ရူပဝိဘတ္တိဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၅၉၄. ဣဒါနိ တဿာ အတ္ထံ ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ သဗ္ဗံ ရူပံ န ဟေတုမေဝါတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ‘ကတမံ တံ သဗ္ဗံ ရူပံ န ဟေတူ’တိ ပုစ္ဆာ န ကတာတိ? ဘေဒါဘာဝတော. ယထာ ဟိ ဒုကာဒီသု ‘ဥပါဒါရူပ’မ္ပိ အတ္ထိ ‘နောဥပါဒါရူပ’မ္ပိ၊ ဧဝမိဓ ဟေတု န ဟေတူတိပိ သဟေတုကမဟေတုကန္တိပိ ဘေဒေါ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ပုစ္ဆံ အကတွာဝ ဝိဘတ္တံ. တတ္ထ ‘သဗ္ဗ’န္တိ သကလံ၊ နိရဝသေသံ. ‘ရူပ’န္တိ အယမဿ သီတာဒီဟိ ရုပ္ပနဘာဝဒီပနော သာမညလက္ခဏနိဒ္ဒေသော. န ဟေတုမေဝါတိ သာဓာရဏဟေတုပဋိက္ခေပနိဒ္ဒေသော.

တတ္ထ ဟေတုဟေတု ပစ္စယဟေတု ဥတ္တမဟေတု သာဓာရဏဟေတူတိ စတုဗ္ဗိဓော ဟေတု. တေသု ‘တယော ကုသလဟေတူ၊ တယော အကုသလဟေတူ၊ တယော အဗျာကတဟေတူ’တိ (ဓ. သ. ၁၀၅၉) အယံ ‘ဟေတုဟေတု’ နာမ. ‘‘စတ္တာရော ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ မဟာဘူတာ ဟေတု၊ စတ္တာရော မဟာဘူတာ ပစ္စယော ရူပက္ခန္ဓဿ ပညာပနာယာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၈၅၊ သံ. နိ. ၃.၈၂) အယံ ‘ပစ္စယဟေတု’ နာမ. ‘‘ကုသလာကုသလံ အတ္တနော ဝိပါကဋ္ဌာနေ၊ ဥတ္တမံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ ကုသလဝိပါကဋ္ဌာနေ၊ ဥတ္တမံ အနိဋ္ဌာရမ္မဏံ အကုသလဝိပါကဋ္ဌာနေ’’တိ အယံ ‘ဥတ္တမဟေတု’ နာမ. ယထာဟ – ‘အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဌာနသော ဟေတုသော ဝိပါကံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’တိ (မ. နိ. ၁.၁၄၈၊ ဝိဘ. ၈၁၀၊ ပါဋိ. မ. ၂.၄၄)၊ ‘‘ဧသေဝ ဟေတု ဧသ ပစ္စယော သင်္ခါရာနံ ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာ’’တိ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ သာဓာရဏဟေတု ဟုတွာ ပစ္စယဋ္ဌံ ဖရတီတိ အယံ ‘သာဓာရဏဟေတု’ နာမ. ယထာ ဟိ ပထဝီရသော အာပေါရသော စ မဓုရဿာပိ အမဓုရဿာပိ ပစ္စယော၊ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာ ကုသလသင်္ခါရာနမ္ပိ အကုသလသင်္ခါရာနမ္ပိ သာဓာရဏပစ္စယော ဟောတိ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ‘ဟေတုဟေတု’ အဓိပ္ပေတော. ဣတိ ‘ဟေတူ ဓမ္မာ န ဟေတူ ဓမ္မာ’တိ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၁) မာတိကာယ အာဂတံ ဟေတုဘာဝံ ရူပဿ နိယမေတွာ ပဋိက္ခိပန္တော ‘န ဟေတုမေဝါ’တိ အာဟ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု ပဋိက္ခေပနိဒ္ဒေသော စ အပ္ပဋိက္ခေပနိဒ္ဒေသော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝစနတ္ထော ပန သဗ္ဗပဒါနံ မာတိကာဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တောယေဝ.

သပ္ပစ္စယမေဝါတိ ဧတ္ထ ပန ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ ကမ္မပစ္စယမေဝ ဟောတိ၊ အာဟာရသမုဋ္ဌာနာဒီနိ အာဟာရာဒိပစ္စယာနေဝါတိ ဧဝံ ရူပဿေဝ ဝုတ္တစတုပစ္စယဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ရူပမေဝါတိ ‘ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပိနော ဓမ္မာ’တိ မာတိကာယ ဝုတ္တံ အရူပီဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. ဥပ္ပန္နံ ဆဟိ ဝိညာဏေဟီတိ ပစ္စုပ္ပန္နရူပမေဝ စက္ခုဝိညာဏာဒီဟိ ဆဟိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နိယာမော ပန စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ သန္ဓာယ ဂဟိတော. န ဟိ တာနိ အတီတာနာဂတံ ဝိဇာနန္တိ. မနောဝိညာဏံ ပန အတီတမ္ပိ အနာဂတမ္ပိ ဝိဇာနာတိ. တံ ဣမသ္မိံ ပဉ္စဝိညာဏသောတေ ပတိတတ္တာ သောတပတိတမေဝ ဟုတွာ ဂတံ. ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန ပန အနိစ္စမေဝ. ဇရာယ အဘိဘဝိတဗ္ဗဓမ္မကတ္တာ ဇရာဘိဘူတမေဝ. ယသ္မာ ဝါ ရူပကာယေ ဇရာ ပါကဋာ ဟောတိ၊ တသ္မာပိ ‘ဇရာဘိဘူတမေဝါ’တိ ဝုတ္တံ.

ဧဝံ ဧကဝိဓေန ရူပသင်္ဂဟောတိ ဧတ္ထ ‘ဝိဓာ’-သဒ္ဒေါ မာနသဏ္ဌာနကောဋ္ဌာသေသု ဒိဿတိ. ‘‘သေယျောဟမသ္မီတိ ဝိဓာ၊ သဒိသောဟမသ္မီတိ ဝိဓာ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၉၆၂) ဟိ မာနော ဝိဓာ နာမ. ‘‘ကထံဝိဓံ သီလဝန္တံ ဝဒန္တိ၊ ကထံဝိဓံ ပညဝန္တံ ဝဒန္တီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၉၅) သဏ္ဌာနံ. ‘ကထံဝိဓ’န္တိ ဟိ ပဒဿ ကထံသဏ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဧကဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထုံ ဒုဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထူ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၇၅၁-၇၅၂) ကောဋ္ဌာသော ဝိဓာ နာမ. ဣဓာပိ ကောဋ္ဌာသောဝ အဓိပ္ပေတော.

သင်္ဂဟသဒ္ဒေါပိ သဇာတိသဉ္ဇာတိကိရိယာဂဏနဝသေန စတုဗ္ဗိဓော. တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗေ ခတ္တိယာ အာဂစ္ဆန္တု၊ သဗ္ဗေ ဗြာဟ္မဏာ သဗ္ဗေ ဝေဿာ သဗ္ဗေ သုဒ္ဒါ အာဂစ္ဆန္တု’’၊ ‘‘ယာ စာဝုသော ဝိသာခ၊ သမ္မာဝါစာ၊ ယော စ သမ္မာကမ္မန္တော၊ ယော စ သမ္မာအာဇီဝေါ – ဣမေ ဓမ္မာ သီလက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟိတာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၂) အယံ ‘သဇာတိသင်္ဂဟော’ နာမ. ‘ဧကဇာတိကာ အာဂစ္ဆန္တူ’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝိယ ဟိ ဣဓ သဗ္ဗေ ဇာတိယာ ဧကသင်္ဂဟံ ဂတာ. ‘‘သဗ္ဗေ ကောသလကာ အာဂစ္ဆန္တု၊ သဗ္ဗေ မာဂဓကာ၊ သဗ္ဗေ ဘာရုကစ္ဆကာ အာဂစ္ဆန္တု’’၊ ‘‘ယော စာဝုသော ဝိသာခ၊ သမ္မာဝါယာမော၊ ယာ စ သမ္မာသတိ၊ ယော စ သမ္မာသမာဓိ – ဣမေ ဓမ္မာ သမာဓိက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟိတာ’’တိ အယံ ‘သဉ္ဇာတိသင်္ဂဟော’ နာမ. ဧကဋ္ဌာနေ ဇာတာ သံဝုဒ္ဓါ အာဂစ္ဆန္တူတိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝိယ ဟိ ဣဓ သဗ္ဗေ သဉ္ဇာတိဋ္ဌာနေန နိဝုတ္ထောကာသေန ဧကသင်္ဂဟံ ဂတာ. ‘‘သဗ္ဗေ ဟတ္ထာရောဟာ အာဂစ္ဆန္တု၊ သဗ္ဗေ အဿာရောဟာ၊ သဗ္ဗေ ရထိကာ အာဂစ္ဆန္တု’’၊ ‘‘ယာ စာဝုသော ဝိသာခ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ ယော စ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ – ဣမေ ဓမ္မာ ပညာက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟိတာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၂) အယံ ‘ကိရိယာသင်္ဂဟော’ နာမ. သဗ္ဗေဝ ဟေတေ အတ္တနော ကိရိယာကရဏေန ဧကသင်္ဂဟံ ဂတာ. ‘‘စက္ခာယတနံ ကတမက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတိ? စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတိ. ဟဉ္စိ စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတိ၊ တေန ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ – စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတ’’န္တိ (ကထာ. ၄၇၁)၊ အယံ ‘ဂဏနသင်္ဂဟော’ နာမ. အယမိဓ အဓိပ္ပေတော. ဧကကောဋ္ဌာသေန ရူပဂဏနာတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.