အတ္တနာ လဒ္ဓံ ကဿ ဒါတဗ္ဗန္တိ? အာဂန္တုကဿ တာဝ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ဂိလာနော ဝါ အဝဿိကော ဝါ အတ္ထိ၊ တေသမ္ပိ ဒါတဗ္ဗံ. အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဒါတဗ္ဗံ. ဘဏ္ဍဂါဟကဿ ဒါတဗ္ဗံ. သာရာဏီယဓမ္မပူရကေန ပန သတဝါရမ္ပိ သဟဿဝါရမ္ပိ အာဂတာဂတာနံ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗံ. ပဋိသန္ထာရကေန ပန ယေန ယေန န လဒ္ဓံ၊ တဿ တဿ ဒါတဗ္ဗံ. ဗဟိဂါမံ နိက္ခမိတွာ ဇိဏ္ဏကံ ဝါ အနာထံ ဘိက္ခုံ ဝါ ဘိက္ခုနိံ ဝါ ဒိသွာ တေသမ္ပိ ဒါတဗ္ဗံ.

တတြိဒံ ဝတ္ထု – စောရေဟိ ကိရ ဂုတ္တသာလဂါမေ ပဟတေ တင်္ခဏညေဝ ဧကာ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌိတာ ခီဏာသဝတ္ထေရီ ဒဟရဘိက္ခုနိယာ ဘဏ္ဍကံ ဂါဟာပေတွာ မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဌိတမဇ္ဈနှိကေ နကုလနဂရဂါမဒွါရံ ပတွာ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. တသ္မိံ သမယေ ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီ မဟာနာဂတ္ထေရော နကုလနဂရဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ နိက္ခန္တော ထေရိံ ဒိသွာ ဘတ္တေန အာပုစ္ဆိ. သာ ‘ပတ္တော မေ နတ္ထီ’တိ အာဟ. ထေရော ‘ဣမိနာဝ ဘုဉ္ဇထာ’တိ သဟ ပတ္တေန အဒါသိ. ထေရီ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ထေရဿ ဒတွာ အာဟ – ‘အဇ္ဇ တာဝ ဘိက္ခာစာရေန ကိလမိဿထ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ ပန ဝေါ ဘိက္ခာစာရပရိတ္တာသော နာမ န ဘဝိဿတိ၊ တာတာ’တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ထေရဿ ဦနကဟာပဏဂ္ဃနကော ပိဏ္ဍပါတော နာမ န ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗော. အယံ ‘အာမိသပဋိသန္ထာရော’ နာမ.

ဣမံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဘိက္ခုနာ သင်္ဂဟပက္ခေ ဌတွာ တဿ ဘိက္ခုနော ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတဗ္ဗံ၊ ဓမ္မော ဝါစေတဗ္ဗော၊ ကုက္ကုစ္စံ ဝိနောဒေတဗ္ဗံ၊ ဥပ္ပန္နံ ကိစ္စံ ကရဏီယံ ကာတဗ္ဗံ၊ အဗ္ဘာနဝုဋ္ဌာနမာနတ္တပရိဝါသာ ဒါတဗ္ဗာ. ပဗ္ဗဇ္ဇာရဟော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော ဥပသမ္ပဒါရဟော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. ဘိက္ခုနိယာပိ အတ္တနော သန္တိကေ ဥပသမ္ပဒံ အာကင်္ခမာနာယ ကမ္မဝါစံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. အယံ ‘ဓမ္မပဋိသန္ထာရော’ နာမ.

ဣမေဟိ ဒွီဟိ ပဋိသန္ထာရေဟိ ပဋိသန္ထာရကော ဘိက္ခု အနုပ္ပန္နံ လာဘံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဥပ္ပန္နံ ထာဝရံ ကရောတိ၊ သဘယဋ္ဌာနေ အတ္တနော ဇီဝိတံ ရက္ခတိ စောရနာဂရညော ပတ္တဂ္ဂဟဏဟတ္ထေနေဝ အဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ပတ္တေနေဝ ဘတ္တံ အာကိရန္တော ထေရော ဝိယ. အလဒ္ဓလာဘုပ္ပါဒနေ ပန ဣတော ပလာယိတွာ ပရတီရံ ဂတေန မဟာနာဂရညာ ဧကဿ ထေရဿ သန္တိကေ သင်္ဂဟံ လဘိတွာ ပုန အာဂန္တွာ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတေန သေတမ္ဗင်္ဂဏေ ယာဝဇီဝံ ပဝတ္တိတံ မဟာဘေသဇ္ဇဒါနဝတ္ထု ကထေတဗ္ဗံ. ဥပ္ပန္နလာဘထာဝရကရဏေ ဒီဃဘာဏကအဘယတ္ထေရဿ ဟတ္ထတော ပဋိသန္ထာရံ လဘိတွာ စေတိယပဗ္ဗတေ စောရေဟိ ဘဏ္ဍကဿ အဝိလုတ္တဘာဝေ ဝတ္ထု ကထေတဗ္ဗံ.

၁၃၅၂. ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာနိဒ္ဒေသေ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ ကာရဏဝသေန စက္ခူတိ လဒ္ဓဝေါဟာရေန ရူပဒဿနသမတ္ထေန စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာ. ပေါရာဏာ ပနာဟု – ‘‘စက္ခု ရူပံ န ပဿတိ၊ အစိတ္တကတ္တာ၊ စိတ္တံ န ပဿတိ၊ အစက္ခုကတ္တာ၊ ဒွါရာရမ္မဏသင်္ဃဋ္ဋနေန ပန ပသာဒဝတ္ထုကေန စိတ္တေန ပဿတိ. ဤဒိသီ ပနေသာ ‘ဓနုနာ ဝိဇ္ဇတီ’တိအာဒီသု ဝိယ သသမ္ဘာရကထာ နာမ ဟောတိ. တသ္မာ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာ’’တိ အယမေဝေတ္ထ အတ္ထောတိ. နိမိတ္တဂ္ဂါဟီတိ ဣတ္ထိပုရိသနိမိတ္တံ ဝါ သုဘနိမိတ္တာဒိကံ ဝါ ကိလေသဝတ္ထုဘူတံ နိမိတ္တံ ဆန္ဒရာဂဝသေန ဂဏှာတိ၊ ဒိဋ္ဌမတ္တေယေဝ န သဏ္ဌာတိ. အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီတိ ကိလေသာနံ အနုဗျဉ္ဇနတော ပါကဋဘာဝကရဏတော အနုဗျဉ္ဇနန္တိ လဒ္ဓဝေါဟာရံ ဟတ္ထပါဒသိတဟသိတကထိတအာလောကိတဝိလောကိတာဒိဘေဒံ အာကာရံ ဂဏှာတိ. ယတွာဓိကရဏမေနန္တိအာဒိမှိ ယံကာရဏာ ယဿ စက္ခုန္ဒြိယာသံဝရဿ ဟေတု၊ ဧတံ ပုဂ္ဂလံ သတိကဝါဋေန စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ အပိဟိတစက္ခုဒွါရံ ဟုတွာ ဝိဟရန္တံ ဧတေ အဘိဇ္ဈာဒယော ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ အနုဗန္ဓေယျုံ အဇ္ဈောတ္ထရေယျုံ. တဿ သံဝရာယ န ပဋိပဇ္ဇတီတိ တဿ စက္ခုန္ဒြိယဿ သတိကဝါဋေန ပိဒဟနတ္ထာယ န ပဋိပဇ္ဇတိ. ဧဝံဘူတောယေဝ စ န ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ န စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝုစ္စတိ.

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ နတ္ထိ၊ န ဟိ စက္ခုပသာဒံ နိဿာယ သတိ ဝါ မုဋ္ဌဿစ္စံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အပိစ ယဒါ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဿ အာပါထမာဂစ္ဆတိ တဒါ ဘဝင်္ဂေ ဒွိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေ ကိရိယမနောဓာတု အာဝဇ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ. တတော စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ၊ တတော ဝိပါကမနောဓာတု သမ္ပဋိစ္ဆနကိစ္စံ၊ တတော ဝိပါကာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု သန္တီရဏကိစ္စံ၊ တတော ကိရိယာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိစ္စံ သာဓယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ. တဒနန္တရံ ဇဝနံ ဇဝတိ. တတြာပိ နေဝ ဘဝင်္ဂသမယေ န အာဝဇ္ဇနာဒီနံ အညတရသမယေ သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ အတ္ထိ. ဇဝနက္ခဏေ ပန ဒုဿီလျံ ဝါ မုဋ္ဌဿစ္စံ ဝါ အညာဏံ ဝါ အက္ခန္တိ ဝါ ကောသဇ္ဇံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အသံဝရော ဟောတိ.

ဧဝံ ဟောန္တော ပန သော ‘စက္ခုန္ဒြိယေ အသံဝရော’တိ ဝုစ္စတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ တသ္မိံ အသံဝရေ သတိ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ၊ ဘဝင်္ဂမ္ပိ၊ အာဝဇ္ဇနာဒီနိပိ ဝီထိစိတ္တာနိ. ယထာ ကိံ? ယထာ နဂရေ စတူသု ဒွါရေသု အသံဝုတေသု ကိဉ္စာပိ အန္တောဃရဒွါရကောဋ္ဌကဂဗ္ဘာဒယော သုသံဝုတာ၊ တထာပိ အန္တောနဂရေ သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ အရက္ခိတံ အဂေါပိတမေဝ ဟောတိ. နဂရဒွါရေန ဟိ ပဝိသိတွာ စောရာ ယဒိစ္ဆကံ ကရေယျုံ. ဧဝမေဝ ဇဝနေ ဒုဿီလျာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု တသ္မိံ အသံဝရေ သတိ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ၊ ဘဝင်္ဂမ္ပိ၊ အာဝဇ္ဇနာဒီနိပိ ဝီထိစိတ္တာနီတိ.

သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယာ ဣမေသန္တိ ဧဝံ သံဝရံ အနာပဇ္ဇန္တဿ ဣမေသံ ဆန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ယာ အဂုတ္တိ ယာ အဂေါပနာ ယော အနာရက္ခော ယော အသံဝရော၊ အထကနံ၊ အပိဒဟနန္တိ အတ္ထော.

၁၃၅၃. ဘောဇနေ အမတ္တညုတာနိဒ္ဒေသေ ဣဓေကစ္စောတိ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ဧကစ္စော. အပ္ပဋိသင်္ခါတိ ပဋိသင်္ခါနပညာယ အဇာနိတွာ အနုပဓာရေတွာ. အယောနိသောတိ အနုပါယေန. အာဟာရန္တိ အသိတပီတာဒိအဇ္ဈောဟရဏီယံ. အာဟာရေတီတိ ပရိဘုဉ္ဇတိ အဇ္ဈောဟရတိ. ဒဝါယာတိအာဒိ အနုပါယဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အနုပါယေန ဟိ အာဟာရေန္တော ဒဝတ္ထာယ မဒတ္ထာယ မဏ္ဍနတ္ထာယ ဝိဘူသနတ္ထာယ ဝါ အာဟာရေတိ၊ နော ဣဒမတ္ထိတံ ပဋိစ္စ. ယာ တတ္ထ အသန္တုဋ္ဌိတာတိ ယာ တသ္မိံ အယောနိသော အာဟာရပရိဘောဂေ အသန္တုဿနာ အသန္တုဋ္ဌိဘာဝေါ. အမတ္တညုတာတိ အမတ္တညုဘာဝေါ၊ ပမာဏသင်္ခါတာယ မတ္တာယ အဇာနနံ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ အပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂဝသေန ပဝတ္တာ ဘောဇနေ အမတ္တညုတာ နာမ ဝုစ္စတိ.

၁၃၅၄. ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာနိဒ္ဒေသေ စက္ခုနာတိအာဒိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတီတိ ဆန္ဒရာဂဝသေန ဝုတ္တပ္ပကာရံ နိမိတ္တံ န ဂဏှာတိ. ဧဝံ သေသပဒါနိပိ ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ယထာ စ ဟေဋ္ဌာ ‘ဇဝနေ ဒုဿီလျာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု တသ္မိံ အသံဝရေ သတိ၊ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ၊ ဘဝင်္ဂမ္ပိ၊ အာဝဇ္ဇနာဒီနိပိ ဝီထိစိတ္တာနီ’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမိဓ တသ္မိံ သီလာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဒွါရမ္ပိ ဂုတ္တံ ဟောတိ၊ ဘဝင်္ဂမ္ပိ၊ အာဝဇ္ဇနာဒီနိပိ ဝီထိစိတ္တာနိ. ယထာ ကိံ? ယထာ နဂရဒွါရေသု သုသံဝုတေသု၊ ကိဉ္စာပိ အန္တောဃရာဒယော အသံဝုတာ ဟောန္တိ၊ တထာပိ အန္တောနဂရေ သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ သုရက္ခိတံ သုဂေါပိတမေဝ ဟောတိ – နဂရဒွါရေသု ပိဟိတေသု စောရာနံ ပဝေသော နတ္ထိ – ဧဝမေဝ ဇဝနေ သီလာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဒွါရမ္ပိ ဂုတ္တံ ဟောတိ၊ ဘဝင်္ဂမ္ပိ၊ အာဝဇ္ဇနာဒီနိပိ ဝီထိစိတ္တာနိ. တသ္မာ ဇဝနက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ ‘စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရော’တိ ဝုတ္တော. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

၁၃၅၅. ဘောဇနေ မတ္တညုတာနိဒ္ဒေသေ ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတီတိ ပဋိသင်္ခါနပညာယ ဇာနိတွာ ဥပါယေန အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ. ဣဒါနိ တံ ဥပါယံ ဒဿေတုံ နေဝ ဒဝါယာတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ‘နေဝ ဒဝါယာ’တိ ဒဝတ္ထာယ န အာဟာရေတိ. တတ္ထ နဋလင်္ဃကာဒယော ဒဝတ္ထာယ အာဟာရေန္တိ နာမ. ယဉှိ ဘောဇနံ ဘုတ္တဿ နစ္စဂီတကဗျသိလောကသင်္ခါတော ဒဝေါ အတိရေကတရေန ပဋိဘာတိ၊ တံ ဘောဇနံ အဓမ္မေန ဝိသမေန ပရိယေသိတွာ တေ အာဟာရေန္တိ. အယံ ပန ဘိက္ခု ဧဝံ န အာဟာရေတိ.

န မဒါယာတိ မာနမဒပုရိသမဒါနံ ဝဍ္ဎနတ္ထာယ န အာဟာရေတိ. တတ္ထ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာ မဒတ္ထာယ အာဟာရေန္တိ နာမ. တေ ဟိ အတ္တနော မာနမဒပုရိသမဒါနံ ဝဍ္ဎနတ္ထာယ ပိဏ္ဍရသဘောဇနာဒီနိ ပဏီတဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇန္တိ. အယံ ပန ဘိက္ခု ဧဝံ န အာဟာရေတိ.

န မဏ္ဍနာယာတိ သရီရမဏ္ဍနတ္ထာယ န အာဟာရေတိ. တတ္ထ ရူပူပဇီဝိနိယော မာတုဂါမာ အန္တေပုရိကာဒယော စ သပ္ပိဖာဏိတံ နာမ ပိဝန္တိ၊ တေ ဟိ သိနိဒ္ဓံ မုဒုံ မန္ဒံ ဘောဇနံ အာဟာရေန္တိ ‘ဧဝံ နော အင်္ဂလဋ္ဌိ သုသဏ္ဌိတာ ဘဝိဿတိ၊ သရီရေ ဆဝိဝဏ္ဏော ပသန္နော ဘဝိဿတီ’တိ. အယံ ပန ဘိက္ခု ဧဝံ န အာဟာရေတိ.

န ဝိဘူသနာယာတိ သရီရေ မံသဝိဘူသနတ္ထာယ န အာဟာရေတိ. တတ္ထ နိဗ္ဗုဒ္ဓမလ္လမုဋ္ဌိကမလ္လာဒယော သုသိနိဒ္ဓေဟိ မစ္ဆမံသာဒီဟိ သရီရမံသံ ပီဏေန္တိ ‘ဧဝံ နော မံသံ ဥဿဒံ ဘဝိဿတိ ပဟာရသဟနတ္ထာယာ’တိ. အယံ ပန ဘိက္ခု ဧဝံ သရီရေ မံသဝိဘူသနတ္ထာယ န အာဟာရေတိ.

ယာဝဒေဝါတိ အာဟာရာဟရဏေ ပယောဇနဿ ပရိစ္ဆေဒနိယမဒဿနံ. ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာတိ ဣမဿ စတုမဟာဘူတိကကရဇကာယဿ ဌပနတ္ထာယ အာဟာရေတိ. ဣဒမဿ အာဟာရာဟရဏေ ပယောဇနန္တိ အတ္ထော. ယာပနာယာတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယယာပနတ္ထာယ အာဟာရေတိ. ဝိဟိံသူပရတိယာတိ ဝိဟိံသာ နာမ အဘုတ္တပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကာ ခုဒ္ဒါ. တဿာ ဥပရတိယာ ဝူပသမနတ္ထာယ အာဟာရေတိ. ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယာတိ ဗြဟ္မစရိယံ နာမ တိဿော သိက္ခာ၊ သကလံ သာသနံ၊ တဿ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထာယ အာဟာရေတိ.

ဣတီတိ ဥပါယနိဒဿနံ၊ ဣမိနာ ဥပါယေနာတိ အတ္ထော. ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမီတိ ပုရာဏဝေဒနာ နာမ အဘုတ္တပ္ပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာ. တံ ပဋိဟနိဿာမီတိ အာဟာရေတိ. နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ နဝဝေဒနာ နာမ အတိဘုတ္တပ္ပစ္စယေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာ. တံ န ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ အာဟာရေတိ. အထ ဝါ၊ ‘နဝဝေဒနာ’ နာမ ဘုတ္တပ္ပစ္စယာ နဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာ. တဿာ အနုပ္ပန္နာယ အနုပ္ပဇ္ဇနတ္ထမေဝ အာဟာရေတိ. ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတီတိ ယာပနာ စ မေ ဘဝိဿတိ. အနဝဇ္ဇတာ စာတိ ဧတ္ထ အတ္ထိ သာဝဇ္ဇံ အတ္ထိ အနဝဇ္ဇံ. တတ္ထ အဓမ္မိကပရိယေသနာ အဓမ္မိကပဋိဂ္ဂဟဏံ အဓမ္မေန ပရိဘောဂေါတိ ဣဒံ ‘သာဝဇ္ဇံ’ နာမ. ဓမ္မေန ပရိယေသိတွာ ဓမ္မေန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနံ ‘အနဝဇ္ဇံ’ နာမ. ဧကစ္စော အနဝဇ္ဇေယေဝ သာဝဇ္ဇံ ကရောတိ၊ ‘လဒ္ဓံ မေ’တိ ကတွာ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ဘုဉ္ဇတိ. တံ ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တော ဥဒ္ဓံဝိရေစနအဓောဝိရေစနာဒီဟိ ကိလမတိ. သကလဝိဟာရေ ဘိက္ခူ တဿ သရီရပဋိဇဂ္ဂနဘေသဇ္ဇပရိယေသနာဒီသု ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇန္တိ. ‘ကိံ ဣဒ’န္တိ ဝုတ္တေ ‘အသုကဿ နာမ ဥဒရံ ဥဒ္ဓုမာတ’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တိ. ‘ဧသ နိစ္စကာလမ္ပိ ဧဝံပကတိကောယေဝ၊ အတ္တနော ကုစ္ဆိပမာဏံ နာမ န ဇာနာတီ’တိ နိန္ဒန္တိ ဂရဟန္တိ. အယံ အနဝဇ္ဇေယေဝ သာဝဇ္ဇံ ကရောတိ နာမ. ဧဝံ အကတွာ ‘အနဝဇ္ဇတာ စ ဘဝိဿတီ’တိ အာဟာရေတိ.

ဖာသုဝိဟာရော စာတိ ဧတ္ထာပိ အတ္ထိ ဖာသုဝိဟာရော အတ္ထိ န ဖာသုဝိဟာရော. တတ္ထ ‘အာဟရဟတ္ထကော အလံသာဋကော တတ္ထဝဋ္ဋကော ကာကမာသကော ဘုတ္တဝမိတကော’တိ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဘောဇနံ န ဖာသုဝိဟာရော နာမ. ဧတေသု ဟိ ‘အာဟရဟတ္ထကော’ နာမ ဗဟုံ ဘုဉ္ဇိတွာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဥဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ‘အာဟရ ဟတ္ထ’န္တိ ဝဒတိ. ‘အလံသာဋကော’ နာမ အစ္စုဒ္ဓုမာတကုစ္ဆိတာယ ဥဋ္ဌိတောပိ သာဋကံ နိဝါသေတုံ န သက္ကောတိ. ‘တတ္ထဝဋ္ဋကော’ နာမ ဥဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ ပရိဝဋ္ဋတိ. ‘ကာကမာသကော’ နာမ ယထာ ကာကေဟိ အာမသိတုံ သက္ကာ ဟောတိ၊ ဧဝံ ယာဝ မုခဒွါရာ အာဟာရေတိ. ‘ဘုတ္တဝမိတကော’ နာမ မုခေန သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ ဝမတိ. ဧဝံ အကတွာ ‘ဖာသုဝိဟာရော စ မေ ဘဝိဿတီ’တိ အာဟာရေတိ. ဖာသုဝိဟာရော နာမ စတူဟိ ပဉ္စဟိ အာလောပေဟိ ဦနူဒရတာ. ဧတ္တကဉှိ ဘုဉ္ဇိတွာ ပါနီယံ ပိဝတော စတ္တာရော ဣရိယာပထာ သုခေန ပဝတ္တန္တိ. တသ္မာ ဓမ္မသေနာပတိ ဧဝမာဟ –

‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ၊ အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ၊

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ၊ ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. (ထေရဂါ. ၉၈၃)၊

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ အင်္ဂါနိ သမောဓာနေတဗ္ဗာနိ. ‘နေဝ ဒဝါယာ’တိဟိ ဧကံ အင်္ဂံ၊ ‘န မဒါယာ’တိ ဧကံ၊ ‘န မဏ္ဍနာယာ’တိ ဧကံ၊ ‘န ဝိဘူသနာယာ’တိ ဧကံ၊ ‘ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ ယာပနာယာ’တိ ဧကံ၊ ‘ဝိဟိံသူပရတိယာ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယာ’တိ ဧကံ၊ ‘ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမီ’တိ ဧကံ၊ ‘ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတီ’တိ ဧကံ အင်္ဂံ. အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စာတိ အယမေတ္ထ ဘောဇနာနိသံသော. မဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ – ဟေဋ္ဌာ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ ပဋိက္ခေပေါ နာမ. ဥပရိ ပန အဋ္ဌင်္ဂါနိ သမောဓာနေတဗ္ဗာနီတိ – တတ္ထ ‘ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ’တိ ဧကံ အင်္ဂံ၊ ‘ယာပနာယာ’တိ ဧကံ၊ ‘ဝိဟိံသူပရတိယာတိ’ ဧကံ၊ ‘ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယာ’တိ ဧကံ၊ ‘ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမီ’တိ ဧကံ၊ ‘နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမီ’တိ ဧကံ၊ ‘ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတီ’တိ ဧကံ၊ ‘အနဝဇ္ဇတာ’ စာတိ ဧကံ. ဖာသုဝိဟာရော ပန ဘောဇနာနိသံသောတိ. ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အာဟာရံ အာဟာရေန္တော ဘောဇနေ မတ္တညူ နာမ ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ပရိယေသနပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂေသု ယုတ္တပ္ပမာဏဇာနနဝသေန ပဝတ္တော ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ နာမ ဝုစ္စတိ.

၁၃၅၆. မုဋ္ဌဿစ္စနိဒ္ဒေသေ အသတီတိ သတိဝိရဟိတာ စတ္တာရော ခန္ဓာ. အနနုဿတိ အပ္ပဋိဿတီတိ ဥပသဂ္ဂဝသေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ. အသရဏတာတိ အသရဏာကာရော. အဓာရဏတာတိ ဓာရေတုံ အသမတ္ထတာ. တာယ ဟိ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော အာဓာနပ္ပတ္တော နိဓာနက္ခမော န ဟောတိ. ဥဒကေ အလာဗုကဋာဟံ ဝိယ အာရမ္မဏေ ပိလဝတီတိ ပိလာပနတာ. သံမုသနတာတိ နဋ္ဌမုဋ္ဌဿတိတာ. တာယ ဟိ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော နိက္ခိတ္တဘတ္တော ဝိယ ကာကော၊ နိက္ခိတ္တမံသော ဝိယ စ သိင်္ဂါလော ဟောတိ.

၁၃၆၁. ဘာဝနာဗလနိဒ္ဒေသေ ကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ အာသေဝနာတိ အာဒိသေဝနာ. ဘာဝနာတိ ဝဍ္ဎနာ. ဗဟုလီကမ္မန္တိ ပုနပ္ပုနံ ကရဏံ.

၁၃၆၈. သီလဝိပတ္တိနိဒ္ဒေသော သီလသမ္ပဒါနိဒ္ဒေသပဋိပက္ခတော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိနိဒ္ဒေသော စ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါနိဒ္ဒေသပဋိပက္ခတော ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါနိဒ္ဒေသော စ ဒိဋ္ဌုပါဒါနနိဒ္ဒေသပဋိပက္ခတော. သီလဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသော ကိဉ္စာပိ သီလသမ္ပဒါနိဒ္ဒေသေန သမာနော၊ တတ္ထ ပန ဝိသုဒ္ဓိသမ္ပာပကံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ကထိတံ၊ ဣဓ ဝိသုဒ္ဓိပ္ပတ္တံ သီလံ. သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ၊ ပဋိသင်္ခါနဗလဉ္စ ဘာဝနာဗလဉ္စ၊ သမထော စ ဝိပဿနာ စ၊ သမထနိမိတ္တဉ္စ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တဉ္စ၊ ပဂ္ဂါဟော စ အဝိက္ခေပေါ စ၊ သီလသမ္ပဒါ စ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ စာတိ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဒုကေဟိ စတုဘူမကာပိ လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မာဝ ကထိတာ.

၁၃၇၃. ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသေ ကမ္မဿကတညာဏန္တိ ‘ဣဒံ ကမ္မံ သကံ၊ ဣဒံ နော သက’န္တိ ဇာနနပညာ. တတ္ထ အတ္တနာ ဝါ ကတံ ဟောတု ပရေန ဝါ သဗ္ဗမ္ပိ အကုသလကမ္မံ နော သကံ. ကသ္မာ? အတ္ထဘဉ္ဇနတော အနတ္ထဇနနတော စ. ကုသလကမ္မံ ပန အနတ္ထဘဉ္ဇနတော အတ္ထဇနနတော စ ‘သကံ’ နာမ. တတ္ထ ယထာ နာမ သဓနော သဘောဂေါ ပုရိသော အဒ္ဓါနမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဂါမနိဂမာဒီသု နက္ခတ္တေ သင်္ဃုဋ္ဌေ ‘အဟံ အာဂန္တုကော၊ ကံ နု ခေါ နိဿာယ နက္ခတ္တံ ကီဠေယျ’န္တိ အစိန္တေတွာ ယထာ ယထာ ဣစ္ဆတိ တေန တေန နီဟာရေန နက္ခတ္တံ ကီဠန္တော သုခေန ကန္တာရံ အတိက္ကမတိ၊ ဧဝမေဝ ဣမသ္မိံ ကမ္မဿကတညာဏေ ဌတွာ ဣမေ သတ္တာ ဗဟုံ ဝဋ္ဋဂါမိကမ္မံ အာယူဟိတွာ သုခေန သုခံ အနုဘဝန္တာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. သစ္စာနုလောမိကဉာဏန္တိ စတုန္နံ သစ္စာနံ အနုလောမံ ဝိပဿနာဉာဏံ. မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ ဖလသမင်္ဂိဿ ဉာဏန္တိ မဂ္ဂဉာဏဖလဉာဏာနိယေဝ.

၁၃၇၄. ‘ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ခေါ ပနာ’တိပဒဿ နိဒ္ဒေသေ ယာ ပညာ ပဇာနနာတိအာဒီဟိ ပဒေဟိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနိ ကမ္မဿကတညာဏာဒီနေဝ စတ္တာရိ ဉာဏာနိ ဝိဘတ္တာနိ.

၁၃၇၅. ‘ယထာဒိဋ္ဌိဿ စ ပဓာန’န္တိ ပဒဿ နိဒ္ဒေသေ ယော စေတသိကော ဝီရိယာရမ္ဘောတိအာဒီဟိ ပဒေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဝီရိယံ ပညာဂတိကမေဝ၊ ပညာယ ဟိ လောကိယဋ္ဌာနေ လောကိယံ လောကုတ္တရဋ္ဌာနေ လောကုတ္တရန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၃၇၆. သံဝေဂဒုကနိဒ္ဒေသေ ဇာတိဘယန္တိ ဇာတိံ ဘယတော ဒိသွာ ဌိတဉာဏံ. ဇရာမရဏဘယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

၁၃၇၇. အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိအာဒီဟိ ဇာတိအာဒီနိ ဘယတော ဒိသွာ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏေဟိ မုစ္စိတုကာမဿ ဥပါယပဓာနံ ကထိတံ. ပဒဘာဇနီယဿ ပနတ္ထော ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၃၆၇ ဗောဇ္ဈင်္ဂပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ) အာဝိ ဘဝိဿတိ.

၁၃၇၈. ‘အသန္တုဋ္ဌိတာ စ ကုသလေသု ဓမ္မေသူ’တိ ပဒနိဒ္ဒေသေ ဘိယျောကမျတာတိ ဝိသေသကာမတာ. ဣဓေကစ္စော ဟိ အာဒိတောဝ ပက္ခိကဘတ္တံ ဝါ သလာကဘတ္တံ ဝါ ဥပေါသထိကံ ဝါ ပါဋိပဒိကံ ဝါ ဒေတိ၊ သော တေန အသန္တုဋ္ဌော ဟုတွာ ပုန ဓုရဘတ္တံ သံဃဘတ္တံ ဝဿာဝါသိကံ ဒေတိ၊ အာဝါသံ ကာရေတိ၊ စတ္တာရောပိ ပစ္စယေ ဒေတိ. တတြာပိ အသန္တုဋ္ဌော ဟုတွာ သရဏာနိ ဂဏှာတိ၊ ပဉ္စ သီလာနိ သမာဒိယတိ. တတြာပိ အသန္တုဋ္ဌော ဟုတွာ ပဗ္ဗဇတိ. ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကံ နိကာယံ ဒွေ နိကာယေတိ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဂဏှာတိ၊ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ဘာဝေတိ၊ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ. အရဟတ္တပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ မဟာသန္တုဋ္ဌော နာမ ဟောတိ. ဧဝံ ယာဝ အရဟတ္တာ ဝိသေသကာမတာ ‘ဘိယျောကမျတာ’ နာမ.

၁၃၇၉. ‘အပ္ပဋိဝါနိတာ စ ပဓာနသ္မိ’န္တိ ပဒဿ နိဒ္ဒေသေ ယသ္မာ ပန္တသေနာသနေသု အဓိကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ ဥက္ကဏ္ဌမာနော ပဓာနံ ပဋိဝါသေတိ နာမ၊ အနုက္ကဏ္ဌမာနော နော ပဋိဝါသေတိ နာမ၊ တသ္မာ တံ နယံ ဒဿေတုံ ယာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သက္ကစ္စကိရိယတာတိ ကုသလာနံ ကရဏေ သက္ကစ္စကာရိတာ. သာတစ္စကိရိယတာတိ သတတမေဝ ကရဏံ. အဋ္ဌိတကိရိယတာတိ ခဏ္ဍံ အကတွာ အဋ္ဌပေတွာ ကရဏံ. အနောလီနဝုတ္တိတာတိ အလီနဇီဝိတာ၊ အလီနပဝတ္တိတာ ဝါ. အနိက္ခိတ္တဆန္ဒတာတိ ကုသလစ္ဆန္ဒဿ အနိက္ခိပနံ. အနိက္ခိတ္တဓုရတာတိ ကုသလကရဏေ ဝီရိယဓုရဿ အနိက္ခိပနံ.

၁၃၈၀. ‘ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ’တိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေနိဝါသောတိ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓာ စ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓဉ္စ. ပုဗ္ဗေနိဝါသဿ အနုဿတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ. တာယ သမ္ပယုတ္တံ ဉာဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ. တယိဒံ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓပဋိစ္ဆာဒကံ တမံ ဝိဇ္ဈတီတိ ဝိဇ္ဇာ. တံ တမံ ဝိဇ္ဈိတွာ တေ ခန္ဓေ ဝိဒိတေ ပါကဋေ ကရောတီတိ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေနာပိ ဝိဇ္ဇာ.

စုတူပပါတေ ဉာဏန္တိ စုတိယဉ္စ ဥပပါတေ စ ဉာဏံ. ဣဒမ္ပိ သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိစ္ဆာဒကံ တမံ ဝိဇ္ဈတီတိ ဝိဇ္ဇာ. တံ တမံ ဝိဇ္ဈိတွာ သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိယော ဝိဒိတာ ပါကဋာ ကရောတီတိ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေနာပိ ဝိဇ္ဇာ. အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏန္တိ သဗ္ဗကိလေသာနံ ခယသမယေ ဉာဏံ. တယိဒံ စတုသစ္စစ္ဆာဒကတမံ ဝိဇ္ဈတီတိ ဝိဇ္ဇာ. တံ တမံ ဝိဇ္ဈိတွာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဝိဒိတာနိ ပါကဋာနိ ကရောတီတိ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေနာပိ ဝိဇ္ဇာ.

၁၃၈၁. ‘စိတ္တဿ စ အဓိမုတ္တိ နိဗ္ဗာနဉ္စာ’တိ ဧတ္ထ အာရမ္မဏေ အဓိမုစ္စနဋ္ဌေန၊ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ စ သုဋ္ဌုမုတ္တဋ္ဌေန အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စိတ္တဿ အဓိမုတ္တိ နာမ. ဣတရံ ပန ‘နတ္ထိ ဧတ္ထ တဏှာသင်္ခါတံ ဝါနံ’၊ ‘နိဂ္ဂတံ ဝါ တသ္မာ ဝါနာ’တိ နိဗ္ဗာနံ. တတ္ထ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သယံ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမုတ္တီတိ ဝုတ္တာ၊ နိဗ္ဗာနံ ပန သဗ္ဗကိလေသေဟိ အစ္စန္တံ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမုတ္တီတိ.

၁၃၈၂. မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏန္တိ စတ္တာရိ မဂ္ဂဉာဏာနိ. ဖလသမင်္ဂိဿ ဉာဏန္တိ စတ္တာရိ ဖလဉာဏာနိ. တတ္ထ ပဌမမဂ္ဂဉာဏံ ပဉ္စ ကိလေသေ ခေပေန္တံ နိရောဓေန္တံ ဝူပသမေန္တံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ခယေ ဉာဏံ နာမ ဇာတံ. ဒုတိယမဂ္ဂဉာဏံ စတ္တာရော ကိလေသေ. တထာ တတိယမဂ္ဂဉာဏံ. စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏံ ပန အဋ္ဌ ကိလေသေ ခေပေန္တံ နိရောဓေန္တံ ဝူပသမေန္တံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ‘ခယေ ဉာဏံ’ နာမ ဇာတံ. တံ တံ မဂ္ဂဖလဉာဏံ ပန တေသံ တေသံ ကိလေသာနံ ခီဏန္တေ နိရုဒ္ဓန္တေ ဝူပသမန္တေ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တေ အနုပ္ပါဒန္တေ အပ္ပဝတ္တန္တေ ဥပ္ပန္နန္တိ အနုပ္ပါဒေ ဉာဏံ နာမ ဇာတန္တိ.

အဋ္ဌသာလိနိယာ ဓမ္မသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာယ

နိက္ခေပကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.