၁. သုမနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၁. စတုတ္ထဿ ပဌမေ သုမနာ ရာဇကုမာရီတိ မဟာသက္ကာရံ ကတွာ ပတ္ထနံ ပတ္ထေတွာ ဧဝံ လဒ္ဓနာမာ ရာဇကညာ. ဝိပဿိသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလသ္မိံ ဟိ နာဂရေသု ‘‘ယုဒ္ဓမ္ပိ ကတွာ သတ္ထာရံ အမှာကံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ သေနာပတိံ နိဿာယ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ လဘိတွာ ပဋိပါဋိယာ ပုညာနိ ကာတုံ အာရဒ္ဓေသု သဗ္ဗပဌမဒိဝသော သေနာပတိဿ ဝါရော အဟောသိ. တသ္မိံ ဒိဝသေ သေနာပတိ မဟာဒါနံ သဇ္ဇေတွာ ‘‘အဇ္ဇ ယထာ အညော ကောစိ ဧကဘိက္ခမ္ပိ န ဒေတိ၊ ဧဝံ ရက္ခထာ’’တိ သမန္တာ ပုရိသေ ဌပေသိ. တံဒိဝသံ သေဋ္ဌိဘရိယာ ရောဒမာနာ ပဉ္စဟိ ကုမာရိကာသတေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠိတွာ အာဂတံ ဓီတရံ အာဟ – ‘‘သစေ၊ အမ္မ၊ တဝ ပိတာ ဇီဝေယျ၊ အဇ္ဇာဟံ ပဌမံ ဒသဗလံ ဘောဇေယျ’’န္တိ. သာ တံ အာဟ – ‘‘အမ္မ၊ မာ စိန္တယိ၊ အဟံ တထာ ကရိဿာမိ၊ ယထာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေါ သံဃော အမှာကံ ပဌမံ ဘိက္ခံ ဘုဉ္ဇိဿတီ’’တိ. တတော သတသဟဿဂ္ဃနိကာယ သုဝဏ္ဏပါတိယာ နိရုဒကပါယာသံ ပူရေတွာ သပ္ပိမဓုသက္ခရာဒီဟိ အဘိသင်္ခရိတွာ အညိဿာ ပါတိယာ ပဋိကုဇ္ဇိတွာ တံ သုမနမာလာဂုဠေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ မာလာဂုဠသဒိသံ ကတွာ ဘဂဝတော ဂါမံ ပဝိသနဝေလာယ သယမေဝ ဥက္ခိပိတွာ ဓာတိဂဏပရိဝုတာ ဃရာ နိက္ခမိ.

အန္တရာမဂ္ဂေ သေနာပတိနော ဥပဋ္ဌာကာ၊ ‘‘အမ္မ၊ မာ ဣတော အာဂမာ’’တိ ဝဒန္တိ. မဟာပုညာ နာမ မနာပကထာ ဟောန္တိ၊ န စ တေသံ ပုနပ္ပုနံ ဘဏန္တာနံ ကထာ ပဋိက္ခိပိတုံ သက္ကာ ဟောတိ. သာ ‘‘စူဠပိတ၊ မဟာပိတ၊ မာတုလ၊ ကိဿ တုမှေ ဂန္တုံ န ဒေထာ’’တိ အာဟ. သေနာပတိနာ ‘‘အညဿ ကဿစိ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ မာ ဒေထာ’’တိ ဌပိတမှ၊ အမ္မာတိ. ကိံ ပန မမ ဟတ္ထေ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဿထာတိ? မာလာဂုဠံ ပဿာမာတိ. ကိံ တုမှာကံ သေနာပတိ မာလာပူဇမ္ပိ ကာတုံ န ဒေတီတိ? ဒေတိ၊ အမ္မာတိ. တေန ဟိ အပေထာတိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မာလာဂုဠံ ဂဏှထ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ. ဘဂဝါ ဧကံ သေနာပတိဿ ဥပဋ္ဌာကံ ဩလောကေတွာ မာလာဂုဠံ ဂဏှာပေသိ. သာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘဝါဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယံ မေ သတိ ပရိတဿနဇီဝိတံ နာမ မာ ဟောတု၊ အယံ သုမနမာလာ ဝိယ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ ပိယာဝ ဟောမိ၊ နာမေန စ သုမနာယေဝါ’’တိ ပတ္ထနံ ကတွာ သတ္ထာရာ ‘‘သုခိနီ ဟောဟီ’’တိ ဝုတ္တာ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

ဘဂဝါပိ သေနာပတိဿ ဂေဟံ ဂန္တွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိ. သေနာပတိ ယာဂုံ ဂဟေတွာ ဥပဂဉ္ဆိ၊ သတ္ထာ ဟတ္ထေန ပတ္တံ ပိဒဟိ. နိသိန္နော၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခုသံဃောတိ. အတ္ထိ နော ဧကော အန္တရာမဂ္ဂေ ပိဏ္ဍပါတော လဒ္ဓေါတိ? မာလံ အပနေတွာ ပိဏ္ဍပါတံ အဒ္ဒသ. စူဠုပဋ္ဌာကော အာဟ – ‘‘သာမိ မာလာတိ မံ ဝတွာ မာတုဂါမော ဝဉ္စေသီ’’တိ. ပါယာသော ဘဂဝန္တံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗဘိက္ခူနံ ပဟောသိ. သေနာပတိ အတ္တနော ဒေယျဓမ္မံ အဒါသိ. သတ္ထာ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ မင်္ဂလံ ဝတွာ ပက္ကာမိ. သေနာပတိ ‘‘ကာ နာမ သာ ပိဏ္ဍပါတမဒါသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သေဋ္ဌိဓီတာ သာမီတိ. သပ္ပညာ ဣတ္ထီ၊ ဧဝရူပါယ ဃရေ ဝသန္တိယာ ပုရိသဿ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိ နာမ န ဒုလ္လဘာတိ ကံ အာနေတွာ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ ဌပေသိ?

သာ ပိတုဂေဟေ စ သေနာပတိဂေဟေ စ ဓနံ ဂဟေတွာ ယာဝတာယုကံ တထာဂတဿ ဒါနံ ဒတွာ ပုညာနိ ကရိတွာ တတော စုတာ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေယေဝ ဇာဏုပ္ပမာဏေန ဩဓိနာ သကလံ ဒေဝလောကံ ပရိပူရယမာနံ သုမနဝဿံ ဝဿိ. ဒေဝတာ ‘‘အယံ အတ္တနာဝ အတ္တနော နာမံ ဂဟေတွာ အာဂတာ’’တိ ‘‘သုမနာ ဒေဝဓီတာ’’တွေဝဿာ နာမံ အကံသု. သာ ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သံသရန္တီ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ အဝိဇဟိတသုမနဝဿာ ‘‘သုမနာ သုမနာ’’တွေဝ နာမာ အဟောသိ. ဣမသ္မိံ ပန ကာလေ ကောသလရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တာပိ ပဉ္စသတာ ကုမာရိကာ တံဒိဝသညေဝ တသ္မိံ တသ္မိံ ကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဧကဒိဝသေယေဝ သဗ္ဗာ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိံသု. တံခဏံယေဝ ဇာဏုပ္ပမာဏေန ဩဓိနာ သုမနဝဿံ ဝဿိ. တံ ဒိသွာ ရာဇာ ‘‘ပုဗ္ဗေ ကတာဘိနီဟာရာ ဧသာ ဘဝိဿတီ’’တိ တုဋ္ဌမာနသော ‘‘ဓီတာ မေ အတ္တနာဝ အတ္တနော နာမံ ဂဟေတွာ အာဂတာ’’တိ သုမနာတွေဝဿာ နာမံ ကတွာ ‘‘မယှံ ဓီတာ န ဧကိကာဝ နိဗ္ဗတ္တိဿတီ’’တိ နဂရံ ဝိစိနာပေန္တော ‘ပဉ္စ ဒါရိကာသတာနိ ဇာတာနီ’’တိ သုတွာ သဗ္ဗာ အတ္တနာဝ ပေါသာပေသိ. မာသေ မာသေ သမ္ပတေ ‘‘အာနေတွာ မမ ဓီတု ဒဿေထာ’’တိ အာဟ. ဧဝမေသာ မဟာသက္ကာရံ ကတွာ ပတ္ထနံ ပတ္ထေတွာ ဧဝံလဒ္ဓနာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တဿာ သတ္တဝဿိကကာလေ အနာထပိဏ္ဍိကေန ဝိဟာရံ နိဋ္ဌာပေတွာ တထာဂတဿ ဒူတေ ပေသိတေ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ. အနာထပိဏ္ဍိကော ဂန္တွာ ရာဇာနံ ဧဝမာဟ – ‘‘မဟာရာဇ၊ သတ္ထု ဣဓာဂမနံ အမှာကမ္ပိ မင်္ဂလံ တုမှာကမ္ပိ မင်္ဂလမေဝ၊ သုမနံ ရာဇကုမာရိံ ပဉ္စဟိ ဒါရိကာသတေဟိ သဒ္ဓိံ ပုဏ္ဏဃဋေ စ ဂန္ဓမာလာဒီနိ စ ဂါဟာပေတွာ ဒသဗလဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ပေသေထာ’’တိ. ရာဇာ ‘‘သာဓု မဟာသေဋ္ဌီ’’တိ တထာ အကာသိ. သာပိ ရညာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ တဿာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. သာ ပဉ္စဟိ ကုမာရိကာသတေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. အညာနိပိ ပဉ္စ ဒါရိကာသတာနိ ပဉ္စ မာတုဂါမသတာနိ ပဉ္စ ဥပါသကသတာနိ တသ္မိံယေဝ ခဏေ သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏိံသု. ဧဝံ တသ္မိံ ဒိဝသေ အန္တရာမဂ္ဂေယေဝ ဒွေ သောတာပန္နသဟဿာနိ ဇာတာနိ.

ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမီတိ? ပဉှံ ပုစ္ဆိတုကာမတာယ. ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ သဟာယကာ ဒွေ ဘိက္ခူ အဟေသုံ. တေသု ဧကော သာရဏီယဓမ္မံ ပူရေတိ၊ ဧကော ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တံ. သာရဏီယဓမ္မပူရကော ဣတရံ အာဟ – ‘‘အာဝုသော၊ အဒိန္နဿ ဖလံ နာမ နတ္ထိ၊ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ပရေသံ ဒတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဣတရော ပန အာဟ – ‘‘အာဝုသော၊ တွံ န ဇာနာသိ၊ ဒေယျဓမ္မံ နာမ ဝိနိပါတေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ အတ္တနော ယာပနမတ္တမေဝ ဂဏှန္တေန ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တံ ပူရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. တေသု ဧကောပိ ဧကံ အတ္တနော ဩဝါဒေ ဩတာရေတုံ နာသက္ခိ. ဒွေပိ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပူရေတွာ တတော စုတာ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တတ္ထ သာရဏီယဓမ္မပူရကော ဣတရံ ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ အဓိဂဏှိ.

ဧဝံ တေ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သံသရန္တာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ခေပေတွာ ဣမသ္မိံ ကာလေ သာဝတ္ထိယံ နိဗ္ဗတ္တိံသု. သာရဏီယဓမ္မပူရကော ကောသလရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဣတရော တဿာယေဝ ဥပဋ္ဌာကဣတ္ထိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တေ ဒွေပိ ဇနာ ဧကဒိဝသေနေဝ ဇာယိံသု. တေ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ နှာပေတွာ သိရိဂဗ္ဘေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဒွိန္နမ္ပိ မာတရော ဗဟိ သက္ကာရံ သံဝိဒဟိံသု. တေသု သာရဏီယဓမ္မပူရကော အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ မဟန္တံ သေတစ္ဆတ္တံ သုပညတ္တံ သိရိသယနံ အလင်္ကတပဋိယတ္တဉ္စ နိဝေသနံ ဒိသွာ ‘‘ဧကသ္မိံ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တောသ္မီ’’တိ အညာသိ. သော ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ ဣဓ နိဗ္ဗတ္တောသ္မီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘သာရဏီယဓမ္မနိဿန္ဒေနာ’’တိ ဉတွာ ‘‘သဟာယော မေ ကုဟိံ နု ခေါ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော နီစသယနေ နိပန္နံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တံ ပူရေမီတိ မမ ဝစနံ န ဂဏှိ၊ ဣမသ္မိံ ဣဒါနိ တံ ဌာနေ နိဂ္ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ‘‘သမ္မ မမ ဝစနံ နာကာသီ’’တိ အာဟ. အထ ကိံ ဇာတန္တိ. ပဿ မယှံ သမ္ပတ္တိံ၊ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ သိရိသယနေ နိပန္နောသ္မိ၊ တွံ နီစမဉ္စေ ထဒ္ဓအတ္ထရဏမတ္တေ နိပန္နောသီတိ. ကိံ ပန တွံ ဧတံ နိဿာယ မာနံ ကရောသိ၊ နနု ဝေဠုသလာကာဟိ ကတွာ ပိလောတိကာယ ပလိဝေဌိတံ သဗ္ဗမေတံ ပထဝီဓာတုမတ္တမေဝါတိ?

သုမနာ တေသံ ကထံ သုတွာ ‘‘မမ ဘာတိကာနံ သန္တိကေ ကောစိ နတ္ထီ’’တိ တေသံ သမီပံ ဂစ္ဆန္တီ ဒွါရံ နိဿာယ ဌိတာ ‘‘ဓာတူ’’တိ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣဒံ ဓာတူတိ ဝစနံ ဗဟိဒ္ဓါ နတ္ထိ. မမ ဘာတိကာ သမဏဒေဝပုတ္တာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘သစာဟံ ‘ဣမေ ဧဝံ ကထေန္တီ’တိ မာတာပိတူနံ ကထေဿာမိ၊ ‘အမနုဿာ ဧတေ’တိ နီဟရာပေဿန္တိ. ဣဒံ ကာရဏံ အညဿ အကထေတွာ ကင်္ခစ္ဆေဒကံ ပုရိသဟေရညိကံ မမ ပိတရံ မဟာဂေါတမဒသဗလံယေဝ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဘုတ္တပါတရာသာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒသဗလဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဟ. ရာဇာ ပဉ္စ ရထသတာနိ ယောဇာပေသိ. ဇမ္ဗုဒီပတလသ္မိဉှိ တိဿောဝ ကုမာရိယော ပိတူနံ သန္တိကာ ပဉ္စ ရထသတာနိ လဘိံသု – ဗိမ္ဗိသာရရညော ဓီတာ စုန္ဒီ ရာဇကညာ၊ ဓနဉ္စယဿ သေဋ္ဌိဿ ဓီတာ ဝိသာခါ၊ အယံ သုမနာ ရာဇကညာတိ. သာ ဂန္ဓမာလံ အာဒါယ ရထေ ဌိတာ ပဉ္စရထသတပရိဝါရာ ‘‘ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ.

ဣဓဿူတိ ဣဓ ဘဝေယျုံ. ဧကော ဒါယကောတိ ဧကော အတ္တနာ လဒ္ဓလာဘတော ပရဿ ဒတွာ ပရိဘုဉ္ဇနကော သာရဏီယဓမ္မပူရကော. ဧကော အဒါယကောတိ ဧကော အတ္တနာ လဒ္ဓံ ပရဿ အဒတွာ ပရိဘုဉ္ဇနကော ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တပူရကော. ဒေဝဘူတာနံ ပန နေသန္တိ ဒေဝဘူတာနံ ဧတေသံ. အဓိဂဏှာတီတိ အဓိဘဝိတွာ ဂဏှာတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ အတိသေတိ. အာဓိပတေယျေနာတိ ဇေဋ္ဌကကာရဏေန. ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟီတိ သေသဒေဝေ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဝိယ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ အဓိဂဏှာတိ. မာနုသကေနာတိအာဒီသု အာယုနာ မဟာကဿပတ္ထေရော ဝိယ ဗာကုလတ္ထေရော ဝိယ အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ စ၊ ဝဏ္ဏေန မဟာဂတိမ္ဗအဘယတ္ထေရော ဝိယ ဘဏ္ဍာဂါရအမစ္စော ဝိယ စ၊ သုခေန ရဋ္ဌပါလကုလပုတ္တော ဝိယ သောဏသေဋ္ဌိပုတ္တော ဝိယ ယသဒါရကော ဝိယ စ၊ ယသေန ဓမ္မာသောကော ဝိယ၊ တထာ အာဓိပစ္စေနာတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ အတိရေကော ဇေဋ္ဌကော ဟောတိ.

ယာစိတောဝ ဗဟုလန္တိ ဗာကုလတ္ထေရ-သီဝလိတ္ထေရ-အာနန္ဒတ္ထေရာဒယော ဝိယ ယာစိတောဝ ဗဟုလံ စီဝရာဒီနိ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ အတိရေကော ဟောတိ ဇေဋ္ဌကော. ယဒိဒံ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိန္တိ ယံ ဧကဿ ဝိမုတ္တိယာ သဒ္ဓိံ ဣတရဿ ဝိမုတ္တိံ အာရဗ္ဘ နာနာကရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ တံ န ဝဒါမီတိ အတ္ထော. သတ္တဝဿိကဒါရကော ဝါ ဟိ ဝိမုတ္တိံ ပဋိဝိဇ္ဈတု ဝဿသတိကတ္ထေရော ဝါ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဥပါသကော ဝါ ဥပါသိကာ ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ၊ ပဋိဝိဒ္ဓလောကုတ္တရမဂ္ဂေ နာနတ္တံ နာမ နတ္ထိ. အလမေဝါတိ ယုတ္တမေဝ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယာနိ နာမ.

ဂစ္ဆံ အာကာသဓာတုယာတိ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော. သဒ္ဓေါတိ ရတနတ္တယဂုဏာနံ သဒ္ဓါတာ. ထနယန္တိ ဂဇ္ဇန္တော. ဝိဇ္ဇုမာလီတိ မာလာသဒိသာယ မေဃမုခေ စရန္တိယာ ဝိဇ္ဇုလတာယ သမန္နာဂတော. သတက္ကကူတိ သတကူဋော၊ ဣတော စိတော စ ဥဋ္ဌိတေန ဝလာဟကကူဋသတေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ဒဿနသမ္ပန္နောတိ သောတာပန္နော. ဘောဂပရိဗျူဠှောတိ ဥဒကောဃေန ဝိယ ဒါနဝသေန ဒီယမာနေဟိ ဘောဂေဟိ ပရိဗျူဠှော၊ ဒေဝလောကံ သမ္ပာပိတောတိ အတ္ထော. ပေစ္စာတိ ပရလောကေ. သဂ္ဂေ ပမောဒတီတိ ယသ္မိံ သဂ္ဂေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထေဝ မောဒတီတိ.