.နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ

စတုက္ကနိပါတ-အဋ္ဌကထာ

၁. ပဌမပဏ္ဏာသကံ

၁. ဘဏ္ဍဂါမဝဂ္ဂေါ

၁. အနုဗုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. စတုက္ကနိပါတဿ ပဌမေ အနနုဗောဓာတိ အဗုဇ္ဈနေန အဇာနနေန. အပ္ပဋိဝေဓာတိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနေန အပစ္စက္ခကိရိယာယ. ဒီဃမဒ္ဓါနန္တိ စိရကာလံ. သန္ဓာဝိတန္တိ ဘဝတော ဘဝံ ဂမနဝသေန သန္ဓာဝိတံ. သံသရိတန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဂမနာဂမနဝသေန သံသရိတံ. မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စာတိ မယာ စ တုမှေဟိ စ. အထ ဝါ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတန္တိ သန္ဓာဝနံ သံသရဏံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ အဟောသီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အရိယဿာတိ နိဒ္ဒေါသဿ. သီလံ သမာဓိ ပညာတိ ဣမေ ပန တယော ဓမ္မာ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဝိမုတ္တိနာမေန ဖလမေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ဘဝတဏှာတိ ဘဝေသု တဏှာ. ဘဝနေတ္တီတိ ဘဝရဇ္ဇု. တဏှာယ ဧဝ ဧတံ နာမံ. တာယ ဟိ သတ္တာ ဂေါဏာ ဝိယ ဂီဝါယ ဗန္ဓိတွာ တံ တံ ဘဝံ နီယန္တိ၊ တသ္မာ ဘဝနေတ္တီတိ ဝုစ္စတိ.

အနုတ္တရာတိ လောကုတ္တရာ. ဒုက္ခဿန္တကရောတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကရော. စက္ခုမာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ. ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော. ဣဒမဿ ဗောဓိမဏ္ဍေ ပဌမပရိနိဗ္ဗာနံ၊ ပစ္ဆာ ပန ယမကသာလာနမန္တရေ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ယထာနုသန္ဓိနာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

၂. ပပတိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယေ ပပတိတောတိ ပတိတော စုတော. အပ္ပပတိတောတိ အပတိတော ပတိဋ္ဌိတော. တတ္ထ လောကိယမဟာဇနော ပတိတောယေဝ နာမ၊ သောတာပန္နာဒယော ကိလေသုပ္ပတ္တိက္ခဏေ ပတိတာ နာမ၊ ခီဏာသဝေါ ဧကန္တပတိဋ္ဌိတော နာမ.

စုတာ ပတန္တီတိ ယေ စုတာ၊ တေ ပတန္တိ နာမ. ပတိတာတိ ယေ ပတိတာ၊ တေ စုတာ နာမ. စုတတ္တာ ပတိတာ၊ ပတိတတ္တာ စုတာတိ အတ္ထော. ဂိဒ္ဓါတိ ရာဂရတ္တာ. ပုနရာဂတာတိ ပုန ဇာတိံ ပုန ဇရံ ပုန ဗျာဓိံ ပုန မရဏံ အာဂတာ နာမ ဟောန္တိ. ကတံ ကိစ္စန္တိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကတံ. ရတံ ရမ္မန္တိ ရမိတဗ္ဗယုတ္တကေ ဂုဏဇာတေ ရမိတံ. သုခေနာနွာဂတံ သုခန္တိ သုခေန သုခံ အနုအာဂတံ သမ္ပတ္တံ. မာနုသကသုခေန ဒိဗ္ဗသုခံ၊ ဈာနသုခေန ဝိပဿနာသုခံ၊ ဝိပဿနာသုခေန မဂ္ဂသုခံ၊ မဂ္ဂသုခေန ဖလသုခံ၊ ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခံ သမ္ပတ္တံ အဓိဂတန္တိ အတ္ထော.

၃. ပဌမခတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. တတိယံ ဒုကနိပါတဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ. ဂါထာသု ပန နိန္ဒိယန္တိ နိန္ဒိတဗ္ဗယုတ္တကံ. နိန္ဒတီတိ ဂရဟတိ. ပသံသိယောတိ ပသံသိတဗ္ဗယုတ္တော. ဝိစိနာတိ မုခေန သော ကလိန္တိ ယော ဧဝံ ပဝတ္တော၊ တေန မုခေန ကလိံ ဝိစိနာတိ နာမ. ကလိနာ တေန သုခံ န ဝိန္ဒတီတိ တေန စ ကလိနာ သုခံ န ပဋိလဘတိ. သဗ္ဗဿာပိ သဟာပိ အတ္တနာတိ သဗ္ဗေနပိ သကေန ဓနေန စေဝ အတ္တနာ စ သဒ္ဓိံ ယော ပရာဇယော၊ သော အပ္ပမတ္တကောဝ ကလီတိ အတ္ထော. ယော သုဂတေသူတိ ယော ပန သမ္မဂ္ဂတေသု ပုဂ္ဂလေသု စိတ္တံ ပဒုဿေယျ၊ အယံ စိတ္တပဒေါသောဝ တတော ကလိတော မဟန္တတရော ကလိ. ဣဒါနိ တဿ မဟန္တတရဘာဝံ ဒဿေန္တော သတံ သဟဿာနန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သတံ သဟဿာနန္တိ နိရဗ္ဗုဒဂဏနာယ သတသဟဿံ. ဆတ္တိံသတီတိ အပရာနိ စ ဆတ္တိံသတိ နိရဗ္ဗုဒါနိ. ပဉ္စ စာတိ အဗ္ဗုဒဂဏနာယ စ ပဉ္စ အဗ္ဗုဒါနိ. ယမရိယဂရဟီတိ ယံ အရိယေ ဂရဟန္တော နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထ ဧတ္တကံ အာယုပ္ပမာဏန္တိ.

၄. ဒုတိယခတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. စတုတ္ထေ မာတရိ ပိတရိ စာတိအာဒီသု မိတ္တဝိန္ဒကော မာတရိ မိစ္ဆာပဋိပန္နော နာမ၊ အဇာတသတ္တု ပိတရိ မိစ္ဆာပဋိပန္နော နာမ၊ ဒေဝဒတ္တော တထာဂတေ မိစ္ဆာပဋိပန္နော နာမ၊ ကောကာလိကော တထာဂတသာဝကေ မိစ္ဆာပဋိပန္နော နာမ. ဗဟုဉ္စာတိ ဗဟုကမေဝ. ပသဝတီတိ ပဋိလဘတိ. တာယာတိ တာယ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိသင်္ခါတာယ အဓမ္မစရိယာယ. ပေစ္စာတိ ဣတော ဂန္တွာ. အပါယံ ဂစ္ဆတီတိ နိရယာဒီသု အညတရသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တတိ. သုက္ကပက္ခေပိ ဧသေဝ နယော.

၅. အနုသောတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅. ပဉ္စမေ အနုသောတံ ဂစ္ဆတီတိ အနုသောတဂါမီ. ကိလေသသောတဿ ပစ္စနီကပဋိပတ္တိယာ ပဋိသောတံ ဂစ္ဆတီတိ ပဋိသောတဂါမီ. ဌိတတ္တောတိ ဌိတသဘာဝေါ. တိဏ္ဏောတိ ဩဃံ တရိတွာ ဌိတော. ပါရင်္ဂတောတိ ပရတီရံ ဂတော. ထလေ တိဋ္ဌတီတိ နိဗ္ဗာနထလေ တိဋ္ဌတိ. ဗြာဟ္မဏောတိ သေဋ္ဌော နိဒ္ဒေါသော. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ. ကာမေ စ ပဋိသေဝတီတိ ကိလေသကာမေဟိ ဝတ္ထုကာမေ ပဋိသေဝတိ. ပါပဉ္စ ကမ္မံ ကရောတီတိ ပါပဉ္စ ပါဏာတိပါတာဒိကမ္မံ ကရောတိ. ပါပဉ္စ ကမ္မံ န ကရောတီတိ ပဉ္စဝေရကမ္မံ န ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌိတတ္တောတိ အယံ အနာဂါမီ ပုဂ္ဂလော တသ္မာ လောကာ ပုန ပဋိသန္ဓိဝသေန အနာဂမနတော ဌိတတ္တော နာမ.

တဏှာဓိပန္နာတိ တဏှာယ အဓိပန္နာ အဇ္ဈောတ္ထဋာ၊ တဏှံ ဝါ အဓိပန္နာ အဇ္ဈောဂါဠှာ. ပရိပုဏ္ဏသေခေါတိ သိက္ခာပါရိပူရိယာ ဌိတော. အပရိဟာနဓမ္မောတိ အပရိဟီနသဘာဝေါ. စေတောဝသိပ္ပတ္တောတိ စိတ္တဝသီဘာဝံ ပတ္တော. ဧဝရူပေါ ခီဏာသဝေါ ဟောတိ၊ ဣဓ ပန အနာဂါမီ ကထိတော. သမာဟိတိန္ဒြိယောတိ သမာဟိတဆဠိန္ဒြိယော. ပရောပရာတိ ပရောဝရာ ဥတ္တမလာမကာ၊ ကုသလာကုသလာတိ အတ္ထော. သမေစ္စာတိ ဉာဏေန သမာဂန္တွာ. ဝိဓူပိတာတိ ဝိဒ္ဓံသိတာ ဈာပိတာ ဝါ. ဝုသိတဗြဟ္မစရိယောတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ ဝသိတွာ ဌိတော. လောကန္တဂူတိ တိဝိဓဿာပိ လောကဿ အန္တံ ဂတော. ပါရဂတောတိ ဆဟာကာရေဟိ ပါရဂတော. ဣဓ ခီဏာသဝေါဝ ကထိတော. ဣတိ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

၆. အပ္ပဿုတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆. ဆဋ္ဌေ အနုပပန္နောတိ အနုပါဂတော. သုတ္တန္တိအာဒီသု ဥဘတောဝိဘင်္ဂနိဒ္ဒေသခန္ဓကပရိဝါရသုတ္တနိပါတမင်္ဂလသုတ္တရတနသုတ္တ- နာဠကသုတ္တတုဝဋကသုတ္တာနိ၊ အညမ္ပိ စ သုတ္တနာမကံ တထာဂတဝစနံ သုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗမ္ပိ သဂါထကံ သုတ္တံ ဂေယျန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ဝိသေသေန သံယုတ္တကေ သကလောပိ သဂါထာဝဂ္ဂေါ. သကလမ္ပိ အဘိဓမ္မပိဋကံ၊ နိဂ္ဂါထကသုတ္တံ၊ ယဉ္စ အညမ္ပိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ အသင်္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ၊ တံ ဝေယျာကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မပဒ-ထေရဂါထာ-ထေရိဂါထာ သုတ္တနိပါတေ နောသုတ္တနာမိကာ သုဒ္ဓိကဂါထာ စ ဂါထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သောမနဿဉာဏမယိကဂါထာပဋိသံယုတ္တာ ဒွေအသီတိ သုတ္တန္တာ ဥဒါနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ ဒသုတ္တရသတသုတ္တန္တာ ဣတိဝုတ္တကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပဏ္ဏကဇာတကာဒီနိ ပညာသာဓိကာနိ ပဉ္စ ဇာတကသတာနိ ဇာတကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ အာနန္ဒေ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ သဗ္ဗေပိ အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတဓမ္မပဋိသံယုတ္တာ သုတ္တန္တာ အဗ္ဘုတဓမ္မန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စူဠဝေဒလ္လမဟာဝေဒလ္လသမ္မာဒိဋ္ဌိသက္ကပဉှသင်္ခါရဘာဇနိယမဟာပုဏ္ဏမသုတ္တာဒယော သဗ္ဗေပိ ဝေဒဉ္စ တုဋ္ဌိဉ္စ လဒ္ဓါ လဒ္ဓါ ပုစ္ဆိတာ သုတ္တန္တာ ဝေဒလ္လန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န အတ္ထမညာယ န ဓမ္မမညာယာတိ အဋ္ဌကထဉ္စ ပါဠိဉ္စ အဇာနိတွာ. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နောတိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မဿ အနုရူပဓမ္မံ သဟသီလံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ န ပဋိပန္နော ဟောတိ. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဌမဝါရေ ပနေတ္ထ အပ္ပဿုတဒုဿီလော ကထိတော၊ ဒုတိယေ အပ္ပဿုတခီဏာသဝေါ၊ တတိယေ ဗဟုဿုတဒုဿီလော၊ စတုတ္ထေ ဗဟုဿုတခီဏာသဝေါ.

သီလေသု အသမာဟိတောတိ သီလေသု အပရိပူရကာရီ. သီလတော စ သုတေန စာတိ သီလဘာဂေန စ သုတဘာဂေန စ ‘‘အယံ ဒုဿီလော အပ္ပဿုတော’’တိ ဧဝံ တံ ဂရဟန္တီတိ အတ္ထော. တဿ သမ္ပဇ္ဇတေ သုတန္တိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ယသ္မာ တေန သုတေန သုတကိစ္စံ ကတံ၊ တသ္မာ တဿ သုတံ သမ္ပဇ္ဇတိ နာမ. နာဿ သမ္ပဇ္ဇတေတိ သုတကိစ္စဿ အကတတ္တာ န သမ္ပဇ္ဇတိ. ဓမ္မဓရန္တိ သုတဓမ္မာနံ အာဓာရဘူတံ. သပ္ပညန္တိ သုပညံ. နေက္ခံ ဇမ္ဗောနဒဿေဝါတိ ဇမ္ဗုနဒံ ဝုစ္စတိ ဇာတိသုဝဏ္ဏံ၊ တဿ ဇမ္ဗုနဒဿ နေက္ခံ ဝိယ၊ ပဉ္စသုဝဏ္ဏပရိမာဏံ သုဝဏ္ဏဃဋိကံ ဝိယာတိ အတ္ထော.

၇. သောဘနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇. သတ္တမေ ဝိယတ္တာတိ ပညာဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတာ. ဝိနီတာတိ ဝိနယံ ဥပေတာ သုဝိနီတာ. ဝိသာရဒါတိ ဝေသာရဇ္ဇေန သောမနဿသဟဂတေန ဉာဏေန သမန္နာဂတာ. ဓမ္မဓရာတိ သုတဓမ္မာနံ အာဓာရဘူတာ. ဘိက္ခု စ သီလသမ္ပန္နောတိ ဂါထာယ ကိဉ္စာပိ ဧကေကဿေဝ ဧကေကော ဂုဏော ကထိတော၊ သဗ္ဗေသံ ပန သဗ္ဗေပိ ဝဋ္ဋန္တီတိ.

၈. ဝေသာရဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈. အဋ္ဌမေ ဝေသာရဇ္ဇာနီတိ ဧတ္ထ သာရဇ္ဇပဋိပက္ခော ဝေသာရဇ္ဇံ၊ စတူသု ဌာနေသု သာရဇ္ဇာဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နသောမနဿမယဉာဏဿေတံ နာမံ. အာသဘံ ဌာနန္တိ သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဥတ္တမဋ္ဌာနံ. အာသဘာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ၊ တေသံ ဌာနန္တိ အတ္ထော. အပိစ ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဥသဘော၊ ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော. ဝဇသတဇေဋ္ဌကော ဝါ ဥသဘော၊ ဝဇသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော၊ သဗ္ဗဂဝသေဋ္ဌော သဗ္ဗပရိဿယသဟော သေတော ပါသာဒိကော မဟာဘာရဝဟော အသနိသတသဒ္ဒေဟိပိ အသမ္ပကမ္ပိယော နိသဘော၊ သော ဣဓ ဥသဘောတိ အဓိပ္ပေတော. ဣဒမ္ပိ ဟိ တဿ ပရိယာယဝစနံ. ဥသဘဿ ဣဒန္တိ အာသဘံ. ဌာနန္တိ စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ ဝဝတ္ထာနံ. ဣဒံ ပန အာသဘံ ဝိယာတိ အာသဘံ. ယထေဝ ဟိ နိသဘသင်္ခါတော ဥသဘော စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ တထာဂတောပိ စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇပါဒေဟိ အဋ္ဌပရိသပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ သဒေဝကေ လောကေ ကေနစိ ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန အကမ္ပိယော အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ တိဋ္ဌမာနောဝ တံ အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ ဥပဂစ္ဆတိ န ပစ္စက္ခာတိ၊ အတ္တနိ အာရောပေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတီ’’တိ.

ပရိသာသူတိ အဋ္ဌသု ပရိသာသု. သီဟနာဒံ နဒတီတိ သေဋ္ဌနာဒံ အဘီတနာဒံ နဒတိ၊ သီဟနာဒသဒိသံ ဝါ နာဒံ နဒတိ. အယမတ္ထော သီဟနာဒသုတ္တေန ဒဿေတဗ္ဗော. ယထာ ဝါ သီဟော သဟနတော စ ဟနနတော စ သီဟောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ တထာဂတော လောကဓမ္မာနံ သဟနတော ပရပ္ပဝါဒါနဉ္စ ဟနနတော သီဟောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဝုတ္တဿ သီဟဿ နာဒံ သီဟနာဒံ. တတ္ထ ယထာ သီဟော သီဟဗလေန သမန္နာဂတော သဗ္ဗတ္ထ ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော သီဟနာဒံ နဒတိ၊ ဧဝံ တထာဂတသီဟောပိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော အဋ္ဌသု ပရိသာသု ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော ‘‘ဣတိ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ နယေန နာနာဝိဓဒေသနာဝိလာသသမ္ပန္နံ သီဟနာဒံ နဒတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတီ’’တိ.

ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီတိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ဝိသုဒ္ဓံ. စက္ကသဒ္ဒေါ ပနာယံ –

‘‘သမ္ပတ္တိယံ လက္ခဏေ စ၊ ရထင်္ဂေ ဣရိယာပထေ၊

ဒါနေ ရတနဓမ္မူရ-စက္ကာဒီသု စ ဒိဿတိ၊

ဓမ္မစက္ကေ ဣဓ မတော၊ တဉ္စ ဒွေဓာ ဝိဘာဝယေ’’.

‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ကာနိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၁) ဟိ အယံ သမ္ပတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘ပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၅) ဧတ္ထ လက္ခဏေ. ‘‘စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၁) ဧတ္ထ ရထင်္ဂေ. ‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၉) ဧတ္ထ ဣရိယာပထေ. ‘‘ဒဒံ ဘုဉ္ဇ မာ စ ပမာဒေါ၊ စက္ကံ ဝတ္တယ သဗ္ဗပါဏိန’’န္တိ (ဇာ. ၁.၇.၁၄၉) ဧတ္ထ ဒါနေ. ‘‘ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုရဟောသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၃၊ မ. နိ. ၃.၂၅၆) ဧတ္ထ ရတနစက္ကေ. ‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ စက္က’’န္တိ (သု. နိ. ၅၆၂) ဧတ္ထ ဓမ္မစက္ကေ. ‘‘ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ၊ စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ (ဇာ. ၁.၁.၁၀၄၊ ၁.၅.၁၀၃) ဧတ္ထ ဥရစက္ကေ. ‘‘ခုရပရိယန္တေန စေပိ စက္ကေနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၆) ဧတ္ထ ပဟရဏစက္ကေ. ‘‘အသနိဝိစက္က’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၆၁၊ သံ. နိ. ၂.၁၆၂) ဧတ္ထ အသနိမဏ္ဍလေ. ဣဓ ပနာယံ ဓမ္မစက္ကေ မတော.

တံ ပနေတံ ဓမ္မစက္ကံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စ ဒေသနာဉာဏဉ္စ. တတ္ထ ပညာပဘာဝိတံ အတ္တနော အရိယဖလာဝဟံ ပဋိဝေဓဉာဏံ၊ ကရုဏာပဘာဝိတံ သာဝကာနံ အရိယဖလာဝဟံ ဒေသနာဉာဏံ. တတ္ထ ပဋိဝေဓဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဒုဝိဓံ. တဉှိ အဘိနိက္ခမနတော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. တုသိတဘဝနတော ဝါ ယာဝ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. ဒီပင်္ကရတော ပဋ္ဌာယ ဝါ ယာဝ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ. ဒေသနာဉာဏမ္ပိ ပဝတ္တမာနံ ပဝတ္တန္တိ ဒုဝိဓံ. တဉှိ ယာဝ အညာသိကောဏ္ဍညဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါ ပဝတ္တမာနံ၊ ဖလက္ခဏေ ပဝတ္တံ နာမ. တေသု ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ၊ ဒေသနာဉာဏံ လောကိယံ. ဥဘယမ္ပိ ပနေတံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ၊ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဩရသဉာဏံ.

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတောတိ ‘‘အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ မယာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဧဝံ ပဋိဇာနတော တဝ. အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဣမေ နာမ ဓမ္မာ တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ. တတြ ဝတာတိ တေသု ‘‘အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဧဝံ ဒဿိတဓမ္မေသု. သဟဓမ္မေနာတိ သဟေတုနာ သကာရဏေန ဝစနေန. နိမိတ္တမေတန္တိ ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလောပိ ဓမ္မောပိ နိမိတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတော. တံ ပုဂ္ဂလံ န ပဿာမိ၊ ယော မံ ပဋိစောဒေဿတိ. တံ ဓမ္မံ န ပဿာမိ၊ ယံ ဒဿေတွာ ‘‘အယံ နာမ ဓမ္မော တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ မံ ပဋိစောဒေဿတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ခေမပ္ပတ္တောတိ ခေမံ ပတ္တော. သေသပဒဒွယံ ဣမဿေဝ ဝေဝစနံ. သဗ္ဗမ္ပေတံ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒသဗလဿ ဟိ ‘‘အယံ နာမ ဓမ္မော တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ စောဒကံ ပုဂ္ဂလံ ဝါ စောဒနာကာရဏံ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဓမ္မံ ဝါ အပဿတော ‘‘သဘာဝဗုဒ္ဓေါယေဝ ဝတ သမာနော အဟံ ဗုဒ္ဓေါသ္မီတိ ဝဒါမီ’’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဗလဝတရံ သောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေန သမ္ပယုတ္တံ ဉာဏံ ဝေသာရဇ္ဇံ နာမ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ခေမပ္ပတ္တော’’တိအာဒိမာဟ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အန္တရာယိကာ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ ပန အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ. တေ အတ္ထတော သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တာ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ. သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တံ ဟိ အန္တမသော ဒုက္ကဋဒုဗ္ဘာသိတမ္ပိ မဂ္ဂဖလာနံ အန္တရာယံ ကရောတိ. ဣဓ ပန မေထုနဓမ္မော အဓိပ္ပေတော. မေထုနံ သေဝတော ဟိ ယဿ ကဿစိ နိဿံသယမေဝ မဂ္ဂဖလာနံ အန္တရာယော ဟောတိ.

ယဿ ခေါ ပန တေ အတ္ထာယာတိ ရာဂက္ခယာဒီသု ယဿ အတ္ထာယ. ဓမ္မော ဒေသိတောတိ အသုဘဘာဝနာဒိဓမ္မော ကထိတော. တတြ ဝတ မန္တိ တသ္မိံ အနိယျာနိကဓမ္မေ မံ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝါဒပထာတိ ဝါဒါယေဝ. ပုထူတိ ဗဟူ. သိတာတိ ဥပနိဗဒ္ဓါ အဘိသင်္ခတာ. အထ ဝါ ပုထုဿိတာတိ ပုထုဘာဝံ သိတာ ဥပဂတာ၊ ပုထူဟိ ဝါ သိတာတိပိ ပုထုဿိတာ. ယံ နိဿိတာတိ ဧတရဟိပိ ယံ ဝါဒပထံ နိဿိတာ. န တေ ဘဝန္တီတိ တေ ဝါဒပထာ န ဘဝန္တိ ဘိဇ္ဇန္တိ ဝိနဿန္တိ. ဓမ္မစက္ကန္တိ ဒေသနာဉာဏဿပိ ပဋိဝေဓဉာဏဿပိ ဧတံ နာမံ. တေသု ဒေသနာဉာဏံ လောကိယံ၊ ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ. ကေဝလီတိ သကလဂုဏသမန္နာဂတော. တာဒိသန္တိ တထာဝိဓံ.

၉. တဏှုပ္ပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉. နဝမေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတေသူတိ ဥပ္ပါဒါ. ကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? တဏှာ. တဏှာယ ဥပ္ပါဒါ တဏှုပ္ပါဒါ၊ တဏှာဝတ္ထူနိ တဏှာကာရဏာနီတိ အတ္ထော. စီဝရဟေတူတိ ‘‘ကတ္ထ မနာပံ စီဝရံ လဘိဿာမီ’’တိ စီဝရကာရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိဘဝါဘဝဟေတူတိ ဧတ္ထ ဣတီတိ နိဒဿနတ္ထေ နိပါတော. ယထာ စီဝရာဒိဟေတု၊ ဧဝံ ဘဝါဘဝဟေတုပီတိ အတ္ထော. ဘဝါဘဝေါတိ စေတ္ထ ပဏီတတရာနိ သပ္ပိနဝနီတာဒီနိ အဓိပ္ပေတာနိ. သမ္ပတ္တိဘဝေသု ပဏီတတရပဏီတတမဘဝေါတိပိ ဝဒန္တိယေဝ.

တဏှာဒုတိယောတိ အယဉှိ သတ္တော အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ သံသရန္တော န ဧကကောဝ သံသရတိ၊ တဏှံ ပန ဒုတိယိကံ လဘန္တောဝ သံသရတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တဏှာဒုတိယော’’တိ. ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝန္တိ ဧတ္ထ ဣတ္ထဘာဝေါ နာမ အယံ အတ္တဘာဝေါ၊ အညထာဘာဝေါ နာမ အနာဂတတ္တဘာဝေါ. ဧဝရူပေါ ဝါ အညောပိ အတ္တဘာဝေါ ဣတ္ထဘာဝေါ နာမ၊ န ဧဝရူပေါ အညထာဘာဝေါ နာမ. တံ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ. သံသာရန္တိ ခန္ဓဓာတုအာယတနာနံ ပဋိပါဋိံ. နာတိဝတ္တတီတိ နာတိက္ကမတိ. ဧဝမာဒီနဝံ ဉတွာတိ ဧဝံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ခန္ဓေသု အာဒီနဝံ ဇာနိတွာ. တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝန္တိ တဏှံ စ ‘‘အယံ ဝဋ္ဋဒုက္ခသမ္ဘူတော သဘာဝေါ ကာရဏ’’န္တိ ဧဝံ ဇာနိတွာ. ဧတ္တာဝတာ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဘာဝေါ ဒဿိတော. ဣဒါနိ တံ ခီဏာသဝံ ထောမေန္တော ဝီတတဏှောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနာဒါနောတိ နိဂ္ဂဟဏော. သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေတိ သတိသမ္ပဇညေ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သတော သမ္ပဇာနော စရေယျ ဝိဟရေယျာတိ အတ္ထော. ဣတိ သုတ္တန္တေ ဝဋ္ဋံ ကထေတွာ ဂါထာသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ.

၁၀. ယောဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀. ဒသမေ ဝဋ္ဋသ္မိံ ယောဇေန္တီတိ ယောဂါ. ကာမယောဂေါတိအာဒီသု ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ကာမယောဂေါ. ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ ဘဝယောဂေါ၊ တထာ ဈာနနိကန္တိ. သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော စ ရာဂေါ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော စ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ. စတူသု သစ္စေသု အညာဏံ အဝိဇ္ဇာယောဂေါ. ကာမေသု ဝါ ယောဇေတီတိ ကာမယောဂေါ. ဘဝေသု ယောဇေတီတိ ဘဝယောဂေါ. ဒိဋ္ဌီသု ယောဇေတီတိ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ. အဝိဇ္ဇာယ ယောဇေတီတိ အဝိဇ္ဇာယောဂေါတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဓမ္မာနံယေဝေတံ အဓိဝစနံ.

ဣဒါနိ တေ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေန္တော ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမုဒယန္တိ ဥပ္ပတ္တိံ. အတ္ထင်္ဂမန္တိ ဘေဒံ. အဿာဒန္တိ မဓုရဘာဝံ. အာဒီနဝန္တိ အမဓုရဘာဝံ ဒေါသံ. နိဿရဏန္တိ နိဿဋဘာဝံ. ကာမေသူတိ ဝတ္ထုကာမေသု. ကာမရာဂေါတိ ကာမေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နရာဂေါ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အနုသေတီတိ နိဗ္ဗတ္တတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာမယောဂေါတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒံ ကာမေသု ယောဇနကာရဏံ ဗန္ဓနကာရဏံ ဝုစ္စတီတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဖဿာယတနာနန္တိ စက္ခာဒီနံ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိကာရဏာနံ. အဝိဇ္ဇာ အညာဏန္တိ ဉာဏပဋိပက္ခဘာဝေန အညာဏသင်္ခါတာ အဝိဇ္ဇာ. ဣတိ ကာမယောဂေါတိ ဧတ္ထ ဣတိ သဒ္ဒေါ စတူဟိပိ ယောဂေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ဧဝံ ကာမယောဂေါ၊ ဧဝံ ဘဝယောဂေါ’’တိ. သံယုတ္တောတိ ပရိဝါရိတော. ပါပကေဟီတိ လာမကေဟိ. အကုသလေဟီတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတေဟိ. သံကိလေသိကေဟီတိ သံကိလေသနကေဟိ၊ ပသန္နဿ စိတ္တဿ ပသန္နဘာဝဒူသကေဟီတိ အတ္ထော. ပေါနောဗ္ဘဝိကေဟီတိ ပုနဗ္ဘဝနိဗ္ဗတ္တကေဟိ. သဒရေဟီတိ သဒရထေဟိ. ဒုက္ခဝိပါကေဟီတိ ဝိပါကကာလေ ဒုက္ခုပ္ပါဒကေဟိ. အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိကေဟီတိ အနာဂတေ ပုနပ္ပုနံ ဇာတိဇရာမရဏနိဗ္ဗတ္တကေဟိ. တသ္မာ အယောဂက္ခေမီတိ ဝုစ္စတီတိ ယသ္မာ အပ္ပဟီနယောဂေါ ပုဂ္ဂလော ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပယုတ္တော ဟောတိ၊ တသ္မာ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ နိဗ္ဗာနံ အနဓိဂတတ္တာ န ယောဂက္ခေမီတိ ဝုစ္စတိ.

ဝိသံယောဂေါတိ ဝိသံယောဇနကာရဏာနိ. ကာမယောဂဝိသံယောဂေါတိ ကာမယောဂတော ဝိသံယောဇနကာရဏံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ အသုဘဇ္ဈာနံ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ၊ တံ ပါဒကံ ကတွာ အဓိဂတော အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဧကန္တေနေဝ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဘဝယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ၊ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဒိဋ္ဌိယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ အဝိဇ္ဇာယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ. ဣဒါနိ တေ ဝိတ္ထာရဝသေန ဒဿေန္တော ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဘဝယောဂေန စူဘယန္တိ ဘဝယောဂေန စ သံယုတ္တာ၊ ကိဉ္စိ ဘိယျော ဥဘယေနာပိ သမ္ပယုတ္တာ၊ ယေန ကေနစိ ယောဂေန သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော. ပုရက္ခတာတိ ပုရတော ကတာ၊ ပရိဝါရိတာ ဝါ. ကာမေ ပရိညာယာတိ ဒုဝိဓေပိ ကာမေ ပရိဇာနိတွာ. ဘဝယောဂဉ္စ သဗ္ဗသောတိ ဘဝယောဂဉ္စ သဗ္ဗမေဝ ပရိဇာနိတွာ. သမူဟစ္စာတိ သမူဟနိတွာ. ဝိရာဇယန္တိ ဝိရာဇေန္တော၊ ဝိရာဇေတွာ ဝါ. ‘‘ဝိရာဇေန္တော’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ မဂ္ဂေါ ကထိတော ဟောတိ၊ ‘‘ဝိရာဇေတွာ’’တိ ဝုတ္တေ ဖလံ. မုနီတိ ခီဏာသဝမုနိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတန္တိ.

ဘဏ္ဍဂါမဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

၂. စရဝဂ္ဂေါ

၁. စရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. ဒုတိယဿ ပဌမေ အဓိဝါသေတီတိ စိတ္တံ အဓိရောပေတွာ ဝါသေတိ. နပ္ပဇဟတီတိ န ပရိစ္စဇတိ. န ဝိနောဒေတီတိ န နီဟရတိ. န ဗျန္တီကရောတီတိ န ဝိဂတန္တံ ပရိစ္ဆိန္နပရိဝဋုမံ ကရောတိ. န အနဘာဝံ ဂမေတီတိ န အနုအဘာဝံ အဝဍ္ဎိံ ဝိနာသံ ဂမေတိ. စရမ္ပီတိ စရန္တောပိ. အနာတာပီတိ နိဗ္ဗီရိယော. အနောတ္တာပီတိ ဥပဝါဒဘယရဟိတော. သတတန္တိ နိစ္စံ. သမိတန္တိ နိရန္တရံ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထံ ဉတွာ သုက္ကပက္ခေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဂါထာသု ဂေဟနိဿိတန္တိ ကိလေသနိဿိတံ. မောဟနေယျေသူတိ မောဟဇနကေသု အာရမ္မဏေသု. အဘဗ္ဗောတိ အဘာဇနဘူတော. ဖုဋ္ဌုံ သမ္ဗောဓိမုတ္တမန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂသင်္ခါတံ ဥတ္တမဉာဏံ ဖုသိတုံ.

၂. သီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂. ဒုတိယေ သမ္ပန္နသီလာတိ ပရိပုဏ္ဏသီလာ. သမ္ပန္နပါတိမောက္ခာတိ ပရိပုဏ္ဏပါတိမောက္ခာ. ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတာတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေန သံဝုတာ ပိဟိတာ ဥပေတာ ဟုတွာ ဝိဟရထ. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နာတိ အာစာရေန စ ဂေါစရေန စ သမ္ပန္နာ သမုပါဂတာ ဘဝထ. အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသူတိ အဏုပ္ပမာဏေသု ဒေါသေသု. ဘယဒဿာဝိနောတိ တာနိ အဏုမတ္တာနိ ဝဇ္ဇာနိ ဘယတော ဒဿနသီလာ. သမာဒါယ သိက္ခထ သိက္ခာပဒေသူတိ သဗ္ဗသိက္ခာကောဋ္ဌာသေသု သမာဒါတဗ္ဗံ သမာဒါယ ဂဟေတွာ သိက္ခထ. ‘‘သမ္ပန္နသီလာနံ။ပေ။ သိက္ခာပဒေသူ’’တိ ဧတ္တကေန ဓမ္မက္ခာနေန သိက္ခတ္တယေ သမာဒါပေတွာ စေဝ ပဋိလဒ္ဓဂုဏေသု စ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဥတ္တရိ ကာတဗ္ဗံ ဒဿေန္တော ကိမဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကိမဿာတိ ကိံ ဘဝေယျ.

ယတံ စရေတိ ယထာ စရန္တော ယတော ဟောတိ သံယတော၊ ဧဝံ စရေယျ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အစ္ဆေတိ နိသီဒေယျ. ယတမေနံ ပသာရယေတိ ယံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ပသာရေယျ၊ တံ ယတံ သံယတမေဝ ကတွာ ပသာရေယျ. ဥဒ္ဓန္တိ ဥပရိ. တိရိယန္တိ မဇ္ဈံ. အပါစီနန္တိ အဓော. ဧတ္တာဝတာ အတီတာ ပစ္စုပ္ပန္နာ အနာဂတာ စ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကထိတာ. ယာဝတာတိ ပရိစ္ဆေဒဝစနံ. ဇဂတော ဂတီတိ လောကဿ နိပ္ဖတ္တိ. သမဝေက္ခိတာ စ ဓမ္မာနံ၊ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယန္တိ ဧတေသံ သဗ္ဗလောကေ အတီတာဒိဘေဒါနံ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မာနံ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ သမဝေက္ခိတာ. ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာနံ ဥဒယံ ပဿန္တော ပဉ္စဝီသတိ လက္ခဏာနိ ပဿတိ၊ ဝယံ ပဿန္တော ပဉ္စဝီသတိ လက္ခဏာနိ ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တေဟိ သမပညာသာယ လက္ခဏေဟိ သမ္မာ အဝေက္ခိတာ ဟောတိ. စေတောသမထသာမီစိန္တိ စိတ္တသမထဿ အနုစ္ဆဝိကံ ပဋိပဒံ. သိက္ခမာနန္တိ ပဋိပဇ္ဇမာနံ၊ ပူရယမာနန္တိ အတ္ထော. ပဟိတတ္တောတိ ပေသိတတ္တော. အာဟူတိ ကထယန္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ သီလံ မိဿကံ ကထေတွာ ဂါထာသု ခီဏာသဝေါ ကထိတော.

၃. ပဓာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃. တတိယေ သမ္မပ္ပဓာနာနီတိ သုန္ဒရပဓာနာနိ ဥတ္တမဝီရိယာနိ. သမ္မပ္ပဓာနာတိ ပရိပုဏ္ဏဝီရိယာ. မာရဓေယျာဘိဘူတာတိ တေဘူမကဝဋ္ဋသင်္ခါတံ မာရဓေယျံ အဘိဘဝိတွာ သမတိက္ကမိတွာ ဌိတာ. တေ အသိတာတိ တေ ခီဏာသဝါ အနိဿိတာ နာမ. ဇာတိမရဏဘယဿာတိ ဇာတိဉ္စ မရဏဉ္စ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယဿ၊ ဇာတိမရဏသင်္ခါတဿေဝ ဝါ ဘယဿ. ပါရဂူတိ ပါရင်္ဂတာ. တေ တုသိတာတိ တေ ခီဏာသဝါ တုဋ္ဌာ နာမ. ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိန္တိ သသေနကံ မာရံ ဇိနိတွာ ဌိတာ. တေ အနေဇာတိ တေ ခီဏာသဝါ တဏှာသင်္ခါတာယ ဧဇာယ အနေဇာ နိစ္စလာ နာမ. နမုစိဗလန္တိ မာရဗလံ. ဥပါတိဝတ္တာတိ အတိက္ကန္တာ. တေ သုခိတာတိ တေ ခီဏာသဝါ လောကုတ္တရသုခေန သုခိတာ နာမ. တေနေဝါဟ –

‘‘သုခိတာ ဝတ အရဟန္တော၊ တဏှာ နေသံ န ဝိဇ္ဇတိ၊

အသ္မိမာနော သမုစ္ဆိန္နော၊ မောဟဇာလံ ပဒါလိတ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၃.၇၆)၊

၄. သံဝရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄. စတုတ္ထေ ပဓာနာနီတိ ဝီရိယာနိ. သံဝရပ္ပဓာနန္တိ စက္ခာဒီနိ သံဝရန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ. ပဟာနပ္ပဓာနန္တိ ကာမဝိတက္ကာဒယော ပဇဟန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ. ဘာဝနာပ္ပဓာနန္တိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ. အနုရက္ခဏာပ္ပဓာနန္တိ သမာဓိနိမိတ္တံ အနုရက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ.

ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီသု ဝိဝေကော၊ ဝိရာဂေါ၊ နိရောဓောတိ တီဏိပိ နိဗ္ဗာနဿ နာမာနိ. နိဗ္ဗာနံ ဟိ ဥပဓိဝိဝေကတ္တာ ဝိဝေကော၊ တံ အာဂမ္မ ရာဂါဒယော ဝိရဇ္ဇန္တီတိ ဝိရာဂေါ၊ နိရုဇ္ဈန္တီတိ နိရောဓော. တသ္မာ ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီသု အာရမ္မဏဝသေန ဝါ အဓိဂန္တဗ္ဗဝသေန ဝါ နိဗ္ဗာနနိဿိတန္တိ အတ္ထော.

ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ဧတ္ထ ဒွေ ဝေါဿဂ္ဂါ – ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ စ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ စ. တတ္ထ ဝိပဿနာ တဒင်္ဂဝသေန ကိလေသေ စ ခန္ဓေ စ ရာဂံ ပရိစ္စဇတီတိ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ. မဂ္ဂေါ အာရမ္မဏဝသေန နိဗ္ဗာနံ ပက္ခန္ဒတီတိ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ. တသ္မာ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ယထာ ဘာဝိယမာနော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဝေါဿဂ္ဂတ္ထာယ ပရိဏမတိ၊ ဝိပဿနာဘာဝဉ္စ မဂ္ဂဘာဝဉ္စ ပါပုဏာတိ၊ ဧဝံ တံ ဘာဝေတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဘဒ္ဒကန္တိ လဒ္ဓကံ. သမာဓိနိမိတ္တံ ဝုစ္စတိ အဋ္ဌိကသညာဒိဝသေန အဓိဂတော သမာဓိယေဝ. အနုရက္ခတီတိ သမာဓိပါရိပန္ထိကဓမ္မေ ရာဂဒေါသမောဟေ သောဓေန္တော ရက္ခတိ. ဧတ္ထ စ အဋ္ဌိကသညာဒိကာ ပဉ္စေဝ သညာ ဝုတ္တာ၊ ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဒသပိ အသုဘာနိ ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေတဗ္ဗာနိ. တေသံ ဝိတ္ထာရော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၀၂ အာဒယော) ဝုတ္တောယေဝ. ဂါထာယ သံဝရာဒိနိပ္ဖါဒကံ ဝီရိယမေဝ ဝုတ္တံ. ခယံ ဒုက္ခဿ ပါပုဏေတိ ဒုက္ခက္ခယသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ ပါပုဏေယျာတိ.

၅. ပညတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅. ပဉ္စမေ အဂ္ဂပညတ္တိယောတိ ဥတ္တမပညတ္တိယော. အတ္တဘာဝီနန္တိ အတ္တဘာဝဝန္တာနံ. ယဒိဒံ ရာဟု အသုရိန္ဒောတိ ယော ဧသ ရာဟု အသုရိန္ဒော အယံ အဂ္ဂေါတိ. ဧတ္ထ ရာဟု ကိရ အသုရိန္ဒော စတ္တာရိ ယောဇနသဟဿာနိ အဋ္ဌ စ ယောဇနသတာနိ ဥစ္စော၊ ဗာဟန္တရမဿ ဒွါဒသယောဇနသတာနိ၊ ဟတ္ထတလပါဒတလာနံ ပုထုလတာ တီဏိ ယောဇနသတာနိ. အင်္ဂုလိပဗ္ဗာနိ ပဏ္ဏာသ ယောဇနာနိ၊ ဘမုကန္တရံ ပဏ္ဏာသယောဇနံ၊ နလာဋံ တိယောဇနသတံ၊ သီသံ နဝယောဇနသတံ. ကာမဘောဂီနံ ယဒိဒံ ရာဇာ မန္ဓာတာတိ ယော ဧသ ရာဇာ မန္ဓာတာ နာမ၊ အယံ ဒိဗ္ဗေပိ မာနုသကေပိ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇနကာနံ သတ္တာနံ အဂ္ဂေါ နာမ. ဧသ ဟိ အသင်္ခေယျာယုကေသု မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဟိရညဝဿံ ဝဿာပေန္တော မာနုသကေ ကာမေ ဒီဃရတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ဒေဝလောကေ ပန ယာဝ ဆတ္တိံသာယ ဣန္ဒာနံ အာယုပ္ပမာဏံ၊ တာဝ ပဏီတေ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇီတိ ကာမဘောဂီနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. အာဓိပတေယျာနန္တိ အဓိပတိဋ္ဌာနံ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနံ ကရောန္တာနံ. တထာဂတော အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ လောကိယလောကုတ္တရေဟိ ဂုဏေဟိ တထာဂတော အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော အက္ခာယတိ.

ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလန္တိ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိသမိဒ္ဓိယာ စ ပရိဝါရသင်္ခါတေန ယသသာ စ ဇလန္တာနံ. ဥဒ္ဓံ တိရိယံ အပါစီနန္တိ ဥပရိ စ မဇ္ဈေ စ ဟေဋ္ဌာ စ. ယာဝတာ ဇဂတော ဂတီတိ ယတ္တကာ လောကနိပ္ဖတ္တိ.

၆. သောခုမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆. ဆဋ္ဌေ သောခုမ္မာနီတိ သုခုမလက္ခဏပဋိဝိဇ္ဈနကာနိ ဉာဏာနိ. ရူပသောခုမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတီတိ ရူပေ သဏှသုခုမလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. ပရမေနာတိ ဥတ္တမေန. တေန စ ရူပသောခုမ္မေနာတိ တေန ယာဝ အနုလောမဘာဝံ ပတ္တေန သုခုမလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကဉာဏေန. န သမနုပဿတီတိ နတ္ထိဘာဝေနေဝ န ပဿတိ. န ပတ္ထေတီတိ နတ္ထိဘာဝေနေဝ န ပတ္ထေတိ. ဝေဒနာသောခုမ္မာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ရူပသောခုမ္မတံ ဉတွာတိ ရူပက္ခန္ဓဿ သဏှသုခုမလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကေန ဉာဏေန သုခုမတံ ဇာနိတွာ. ဝေဒနာနဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ စ ပဘဝံ ဇာနိတွာ. သညာ ယတော သမုဒေတီတိ ယသ္မာ ကာရဏာ သညာက္ခန္ဓော သမုဒေတိ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ တဉ္စ ဇာနိတွာ. အတ္ထံ ဂစ္ဆတိ ယတ္ထ စာတိ ယသ္မိံ ဌာနေ နိရုဇ္ဈတိ၊ တဉ္စ ဇာနိတွာ. သင်္ခါရေ ပရတော ဉတွာတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓံ အနိစ္စတာယ လုဇ္ဇနဘာဝေန ပရတော ဇာနိတွာ. ဣမိနာ ဟိ ပဒေန အနိစ္စာနုပဿနာ ကထိတာ. ဒုက္ခတော နော စ အတ္တတောတိ ဣမိနာ ဒုက္ခာနတ္တာနုပဿနာ. သန္တောတိ ကိလေသသန္တတာယ သန္တော. သန္တိပဒေ ရတောတိ နိဗ္ဗာနေ ရတော. ဣတိ သုတ္တန္တေ စတူသု ဌာနေသု ဝိပဿနာဝ ကထိတာ၊ ဂါထာသု လောကုတ္တရဓမ္မောပီတိ.

၇. ပဌမအဂတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇-၁၉. သတ္တမေ အဂတိဂမနာနီတိ နဂတိဂမနာနိ. ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတီတိ ဆန္ဒေန အဂတိံ ဂစ္ဆတိ၊ အကတ္တဗ္ဗံ ကရောတိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာတိ ဆန္ဒေန၊ ဒေါသေန၊ ဘယေန၊ မောဟေန. အတိဝတ္တတီတိ အတိက္ကမတိ. အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနမေဝ. နဝမေ တထာဗုဇ္ဈနကာနံ ဝသေန ဒွီဟိပိ နယေဟိ ကထိတံ.

၁၀. ဘတ္တုဒ္ဒေသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀. ဒသမေ ဘတ္တုဒ္ဒေသကောတိ သလာကဘတ္တာဒီနံ ဥဒ္ဒေသကော. ကာမေသု အသံယတာတိ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေဟိ အသံယတာ. ပရိသာကသဋော စ ပနေသ ဝုစ္စတီတိ အယဉ္စ ပန သော ဧဝရူပါ ပရိသာကစဝရော နာမ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. သမဏေနာတိ ဗုဒ္ဓသမဏေန. ပရိသာယ မဏ္ဍော စ ပနေသ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပါ ပရိသာ ဝိပ္ပသန္နေန ပရိသာမဏ္ဍောတိ ဝုစ္စတီတိ.

စရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

၃. ဥရုဝေလဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမဥရုဝေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁. တတိယဿ ပဌမေ ဥရုဝေလာယန္တိ ဧတ္ထ ဥရုဝေလာတိ မဟာဝေလာ၊ မဟာဝါလိကရာသီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥရူတိ ဝါလုကာ ဝုစ္စတိ၊ ဝေလာတိ မရိယာဒါ. ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အတီတေ ကိရ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဒသသဟဿာ ကုလပုတ္တာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တသ္မိံ ပဒေသေ ဝိဟရန္တာ ဧကဒိဝသံ သန္နိပတိတွာ ကတိကဝတ္တံ အကံသု – ‘‘ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ နာမ ပရေသမ္ပိ ပါကဋာနိ ဟောန္တိ၊ မနောကမ္မံ ပန အပါကဋံ. တသ္မာ ယော ကာမဝိတက္ကံ ဝါ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါ ဝိတက္ကေတိ၊ တဿ အညော စောဒကော နာမ နတ္ထိ. သော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ စောဒေတွာ ပတ္တပုဋေန ဝါလုကံ အာဟရိတွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာကိရတု၊ ဣဒမဿ ဒဏ္ဍကမ္မ’’န္တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ယော တာဒိသံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတိ၊ သော တတ္ထ ပတ္တပုဋေန ဝါလုကံ အာကိရတိ၊ ဧဝံ တတ္ထ အနုက္ကမေန မဟာဝါလုကရာသိ ဇာတော. တတော နံ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ပရိက္ခိပိတွာ စေတိယဋ္ဌာနမကာသိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥရုဝေလာတိ မဟာဝေလာ၊ မဟာဝါလိကရာသီတိ အတ္ထော’’တိ. တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ဝါ ဥရူတိ ဝါလုကာ ဝုစ္စတိ၊ ဝေလာတိ မရိယာဒါ၊ ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ.

နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေတိ ဥရုဝေလဂါမံ နိဿာယ နေရဉ္ဇရာနဒီတီရေ ဝိဟရာမီတိ ဒဿေတိ. အဇပါလနိဂြောဓေတိ အဇပါလကာ တဿ နိဂြောဓဿ ဆာယာယ နိသီဒန္တိပိ တိဋ္ဌန္တိပိ၊ တသ္မာ သော အဇပါလနိဂြောဓောတွေဝ သင်္ခံ ဂတော၊ တဿ ဟေဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပဌမမေဝ. ဥဒပါဒီတိ အယံ ဝိတက္ကော ပဉ္စမေ သတ္တာဟေ ဥဒပါဒိ. ကသ္မာ ဥဒပါဒီတိ? သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏတ္တာ စေဝ ပုဗ္ဗာသေဝနတာယ စ. တတ္ထ ပုဗ္ဗာသေဝနာယ ပကာသနတ္ထံ တိတ္တိရဇာတကံ အာဟရိတဗ္ဗံ. ဟတ္ထိဝါနရတိတ္တိရာ ကိရ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဝိဟရန္တာ ‘‘ယော အမှာကံ မဟလ္လကော၊ တသ္မိံ သဂါရဝါ ဝိဟရိဿာမာ’’တိ နိဂြောဓံ ဒဿေတွာ ‘‘ကော နု ခေါ အမှာကံ မဟလ္လကော’’တိ ဝီမံသန္တာ တိတ္တိရဿ မဟလ္လကဘာဝံ ဉတွာ တဿ ဇေဋ္ဌာပစာယနကမ္မံ ကတွာ အညမညံ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ဝိဟရိတွာ သဂ္ဂပရာယဏာ အဟေသုံ. တံ ကာရဏံ ဉတွာ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယေ ဝုဍ္ဎမပစာယန္တိ၊ နရာ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ၊

ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပါသံသာ၊ သမ္ပရာယေ စ သုဂ္ဂတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၃၇)၊

ဧဝံ အဟေတုကတိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တောပိ တထာဂတော သဂါရဝဝါသံ ရောစေသိ၊ ဣဒါနိ ကသ္မာ န ရောစေဿတီတိ. အဂါရဝေါတိ အညသ္မိံ ဂါရဝရဟိတော၊ ကဉ္စိ ဂရုဋ္ဌာနေ အဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော. အပ္ပတိဿောတိ ပတိဿယရဟိတော၊ ကဉ္စိ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ အဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော. သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါတိ ဧတ္ထ သမိတပါပဗာဟိတပါပါယေဝ သမဏဗြာဟ္မဏာ အဓိပ္ပေတာ. သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာတိ သက္ကာရဉ္စေဝ ကတွာ ဂရုကာရဉ္စ ဥပဋ္ဌပေတွာ.

သဒေဝကေ လောကေတိအာဒီသု သဒ္ဓိံ ဒေဝေဟိ သဒေဝကေ. ဒေဝဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ မာရဗြဟ္မေသု ဂဟိတေသုပိ မာရော နာမ ဝသဝတ္တီ သဗ္ဗေသံ ဥပရိ ဝသံ ဝတ္တေတိ၊ ဗြဟ္မာ နာမ မဟာနုဘာဝေါ၊ ဧကင်္ဂုလိယာ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠသဟဿေ အာလောကံ ဖရတိ၊ ဒွီဟိ ဒွီသု၊ ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု အာလောကံ ဖရတိ. သော ဣမိနာ သီလသမ္ပန္နတရောတိ ဝတ္တုံ မာ လဘန္တူတိ သမာရကေ သဗြဟ္မကေတိ ဝိသုံ ဝုတ္တံ. တထာ သမဏာ နာမ ဧကနိကာယာဒိဝသေန ဗဟုဿုတာ သီလဝန္တော ပဏ္ဍိတာ၊ ဗြာဟ္မဏာပိ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာဒိဝသေန ဗဟုဿုတာ ပဏ္ဍိတာ. တေ ဣမိနာ သမ္ပန္နတရာတိ ဝတ္တုံ မာ လဘန္တူတိ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယာတိ ဝုတ္တံ. သဒေဝမနုဿာယာတိ ဣဒံ ပန နိပ္ပဒေသတော ဒဿနတ္ထံ ဂဟိတမေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. အပိစေတ္ထ ပုရိမာနိ တီဏိ ပဒါနိ လောကဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ ပစ္ဆိမာနိ ဒွေ ပဇာဝသေန. သီလသမ္ပန္နတရန္တိ သီလေန သမ္ပန္နတရံ၊ အဓိကတရန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ သီလာဒယော စတ္တာရော ဓမ္မာ လောကိယလောကုတ္တရာ ကထိတာ၊ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ လောကိယမေဝ. ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမေဝ ဟေတံ. ပါတုရဟောသီတိ ‘‘အယံ သတ္ထာ အဝီစိတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ သီလာဒီဟိ အတ္တနာ အဓိကတရံ အပဿန္တော ‘မယာ ပဋိဝိဒ္ဓနဝလောကုတ္တရဓမ္မမေဝ သက္ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရိဿာမီ’တိ စိန္တေတိ၊ ကာရဏံ ဘဂဝါ စိန္တေတိ၊ အတ္ထံ ဝုဍ္ဎိံ ဝိသေသံ စိန္တေတိ၊ ဂစ္ဆာမိဿ ဥဿာဟံ ဇနေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုရတော ပါကဋော အဟောသိ၊ အဘိမုခေ အဋ္ဌာသီတိ အတ္ထော.

ဝိဟံသု ဝိဟရန္တိ စာတိ ဧတ္ထ ယော ဝဒေယျ – ‘‘ဝိဟရန္တီတိ ဝစနတော ပစ္စုပ္ပန္နေပိ ဗဟူ ဗုဒ္ဓါ’’တိ၊ သော ‘‘ဘဂဝါပိ ဘန္တေ ဧတရဟိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန ပဋိဗာဟိတဗ္ဗော.

‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ၊ သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတိ၊

သဒေဝကသ္မိံ လောကသ္မိံ၊ နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလော’’တိ. (မဟာဝ. ၁၁၊ မ. နိ. ၂.၃၄၁) –

အာဒီဟိ စဿ သုတ္တေဟိ အညေသံ ဗုဒ္ဓါနံ အဘာဝေါ ဒီပေတဗ္ဗော. တသ္မာတိ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓါ သဒ္ဓမ္မဂရုနော၊ တသ္မာ. မဟတ္တမဘိကင်္ခတာတိ မဟန္တဘာဝံ ပတ္ထယမာနေန. သရံ ဗုဒ္ဓါန သာသနန္တိ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ သရန္တေန.

ယတောတိ ယသ္မိံ ကာလေ. မဟတ္တေန သမန္နာဂတောတိ ရတ္တညုမဟတ္တံ ဝေပုလ္လမဟတ္တံ ဗြဟ္မစရိယမဟတ္တံ လာဘဂ္ဂမဟတ္တန္တိ ဣမိနာ စတုဗ္ဗိဓေန မဟတ္တေန သမန္နာဂတော. အထ မေ သံဃေပိ ဂါရဝေါတိ အထ မယှံ သံဃေပိ ဂါရဝေါ ဇာတော. ကိသ္မိံ ပန ကာလေ ဘဂဝတာ သံဃေ ဂါရဝေါ ကတောတိ? မဟာပဇာပတိယာ ဒုဿယုဂဒါနကာလေ. တဒါ ဟိ ဘဂဝါ အတ္တနော ဥပနီတံ ဒုဿယုဂံ ‘‘သံဃေ၊ ဂေါတမိ၊ ဒေဟိ၊ သံဃေ တေ ဒိန္နေ အဟဉ္စေဝ ပူဇိတော ဘဝိဿာမိ သံဃော စာ’’တိ ဝဒန္တော သံဃေ ဂါရဝံ အကာသိ နာမ.

၂. ဒုတိယဥရုဝေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂. ဒုတိယေ သမ္ဗဟုလာတိ ဗဟုကာ. ဗြာဟ္မဏာတိ ဟုဟုက္ကဇာတိကေန ဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ အာဂတာ ဗြာဟ္မဏာ. ဇိဏ္ဏာတိ ဇရာဇိဏ္ဏာ. ဝုဍ္ဎာတိ ဝယောဝုဒ္ဓါ. မဟလ္လကာတိ ဇာတိမဟလ္လကာ. အဒ္ဓဂတာတိ တယော ဝယေ အဒ္ဓေ အတိက္ကန္တာ. သုတမေတန္တိ အမှေဟိ သုတံ ဧတံ. တယိဒံ ဘော၊ ဂေါတမ၊ တထေဝါတိ ဘော၊ ဂေါတမ၊ ဧတံ အမှေဟိ သုတကာရဏံ တထာ ဧဝ. တယိဒံ ဘော၊ ဂေါတမ၊ န သမ္ပန္နမေဝါတိ တံ ဧတံ အဘိဝါဒနာဒိအကရဏံ အနနုစ္ဆဝိကမေဝ.

အကာလဝါဒီတိအာဒီသု အကာလေ ဝဒတီတိ အကာလဝါဒီ. အသဘာဝံ ဝဒတီတိ အဘူတဝါဒီ. အနတ္ထံ ဝဒတိ၊ နော အတ္ထန္တိ အနတ္ထဝါဒီ. အဓမ္မံ ဝဒတိ၊ နော ဓမ္မန္တိ အဓမ္မဝါဒီ. အဝိနယံ ဝဒတိ၊ နော ဝိနယန္တိ အဝိနယဝါဒီ. အနိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ န ဟဒယေ နိဓေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဝါစံ ဘာသိတာ. အကာလေနာတိ ကထေတုံ အယုတ္တကာလေန. အနပဒေသန္တိ အပဒေသရဟိတံ၊ သာပဒေသံ သကာရဏံ ကတွာ န ကထေတိ. အပရိယန္တဝတိန္တိ ပရိယန္တရဟိတံ၊ န ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ ကထေတိ. အနတ္ထသံဟိတန္တိ န လောကိယလောကုတ္တရအတ္ထနိဿိတံ ကတွာ ကထေတိ. ဗာလော ထေရောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ အန္ဓဗာလော ထေရောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

ကာလဝါဒီတိအာဒီနိ ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ပဏ္ဍိတော ထေရောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတတ္တာ ပဏ္ဍိတော၊ ထိရဘာဝပ္ပတ္တိယာ ထေရောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

ဗဟုဿုတော ဟောတီတိ ဗဟုံ အဿ သုတံ ဟောတိ၊ နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ ပါဠိအနုသန္ဓိပုဗ္ဗာပရဝသေန ဥဂ္ဂဟိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. သုတဓရောတိ သုတဿ အာဓာရဘူတော. ယဿ ဟိ ဣတော ဂဟိတံ ဣတော ပလာယတိ၊ ဆိဒ္ဒဃဋေ ဥဒကံ ဝိယ န တိဋ္ဌတိ၊ ပရိသမဇ္ဈေ ဧကသုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေတုံ ဝါ ဝါစေတုံ ဝါ န သက္ကောတိ၊ အယံ န သုတဓရော နာမ. ယဿ ပန ဥဂ္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟိတကာလသဒိသမေဝ ဟောတိ၊ ဒသပိ ဝီသတိပိ ဝဿာနိ သဇ္ဈာယံ အကရောန္တဿ နေဝ နဿတိ၊ အယံ သုတဓရော နာမ. သုတသန္နိစယောတိ သုတဿ သန္နိစယဘူတော. ယဿ ဟိ သုတံ ဟဒယမဉ္ဇူသာယ သန္နိစိတံ သိလာယ လေခါ ဝိယ သုဝဏ္ဏပတ္တေ ပက္ခိတ္တသီဟဝသာ ဝိယ စ တိဋ္ဌတိ၊ အယံ သုတသန္နိစယော နာမ. ဓာတာတိ ဓာတာ ပဂုဏာ. ဧကစ္စဿ ဟိ ဥဂ္ဂဟိတဗုဒ္ဓဝစနံ ဓာတံ ပဂုဏံ နိစ္စလိကံ န ဟောတိ၊ ‘‘အသုကံ သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သဇ္ဈာယိတွာ သံသန္ဒိတွာ သမနုဂ္ဂါဟိတွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ. ဧကစ္စဿ ဓာတံ ပဂုဏံ ဘဝင်္ဂသောတသဒိသံ ဟောတိ၊ ‘‘အသုကံ သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဥဒ္ဓရိတွာ တမေဝ ကထေတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဓာတာ’’တိ. ဝစသာ ပရိစိတာတိ သုတ္တဒသက-ဝဂ္ဂဒသကပဏ္ဏာသဒသကဝသေန ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတာ. မနသာနုပေက္ခိတာတိ စိတ္တေန အနုပေက္ခိတာ. ယဿ ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ မနသာ စိန္တေန္တဿ တတ္ထ တတ္ထ ပါကဋံ ဟောတိ၊ မဟာဒီပံ ဇာလေတွာ ဌိတဿ ရူပဂတံ ဝိယ ပညာယတိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ အတ္ထတော စ ကာရဏတော စ ပညာယ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ.

အာဘိစေတသိကာနန္တိ အဘိစေတောတိ အဘိက္ကန္တံ ဝိသုဒ္ဓံ စိတ္တံ ဝုစ္စတိ၊ အဓိစိတ္တံ ဝါ၊ အဘိစေတသိ ဇာတာနိ အာဘိစေတသိကာနိ၊ အဘိစေတောသန္နိဿိတာနီတိ ဝါ အာဘိစေတသိကာနိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ သုခဝိဟာရာနံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ပစ္စက္ခော အတ္တဘာဝေါ ဝုစ္စတိ၊ တတ္ထ သုခဝိဟာရဘူတာနန္တိ အတ္ထော. ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနမေတံ အဓိဝစနံ. တာနိ ဟိ အပ္ပေတွာ နိသိန္နာ ဈာယိနော ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ အသံကိလိဋ္ဌနေက္ခမ္မသုခံ ဝိန္ဒန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနီ’’တိ ဝုစ္စတိ. နိကာမလာဘီတိ နိကာမေန လာဘီ၊ အတ္တနော ဣစ္ဆာဝသေန လာဘီ၊ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အကိစ္ဆလာဘီတိ သုခေနေဝ ပစ္စနီကဓမ္မေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ သမာပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အကသိရလာဘီတိ အကသိရာနံ လာဘီ ဝိပုလာနံ၊ ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဝုဋ္ဌာတုံ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧကစ္စော ဟိ လာဘီယေဝ ဟောတိ၊ န ပန ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သက္ကောတိ သမာပဇ္ဇိတုံ. ဧကစ္စော သက္ကောတိ တထာသမာပဇ္ဇိတုံ၊ ပါရိပန္ထိကေ စ ပန ကိစ္ဆေန ဝိက္ခမ္ဘေတိ. ဧကစ္စော တထာ စ သမာပဇ္ဇတိ၊ ပါရိပန္ထိကေ စ အကိစ္ဆေနေဝ ဝိက္ခမ္ဘေတိ၊ န သက္ကောတိ နာဠိကယန္တံ ဝိယ ယထာပရိစ္ဆေဒေယေဝ ဝုဋ္ဌာတုံ. ယဿ ပန အယံ တိဝိဓာပိ သမ္ပဒါ အတ္ထိ၊ သော ‘‘အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ ဝုစ္စတိ. အာသဝါနံ ခယာတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. ဧဝမိဓ သီလမ္ပိ ဗာဟုသစ္စမ္ပိ ခီဏာသဝဿေဝ သီလံ ဗာဟုသစ္စဉ္စ၊ ဈာနာနိပိ ခီဏာသဝဿေဝ ဝဠဉ္ဇနကဇ္ဈာနာနိ ကထိတာနိ. ‘‘အာသဝါနံ ခယာ’’တိအာဒီဟိ ပန အရဟတ္တံ ကထိတံ. ဖလေန စေတ္ထ မဂ္ဂကိစ္စံ ပကာသိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဥဒ္ဓတေနာတိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတေန. သမ္ဖန္တိ ပလာပကထံ. အသမာဟိတသင်္ကပ္ပေါတိ အဋ္ဌပိတသင်္ကပ္ပေါ. မဂေါတိ မဂသဒိသော. အာရာတိ ဒူရေ. ထာဝရေယျမှာတိ ထာဝရဘာဝတော. ပါပဒိဋ္ဌီတိ လာမကဒိဋ္ဌိ. အနာဒရောတိ အာဒရရဟိတော. သုတဝါတိ သုတေန ဥပဂတော. ပဋိဘာနဝါတိ ဒုဝိဓေန ပဋိဘာနေန သမန္နာဂတော. ပညာယတ္ထံ ဝိပဿတီတိ သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ စတုန္နံ သစ္စာနံ အတ္ထံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပဿတိ. ပါရဂူ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ခန္ဓာဒိဓမ္မာနံ ပါရံ ဂတော၊ အဘိညာပါရဂူ၊ ပရိညာပါရဂူ၊ ပဟာနပါရဂူ၊ ဘာဝနာပါရဂူ၊ သစ္ဆိကိရိယာပါရဂူ၊ သမာပတ္တိပါရဂူတိ ဧဝံ ဆဗ္ဗိဓေန ပါရဂမနေန သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပါရံ ပရိယောသာနံ ဂတော. အခိလောတိ ရာဂခိလာဒိဝိရဟိတော. ပဋိဘာနဝါတိ ဒုဝိဓေနေဝ ပဋိဘာနေန သမန္နာဂတော. ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီတိ သကလဗြဟ္မစရိယော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

၃. လောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃. တတိယေ လောကောတိ ဒုက္ခသစ္စံ. အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဉာတော ပစ္စက္ခော ကတော. လောကသ္မာတိ ဒုက္ခသစ္စတော. ပဟီနောတိ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန ပဟီနော. တထာဂတဿ ဘာဝိတာတိ တထာဂတေန ဘာဝိတာ.

ဧဝံ ဧတ္တကေန ဌာနေန စတူဟိ သစ္စေဟိ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝံ ကထေတွာ ဣဒါနိ တထာဂတဘာဝံ ကထေတုံ ယံ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌန္တိ ရူပါယတနံ. သုတန္တိ သဒ္ဒါယတနံ. မုတန္တိ ပတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ. ဝိညာတန္တိ သုခဒုက္ခာဒိ ဓမ္မာရမ္မဏံ. ပတ္တန္တိ ပရိယေသိတွာ ဝါ အပရိယေသိတွာ ဝါ ပတ္တံ. ပရိယေသိတန္တိ ပတ္တံ ဝါ အပ္ပတ္တံ ဝါ ပရိယေသိတံ. အနုဝိစရိတံ မနသာတိ စိတ္တေန အနုသဉ္စရိတံ.

တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ဣမိနာ ဧတံ ဒဿေတိ – ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ နီလံ ပီတကန္တိအာဒိ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ရူပါရမ္မဏံ ဒိသွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ. တထာ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ ဘေရိသဒ္ဒေါ မုဒိင်္ဂသဒ္ဒေါတိအာဒိ သဒ္ဒါရမ္မဏံ သောတဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ မူလဂန္ဓော တစဂန္ဓောတိအာဒိ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ဃာနဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ မူလရသော ခန္ဓရသောတိအာဒိ ရသာရမ္မဏံ ဇိဝှါဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ ကက္ခဠံ မုဒုကန္တိအာဒိ ပထဝီဓာတုတေဇောဓာတုဝါယောဓာတုဘေဒံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ကာယဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဖုသိတွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ. တထာ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ သုခဒုက္ခာဒိဘေဒံ ဓမ္မာရမ္မဏံ မနောဒွါရဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝိဇာနိတွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ. ယဉှိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေသံ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ၊ တတ္ထ တထာဂတေန အဒိဋ္ဌံ ဝါ အသုတံ ဝါ အမုတံ ဝါ အဝိညာတံ ဝါ နတ္ထိ၊ ဣမဿ ပန မဟာဇနဿ ပရိယေသိတွာ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ အပရိယေသိတွာ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ ပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ အပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ သဗ္ဗမ္ပိ တထာဂတဿ အပ္ပတ္တံ နာမ နတ္ထိ ဉာဏေန အသစ္ဆိကတံ.

တသ္မာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတီတိ ယံ ယထာ လောကေန ဂတံ၊ တဿ တထေဝ ဂတတ္တာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘အဘိသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ဂတသဒ္ဒေန ဧကတ္ထံ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု တထာဂတောတိ နိဂမဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တဿ ယုတ္တိ ဧကပုဂ္ဂလဝဏ္ဏနာယံ တထာဂတသဒ္ဒဝိတ္ထာရေ ဝုတ္တာယေဝ. အပိစေတ္ထ အညဒတ္ထူတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော. ဒက္ခတီတိ ဒသော. ဝသံ ဝတ္တေတီတိ ဝသဝတ္တီ.

သဗ္ဗံ လောကံ အဘိညာတိ တေဓာတုကံ လောကသန္နိဝါသံ ဇာနိတွာ. သဗ္ဗံ လောကေ ယထာတထန္တိ တသ္မိံ တေဓာတုကလောကသန္နိဝါသေ ယံကိဉ္စိ နေယျံ၊ သဗ္ဗံ တံ ယထာတထံ အဝိပရီတံ ဇာနိတွာ. ဝိသံယုတ္တောတိ စတုန္နံ ယောဂါနံ ပဟာနေန ဝိသံယုတ္တော. အနူပယောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဥပယေဟိ ဝိရဟိတော. သဗ္ဗာဘိဘူတိ ရူပါဒီနိ သဗ္ဗာရမ္မဏာနိ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော. ဓီရောတိ ဓိတိသမ္ပန္နော. သဗ္ဗဂန္ထပ္ပမောစနောတိ သဗ္ဗေ စတ္တာရောပိ ဂန္ထေ မောစေတွာ ဌိတော. ဖုဋ္ဌဿာတိ ဖုဋ္ဌာ အဿ. ဣဒဉ္စ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ. ပရမာ သန္တီတိ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ တေန ဉာဏဖုသနေန ဖုဋ္ဌံ. တေနေဝါဟ – နိဗ္ဗာနံ အကုတောဘယန္တိ. အထ ဝါ ပရမာသန္တီတိ ဥတ္တမာ သန္တိ. ကတရာ သာတိ? နိဗ္ဗာနံ. ယသ္မာ ပန နိဗ္ဗာနေ ကုတောစိ ဘယံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ တံ အကုတောဘယန္တိ ဝုစ္စတိ. ဝိမုတ္တော ဥပဓိသင်္ခယေတိ ဥပဓိသင်္ခယသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ တဒါရမ္မဏာယ ဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တော. သီဟော အနုတ္တရောတိ ပရိဿယာနံ သဟနဋ္ဌေန ကိလေသာနဉ္စ ဟိံသနဋ္ဌေန တထာဂတော အနုတ္တရော သီဟော နာမ. ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌံ. ဣတီတိ ဧဝံ တထာဂတဿ ဂုဏေ ဇာနိတွာ. သင်္ဂမ္မာတိ သမာဂန္တွာ. တံ နမဿန္တီတိ တံ တထာဂတံ တေ သရဏံ ဂတာ နမဿန္တိ. ဣဒါနိ ယံ ဝဒန္တာ တေ နမဿန္တိ၊ တံ ဒဿေတုံ ဒန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

၄. ကာဠကာရာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄. စတုတ္ထံ အတ္ထုပ္ပတ္တိယံ နိက္ခိတ္တံ. ကတရာယ အတ္ထုပ္ပတ္တိယန္တိ? ဒသဗလဂုဏကထာယ. အနာထပိဏ္ဍိကဿ ကိရ ဓီတာ စူဠသုဘဒ္ဒါ ‘‘သာကေတနဂရေ ကာဠကသေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဂေဟံ ဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အဟံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကကုလံ ဂစ္ဆာမိ. သစေ တတ္ထ သက္ကာရံ လဘိဿာမိ၊ ဧကသ္မိံ ပုရိသေ ပေသိယမာနေ ပပဉ္စော ဘဝိဿတိ၊ မံ အာဝဇ္ဇေယျာထ ဘဂဝါ’’တိ ပဋိညံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ. သေဋ္ဌိ ‘‘သုဏိသာ မေ အာဂတာ’’တိ မင်္ဂလံ ကရောန္တောဝ ဗဟုံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ပဋိယာဒေတွာ ပဉ္စ အစေလကသတာနိ နိမန္တေသိ. သော တေသု နိသိန္နေသု ‘‘ဓီတာ မေ အာဂန္တွာ အရဟန္တေ ဝန္ဒတူ’’တိ စူဠသုဘဒ္ဒါယ ပေသေသိ. အာဂတဖလာ အရိယသာဝိကာ အရဟန္တေတိ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ ‘‘လာဘာ ဝတ မေ’’တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂတာ တေ နိဿိရိကဒဿနေ အစေလကေ ဒိသွာဝ ‘‘သမဏာ နာမ န ဧဝရူပါ ဟောန္တိ၊ တာတ၊ ယေသံ နေဝ အဇ္ဈတ္တံ ဟိရီ၊ န ဗဟိဒ္ဓါ ဩတ္တပ္ပံ အတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ‘‘န ဣမေ သမဏာ၊ ဓီဓီ’’တိ ခေဠံ ပါတေတွာ နိဝတ္တိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတာ.

တတော အစေလကာ ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ ကုတော တေ ဧဝရူပါ ကာလကဏ္ဏီ လဒ္ဓါ၊ ကိံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အညာ ဒါရိကာ နတ္ထီ’’တိ သေဋ္ဌိံ ပရိဘာသိံသု. သော ‘‘အာစရိယာ ဇာနိတွာ ဝါ ကတံ ဟောတု အဇာနိတွာ ဝါ၊ အဟမေတ္ထ ဇာနိဿာမီ’’တိ အစေလကေ ဥယျောဇေတွာ သုဘဒ္ဒါယ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အမ္မ၊ ကသ္မာ ဧဝရူပံ အကာသိ၊ ကသ္မာ အရဟန္တေ လဇ္ဇာပေသီ’’တိ အာဟ. တာတ၊ အရဟန္တာ နာမ ဧဝရူပါ န ဟောန္တီတိ. အထ နံ သော အာဟ –

‘‘ကီဒိသာ သမဏာ တုယှံ၊ ဗာဠှံ ခေါ နေ ပသံသသိ၊

ကိံသီလာ ကိံသမာစာရာ၊ တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတာ’’တိ.

သာ အာဟ –

‘‘သန္တိန္ဒြိယာ သန္တမနာ၊ သန္တတေဇာ ဂုဏမဂ္ဂသဏ္ဌိတာ၊

ဩက္ခိတ္တစက္ခူ မိတဘာဏီ၊ တာဒိသာ သမဏာ မမ.

‘‘ဝသန္တိ ဝနမောဂယှ၊ နာဂေါ ဆေတွာဝ ဗန္ဓနံ၊

ဧကကိယာ အဒုတိယာ၊ တာဒိသာ သမဏာ မမာ’’တိ.

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ သေဋ္ဌိဿ ပုရေ ဌတွာ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏံ ကထေသိ. သေဋ္ဌိ တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ယဒိ ဧဝံ၊ တဝ သမဏေ အာနေတွာ မင်္ဂလံ ကရောမာ’’တိ. သာ ပုစ္ဆိ ‘‘ကဒါ ကရိဿထ၊ တာတာ’’တိ. သေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘ကတိပါဟစ္စယေနာတိ ဝုတ္တေ ပေသေတွာ ပက္ကောသာပေယျာ’’တိ. အထ နံ ‘‘သွေ အမ္မာ’’တိ အာဟ. သာ သာယနှသမယေ ဥပရိပါသာဒံ အာရုယှ မဟန္တံ ပုပ္ဖသမုဂ္ဂံ ဂဟေတွာ သတ္ထု ဂုဏေ အနုဿရိတွာ အဋ္ဌ ပုပ္ဖမုဋ္ဌိယော ဒသဗလဿ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ နမဿမာနာ အဋ္ဌာသိ. ဧဝဉ္စ အဝစ – ‘‘ဘဂဝါ သွေ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ. တာနိ ပုပ္ဖါနိ ဂန္တွာ ဒသဗလဿ မတ္ထကေ ဝိတာနံ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု. သတ္ထာ အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ကာရဏံ အဒ္ဒသ. ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ အနာထပိဏ္ဍိကမဟာသေဋ္ဌိ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘သွေ၊ ဘန္တေ၊ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ မမ ဂေဟေ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. စူဠသုဘဒ္ဒါယ နိမန္တိတမှ သေဋ္ဌီတိ. န၊ ဘန္တေ၊ ကဉ္စိ အာဂတံ ပဿာမာတိ. အာမ၊ သေဋ္ဌိ၊ သဒ္ဓါ ပန ဥပါသိကာ ဒူရေ ယောဇနသတမတ္ထကေပိ ယောဇနသဟဿမတ္ထကေပိ ဌိတာ ဟိမဝန္တော ဝိယ ပညာယတီတိ ဝတွာ –

‘‘ဒူရေ သန္တော ပကာသေန္တိ၊ ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော၊

အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ၊ ရတ္တိံ ခိတ္တာ ယထာ သရာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၀၄) –

ဣမံ ဂါထမာဟ. အနာထပိဏ္ဍိကော ‘‘ဘန္တေ၊ မမ၊ ဓီတု သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ.

သတ္ထာ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘အဟံ၊ အာနန္ဒ၊ သာကေတံ ဂမိဿာမိ၊ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ သလာကံ ဒေဟိ. ဒဒန္တော စ ဆဠဘိညာနံယေဝ ဒဒေယျာသီ’’တိ. ထေရော တထာ အကာသိ. စူဠသုဘဒ္ဒါ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ စိန္တေသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ ဗဟုကိစ္စာ ဗဟုကရဏီယာ၊ မံ သလ္လက္ခေယျ ဝါ န ဝါ၊ ကိံ နု ခေါ ကရိဿာမီ’’တိ. တသ္မိံ ခဏေ ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ စူဠသုဘဒ္ဒါယ ကထေသိ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ မာ ခေါ တွံ ဝိမနာ အဟောသိ၊ မာ ဒုမ္မနာ. အဓိဝုတ္ထံ တေ ဘဂဝတာ သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ. သာ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌာ ဒါနမေဝ သံဝိဒဟိ. သက္ကောပိ ခေါ ဒေဝရာဇာ ဝိဿကမ္မံ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတ၊ ဒသဗလော စူဠသုဘဒ္ဒါယ သန္တိကံ သာကေတနဂရံ ဂစ္ဆိဿတိ၊ ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ မာပေဟီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ. သတ္ထာ ပဉ္စဟိ ဆဠဘိညသတေဟိ ပရိဝုတော ကူဋာဂါရယာနေန မဏိဝဏ္ဏံ အာကာသံ ဝိလိခန္တော ဝိယ သာကေတနဂရံ အဂမာသိ.

သုဘဒ္ဒါ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ သသုရပက္ခော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော၊ သာဓု တေသံ အနုစ္ဆဝိကဓမ္မံ ကထေထာ’’တိ. သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ကာဠကသေဋ္ဌိ သောတာပန္နော ဟုတွာ အတ္တနော ဥယျာနံ ဒသဗလဿ အဒါသိ. အစေလကာ ‘‘အမှာကံ ပဌမံ ဒိန္န’’န္တိ နိက္ခမိတုံ န ဣစ္ဆန္တိ. ‘‘ဂစ္ဆထ နီဟရိတဗ္ဗနိယာမေန တေ နီဟရထာ’’တိ သဗ္ဗေ နီဟရာပေတွာ တတ္ထေဝ သတ္ထု ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဗြဟ္မဒေယျံ ကတွာ ဥဒကံ ပါတေသိ. သော ကာဠကေန ကာရိတတာယ ကာဠကာရာမော နာမ ဇာတော. ဘဂဝါ တသ္မိံ သမယေ တတ္ထ ဝိဟရတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သာကေတေ ဝိဟရတိ ကာဠကာရာမေ’’တိ.

ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ပဉ္စသတေ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ. တေ ကိရ သာကေတနဂရဝါသိနော ကုလပုတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပဋ္ဌာနသာလာယ နိသိန္နာ ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓဂုဏာ နာမ မဟန္တာ၊ ဧဝရူပံ နာမ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကံ ကာဠကသေဋ္ဌိံ ဒိဋ္ဌိတော မောစေတွာ သောတာပတ္တိဖလံ ပါပေတွာ သကလနဂရံ သတ္ထာရာ ဒေဝလောကသဒိသံ ကတ’’န္တိ ဒသဗလဿ ဂုဏံ ကထေန္တိ. သတ္ထာ တေသံ ဂုဏံ ကထေန္တာနံ စိတ္တံ ဥပပရိက္ခိတွာ – ‘‘မယိ ဂတေ မဟတီ ဒေသနာ သမုဋ္ဌိဿတိ၊ ဒေသနာပရိယောသာနေ စ ဣမေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိဿန္တိ၊ မဟာပထဝီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ကမ္ပိဿတီ’’တိ ဓမ္မသဘံ ဂန္တွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော တေ ဘိက္ခူ အာဒိံ ကတွာ ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒေဝကဿ လောကဿာတိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ဧဝမိဒံ သုတ္တံ ဂုဏကထာယ နိက္ခိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ‘‘တမဟံ ဇာနာမီ’’တိ ပဒပရိယောသာနေ မဟာပထဝီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ အကမ္ပိတ္ထ. အဗ္ဘညာသိန္တိ အဘိအညာသိံ၊ ဇာနိန္တိ အတ္ထော. ဝိဒိတန္တိ ပါကဋံ ကတွာ ဉာတံ. ဣမိနာ ဧတံ ဒဿေတိ – အညေ ဇာနန္တိယေဝ၊ မယာ ပန ပါကဋံ ကတွာ ဝိဒိတန္တိ. ဣမေဟိ တီဟိ ပဒေဟိ သဗ္ဗညုတဘူမိ နာမ ကထိတာ. တံ တထာဂတော န ဥပဋ္ဌာသီတိ တံ ဆဒွါရိကံ အာရမ္မဏံ တထာဂတော တဏှာယ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ န ဥပဋ္ဌာသိ န ဥပဂဉ္ဆိ. အယဉှိ ပဿတိ ဘဂဝါ စက္ခုနာ ရူပံ၊ ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ၊ သုဝိမုတ္တစိတ္တော သော ဘဂဝါ. သုဏာတိ ဘဂဝါ သောတေန သဒ္ဒံ. ဃာယတိ ဘဂဝါ ဃာနေန ဂန္ဓံ. သာယတိ ဘဂဝါ ဇိဝှါယ ရသံ. ဖုသတိ ဘဂဝါ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိဇာနာတိ ဘဂဝါ မနသာ ဓမ္မံ၊ ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ၊ သုဝိမုတ္တစိတ္တော သော ဘဂဝါ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တံ တထာဂတော န ဥပဋ္ဌာသီ’’တိ. ဣမိနာ ပဒေန ခီဏာသဝဘူမိ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တံ မမဿ မုသာတိ တံ မေ ဝစနံ မုသာဝါဒေါ နာမ ဘဝေယျ. တံ ပဿ တာဒိသမေဝါတိ တမ္ပိ မုသာဝါဒေါ ဘဝေယျ. တံ မမဿ ကလီတိ တံ ဝစနံ မယှံ ဒေါသော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ သစ္စဘူမိ နာမ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဒဋ္ဌာ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဒိသွာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒိဋ္ဌံ န မညတီတိ တံ ဒိဋ္ဌံ ရူပါယတနံ ‘‘အဟံ မဟာဇနေန ဒိဋ္ဌမေဝ ပဿာမီ’’တိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌီဟိ န မညတိ. အဒိဋ္ဌံ န မညတီတိ ‘‘အဟံ မဟာဇနေန အဒိဋ္ဌမေဝ ဧတံ ပဿာမီ’’တိ ဧဝမ္ပိ တဏှာဒီဟိ မညနာဟိ န မညတိ. ဒဋ္ဌဗ္ဗံ န မညတီတိ ‘‘မဟာဇနေန ဒိဋ္ဌံ ပဿာမီ’’တိ ဧဝမ္ပိ တာဟိ မညနာဟိ န မညတိ. ဒဋ္ဌဗ္ဗဉှိ အဒိဋ္ဌမ္ပိ ဟောတိယေဝ. ဧဝရူပါနိ ဟိ ဝစနာနိ တီသုပိ ကာလေသု လဗ္ဘန္တိ၊ တေနဿ အတ္ထော ဝုတ္တော. ဒဋ္ဌာရံ န မညတီတိ ပဿိတာရံ ဧကသတ္တံ နာမ တာဟိ မညနာဟိ န မညတီတိ အတ္ထော. သေသဋ္ဌာနေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိနာ ဧတ္တကေန ဌာနေန သုညတာဘူမိ နာမ ကထိတာ.

ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ. တာဒီယေဝ တာဒီတိ တာဒိတာ နာမ ဧကသဒိသတာ. တထာဂတော စ ယာဒိသော လာဘာဒီသု၊ တာဒိသောဝ အလာဘာဒီသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘လာဘေပိ တာဒီ၊ အလာဘေပိ တာဒီ. ယသေပိ တာဒီ၊ အယသေပိ တာဒီ. နိန္ဒာယပိ တာဒီ၊ ပသံသာယပိ တာဒီ. သုခေပိ တာဒီ၊ ဒုက္ခေပိ တာဒီ’’တိ (မဟာနိ. ၃၈၊ ၁၉၂). ဣမာယ တာဒိတာယ တာဒီ. တမှာ စ ပန တာဒိမှာတိ တတော တထာဂတတာဒိတော အညော ဥတ္တရိတရော ဝါ ပဏီတတရော ဝါ တာဒီ နတ္ထီတိ ဧတ္တာဝတာ တာဒိဘူမိ နာမ ကထိတာ. ဣမာဟိ ပဉ္စဘူမီဟိ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေန္တဿ ပဉ္စသုပိ ဌာနေသု မဟာပထဝီ သက္ခိဘာဝေန အကမ္ပိတ္ထ. ဒေသနာပရိယောသာနေ တေ ပဉ္စသတေ အဓုနာပဗ္ဗဇိတေ ကုလပုတ္တေ အာဒိံ ကတွာ တံ ဌာနံ ပတ္တာနံ ဒေဝမနုဿာနံ စတုရာသီတိ ပါဏသဟဿာနိ အမတပါနံ ပိဝိံသု.

ဘဂဝါပိ သုတ္တံ နိဋ္ဌာပေတွာ ဂါထာဟိ ကူဋံ ဂဏှန္တော ယံကိဉ္စီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဇ္ဈောသိတံ သစ္စမုတံ ပရေသန္တိ ပရေသံ သဒ္ဓါယ ပရပတ္တိယာယနာယ သစ္စမုတန္တိ မညိတွာ အဇ္ဈောသိတံ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဂဟိတံ. သယသံဝုတေသူတိ သယမေဝ သံဝရိတွာ ပိယာယိတွာ ဂဟိတဂဟဏေသု၊ ဒိဋ္ဌိဂတိကေသူတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ဟိ သယံ သံဝုတာတိ ဝုစ္စန္တိ. သစ္စံ မုသာ ဝါပိ ပရံ ဒဟေယျာတိ တေသု သယံ သံဝုတသင်္ခါတေသု ဒိဋ္ဌိဂတိကေသု တထာဂတော တာဒီ တေသံ ဧကမ္ပိ ဝစနံ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဧဝံ သစ္စံ မုသာ ဝါပိ ပရံ ဥတ္တမံ ကတွာ န ဩဒဟေယျ၊ န သဒ္ဒဟေယျ၊ န ပတ္တိယာယေယျ. ဧတဉ္စ သလ္လန္တိ ဧတံ ဒိဋ္ဌိသလ္လံ. ပဋိကစ္စ ဒိသွာတိ ပုရေတရံ ဗောဓိမူလေယေဝ ဒိသွာ. ဝိသတ္တာတိ လဂ္ဂါ လဂိတာ ပလိဗုဒ္ဓါ. ဇာနာမိ ပဿာမိ တထေဝ ဧတန္တိ ယထာယံ ပဇာ အဇ္ဈောသိတာ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဝိသတ္တာ လဂ္ဂါ လဂိတာ၊ ဧဝံ အဟမ္ပိ ဇာနာမိ ပဿာမိ. တထာ ဧဝံ ယထာ ဧတာယ ပဇာယ ဂဟိတန္တိ ဧဝံ အဇ္ဈောသိတံ နတ္ထိ တထာဂတာနန္တိ အတ္ထော.

၅. ဗြဟ္မစရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅. ပဉ္စမေ ဇနကုဟနတ္ထန္တိ တီဟိ ကုဟနဝတ္ထူဟိ ဇနဿ ကုဟနတ္ထာယ. န ဇနလပနတ္ထန္တိ န ဇနဿ ဥပလာပနတ္ထံ. န လာဘသက္ကာရသိလောကာနိသံသတ္ထန္တိ န စီဝရာဒိထုတိဝစနတ္ထံ. န ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသတ္ထန္တိ န တေန တေန ကာရဏေန ကတဝါဒါနိသံသတ္ထံ၊ န ဝါဒဿ ပမောက္ခာနိသံသတ္ထံ. န ဣတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ န ‘‘ဧဝံ ကိရ ဧသ ဘိက္ခု၊ ဧဝံ ကိရ ဧသ ဘိက္ခူ’’တိ ဇနဿ ဇာနနတ္ထာယ. သံဝရတ္ထန္တိ ပဉ္စဟိ သံဝရေဟိ သံဝရဏတ္ထာယ. ပဟာနတ္ထန္တိ တီဟိ ပဟာနေဟိ ပဇဟနတ္ထာယ. ဝိရာဂတ္ထန္တိ ရာဂါဒီနံ ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ. နိရောဓတ္ထန္တိ တေသံယေဝ နိရုဇ္ဈနတ္ထာယ. အနီတိဟန္တိ ဣတိဟပရိဝဇ္ဇိတံ၊ အပရပတ္တိယန္တိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမိနန္တိ နိဗ္ဗာနဿ အန္တောဂါမိနံ. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉှိ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ နိဗ္ဗာနဿ အန္တောယေဝ ဝတ္တတိ ပဝတ္တတိ. ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ ဒုဝိဓမ္ပိ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထေတွာ ဂါထာသု ဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

၆. ကုဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆. ဆဋ္ဌေ ကုဟာတိ ကုဟကာ. ထဒ္ဓါတိ ကောဓေန စ မာနေန စ ထဒ္ဓါ. လပါတိ ဥပလာပကာ. သိင်္ဂီတိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သိင်္ဂံ၊ ယံ သိင်္ဂံ သိင်္ဂါရတာ စာတုရတာ စာတုရိယံ ပရိက္ခတ္တတာ ပါရိက္ခတ္တိယ’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၅၂) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ သိင်္ဂသဒိသေဟိ ပါကဋကိလေသေဟိ သမန္နာဂတာ. ဥန္နဠာတိ ဥဂ္ဂတနဠာ တုစ္ဆမာနံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတာ. အသမာဟိတာတိ စိတ္တေကဂ္ဂမတ္တဿာပိ အလာဘိနော. န မေ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ မာမကာတိ တေ မယှံ ဘိက္ခူ မမ သန္တကာ န ဟောန္တိ. ‘‘တေ မယှ’’န္တိ ဣဒံ ပန သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဝုတ္တံ. တေ ခေါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ မာမကာတိ ဣဓာပိ မေတိ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဝဒတိ၊ သမ္မာပဋိပန္နတ္တာ ပန ‘‘မာမကာ’’တိ အာဟ. ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တီတိ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဝဍ္ဎနတော ဝုဒ္ဓိံ၊ နိစ္စလဘာဝေန ဝိရူဠှိံ၊ သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋတာယ ဝေပုလ္လံ ပါပုဏန္တိ. တေ ပနေတေ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဝိရုဟန္တိ၊ အရဟတ္တဖလံ ပတ္တေ ဝိရူဠှာ နာမ ဟောန္တိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

၇. သန္တုဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၇. သတ္တမေ အပ္ပါနီတိ ပရိတ္တာနိ. သုလဘာနီတိ သုခေန လဒ္ဓဗ္ဗာနိ၊ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သက္ကာ ဟောန္တိ လဘိတုံ. အနဝဇ္ဇာနီတိ နိဒ္ဒေါသာနိ. ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနန္တိ ဇင်္ဃာပိဏ္ဍိယဗလေန စရိတွာ အာလောပမတ္တံ လဒ္ဓံ ဘောဇနံ. ပူတိမုတ္တန္တိ ယံကိဉ္စိ မုတ္တံ. ယထာ ဟိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောပိ ကာယော ပူတိကာယောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ အဘိနဝမ္ပိ မုတ္တံ ပူတိမုတ္တမေဝ.

ဝိဃာတောတိ ဝိဂတဃာတော၊ စိတ္တဿ ဒုက္ခံ န ဟောတီတိ အတ္ထော. ဒိသာ နပ္ပဋိဟညတီတိ ယဿ ဟိ ‘‘အသုကဋ္ဌာနံ နာမ ဂတော စီဝရာဒီနိ လဘိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ဒိသာ ပဋိဟညတိ နာမ. ယဿ ဧဝံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ နပ္ပဋိဟညတိ နာမ. ဓမ္မာတိ ပဋိပတ္တိဓမ္မာ. သာမညဿာနုလောမိကာတိ သမဏဓမ္မဿ အနုလောမာ. အဓိဂ္ဂဟိတာတိ သဗ္ဗေတေ တုဋ္ဌစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော အဓိဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တိ အန္တောဂတာ န ပရိဗာဟိရာတိ.

၈. အရိယဝံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၈. အဋ္ဌမဿ အဇ္ဈာသယိကော နိက္ခေပေါ. ဣမံ ကိရ မဟာအရိယဝံသသုတ္တန္တံ ဘဂဝါ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ဓမ္မသဘာယံ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော အတ္တနောပိ ပရပုဂ္ဂလာနမ္ပိ အဇ္ဈာသယဝသေန ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာနိ စတ္တာလီသ ဘိက္ခုသဟဿာနိ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ အာမန္တေတွာ စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယဝံသာတိ အာရဘိ. တတ္ထ အရိယဝံသာတိ အရိယာနံ ဝံသာ. ယထာ ဟိ ခတ္တိယဝံသော ဗြာဟ္မဏဝံသော ဝေဿဝံသော သုဒ္ဒဝံသော သမဏဝံသော ကုလဝံသော ရာဇဝံသော၊ ဧဝံ အယမ္ပိ အဋ္ဌမော အရိယဝံသော အရိယတန္တိ အရိယပဝေဏီ နာမ ဟောတိ. သော ခေါ ပနာယံ အရိယဝံသော ဣမေသံ ဝံသာနံ မူလဂန္ဓာဒီနံ ကာဠာနုသာရိဂန္ဓာဒယော ဝိယ အဂ္ဂမက္ခာယတိ.

ကေ ပန တေ အရိယာ၊ ယေသံ ဧတေ ဝံသာတိ? အရိယာ ဝုစ္စန္တိ ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ တထာဂတသာဝကာ စ၊ ဧတေသံ အရိယာနံ ဝံသာတိ အရိယဝံသာ. ဣတော ပုဗ္ဗေ ဟိ သတသဟဿကပ္ပါဓိကာနံ စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ တဏှင်္ကရော၊ မေဓင်္ကရော၊ သရဏင်္ကရော၊ ဒီပင်္ကရောတိ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပန္နာ၊ တေ အရိယာ၊ တေသံ အရိယာနံ ဝံသာတိ အရိယဝံသာ. တေသံ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိနိဗ္ဗာနတော အပရဘာဂေ အသင်္ချေယျံ အတိက္ကမိတွာ ကောဏ္ဍညော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော။ပေ။ ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ ကကုသန္ဓော၊ ကောဏာဂမနော၊ ကဿပေါ၊ အမှာကံ ဘဂဝါ ဂေါတမောတိ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပန္နာ၊ တေသံ အရိယာနံ ဝံသာတိ အရိယဝံသာ. အပိစ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓ-ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ အရိယာနံ ဝံသာတိ အရိယဝံသာ.

တေ ခေါ ပနေတေ အဂ္ဂညာ အဂ္ဂါတိ ဇာနိတဗ္ဗာ၊ ရတ္တညာ ဒီဃရတ္တံ ပဝတ္တာတိ ဇာနိတဗ္ဗာ၊ ဝံသညာ ဝံသာတိ ဇာနိတဗ္ဗာ. ပေါရာဏာ န အဓုနုပ္ပတ္တိကာ. အသံကိဏ္ဏာ အဝိကိဏ္ဏာ အနပနီတာ. အသံကိဏ္ဏပုဗ္ဗာ အတီတဗုဒ္ဓေဟိပိ န သံကိဏ္ဏပုဗ္ဗာ၊ ‘‘ကိ ဣမေဟီ’’တိ န အပနီတပုဗ္ဗာ. န သံကီယန္တီတိ ဣဒါနိပိ န အပနီယန္တိ. န သံကီယိဿန္တီတိ အနာဂတဗုဒ္ဓေဟိပိ န အပနီယိဿန္တိ. ယေ လောကေ ဝိညူ သမဏဗြာဟ္မဏာ၊ တေဟိ အပ္ပဋိကုဋ္ဌာ၊ သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟိ အနိန္ဒိတာ အဂရဟိတာ.

သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ ပစ္စယသန္တောသဝသေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ. ဣတရီတရေနာတိ န ထူလသုခုမလူခပဏီတထိရဇိဏ္ဏာနံ ယေန ကေနစိ၊ အထ ခေါ ယထာလဒ္ဓါဒီနံ ဣတရီတရေန ယေန ကေနစိ သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ အတ္ထော. စီဝရသ္မိဉှိ တယော သန္တောသာ ယထာလာဘသန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောတိ. ပိဏ္ဍပါတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တေသံ ဝိတ္ထာရကထာ ‘‘သန္တုဋ္ဌဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ ဣမေ တယော သန္တောသေ သန္ဓာယ ‘‘သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန စီဝရေန၊ ယထာလဒ္ဓါဒီသု ယေန ကေနစိ စီဝရေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဧတ္ထ စ စီဝရံ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ စီဝရက္ခေတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ ပံသုကူလံ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ စီဝရသန္တောသော ဇာနိတဗ္ဗော၊ စီဝရပ္ပဋိသံယုတ္တာနိ ဓုတင်္ဂါနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ စီဝရံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ခေါမာဒီနိ ဆ စီဝရာနိ ဒုကူလာဒီနိ ဆ အနုလောမစီဝရာနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ. ဣမာနိ ဒွါဒသ ကပ္ပိယစီဝရာနိ. ကုသစီရံ၊ ဝါကစီရံ၊ ဖလကစီရံ၊ ကေသကမ္ဗလံ၊ ဝါဠကမ္ဗလံ၊ ပေါတ္ထကော၊ စမ္မံ၊ ဥလူကပက္ခံ၊ ရုက္ခဒုဿံ၊ လတာဒုဿံ၊ ဧရကဒုဿံ၊ ကဒလိဒုဿံ၊ ဝေဠုဒုဿန္တိ ဧဝမာဒီနိ ပန အကပ္ပိယစီဝရာနိ.

စီဝရက္ခေတ္တန္တိ ‘‘သင်္ဃတော ဝါ ဂဏတော ဝါ ဉာတိတော ဝါ မိတ္တတော ဝါ အတ္တနော ဝါ ဓနေန၊ ပံသုကူလံ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဆ ခေတ္တာနိ၊ အဋ္ဌန္နဉ္စ မာတိကာနံ ဝသေန အဋ္ဌ ခေတ္တာနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ.

ပံသုကူလန္တိ သောသာနိကံ၊ ပါပဏိကံ၊ ရထိယံ၊ သင်္ကာရကူဋကံ၊ သောတ္ထိယံ၊ သိနာနံ၊ တိတ္ထံ၊ ဂတပစ္စာဂတံ၊ အဂ္ဂိဒဍ္ဎံ၊ ဂေါခါယိတံ၊ ဥပစိကခါယိတံ၊ ဥန္ဒူရခါယိတံ၊ အန္တစ္ဆိန္နံ၊ ဒသစ္ဆိန္နံ၊ ဓဇာဟဋံ၊ ထူပံ၊ သမဏစီဝရံ၊ သာမုဒ္ဒိယံ၊ အာဘိသေကိယံ၊ ပန္ထိကံ၊ ဝါတာဟဋံ၊ ဣဒ္ဓိမယံ၊ ဒေဝဒတ္တိယန္တိ တေဝီသတိ ပံသုကူလာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧတ္ထ စ သောတ္ထိယန္တိ ဂဗ္ဘမလဟရဏံ. ဂတပစ္စာဂတန္တိ မတကသရီရံ ပါရုပိတွာ သုသာနံ နေတွာ အာနီတစီဝရံ. ဓဇာဟဋန္တိ ဓဇံ ဥဿာပေတွာ တတော အာနီတံ. ထူပန္တိ ဝမ္မိကေ ပူဇိတစီဝရံ. သာမုဒ္ဒိယန္တိ သမုဒ္ဒဝီစီဟိ ထလံ ပါပိတံ. ပန္ထိကန္တိ ပန္ထံ ဂစ္ဆန္တေဟိ စောရဘယေန ပါသာဏေဟိ ကောဋ္ဋေတွာ ပါရုတစီဝရံ. ဣဒ္ဓိမယန္တိ ဧဟိဘိက္ခုစီဝရံ. သေသံ ပါကဋမေဝါတိ.

စီဝရသန္တောသောတိ ဝီသတိ စီဝရသန္တောသာ – စီဝရေ ဝိတက္ကသန္တောသော၊ ဂမနသန္တောသော၊ ပရိယေသနသန္တောသော၊ ပဋိလာဘသန္တောသော၊ မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော၊ လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနသန္တောသော၊ ယထာလာဘသန္တောသော၊ ယထာဗလသန္တောသော၊ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော၊ ဥဒကသန္တောသော၊ ဓောဝနသန္တောသော၊ ကရဏသန္တောသော၊ ပရိမာဏသန္တောသော၊ သုတ္တသန္တောသော၊ သိဗ္ဗနသန္တောသော၊ ရဇနသန္တောသော၊ ကပ္ပသန္တောသော၊ ပရိဘောဂသန္တောသော၊ သန္နိဓိပရိဝဇ္ဇနသန္တောသော၊ ဝိဿဇ္ဇနသန္တောသောတိ.

တတ္ထ သာဒကဘိက္ခုနာ တေမာသံ နိဗဒ္ဓဝါသံ ဝသိတွာ ဧကမာသမတ္တံ ဝိတက္ကေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သော ဟိ ပဝါရေတွာ စီဝရမာသေ စီဝရံ ကရောတိ၊ ပံသုကူလိကော အဍ္ဎမာသေနေဝ ကရောတိ. ဣဒံ မာသဍ္ဎမာသမတ္တံ ဝိတက္ကနံ ဝိတက္ကသန္တောသော နာမ. ဝိတက္ကသန္တောသေန ပန သန္တုဋ္ဌေန ဘိက္ခုနာ ပါစီနခဏ္ဍရာဇိဝါသိကပံသုကူလိကတ္ထေရသဒိသေန ဘဝိတဗ္ဗံ.

ထေရော ကိရ ‘‘စေတိယပဗ္ဗတဝိဟာရေ စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ အာဂတော စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ စီဝရံ ဇိဏ္ဏံ၊ ဗဟူနံ ဝသနဋ္ဌာနေ လဘိဿာမီ’’တိ. သော မဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ သင်္ဃတ္ထေရံ ဒိသွာ ဝသနဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတွာ တတ္ထ ဝုတ္ထော ပုနဒိဝသေ စီဝရံ အာဒါယ အာဂန္တွာ ထေရံ ဝန္ဒိ. ထေရော ‘‘ကိံ၊ အာဝုသော’’တိ အာဟ. ဂါမဒွါရံ၊ ဘန္တေ၊ ဂမိဿာမီတိ. အဟမ္ပာဝုသော၊ ဂမိဿာမီတိ. သာဓု၊ ဘန္တေတိ ဂစ္ဆန္တော မဟာဗောဓိဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌတွာ ‘‘ပုညဝန္တာနံ ဝသနဋ္ဌာနေ မနာပံ လဘိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အပရိသုဒ္ဓေါ မေ ဝိတက္ကော’’တိ တတောဝ ပဋိနိဝတ္တိ. ပုနဒိဝသေ အမ္ဗင်္ဂဏသမီပတော၊ ပုနဒိဝသေ မဟာစေတိယဿ ဥတ္တရဒွါရတော တတ္ထေဝ ပဋိနိဝတ္တိတွာ စတုတ္ထဒိဝသေ ထေရဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. ထေရော ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဝိတက္ကော န ပရိသုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ စီဝရံ ဂဟေတွာ တေန သဒ္ဓိံယေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆမာနော ဂါမံ ပါဝိသိ. တဉ္စ ရတ္တိံ ဧကော မနုဿော ဥစ္စာရပလိဗုဒ္ဓေါ သာဋကေယေဝ ဝစ္စံ ကတွာ တံ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍေသိ. ပံသုကူလိကတ္ထေရော တံ နီလမက္ခိကာဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏံ ဒိသွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေသိ. မဟာထေရော ‘‘ကိံ၊ အာဝုသော၊ သင်္ကာရဋ္ဌာနဿ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှာသီ’’တိ. နာဟံ၊ ဘန္တေ၊ သင်္ကာရဋ္ဌာနဿ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှာမိ၊ မယှံ ပိတု ဒသဗလဿ ပဂ္ဂဏှာမိ၊ ပုဏ္ဏဒါသိယာ သရီရံ ပါရုပိတွာ ဆဍ္ဍိတံ ပံသုကူလံ တုမ္ဗမတ္တေ ပါဏကေ ဝိဓုနိတွာ သုသာနတော ဂဏှန္တေန ဒုက္ကရတရံ ကတံ၊ ဘန္တေတိ. မဟာထေရော ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ ဝိတက္ကော ပံသုကူလိကဿာ’’တိ စိန္တေသိ. ပံသုကူလိကတ္ထေရောပိ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဌိတော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ တီဏိ ဖလာနိ ပတ္တော တံ သာဋကံ ဂဟေတွာ စီဝရံ ကတွာ ပါရုပိတွာ ပါစီနခဏ္ဍရာဇိံ ဂန္တွာ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

စီဝရတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တဿ ပန ‘‘ကတ္ထ လဘိဿာမီ’’တိ အစိန္တေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ ဂမနံ ဂမနသန္တောသော နာမ. ပရိယေသန္တဿ ပန ယေန ဝါ တေန ဝါ သဒ္ဓိံ အပရိယေသိတွာ လဇ္ဇိံ ပေသလံ ဘိက္ခုံ ဂဟေတွာ ပရိယေသနံ ပရိယေသနသန္တောသော နာမ. ဧဝံ ပရိယေသန္တဿ အာဟရိယမာနံ စီဝရံ ဒူရတော ဒိသွာ ‘‘ဧတံ မနာပံ ဘဝိဿတိ၊ ဧတံ အမနာပ’’န္တိ ဧဝံ အဝိတက္ကေတွာ ထူလသုခုမာဒီသု ယထာလဒ္ဓေနေဝ သန္တုဿနံ ပဋိလာဘသန္တောသော နာမ. ဧဝံ လဒ္ဓံ ဂဏှန္တဿာပိ ‘‘ဧတ္တကံ ဒုပဋ္ဋဿ ဘဝိဿတိ၊ ဧတ္တကံ ဧကပဋ္ဋဿာ’’တိ အတ္တနော ပဟောနကမတ္တေနေဝ သန္တုဿနံ မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော နာမ. စီဝရံ ပရိယေသန္တဿ ပန ‘‘အသုကဿ ဃရဒွါရေ မနာပံ လဘိဿာမီ’’တိ အစိန္တေတွာ ဒွါရပဋိပါဋိယာ စရဏံ လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနသန္တောသော နာမ.

လူခပဏီတေသု ယေန ကေနစိ ယာပေတုံ သက္ကောန္တဿ ယထာလဒ္ဓေနေဝ ယာပနံ ယထာလာဘသန္တောသော နာမ. အတ္တနော ထာမံ ဇာနိတွာ ယေန ယာပေတုံ သက္ကောတိ၊ တေန ယာပနံ ယထာဗလသန္တောသော နာမ. မနာပံ အညဿ ဒတွာ အတ္တနာ ယေန ကေနစိ ယာပနံ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော နာမ.

‘‘ကတ္ထ ဥဒကံ မနာပံ၊ ကတ္ထ အမနာပ’’န္တိ အဝိစာရေတွာ ယေန ကေနစိ ဓောဝနူပဂေန ဥဒကေန ဓောဝနံ ဥဒကသန္တောသော နာမ. ပဏ္ဍုမတ္တိကဂေရုကပူတိပဏ္ဏရသကိလိဋ္ဌာနိ ပန ဥဒကာနိ ဝဇ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဓောဝန္တဿ ပန မုဂ္ဂရာဒီဟိ အပဟရိတွာ ဟတ္ထေဟိ မဒ္ဒိတွာ ဓောဝနံ ဓောဝနသန္တောသော နာမ. တထာ အသုဇ္ဈန္တံ ပဏ္ဏာနိ ပက္ခိပိတွာ တာပိတဥဒကေနာပိ ဓောဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဓောဝိတွာ ကရောန္တဿ ‘‘ဣဒံ ထူလံ၊ ဣဒံ သုခုမ’’န္တိ အကောပေတွာ ပဟောနကနီဟာရေနေဝ ကရဏံ ကရဏသန္တောသော နာမ. တိမဏ္ဍလပတိစ္ဆာဒနမတ္တဿေဝ ကရဏံ ပရိမာဏသန္တောသော နာမ. စီဝရကရဏတ္ထာယ ပန မနာပံ သုတ္တံ ပရိယေသိဿာမီတိ အဝိစာရေတွာ ရထိကာဒီသု ဝါ ဒေဝဋ္ဌာနေ ဝါ အာဟရိတွာ ပါဒမူလေ ဝါ ဌပိတံ ယံကိဉ္စိဒေဝ သုတ္တံ ဂဟေတွာ ကရဏံ သုတ္တသန္တောသော နာမ.

ကုသိဗန္ဓနကာလေ ပန အင်္ဂုလမတ္တေ သတ္တ ဝါရေ န ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ကရောန္တဿ ဟိ ယော ဘိက္ခု သဟာယော န ဟောတိ၊ တဿ ဝတ္တဘေဒေါပိ နတ္ထိ. တိဝင်္ဂုလမတ္တေ ပန သတ္တ ဝါရေ ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ကရောန္တဿ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နေနာပိ သဟာယေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ယော န ဟောတိ၊ တဿ ဝတ္တဘေဒေါ. အယံ သိဗ္ဗနသန္တောသော နာမ. ရဇန္တေန ပန ကာဠကစ္ဆကာဒီနိ ပရိယေသန္တေန န စရိတဗ္ဗံ၊ သောမဝက္ကလာဒီသု ယံ လဘတိ၊ တေန ရဇိတဗ္ဗံ. အလဘန္တေန ပန မနုဿေဟိ အရညေ ဝါကံ ဂဟေတွာ ဆဍ္ဍိတရဇနံ ဝါ ဘိက္ခူဟိ ပစိတွာ ဆဍ္ဍိတကသဋံ ဝါ ဂဟေတွာ ရဇိတဗ္ဗံ. အယံ ရဇနသန္တောသော နာမ. နီလကဒ္ဒမကာဠသာမေသု ယံကိဉ္စိ ဂဟေတွာ ဟတ္ထိပိဋ္ဌေ နိသိန္နဿ ပညာယမာနကပ္ပကရဏံ ကပ္ပသန္တောသော နာမ.

ဟိရိကောပီနပ္ပဋိစ္ဆာဒနမတ္တဝသေန ပရိဘုဉ္ဇနံ ပရိဘောဂသန္တောသော နာမ. ဒုဿံ ပန လဘိတွာ သုတ္တံ ဝါ သူစိံ ဝါ ကာရကံ ဝါ အလဘန္တေန ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ လဘန္တေန န ဝဋ္ဋတိ. ကတမ္ပိ သစေ အန္တေဝါသိကာဒီနံ ဒါတုကာမော ဟောတိ၊ တေ စ အသန္နိဟိတာ၊ ယာဝ အာဂမနာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာဂတမတ္တေသု ဒါတဗ္ဗံ. ဒါတုံ အသက္ကောန္တေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. အညသ္မိံ စီဝရေ သတိ ပစ္စတ္ထရဏမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟိ သန္နိဓိ ဟောတိ၊ အဓိဋ္ဌိတံ န ဟောတီတိ မဟာသီဝတ္ထေရော အာဟ. အယံ သန္နိဓိပရိဝဇ္ဇနသန္တောသော နာမ. ဝိဿဇ္ဇေန္တေန ပန န မုခံ ဩလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗံ၊ သာရဏီယဓမ္မေ ဌတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ အယံ ဝိဿဇ္ဇနသန္တောသော နာမ.

စီဝရပ္ပဋိသံယုတ္တာနိ ဓုတင်္ဂါနိ နာမ ပံသုကူလိကင်္ဂဉ္စေဝ တေစီဝရိကင်္ဂဉ္စ. တေသံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၄-၂၅) ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ စီဝရသန္တောသမဟာအရိယဝံသံ ပူရယမာနော ဘိက္ခု ဣမာနိ ဒွေ ဓုတင်္ဂါနိ ဂေါပေတိ. ဣမာနိ ဂေါပေန္တော စီဝရသန္တောသမဟာအရိယဝံသဝသေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ.

ဝဏ္ဏဝါဒီတိ ဧကော သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ၊ သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ န ကထေတိ. ဧကော န သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ၊ သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ. ဧကော နေဝ သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ၊ န သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ. ဧကော သန္တုဋ္ဌော စေဝ ဟောတိ၊ သန္တောသဿ စ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ. တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိ ဝုတ္တံ.

အနေသနန္တိ ဒူတေယျပဟိနဂမနာနုယောဂပဘေဒံ နာနပ္ပကာရံ အနေသနံ. အပ္ပတိရူပန္တိ အယုတ္တံ. အလဒ္ဓါ စာတိ အလဘိတွာ. ယထာ ဧကစ္စော ‘‘ကထံ နု ခေါ စီဝရံ လဘိဿာမီ’’တိ ပုညဝန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ ကောဟညံ ကရောန္တော ဥတ္တသတိ ပရိတဿတိ၊ သန္တုဋ္ဌော ဘိက္ခု ဧဝံ အလဒ္ဓါ စီဝရံ န ပရိတဿတိ. လဒ္ဓါ စာတိ ဓမ္မေန သမေန လဘိတွာ. အဂဓိတောတိ ဝိဂတလောဘဂိဒ္ဓေါ. အမုစ္ဆိတောတိ အဓိမတ္တတဏှာယ မုစ္ဆံ အနာပန္နော. အနဇ္ဈောပန္နောတိ တဏှာယ အနောတ္ထတော အပရိယောနဒ္ဓေါ. အာဒီနဝဒဿာဝီတိ အနေသနာပတ္တိယဉ္စ ဂေဓိတပရိဘောဂေ စ အာဒီနဝံ ပဿမာနော. နိဿရဏပညောတိ ‘‘ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ နိဿရဏမေဝ ပဇာနန္တော.

ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာတိ ယေန ကေနစိ စီဝရေန သန္တုဋ္ဌိယာ. နေဝတ္တာနုက္ကံသေတီတိ ‘‘အဟံ ပံသုကူလိကော၊ မယာ ဥပသမ္ပဒမာဠေယေဝ ပံသုကူလိကင်္ဂံ ဂဟိတံ၊ ကော မယာ သဒိသော အတ္ထီ’’တိ အတ္တုက္ကံသနံ န ကရောတိ. နော ပရံ ဝမ္ဘေတီတိ ‘‘ဣမေ ပနညေ ဘိက္ခူ န ပံသုကူလိကာ’’တိ ဝါ၊ ‘‘ပံသုကူလိကင်္ဂမတ္တမ္ပိ ဧတေသံ နတ္ထီ’’တိ ဝါ ဧဝံ ပရံ န ဝမ္ဘေတိ. ယော ဟိ တတ္ထ ဒက္ခောတိ ယော တသ္မိံ စီဝရသန္တောသေ ဝဏ္ဏဝါဒါဒီသု ဝါ ဒက္ခော ဆေကော ဗျတ္တော. အနလသောတိ သာတစ္စကိရိယာယ အာလသိယဝိရဟိတော. သမ္ပဇာနော ပဋိဿတောတိ သမ္ပဇာနပညာယ စေဝ သတိယာ စ ယုတ္တော. အရိယဝံသေ ဌိတောတိ အရိယဝံသေ ပတိဋ္ဌိတော.

ဣတရီတရေန ပိဏ္ဍပါတေနာတိ ယေန ကေနစိ ပိဏ္ဍပါတေန. ဧတ္ထာပိ ပိဏ္ဍပါတော ဇာနိတဗ္ဗော၊ ပိဏ္ဍပါတက္ခေတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ ပိဏ္ဍပါတသန္တောသော ဇာနိတဗ္ဗော၊ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိသံယုတ္တံ ဓုတင်္ဂံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပိဏ္ဍပါတောတိ ဩဒနော ကုမ္မာသော သတ္တု မစ္ဆော မံသံ ခီရံ ဒဓိ သပ္ပိ နဝနီတံ တေလံ မဓု ဖာဏိတံ ယာဂု ခါဒနီယံ သာယနီယံ လေဟနီယန္တိ သောဠသ ပိဏ္ဍပါတာ.

ပိဏ္ဍပါတက္ခေတ္တန္တိ သံဃဘတ္တံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ နိမန္တနံ သလာကဘတ္တံ ပက္ခိကံ ဥပေါသထိကံ ပါဋိပဒိကဘတ္တံ အာဂန္တုကဘတ္တံ ဂမိကဘတ္တံ ဂိလာနဘတ္တံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တံ ဓုရဘတ္တံ ကုဋိဘတ္တံ ဝါရဘတ္တံ ဝိဟာရဘတ္တန္တိ ပန္နရသ ပိဏ္ဍပါတက္ခေတ္တာနိ.

ပိဏ္ဍပါတသန္တောသောတိ ပိဏ္ဍပါတေ ဝိတက္ကသန္တောသော ဂမနသန္တောသော ပရိယေသနသန္တောသော ပဋိလာဘသန္တောသော ပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနသန္တောသော ယထာလာဘသန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော ဥပကာရသန္တောသော ပရိမာဏသန္တောသော ပရိဘောဂသန္တောသော သန္နိဓိပရိဝဇ္ဇနသန္တောသော ဝိဿဇ္ဇနသန္တောသောတိ ပန္နရသ သန္တောသာ.