၁. တိတ္ထာယတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၂. ဒုတိယဿ ပဌမေ တိတ္ထာယတနာနီတိ တိတ္ထဘူတာနိ အာယတနာနိ၊ တိတ္ထိယာနံ ဝါ အာယတနာနိ. တတ္ထ တိတ္ထံ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ တိတ္ထကရာ ဇာနိတဗ္ဗာ၊ တိတ္ထိယာ ဇာနိတဗ္ဗာ၊ တိတ္ထိယသာဝကာ ဇာနိတဗ္ဗာ. တိတ္ထံ နာမ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော. တိတ္ထိကရာ နာမ တာသံ ဒိဋ္ဌီနံ ဥပ္ပါဒကာ. တိတ္ထိယာ နာမ ယေသံ တာ ဒိဋ္ဌိယော ရုစ္စန္တိ ခမန္တိ. တိတ္ထိယသာဝကာ နာမ တေသံ ပစ္စယဒါယကာ. အာယတနန္တိ ‘‘ကမ္ဗောဇော အဿာနံ အာယတနံ၊ ဂုန္နံ ဒက္ခိဏာပထော အာယတန’’န္တိ ဧတ္ထ သဉ္ဇာတိဋ္ဌာနံ အာယတနံ နာမ.

‘‘မနောရမေ အာယတနေ၊ သေဝန္တိ နံ ဝိဟင်္ဂမာ၊

ဆာယံ ဆာယတ္ထိနော ယန္တိ၊ ဖလတ္ထံ ဖလဘောဇိနော’’တိ. (အ. နိ. ၅.၃၈) –

ဧတ္ထ သမောသရဏဋ္ဌာနံ. ‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိမုတ္တာယတနာနီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၂၆) ဧတ္ထ ကာရဏံ. တံ ဣဓ သဗ္ဗမ္ပိ လဗ္ဘတိ. သဗ္ဗေပိ ဟိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ သဉ္ဇာယမာနာ ဣမေသုယေဝ တီသု ဌာနေသု သဉ္ဇာယန္တိ၊ သမောသရဏမာနာပိ ဧတေသုယေဝ တီသု ဌာနေသု သမောသရန္တိ သန္နိပတန္တိ၊ ဒိဋ္ဌိဂတိကဘာဝေ စ နေသံ ဧတာနေဝ တီဏိ ကာရဏာနီတိ တိတ္ထဘူတာနိ သဉ္ဇာတိအာဒိနာ အတ္ထေန အာယတနာနီတိပိ တိတ္ထာယတနာနိ. တေနေဝတ္ထေန တိတ္ထိယာနံ အာယတနာနီတိပိ တိတ္ထာယတနာနိ. သမနုယုဉ္ဇိယမာနာနီတိ ကာ နာမေတာ ဒိဋ္ဌိယောတိ ဧဝံ ပုစ္ဆိယမာနာနိ. သမနုဂါဟိယမာနာနီတိ ကိံကာရဏာ ဧတာ ဒိဋ္ဌိယော ဥပ္ပန္နာတိ ဧဝံ သမ္မာ အနုဂ္ဂါဟိယမာနာနိ. သမနုဘာသိယမာနာနီတိ ပဋိနိဿဇ္ဇေထ ဧတာနိ ပါပကာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနီတိ ဧဝံ သမ္မာ အနုသာသိယမာနာနိ. အပိစ တီဏိပိ ဧတာနိ အနုယောဂပုစ္ဆာဝေဝစနာနေဝ. တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ – ‘‘သမနုယုဉ္ဇတီတိ ဝါ သမနုဂ္ဂါဟတီတိ ဝါ သမနုဘာသတီတိ ဝါ ဧသေသေ ဧကဋ္ဌေ သမေ သမဘာဂေ တဇ္ဇာတေ တညေဝါ’’တိ.

ပရမ္ပိ ဂန္တွာတိ အာစရိယပရမ္ပရာ လဒ္ဓိပရမ္ပရာ အတ္တဘာဝပရမ္ပရာတိ ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ပရမ္ပရံ ဂန္တွာပိ. အကိရိယာယ သဏ္ဌဟန္တီတိ အကိရိယမတ္တေ သံတိဋ္ဌန္တိ. ‘‘အမှာကံ အာစရိယော ပုဗ္ဗေကတဝါဒီ၊ အမှာကံ ပါစရိယော ပုဗ္ဗေကတဝါဒီ၊ အမှာကံ အာစရိယပါစရိယော ပုဗ္ဗေကတဝါဒီ. အမှာကံ အာစရိယော ဣဿရနိမ္မာနဝါဒီ၊ အမှာကံ ပါစရိယော ဣဿရနိမ္မာနဝါဒီ၊ အမှာကံ အာစရိယပါစရိယော ဣဿရနိမ္မာနဝါဒီ. အမှာကံ အာစရိယော အဟေတုအပစ္စယဝါဒီ၊ အမှာကံ ပါစရိယော အဟေတုအပစ္စယဝါဒီ၊ အမှာကံ အာစရိယပါစရိယော အဟေတုအပစ္စယဝါဒီ’’တိ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာနိ ဟိ ဧတာနိ အာစရိယပရမ္ပရံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. ‘‘အမှာကံ အာစရိယော ပုဗ္ဗေကတလဒ္ဓိကော၊ အမှာကံ ပါစရိယော။ပေ။ အမှာကံ အာစရိယပါစရိယော အဟေတုအပစ္စယလဒ္ဓိကော’’တိ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာနိ လဒ္ဓိပရမ္ပရံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. ‘‘အမှာကံ အာစရိယဿ အတ္တဘာဝေါ ပုဗ္ဗေကတဟေတု၊ အမှာကံ ပါစရိယဿ။ပေ။ အမှာကံ အာစရိယပါစရိယဿ အတ္တဘာဝေါ အဟေတု အပစ္စယော’’တိ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာနိ အတ္တဘာဝပရမ္ပရံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. ဧဝံ ပန သုဝိဒူရမ္ပိ ဂစ္ဆန္တာနိ အကိရိယမတ္တေယေဝ သဏ္ဌဟန္တိ၊ ဧကောပိ ဧတေသံ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ ကတ္တာ ဝါ ကာရေတာ ဝါ န ပညာယတိ.

ပုရိသပုဂ္ဂလောတိ သတ္တော. ကာမဉ္စ ပုရိသောတိပိ ဝုတ္တေ ပုဂ္ဂလောတိပိ ဝုတ္တေ သတ္တောယေဝ ဝုတ္တော ဟောတိ၊ အယံ ပန သမ္မုတိကထာ နာမ ယော ယထာ ဇာနာတိ၊ တဿ တထာ ဝုစ္စတိ. ပဋိသံဝေဒေတီတိ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပန္နံ ဇာနာတိ ပဋိသံဝိဒိတံ ကရောတိ၊ အနုဘဝတိ ဝါ. ပုဗ္ဗေကတဟေတူတိ ပုဗ္ဗေကတကာရဏာ၊ ပုဗ္ဗေကတကမ္မပစ္စယေနေဝ ပဋိသံဝေဒေတီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ကမ္မဝေဒနဉ္စ ကိရိယဝေဒနဉ္စ ပဋိက္ခိပိတွာ ဧကံ ဝိပါကဝေဒနမေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ. ယေ ဝါ ဣမေ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာ အာဗာဓာ သေမှသမုဋ္ဌာနာ ဝါတသမုဋ္ဌာနာ သန္နိပါတိကာ ဥတုပရိဏာမဇာ ဝိသမပရိဟာရဇာ ဩပက္ကမိကာ အာဗာဓာ ကမ္မဝိပါကဇာ အာဗာဓာတိ အဋ္ဌ ရောဂါ ဝုတ္တာ၊ တေသု သတ္တ ပဋိက္ခိပိတွာ ဧကံ ဝိပါကဝေဒနံယေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ. ယေပိမေ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ အပရပရိယာယဝေဒနီယန္တိ တယော ကမ္မရာသယော ဝုတ္တာ၊ တေသုပိ ဒွေ ပဋိဗာဟိတွာ ဧကံ အပရပရိယာယကမ္မံယေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ. ယေပိမေ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယော ဝိပါကော ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယော အပရပရိယာယဝေဒနီယောတိ တယော ဝိပါကရာသယော ဝုတ္တာ၊ တေသုပိ ဒွေ ပဋိဗာဟိတွာ ဧကံ အပရပရိယာယဝိပါကမေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ. ယေပိမေ ကုသလစေတနာ အကုသလစေတနာ ဝိပါကစေတနာ ကိရိယစေတနာတိ စတ္တာရော စေတနာရာသယော ဝုတ္တာ၊ တေသုပိ တယော ပဋိဗာဟိတွာ ဧကံ ဝိပါကစေတနံယေဝ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ.

ဣဿရနိမ္မာနဟေတူတိ ဣဿရနိမ္မာနကာရဏာ၊ ဣဿရေန နိမ္မိတတ္တာ ပဋိသံဝေဒေတီတိ အတ္ထော. အယံ ဟိ တေသံ အဓိပ္ပါယော – ဣမာ တိဿော ဝေဒနာ ပစ္စုပ္ပန္နေ အတ္တနာ ကတမူလကေန ဝါ အာဏတ္တိမူလကေန ဝါ ပုဗ္ဗေကတေန ဝါ အဟေတုအပစ္စယာ ဝါ ပဋိသံဝေဒိတုံ နာမ န သက္ကာ၊ ဣဿရနိမ္မာနကာရဏာယေဝ ပန ဣမာ ပဋိသံဝေဒေတီတိ. ဧဝံဝါဒိနော ပနေတေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေသု အဋ္ဌသု ရောဂေသု ဧကမ္ပိ အသမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သဗ္ဗေ ပဋိဗာဟန္တိ၊ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေသု စ တီသု ကမ္မရာသီသု တီသု ဝိပါကရာသီသု စတူသု စေတနာရာသီသု ဧကမ္ပိ အသမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သဗ္ဗေပိ ပဋိဗာဟန္တိ.

အဟေတုအပစ္စယာတိ ဟေတုဉ္စ ပစ္စယဉ္စ ဝိနာ၊ အကာရဏေနေဝ ပဋိသံဝေဒေတီတိ အတ္ထော. အယဉှိ နေသံ အဓိပ္ပါယော – ဣမာ တိဿော ဝေဒနာ ပစ္စုပ္ပန္နေ အတ္တနာ ကတမူလကေန ဝါ အာဏတ္တိမူလကေန ဝါ ပုဗ္ဗေကတေန ဝါ ဣဿရနိမ္မာနဟေတုနာ ဝါ ပဋိသံဝေဒိတုံ နာမ န သက္ကာ၊ အဟေတုအပစ္စယာယေဝ ပန ဣမာ ပဋိသံဝေဒေတီတိ. ဧဝံဝါဒိနော ပနေတေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေသု ရောဂါဒီသု ဧကမ္ပိ အသမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သဗ္ဗံ ပဋိဗာဟန္တိ.

ဧဝံ သတ္ထာ မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ တံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ တတြ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧဝံ ဝဒါမီတိ လဒ္ဓိပတိဋ္ဌာပနတ္ထံ ဧဝံ ဝဒါမီတိ ဒဿေတိ. လဒ္ဓိဉှိ အပ္ပတိဋ္ဌာပေတွာ နိဂ္ဂယှမာနာ လဒ္ဓိတော လဒ္ဓိံ သင်္ကမန္တိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ န မယံ ပုဗ္ဗေကတဝါဒံ ဝဒါမာတိအာဒီနိ ဝဒန္တိ. လဒ္ဓိယာ ပန ပတိဋ္ဌာပိတာယ သင်္ကမိတုံ အလဘန္တာ သုနိဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တိ၊ ဣတိ နေသံ လဒ္ဓိပတိဋ္ဌာပနတ္ထံ ဧဝံ ဝဒါမီတိ အာဟ. တေနဟာယသ္မန္တောတိ တေန ဟိ အာယသ္မန္တော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယဒိ ဧတံ သစ္စံ၊ ဧဝံ သန္တေ တေန တုမှာကံ ဝါဒေန. ပါဏာတိပါတိနော ဘဝိဿန္တိ ပုဗ္ဗေကတဟေတူတိ ယေ ကေစိ လောကေ ပါဏံ အတိပါတေန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ပုဗ္ဗေကတဟေတု ပါဏာတိပါတိနော ဘဝိဿန္တိ. ကိံကာရဏာ? န ဟိ ပါဏာတိပါတကမ္မံ အတ္တနာ ကတမူလကေန န အာဏတ္တိမူလကေန န ဣဿရနိမ္မာနဟေတုနာ န အဟေတုအပစ္စယာ သက္ကာ ပဋိသံဝေဒေတုံ၊ ပုဗ္ဗေကတဟေတုယေဝ ပဋိသံဝေဒေတီတိ အယံ ဝေါ လဒ္ဓိ. ယထာ စ ပါဏာတိပါတိနော၊ ဧဝံ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမန္တာပိ ပုဗ္ဗေကတဟေတုယေဝ ဝိရမိဿန္တီတိ. ဣတိ ဘဂဝါ တေသံယေဝ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ တေသံ နိဂ္ဂဟံ အာရောပေတိ. ဣမိနာ နယေန အဒိန္နာဒါယိနောတိအာဒီသုပိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သာရတော ပစ္စာဂစ္ဆတန္တိ သာရဘာဝေန ဂဏှန္တာနံ. ဆန္ဒောတိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော. ဣဒံ ဝါ ကရဏီယံ ဣဒံ ဝါ အကရဏီယန္တိ ဧတ္ထ အယံ အဓိပ္ပါယော – ဣဒံ ဝါ ကရဏီယန္တိ ကတ္တဗ္ဗဿ ကရဏတ္ထာယ၊ ဣဒံ ဝါ အကရဏီယန္တိ အကတ္တဗ္ဗဿ အကရဏတ္ထာယ ကတ္တုကမျတာ ဝါ ပစ္စတ္တပုရိသကာရော ဝါ န ဟောတိ. ဆန္ဒဝါယာမေသု ဝါ အသန္တေသု ‘‘ဣဒံ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိပိ ‘‘ဣဒံ န ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိပိ န ဟောတိ. ဣတိ ကရဏီယာကရဏီယေ ခေါ ပန သစ္စတော ထေတတော အနုပလဗ္ဘိယမာနေတိ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗေ စ အကတ္တဗ္ဗေ စ ဘူတတော ထိရတော အပညာယမာနေ အလဗ္ဘမာနေ. ယဒိ ဟိ ကတ္တဗ္ဗံ ကာတုံ အကတ္တဗ္ဗတော စ ဝိရမိတုံ လဘေယျ၊ ကရဏီယာကရဏီယံ သစ္စတော ထေတတော ဥပလဗ္ဘေယျ. ယသ္မာ ပန ဥဘယမ္ပိ တံ ဧသ နုပလဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ တံ သစ္စတော ထေတတော န ဥပလဗ္ဘတိ၊ ဧဝံ တသ္မိံ စ အနုပလဗ္ဘိယမာနေတိ အတ္ထော. မုဋ္ဌဿတီနန္တိ နဋ္ဌဿတီနံ ဝိဿဋ္ဌဿတီနံ. အနာရက္ခာနံ ဝိဟရတန္တိ ဆသု ဒွါရေသု နိရာရက္ခာနံ ဝိဟရန္တာနံ. န ဟောတိ ပစ္စတ္တံ သဟဓမ္မိကော သမဏဝါဒေါတိ ဧဝံ ဘူတာနံ တုမှာကံ ဝါ အညေသံ ဝါ မယံ သမဏာတိ ပစ္စတ္တံ သကာရဏော သမဏဝါဒေါ န ဟောတိ န ဣဇ္ဈတိ. သမဏာပိ ဟိ ပုဗ္ဗေကတကာရဏာယေဝ ဟောန္တိ၊ အဿမဏာပိ ပုဗ္ဗေကတကာရဏာယေဝါတိ. သဟဓမ္မိကောတိ သကာရဏော. နိဂ္ဂဟော ဟောတီတိ မမ နိဂ္ဂဟော ဟောတိ၊ တေ ပန နိဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ.

ဧဝံ ပုဗ္ဗေကတဝါဒိနော နိဂ္ဂဟေတွာ ဣဒါနိ ဣဿရနိမ္မာနဝါဒိနော နိဂ္ဂဟေတုံ တတြ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ပုဗ္ဗေကတဝါဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တထာ အဟေတုကဝါဒေပိ.

ဧဝံ ဣမေသံ တိတ္ထာယတနာနံ ပရမ္ပိ ဂန္တွာ အကိရိယာယ သဏ္ဌဟနဘာဝေန တုစ္ဆဘာဝံ အနိယျာနိကဘာဝံ၊ အသာရဘာဝေန ထုသကောဋ္ဋနသဒိသတံ အာပဇ္ဇနဘာဝေန အဂ္ဂိသညာယ ဓမမာနခဇ္ဇုပနကသရိက္ခတံ တံဒိဋ္ဌိကာနံ ပုရိမဿပိ မဇ္ဈိမဿပိ ပစ္ဆိမဿပိ အတ္ထဒဿနတာယ အဘာဝေန အန္ဓဝေဏူပမတံ သဒ္ဒမတ္တေနေဝ တာနိ ဂဟေတွာ သာရဒိဋ္ဌိကာနံ ပထဝိယံ ပတိတဿ ဗေလုဝပက္ကဿ ဒဒ္ဒဘာယိတသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ပထဝီ သံဝဋ္ဋမာနာ အာဂစ္ဆတီ’’တိ သညာယ ပလာယန္တေန သသကေန သရိက္ခဘာဝဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနာ ဒေသိတဿ ဓမ္မဿ သာရဘာဝဉ္စေဝ နိယျာနိကဘာဝဉ္စ ဒဿေတုံ အယံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနိဂ္ဂဟိတောတိ အညေဟိ အနိဂ္ဂဟိတော နိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျော. အသံကိလိဋ္ဌောတိ နိက္ကိလေသော ပရိသုဒ္ဓေါ၊ ‘‘သံကိလိဋ္ဌံ နံ ကရိဿာမာ’’တိ ပဝတ္တေဟိပိ တထာ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျော. အနုပဝဇ္ဇောတိ ဥပဝါဒဝိနိမုတ္တော. အပ္ပဋိကုဋ္ဌောတိ ‘‘ကိံ ဣမိနာ ဟရထ န’’န္တိ ဧဝံ အပ္ပဋိဗာဟိတော၊ အနုပက္ကုဋ္ဌော ဝါ. ဝိညူဟီတိ ပဏ္ဍိတေဟိ. အပဏ္ဍိတာနဉှိ အဇာနိတွာ ကထေန္တာနံ ဝစနံ အပ္ပမာဏံ. တသ္မာ ဝိညူဟီတိ အာဟ.

ဣဒါနိ တဿ ဓမ္မဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာ ဆ ဓာတုယော’’တိအာဒိနာ နယေန မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ယထာပဋိပါဋိယာ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ပုန ဣမာ ဆ ဓာတုယောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဓာတုယောတိ သဘာဝါ. နိဇ္ဇီဝနိဿတ္တဘာဝပ္ပကာသကော ဟိ သဘာဝဋ္ဌော ဓာတွဋ္ဌော နာမ. ဖဿာယတနာနီတိ ဝိပါကဖဿာနံ အာကရဋ္ဌေန အာယတနာနိ. မနောပဝိစာရာတိ ဝိတက္ကဝိစာရပါဒေဟိ အဋ္ဌာရသသု ဌာနေသု မနဿ ဥပဝိစာရာ.

ပထဝီဓာတူတိ ပတိဋ္ဌာဓာတု. အာပေါဓာတူတိ အာဗန္ဓနဓာတု. တေဇောဓာတူတိ ပရိပါစနဓာတု. ဝါယောဓာတူတိ ဝိတ္ထမ္ဘနဓာတု. အာကာသဓာတူတိ အသမ္ဖုဋ္ဌဓာတု. ဝိညာဏဓာတူတိ ဝိဇာနနဓာတု. ဧဝမိဒံ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ အာဂတံ. တံ ခေါ ပနေတံ သင်္ခေပတော အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခေပတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိတ္ထာရတော အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခေပတော ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဝိတ္ထာရတောဝ ဝဋ္ဋတိ. ဣမသ္မိံ ပန တိတ္ထာယတနသုတ္တေ ဣဒံ သင်္ခေပတော ဆဓာတုဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ အာဂတံ. တံ ဥဘယထာပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

သင်္ခေပတော ဆဓာတုဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဂ္ဂဏှန္တောပိ ဧဝံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ – ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတူတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ၊ အာကာသဓာတု ဥပါဒါရူပံ. ဧကသ္မိံ စ ဥပါဒါရူပေ ဒိဋ္ဌေ သေသာနိ တေဝီသတိ ဒိဋ္ဌာနေဝါတိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာနိ. ဝိညာဏဓာတူတိ စိတ္တံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော ဟောတိ၊ တေန သဟဇာတာ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော၊ သညာ သညာက္ခန္ဓော၊ ဖဿော စ စေတနာ စ သင်္ခါရက္ခန္ဓောတိ ဣမေ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ နာမ. စတ္တာရိ ပန မဟာဘူတာနိ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါရူပံ ရူပက္ခန္ဓော နာမ. တတ္ထ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ နာမံ၊ ရူပက္ခန္ဓော ရူပန္တိ နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ ဒွေယေဝ ဓမ္မာ ဟောန္တိ၊ တတော ဥဒ္ဓံ သတ္တော ဝါ ဇီဝေါ ဝါ နတ္ထီတိ ဧဝံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော သင်္ခေပတော ဆဓာတုဝသေန အရဟတ္တသမ္ပာပကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝိတ္ထာရတော ပရိဂ္ဂဏှန္တော ပန စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အာကာသဓာတုပရိဂ္ဂဟာနုသာရေန တေဝီသတိ ဥပါဒါရူပါနိ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. အထ နေသံ ပစ္စယံ ဥပပရိက္ခန္တော ပုန စတ္တာရေဝ မဟာဘူတာနိ ဒိသွာ တေသု ပထဝီဓာတု ဝီသတိကောဋ္ဌာသာ၊ အာပေါဓာတု ဒွါဒသ၊ တေဇောဓာတု စတ္တာရော၊ ဝါယောဓာတု ဆကောဋ္ဌာသာတိ ကောဋ္ဌာသဝသေန သမောဓာနေတွာ ဒွါစတ္တာလီသ မဟာဘူတာနိ စ ဝဝတ္ထပေတွာ တေသု တေဝီသတိ ဥပါဒါရူပါနိ ပက္ခိပိတွာ ပဉ္စသဋ္ဌိ ရူပါနိ ဝဝတ္ထပေတိ. တာနိ စ ဝတ္ထုရူပေန သဒ္ဓိံ ဆသဋ္ဌိ ဟောန္တီတိ ဆသဋ္ဌိ ရူပါနိ ပဿတိ. ဝိညာဏဓာတု ပန လောကိယစိတ္တဝသေန ဧကာသီတိ စိတ္တာနိ. တာနိ သဗ္ဗာနိပိ ဝိညာဏက္ခန္ဓော နာမ ဟောတိ. တေဟိ သဟဇာတာ ဝေဒနာဒယောပိ တတ္တကာယေဝါတိ ဧကာသီတိ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော၊ ဧကာသီတိ သညာ သညာက္ခန္ဓော၊ ဧကာသီတိ စေတနာ သင်္ခါရက္ခန္ဓောတိ ဣမေ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ တေဘူမကဝသေန ဂယှမာနာ စတုဝီသာဓိကာနိ တီဏိ ဓမ္မသတာနိ ဟောန္တီတိ ဣတိ ဣမေ စ အရူပဓမ္မာ ဆသဋ္ဌိ စ ရူပဓမ္မာတိ သဗ္ဗေပိ သမောဓာနေတွာ နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ ဒွေဝ ဓမ္မာ ဟောန္တိ၊ တတော ဥဒ္ဓံ သတ္တော ဝါ ဇီဝေါ ဝါ နတ္ထီတိ နာမရူပဝသေန ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဝဝတ္ထပေတွာ တေသံ ပစ္စယံ ပရိယေသန္တော အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ တဏှာပစ္စယာ ကမ္မပစ္စယာ အာဟာရပစ္စယာတိ ဧဝံ ပစ္စယံ ဒိသွာ ‘‘အတီတေပိ ဣမေဟိ ပစ္စယေဟိ ဣဒံ ဝဋ္ဋံ ပဝတ္တိတ္ထ၊ အနာဂတေပိ ဧတေဟိ ပစ္စယေဟိ ပဝတ္တိဿတိ၊ ဧတရဟိပိ ဧတေဟိယေဝ ပဝတ္တတီ’’တိ တီသု ကာလေသု ကင်္ခံ ဝိတရိတွာ အနုက္ကမေန ပဋိပဇ္ဇမာနော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. ဧဝံ ဝိတ္ထာရတောပိ ဆဓာတုဝသေန အရဟတ္တသမ္ပာပကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

စက္ခု ဖဿာယတနန္တိ သုဝဏ္ဏာဒီနံ သုဝဏ္ဏာဒိအာကရော ဝိယ ဒွေ စက္ခုဝိညာဏာနိ ဒွေ သမ္ပဋိစ္ဆနာနိ တီဏိ သန္တီရဏာနီတိ ဣမေဟိ သတ္တဟိ ဝိညာဏေဟိ သဟဇာတာနံ သတ္တန္နံ ဖဿာနံ သမုဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာကရောတိ အာယတနံ. သောတံ ဖဿာယတနန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. မနော ဖဿာယတနန္တိ ဧတ္ထ ပန ဒွါဝီသတိ ဝိပါကဖဿာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ဣတိ ဟိဒံ ဆဖဿာယတနာနံ ဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ အာဂတံ. တံ သင်္ခေပတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ ကထေတဗ္ဗံ. သင်္ခေပတော တာဝ – ဧတ္ထ ဟိ ပုရိမာနိ ပဉ္စ အာယတနာနိ ဥပါဒါရူပံ၊ တေသု ဒိဋ္ဌေသု အဝသေသံ ဥပါဒါရူပံ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ. ဆဋ္ဌံ အာယတနံ စိတ္တံ၊ တံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော ဟောတိ၊ တေန သဟဇာတာ ဝေဒနာဒယော သေသာ တယော အရူပက္ခန္ဓာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ သင်္ခေပတော စ ဝိတ္ထာရတော စ အရဟတ္တသမ္ပာပကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ပဿိတွာ. သောမနဿဋ္ဌာနိယန္တိ သောမနဿဿ ကာရဏဘူတံ. ဥပဝိစရတီတိ တတ္ထ မနံ စာရေန္တော ဥပဝိစရတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ ဣဋ္ဌံ ဝါ ဟောတု အနိဋ္ဌံ ဝါ၊ ယံ ရူပံ ဒိသွာ သောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ သောမနဿဋ္ဌာနိယံ နာမ. ယံ ဒိသွာ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ ဒေါမနဿဋ္ဌာနိယံ နာမ. ယံ ဒိသွာ ဥပေက္ခာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ ဥပေက္ခာဋ္ဌာနိယံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဒ္ဒါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဣဒံ သင်္ခေပတော ကမ္မဋ္ဌာနံ အာဂတံ. တံ ခေါ ပနေတံ သင်္ခေပတော အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခေပတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိတ္ထာရတော အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခေပတော ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဣမသ္မိံ ပန တိတ္ထာယတနသုတ္တေ ဣဒံ သင်္ခေပတော အဋ္ဌာရသမနောပဝိစာရဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ အာဂတံ. တံ သင်္ခေပတောပိ ဝိတ္ထာရတောပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

တတ္ထ သင်္ခေပတော တာဝ – စက္ခု သောတံ ဃာနံ ဇိဝှါ ကာယော၊ ရူပံ သဒ္ဒေါ ဂန္ဓော ရသောတိ ဣမာနိ နဝ ဥပါဒါရူပါနိ၊ တေသု ဒိဋ္ဌေသု သေသံ ဥပါဒါရူပံ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ. ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ တီဏိ မဟာဘူတာနိ၊ တေဟိ ဒိဋ္ဌေဟိ စတုတ္ထံ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ. မနော ဝိညာဏက္ခန္ဓော၊ တေန သဟဇာတာ ဝေဒနာဒယော တယော အရူပက္ခန္ဓာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ သင်္ခေပတော စ ဝိတ္ထာရတော စ အရဟတ္တသမ္ပာပကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အရိယသစ္စာနီတိ အရိယဘာဝကရာနိ၊ အရိယပဋိဝိဒ္ဓါနိ ဝါ သစ္စာနိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ ပဒံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၂၉) ပကာသိတံ. ဆန္နံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓာတူနန္တိ ဣဒံ ကိမတ္ထံ အာရဒ္ဓံ? သုခါဝဗောဓနတ္ထံ. ယဿ ဟိ တထာဂတော ဒွါဒသပဒံ ပစ္စယာဝဋ္ဋံ ကထေတုကာမော ဟောတိ၊ တဿ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတိ. ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဝဋ္ဋသ္မိံ ဟိ ဒဿိတေ ကထေတုမ္ပိ သုခံ ဟောတိ ပရံ အဝဗောဓေ ဥတုမ္ပီတိ သုခါဝဗောဓနတ္ထံ ဣဒမာရဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဆန္နံ ဓာတူနန္တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနံယေဝ ပထဝီဓာတုအာဒီနံ. ဥပါဒါယာတိ ပဋိစ္စ. ဧတေန ပစ္စယမတ္တံ ဒဿေတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဆဓာတုပစ္စယာ ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတီ’’တိ. ကဿ ဆန္နံ ဓာတူနံ ပစ္စယေန၊ ကိံ မာတု၊ ဥဒါဟု ပိတူတိ? န မာတု န ပိတု၊ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဏှနကသတ္တဿေဝ ပန ဆန္နံ ဓာတူနံ ပစ္စယေန ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ နာမ ဟောတိ. ဂဗ္ဘော စ နာမေသ နိရယဂဗ္ဘော တိရစ္ဆာနယောနိဂဗ္ဘော ပေတ္တိဝိသယဂဗ္ဘော မနုဿဂဗ္ဘော ဒေဝဂဗ္ဘောတိ နာနပ္ပကာရော ဟောတိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ မနုဿဂဗ္ဘော အဓိပ္ပေတော. အဝက္ကန္တိ ဟောတီတိ ဩက္ကန္တိ နိဗ္ဗတ္တိ ပါတုဘာဝေါ ဟောတိ၊ ကထံ ဟောတီတိ? တိဏ္ဏံ သန္နိပါတေန. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘တိဏ္ဏံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သန္နိပါတာ ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတိ. ကတမေသံ တိဏ္ဏံ? ဣဓ မာတာပိတရော စ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ၊ မာတာ စ န ဥတုနီ ဟောတိ၊ ဂန္ဓဗ္ဗော စ န ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ. နေဝ တာဝ ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတိ. ဣဓ မာတာပိတရော စ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ၊ မာတာ စ ဥတုနီ ဟောတိ၊ ဂန္ဓဗ္ဗော စ န ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ၊ နေဝ တာဝ ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတိ. ယတော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတာပိတရော စ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ၊ မာတာ စ ဥတုနီ ဟောတိ၊ ဂန္ဓဗ္ဗော စ ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ. ဧဝံ တိဏ္ဏံ သန္နိပါတာ ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၈).

ဩက္ကန္တိယာ သတိ နာမရူပန္တိ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝတ္ထုဒသကံ ကာယဒသကံ ဘာဝဒသကံ တယော အရူပိနော ခန္ဓာတိ တေတ္တိံသ ဓမ္မာ ဂဟိတာ၊ ဣမသ္မိံ ပန ‘‘ဩက္ကန္တိယာ သတိ နာမရူပ’’န္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝိညာဏက္ခန္ဓမ္ပိ ပက္ခိပိတွာ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ စတုတ္တိံသ ဓမ္မာ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိအာဒီဟိ ယထေဝ ဩက္ကန္တိယာ သတိ နာမရူပပါတုဘာဝေါ ဒဿိတော၊ ဧဝံ နာမရူပေ သတိ သဠာယတနပါတုဘာဝေါ၊ သဠာယတနေ သတိ ဖဿပါတုဘာဝေါ၊ ဖဿေ သတိ ဝေဒနာပါတုဘာဝေါ ဒဿိတော.

ဝေဒိယမာနဿာတိ ဧတ္ထ ဝေဒနံ အနုဘဝန္တောပိ ဝေဒိယမာနောတိ ဝုစ္စတိ ဇာနန္တောပိ. ‘‘ဝေဒိယာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဝေဒိယတီတိ မံ သံဃော ဓာရေတူ’’တိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၁၀၂) ဧတ္ထ ဟိ အနုဘဝန္တော ဝေဒိယမာနော နာမ၊ ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီတိ ပဇာနာတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၁၃၊ ဒီ. နိ. ၂.၃၈၀၊ ဝိဘ. ၃၆၃) ဧတ္ထ ဇာနန္တော. ဣဓာပိ ဇာနန္တောဝ အဓိပ္ပေတော. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ပညပေမီတိ ဧဝံ ဇာနန္တဿ သတ္တဿ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ၊ နတ္ထိ ဣတော ဥဒ္ဓံ ဒုက္ခ’’န္တိ ပညပေမိ ဗောဓေမိ ဇာနာပေမိ. အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

တတ္ထ ဒုက္ခာဒီသု အယံ သန္နိဋ္ဌာနကထာ – ဌပေတွာ ဟိ တဏှံ တေဘူမကာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ နာမ၊ တဿေဝ ပဘာဝိကာ ပုဗ္ဗတဏှာ ဒုက္ခသမုဒယော နာမ၊ တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ သစ္စာနံ အနုပ္ပတ္တိနိရောဓော ဒုက္ခနိရောဓော နာမ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ နာမ. ဣတိ ဘဂဝါ ဩက္ကန္တိယာ သတိ နာမရူပန္တိ ကထေန္တောပိ ဝေဒိယမာနဿ ဇာနမာနဿေဝ ကထေသိ၊ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိ ကထေန္တောပိ၊ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ ကထေန္တောပိ၊ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာတိ ကထေန္တောပိ၊ ဝေဒိယမာနဿ ခေါ ပနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ပညပေမီတိ ကထေန္တောပိ၊ အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ပညပေမီတိ ကထေန္တောပိ ဝေဒိယမာနဿ ဇာနမာနဿေဝ ကထေသိ.

ဣဒါနိ တာနိ ပဋိပါဋိယာ ဌပိတာနိ သစ္စာနိ ဝိတ္ထာရေန္တော ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၃၇) ဝိတ္ထာရိတမေဝ. တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ ‘‘ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ ယာယံ တဏှာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၃၃၊ ဒီ. နိ. ၂.၄၀၀၊ ဝိဘ. ၂၀၃) ဣမာယ တန္တိယာ အာဂတံ၊ ဣဓ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ ပစ္စယာကာရဝသေန. တတ္ထ စ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ ‘‘ယော တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓော’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၃၄၊ ဒီ. နိ. ၂.၄၀၁၊ ဝိဘ. ၂၀၄) ဣမာယ တန္တိယာ အာဂတံ၊ ဣဓ ‘‘အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ’’တိ ပစ္စယာကာရနိရောဓဝသေန.

တတ္ထ အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ အသေသဝိရာဂေန စ အသေသနိရောဓေန စ. ဥဘယမ္ပေတံ အညမညဝေဝစနမေဝ. သင်္ခါရနိရောဓောတိ သင်္ခါရာနံ အနုပ္ပတ္တိနိရောဓော ဟောတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမေဟိ ပန ပဒေဟိ ယံ အာဂမ္မ အဝိဇ္ဇာဒယော နိရုဇ္ဈန္တိ၊ အတ္ထတော တံ နိဗ္ဗာနံ ဒီပိတံ ဟောတိ. နိဗ္ဗာနဉှိ အဝိဇ္ဇာနိရောဓောတိပိ သင်္ခါရနိရောဓောတိပိ ဧဝံ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ နိရောဓနာမေန ကထီယတိ. ကေဝလဿာတိ သကလဿ. ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခရာသိဿ. နိရောဓော ဟောတီတိ အပ္ပဝတ္တိ ဟောတိ. တတ္ထ ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာဒီနံ နိရောဓော နာမ ခီဏာကာရောပိ ဝုစ္စတိ အရဟတ္တမ္ပိ နိဗ္ဗာနမ္ပိ၊ တသ္မာ ဣဓ ခီဏာကာရဒဿနဝသေန ဒွါဒသသု ဌာနေသု အရဟတ္တံ၊ ဒွါဒသသုယေဝ နိဗ္ဗာနံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒံ ဝုစ္စတီတိ ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနမေဝ သန္ဓာယ ဣဒန္တိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌင်္ဂိကောတိ န အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ ဝိနိမုတ္တော အညော မဂ္ဂေါ နာမ အတ္ထိ. ယထာ ပန ပဉ္စင်္ဂိကံ တူရိယန္တိ ဝုတ္တေ ပဉ္စင်္ဂမတ္တမေဝ တူရိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ဧဝမိဓာပိ အဋ္ဌင်္ဂိကမတ္တမေဝ မဂ္ဂေါ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အနိဂ္ဂဟိတောတိ န နိဂ္ဂဟိတော. နိဂ္ဂဏှန္တော ဟိ ဟာပေတွာ ဝါ ဒဿေတိ ဝဍ္ဎေတွာ ဝါ တံ ပရိဝတ္တေတွာ ဝါ. တတ္ထ ယသ္မာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ‘‘န ဣမာနိ စတ္တာရိ၊ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဟာပေတွာပိ ‘‘ပဉ္စ ဝါ ဆ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဝဍ္ဎေတွာပိ ‘‘န ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ၊ အညာနေဝ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီ’’တိ ဒဿေတုံ န သက္ကာ. တသ္မာ အယံ ဓမ္မော အနိဂ္ဂဟိတော နာမ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.