.နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ

တိကနိပါတ-အဋ္ဌကထာ

၁. ပဌမပဏ္ဏာသကံ

၁. ဗာလဝဂ္ဂေါ

၁. ဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. တိကနိပါတဿ ပဌမေ ဘယာနီတိအာဒီသု ဘယန္တိ စိတ္တုတြာသော. ဥပဒ္ဒဝေါတိ အနေကဂ္ဂတာကာရော. ဥပသဂ္ဂေါတိ ဥပသဋ္ဌာကာရော တတ္ထ တတ္ထ လဂ္ဂနာကာရော.

တေသံ ဧဝံ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ပဗ္ဗတဝိသမနိဿိတာ စောရာ ဇနပဒဝါသီနံ ပေသေန္တိ – ‘‘မယံ အသုကဒိဝသေ နာမ တုမှာကံ ဂါမံ ပဟရိဿာမာ’’တိ. တေ တံ ပဝတ္တိံ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘယံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇန္တိ. အယံ စိတ္တုတြာသော နာမ. ‘‘ယထာ နော တေ စောရာ ကုပိတာ အနတ္ထမ္ပိ အာဝဟေယျု’’န္တိ ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ ဒွိပဒစတုပ္ပဒေဟိ သဒ္ဓိံ အရညံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇန္တိ ဍံသမကသာဒီဟိ ခဇ္ဇမာနာ၊ ဂုမ္ဗန္တရာနိ ပဝိသန္တာ ခါဏုကဏ္ဋကေ မဒ္ဒန္တိ. တေသံ ဧဝံ ဝိစရန္တာနံ ဝိက္ခိတ္တဘာဝေါ အနေကဂ္ဂတာကာရော နာမ. တတော စောရေသု ယထာဝုတ္တေ ဒိဝသေ အနာဂစ္ဆန္တေသု ‘‘တုစ္ဆကသာသနံ ဘဝိဿတိ၊ ဂါမံ ပဝိသိဿာမာ’’တိ သပရိက္ခာရာ ဂါမံ ပဝိသန္တိ. အထ တေသံ ပဝိဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ ဂါမံ ပရိဝါရေတွာ ဒွါရေ အဂ္ဂိံ ဒတွာ မနုဿေ ဃာတေတွာ စောရာ သဗ္ဗံ ဝိဘဝံ ဝိလုမ္ပိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. တေသု ဃာတိတာဝသေသာ အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေတွာ ကောဋ္ဌကစ္ဆာယာဘိတ္တိစ္ဆာယာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ လဂ္ဂိတွာ နိသီဒန္တိ နဋ္ဌံ အနုသောစမာနာ. အယံ ဥပသဋ္ဌာကာရော လဂ္ဂနာကာရော နာမ.

နဠာဂါရာတိ နဠေဟိ ဆန္နပဋိစ္ဆန္နအဂါရာ. သေသသမ္ဘာရာ ပနေတ္ထ ရုက္ခမယာ ဟောန္တိ. တိဏာဂါရေပိ ဧသေဝ နယော. ကူဋာဂါရာနီတိ ကူဋသင်္ဂဟိတာနိ အဂါရာနိ. ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တာနီတိ အန္တော စ ဗဟိ စ လိတ္တာနိ. နိဝါတာနီတိ နိဝါရိတဝါတပ္ပဝေသာနိ. ဖုသိတဂ္ဂဠာနီတိ ဆေကေဟိ ဝဍ္ဎကီဟိ ကတတ္တာ ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋမှိ သုဋ္ဌု ဖုသိတကဝါဋာနိ. ပိဟိတဝါတပါနာနီတိ ယုတ္တဝါတပါနာနိ. ဣမိနာ ပဒဒွယေန ကဝါဋဝါတပါနာနံ နိစ္စပိဟိတတံ အကထေတွာ သမ္ပတ္တိယေဝ ကထိတာ. ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ပန တာနိ ပိဓီယန္တိ စ ဝိဝရီယန္တိ စ.

ဗာလတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဗာလမေဝ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဗာလော ဟိ အပဏ္ဍိတပုရိသော ရဇ္ဇံ ဝါ ဩပရဇ္ဇံ ဝါ အညံ ဝါ ပန မဟန္တံ ဌာနံ ပတ္ထေန္တော ကတိပယေ အတ္တနာ သဒိသေ ဝိဓဝပုတ္တေ မဟာဓုတ္တေ ဂဟေတွာ ‘‘ဧထ အဟံ တုမှေ ဣဿရေ ကရိဿာမီ’’တိ ပဗ္ဗတဂဟနာဒီနိ နိဿာယ အန္တမန္တေ ဂါမေ ပဟရန္တော ဒါမရိကဘာဝံ ဇာနာပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန နိဂမေပိ ဇနပဒေပိ ပဟရတိ. မနုဿာ ဂေဟာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ခေမဋ္ဌာနံ ပတ္ထယမာနာ ပက္ကမန္တိ. တေ နိဿာယ ဝသန္တာ ဘိက္ခူပိ ဘိက္ခုနိယောပိ အတ္တနော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနာနိ ပဟာယ ပက္ကမန္တိ. ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဘိက္ခာပိ သေနာသနမ္ပိ ဒုလ္လဘံ ဟောတိ. ဧဝံ စတုန္နမ္ပိ ပရိသာနံ ဘယံ အာဂတမေဝ ဟောတိ. ပဗ္ဗဇ္ဇိတေသုပိ ဒွေ ဗာလာ ဘိက္ခူ အညမညံ ဝိဝါဒံ ပဋ္ဌပေတွာ စောဒနံ အာရဘန္တိ. ဣတိ ကောသမ္ဗိဝါသိကာနံ ဝိယ မဟာကလဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. စတုန္နံ ပရိသာနံ ဘယံ အာဂတမေဝ ဟောတီတိ ဧဝံ ယာနိ ကာနိစိ ဘယာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ သဗ္ဗာနိ တာနိ ဗာလတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ယထာနုသန္ဓိနာ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ.

၂. လက္ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယေ ကာယဒွါရာဒိပဝတ္တံ ကမ္မံ လက္ခဏံ သဉ္ဇာနနကာရဏံ အဿာတိ ကမ္မလက္ခဏော. အပဒါနသောဘနီ ပညာတိ ယာ ပညာ နာမ အပဒါနေန သောဘတိ၊ ဗာလာ စ ပဏ္ဍိတာ စ အတ္တနော အတ္တနော စရိတေနေဝ ပါကဋာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဗာလေန ဟိ ဂတမဂ္ဂေါ ရုက္ခဂစ္ဆဂါမနိဂမာဒီနိ ဈာပေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ဣန္ဒဂ္ဂိနော ဂတမဂ္ဂေါ ဝိယ ဟောတိ၊ ဈာမဋ္ဌာနမတ္တမေဝ အင်္ဂါရမသိဆာရိကာသမာကုလံ ပညာယတိ. ပဏ္ဍိတေန ဂတမဂ္ဂေါ ကုသောဗ္ဘာဒယော ပူရေတွာ ဝိဝိဓသဿသမ္ပဒံ အာဝဟမာနေန စတုဒီပိကမေဃေန ဂတမဂ္ဂေါ ဝိယ ဟောတိ. ယထာ တေန ဂတမဂ္ဂေ ဥဒကပူရာနိ စေဝ ဝိဝိဓသဿဖလာဖလာနိ စ တာနိ တာနိ ဌာနာနိ ပညာယန္တိ၊ ဧဝံ ပဏ္ဍိတေန ဂတမဂ္ဂေ သမ္ပတ္တိယောဝ ပညာယန္တိ နော ဝိပတ္တိယောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၃. စိန္တီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. တတိယေ ဗာလလက္ခဏာနီတိ ‘‘ဗာလော အယ’’န္တိ ဧတေဟိ လက္ခီယတိ ဉာယတီတိ ဗာလလက္ခဏာနိ. တာနေဝဿ သဉ္ဇာနနကာရဏာနီတိ ဗာလနိမိတ္တာနိ. ဗာလာပဒါနာနီတိ ဗာလဿ အပဒါနာနိ. ဒုစ္စိန္တိတစိန္တီတိ စိန္တယန္တော အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒဿနဝသေန ဒုစ္စိန္တိတမေဝ စိန္တေတိ. ဒုဗ္ဘာသိတဘာသီတိ ဘာသမာနောပိ မုသာဝါဒါဒိဘေဒံ ဒုဗ္ဘာသိတမေဝ ဘာသတိ. ဒုက္ကဋကမ္မကာရီတိ ကရောန္တောပိ ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန ဒုက္ကဋကမ္မမေဝ ကရောတိ. ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနီတိအာဒိ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သုစိန္တိတစိန္တီတိအာဒီနိ စေတ္ထ မနောသုစရိတာဒီနံ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

၄. အစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. စတုတ္ထေ အစ္စယံ အစ္စယတော န ပဿတီတိ အတ္တနော အပရာဓံ အပရာဓတော န ပဿတိ. အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ နပ္ပဋိကရောတီတိ ‘‘အပရဒ္ဓံ မယာ’’တိ ဉတွာပိ ယော ဓမ္မော၊ တံ န ကရောတိ၊ ဒဏ္ဍကမ္မံ အာဟရိတွာ အစ္စယံ န ဒေသေတိ နက္ခမာပေတိ. အစ္စယံ ဒေသေန္တဿ ယထာဓမ္မံ နပ္ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ ပရဿ ‘‘ဝိရဒ္ဓံ မယာ’’တိ ဉတွာ ဒဏ္ဍကမ္မံ အာဟရိတွာ ခမာပေန္တဿ နက္ခမတိ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပဋိပက္ခတော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၅. အယောနိသောသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅. ပဉ္စမေ အယောနိသော ပဉှံ ကတ္တာ ဟောတီတိ ‘‘ကတိ နု ခေါ၊ ဥဒါယိ၊ အနုဿတိဋ္ဌာနာနီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသော အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ လာဠုဒါယိတ္ထေရော ဝိယ အနုပါယစိန္တာယ အပဉှမေဝ ပဉှန္တိ ကတ္တာ ဟောတိ. အယောနိသော ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတာ ဟောတီတိ ဧဝံ စိန္တိတံ ပန ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တောပိ ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သေယျထိဒံ၊ ဧကမ္ပိ ဇာတိ’’န္တိအာဒိနာ နယေန သောယေဝ ထေရော ဝိယ အယောနိသော ဝိဿဇ္ဇေတာ ဟောတိ၊ အပဉှမေဝ ပဉှန္တိ ကထေတိ. ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟီတိ ဧတ္ထ ပဒမေဝ အတ္ထဿ ဗျဉ္ဇနတော ပဒဗျဉ္ဇနံ. တံ အက္ခရပါရိပူရိံ ကတွာ ဒသဝိဓံ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိံ အပရိဟာပေတွာ ဝုတ္တံ ပရိမဏ္ဍလံ နာမ ဟောတိ၊ ဧဝရူပေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟီတိ အတ္ထော. သိလိဋ္ဌေဟီတိ ပဒသိလိဋ္ဌတာယ သိလိဋ္ဌေဟိ. ဥပဂတေဟီတိ အတ္ထဉ္စ ကာရဏဉ္စ ဥပဂတေဟိ. နာဗ္ဘနုမောဒိတာတိ ဧဝံ ယောနိသော သဗ္ဗံ ကာရဏသမ္ပန္နံ ကတွာပိ ဝိဿဇ္ဇိတံ ပရဿ ပဉှံ နာဘိနုမောဒတိ နာဘိနန္ဒတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပဉှံ လာဠုဒါယိတ္ထေရော ဝိယ. ယထာဟ –

‘‘အဋ္ဌာနံ ခေါ ဧတံ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ အနဝကာသော၊ ယံ သော အတိက္ကမ္မေဝ ကဗဠီကာရာဟာရဘက္ခာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ အညတရံ မနောမယံ ကာယံ ဥပပန္နော သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပဇ္ဇေယျာပိ ဝုဋ္ဌဟေယျာပိ၊ နတ္ထေတံ ဌာန’’န္တိ (အ. နိ. ၅.၁၆၆).

ယောနိသော ပဉှံ ကတ္တာတိအာဒီသု အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ ယောနိသောဝ ပဉှံ စိန္တေတွာ ယောနိသော ဝိဿဇ္ဇိတာ ဟောတိ. ထေရော ဟိ ‘‘ကတိ နု ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ အနုဿတိဋ္ဌာနာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတော ‘‘အယံ ပဉှော ဘဝိဿတီ’’တိ ယောနိသော စိန္တေတွာ ယောနိသော ဝိဿဇ္ဇေန္တော အာဟ – ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ။ပေ။ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဧဝံဘာဝိတံ ဧဝံဗဟုလီကတံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာယ သံဝတ္တတီ’’တိ. အဗ္ဘနုမောဒိတာ ဟောတီတိ တထာဂတော ဝိယ ယောနိသော အဗ္ဘနုမောဒိတာ ဟောတိ. တထာဂတော ဟိ အာနန္ဒတ္ထေရေန ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇိတေ ‘‘သာဓု သာဓု၊ အာနန္ဒ၊ တေန ဟိ တွံ၊ အာနန္ဒ၊ ဣမမ္ပိ ဆဋ္ဌံ အနုဿတိဋ္ဌာနံ ဓာရေဟိ. ဣဓာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု သတောဝ အဘိက္ကမတိ သတောဝ ပဋိက္ကမတီ’’တိအာဒိမာဟ. ဆဋ္ဌာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

၉. ခတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉. နဝမေ သုက္ကပက္ခော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒသဟိပိ ကုသလကမ္မပထေဟိ ပရိစ္ဆိန္နော၊ ဥပရိ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ လဗ္ဘတိ. ဗဟုဉ္စ ပုညံ ပသဝတီတိ ဧတ္ထ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကပုညံ ကထိတံ.

၁၀. မလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀. ဒသမေ ဒုဿီလဘာဝေါ ဒုဿီလျံ၊ ဒုဿီလျမေဝ မလံ ဒုဿီလျမလံ. ကေနဋ္ဌေန မလန္တိ? အနုဒဟနဋ္ဌေန ဒုဂ္ဂန္ဓဋ္ဌေန ကိလိဋ္ဌကရဏဋ္ဌေန စ. တဉှိ နိရယာဒီသု အပါယေသု အနုဒဟတီတိ အနုဒဟနဋ္ဌေနပိ မလံ. တေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော မာတာပိတူနမ္ပိ သန္တိကေ ဘိက္ခုသံဃဿာပိ အန္တရေ ဗောဓိစေတိယဋ္ဌာနေသုပိ ဇိဂုစ္ဆနီယော ဟောတိ၊ သဗ္ဗဒိသာသု စဿ ‘‘ဧဝရူပံ ကိရ တေန ပါပကမ္မံ ကတ’’န္တိ အဝဏ္ဏဂန္ဓော ဝါယတီတိ ဒုဂ္ဂန္ဓဋ္ဌေနပိ မလံ. တေန စ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဥပတာပဉ္စေဝ လဘတိ၊ ကာယကမ္မာဒီနိ စဿ အသုစီနိ ဟောန္တိ အပဘဿရာနီတိ ကိလိဋ္ဌကရဏဋ္ဌေနပိ မလံ. အပိစ တံ ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိယော စေဝ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိဉ္စ မိလာပေတီတိ မိလာပနဋ္ဌေနပိ မလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဿာမလမစ္ဆေရမလေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ဗာလဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

၂. ရထကာရဝဂ္ဂေါ

၁. ဉာတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. ဒုတိယဿ ပဌမေ ဉာတောတိ ပညာတော ပါကဋော. အနနုလောမိကေတိ သာသနဿ န အနုလောမေတီတိ အနနုလောမိကံ၊ တသ္မိံ အနနုလောမိကေ. ကာယကမ္မေတိ ပါဏာတိပါတာဒိမှိ ကာယဒုစ္စရိတေ. ဩဠာရိကံ ဝါ ဧတံ၊ န ဧဝရူပေ သမာဒပေတုံ သက္ကောတိ. ဒိသာ နမဿိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဘူတဗလိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝရူပေ သမာဒပေတိ ဂဏှာပေတိ. ဝစီကမ္မေပိ မုသာဝါဒါဒီနိ ဩဠာရိကာနိ၊ အတ္တနော သန္တကံ ပရဿ အဒါတုကာမေန ‘‘နတ္ထီ’’တိ အယံ ဝဉ္စနမုသာဝါဒေါ နာမ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝရူပေ သမာဒပေတိ. မနောကမ္မေပိ အဘိဇ္ဈာဒယော ဩဠာရိကာ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိသံဝါဒေတွာ ကထေန္တော ပန အနနုလောမိကေသု ဓမ္မေသု သမာဒပေတိ နာမ ဒက္ခိဏဝိဟာရဝါသိတ္ထေရော ဝိယ. တံ ကိရ ထေရံ ဧကော ဥပဋ္ဌာကော အမစ္စပုတ္တော ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘မေတ္တာယန္တေန ပဌမံ ကီဒိသေ ပုဂ္ဂလေ မေတ္တာယိတဗ္ဗ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော သဘာဂဝိသဘာဂံ အနာစိက္ခိတွာ ‘‘ပိယပုဂ္ဂလေ’’တိ အာဟ. တဿ စ ဘရိယာ ပိယာ ဟောတိ မနာပါ၊ သော တံ အာရဗ္ဘ မေတ္တာယန္တော ဥမ္မာဒံ ပါပုဏိ. ကထံ ပနေသ ဗဟုဇနအဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ? ဧဝရူပဿ ဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော စေဝ ဥပဋ္ဌာကာဒယော စ တေသံ အာရက္ခဒေဝတာ အာဒိံ ကတွာ တာသံ တာသံ မိတ္တဘူတာ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ သေသဒေဝတာ စ ‘‘အယံ ဘိက္ခု န အဇာနိတွာ ကရိဿတီ’’တိ တေန ကတမေဝ ကရောန္တိ၊ ဧဝမေသ ဗဟုဇနအဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ.

သုက္ကပက္ခေ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိအာဒီနံယေဝ ဝသေန ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ကမ္မဋ္ဌာနံ ပန အဝိသံဝါဒေတွာ ကထေန္တော အနုလောမိကေသု ဓမ္မေသု သမာဒပေတိ နာမ ကောဠိတဝိဟာရဝါသီ စတုနိကာယိကတိဿတ္ထေရော ဝိယ. တဿ ကိရ ဇေဋ္ဌဘာတာ နန္ဒာဘယတ္ထေရော နာမ ပေါတလိယဝိဟာရေ ဝသန္တော ဧကသ္မိံ ရောဂေ သမုဋ္ဌိတေ ကနိဋ္ဌံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘အာဝုသော၊ မယှံ သလ္လဟုကံ ကတွာ ဧကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေဟီ’’တိ. ကိံ၊ ဘန္တေ၊ အညေန ကမ္မဋ္ဌာနေန၊ ကဗဠီကာရာဟာရံ ပရိဂ္ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ? ကိမတ္ထိကော ဧသ၊ အာဝုသောတိ? ဘန္တေ၊ ကဗဠီကာရာဟာရော ဥပါဒါရူပံ၊ ဧကသ္မိဉ္စ ဥပါဒါရူပေ ဒိဋ္ဌေ တေဝီသတိ ဥပါဒါရူပါနိ ပါကဋာနိ ဟောန္တီတိ. သော ‘‘ဝဋ္ဋိဿတိ၊ အာဝုသော၊ ဧတ္တက’’န္တိ တံ ဥယျောဇေတွာ ကဗဠီကာရာဟာရံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ ဥပါဒါရူပံ သလ္လက္ခေတွာ ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထ နံ ထေရံ ဗဟိဝိဟာရာ အနိက္ခန္တမေဝ ပက္ကောသိတွာ၊ ‘‘အာဝုသော၊ မဟာအဝဿယောသိ မယှံ ဇာတော’’တိ ကနိဋ္ဌတ္ထေရဿ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေသိ. ဗဟုဇနဟိတာယာတိ ဧတဿပိ ဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော ‘‘အယံ န အဇာနိတွာ ကရိဿတီ’’တိ တေန ကတမေဝ ကရောန္တီတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတီတိ.

၂. သာရဏီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂. ဒုတိယေ ခတ္တိယဿာတိ ဇာတိယာ ခတ္တိယဿ. မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿာတိ ရာဇာဘိသေကေန မုဒ္ဓနိ အဘိသိတ္တဿ. သာရဏီယာနိ ဘဝန္တီတိ သရိတဗ္ဗာနိ အသမ္မုဿနီယာနိ ဟောန္တိ. ဇာတောတိ နိဗ္ဗတ္တော. ယာဝဇီဝံ သာရဏီယန္တိ ဒဟရကာလေ ဇာနိတုမ္ပိ န သက္ကာ၊ အပရဘာဂေ ပန မာတာပိတုအာဒီဟိ ဉာတကေဟိ ဝါ ဒါသာဒီဟိ ဝါ ‘‘တွံ အသုကဇနပဒေ အသုကနဂရေ အသုကဒိဝသေ အသုကနက္ခတ္တေ ဇာတော’’တိ အာစိက္ခိတေ သုတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇီဝံ သရတိ န သမ္မုဿတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယာဝဇီဝံ သာရဏီယံ ဟောတီ’’တိ.

ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယန္တိ အဘိသေကဋ္ဌာနံ နာမ ရညော ဗလဝတုဋ္ဌိကရံ ဟောတိ၊ တေနဿ တံ ယာဝဇီဝံ သာရဏီယံ. သင်္ဂါမဝိဇယဋ္ဌာနေပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန သင်္ဂါမန္တိ ယုဒ္ဓံ. အဘိဝိဇိနိတွာတိ ဇိနိတွာ သတ္တုမဒ္ဒနံ ကတွာ. တမေဝ သင်္ဂါမသီသန္တိ တမေဝ သင်္ဂါမဋ္ဌာနံ. အဇ္ဈာဝသတီတိ အဘိဘဝိတွာ အာဝသတိ.

ဣဒါနိ ယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ရညော ဇာတိဋ္ဌာနာဒီဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ဣမသ္မိံ ပန သာသနေ တပ္ပဋိဘာဂေ တယော ပုဂ္ဂလေ ဒဿေတုံ ဣဒံ ကာရဏံ အာဘတံ၊ တသ္မာ တေ ဒဿေန္တော ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော ဟောတီတိ ဧတ္ထ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလမ္ပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာနိဿိတမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သာရဏီယံ ဟောတီတိ ‘‘အဟံ အသုကရဋ္ဌေ အသုကဇနပဒေ အသုကဝိဟာရေ အသုကမာဠကေ အသုကဒိဝါဋ္ဌာနေ အသုကစင်္ကမေ အသုကရုက္ခမူလေ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဧဝံ ယာဝဇီဝံ သရိတဗ္ဗမေဝ ဟောတိ န သမ္မုဿိတဗ္ဗံ.

ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ၊ န ဣတော ဥဒ္ဓံ ဒုက္ခံ အတ္ထိ. အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ဧတ္တကော ဒုက္ခသမုဒယော၊ န ဣတော ဥဒ္ဓံ ဒုက္ခသမုဒယော အတ္ထီတိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝမေတ္ထ စတူဟိ သစ္စေဟိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ကထိတော. ကသိဏပရိကမ္မဝိပဿနာဉာဏာနိ ပန မဂ္ဂသန္နိဿိတာနေဝ ဟောန္တိ. သာရဏီယံ ဟောတီတိ ‘‘အဟံ အသုကရဋ္ဌေ။ပေ။ အသုကရုက္ခမူလေ သောတာပန္နော ဇာတော’’တိ ယာဝဇီဝံ သာရဏီယံ ဟောတိ အသမ္မုဿနီယံ.

အာသဝါနံ ခယာတိ အာသဝါနံ ခယေန. စေတောဝိမုတ္တိန္တိ ဖလသမာဓိံ. ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဖလပညံ. သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနာဝ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ. သာရဏီယန္တိ ‘‘မယာ အသုကရဋ္ဌေ။ပေ။ အသုကရုက္ခမူလေ အရဟတ္တံ ပတ္တ’’န္တိ အတ္တနော အရဟတ္တပတ္တိဋ္ဌာနံ နာမ ယာဝဇီဝံ သာရဏီယံ ဟောတိ အသမ္မုဿနီယန္တိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ.

၃. အာသံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃. တတိယေ သန္တောတိ အတ္ထိ ဥပလဗ္ဘန္တိ. သံဝိဇ္ဇမာနာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. လောကသ္မိန္တိ သတ္တလောကေ. နိရာသောတိ အနာသော အပတ္ထနော. အာသံသောတိ အာသံသမာနော ပတ္ထယမာနော. ဝိဂတာသောတိ အပဂတာသော. စဏ္ဍာလကုလေတိ စဏ္ဍာလာနံ ကုလေ. ဝေနကုလေတိ ဝိလီဝကာရကုလေ. နေသာဒကုလေတိ မိဂလုဒ္ဒကာနံ ကုလေ. ရထကာရကုလေတိ စမ္မကာရကုလေ. ပုက္ကုသကုလေတိ ပုပ္ဖစ္ဆဍ္ဍကကုလေ.

ဧတ္တာဝတာ ကုလဝိပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ နီစကုလေ ဇာတောပိ ဧကစ္စော အဍ္ဎော ဟောတိ မဟဒ္ဓနော၊ အယံ ပန န တာဒိသော၊ တသ္မာဿ ဘောဂဝိပတ္တိံ ဒဿေတုံ ဒလိဒ္ဒေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒလိဒ္ဒေတိ ဒါလိဒ္ဒိယေန သမန္နာဂတေ. အပ္ပန္နပါနဘောဇနေတိ ပရိတ္တကအန္နပါနဘောဇနေ. ကသိရဝုတ္တိကေတိ ဒုက္ခဇီဝိကေ၊ ယတ္ထ ဝါယာမေန ပယောဂေန ဇီဝိတဝုတ္တိံ သာဓေန္တိ၊ တထာရူပေတိ အတ္ထော. ယတ္ထ ကသိရေန ဃာသစ္ဆာဒေါ လဗ္ဘတီတိ ယသ္မိံ ကုလေ ဒုက္ခေန ယာဂုဘတ္တဃာသော စ ကောပီနမတ္တံ အစ္ဆာဒနဉ္စ လဗ္ဘတိ.

ဣဒါနိ ယသ္မာ ဧကစ္စော နီစကုလေ ဇာတောပိ ဥပဓိသမ္ပန္နော ဟောတိ အတ္တဘာဝသမိဒ္ဓိယံ ဌိတော၊ အယဉ္စ န တာဒိသော၊ တသ္မာဿ သရီရဝိပတ္တိမ္ပိ ဒဿေတုံ သော စ ဟောတိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိ ပံသုပိသာစကော ဝိယ ဈာမခါဏုဝဏ္ဏော. ဒုဒ္ဒသိကောတိ ဝိဇာတမာတုယာပိ အမနာပဒဿနော. ဩကောဋိမကောတိ လကုဏ္ဍကော. ကာဏောတိ ဧကက္ခိကာဏော ဝါ ဥဘယက္ခိကာဏော ဝါ. ကုဏီတိ ဧကဟတ္ထကုဏီ ဝါ ဥဘယဟတ္ထကုဏီ ဝါ. ခဉ္ဇောတိ ဧကပါဒခဉ္ဇော ဝါ ဥဘယပါဒခဉ္ဇော ဝါ. ပက္ခဟတောတိ ဟတပက္ခော ပီဌသပ္ပီ. ပဒီပေယျဿာတိ ဝဋ္ဋိတေလကပလ္လကာဒိနော ပဒီပဥပကရဏဿ. တဿ န ဧဝံ ဟောတီတိ. ကသ္မာ န ဟောတိ? နီစကုလေ ဇာတတ္တာ.

ဇေဋ္ဌောတိ အညသ္မိံ ဇေဋ္ဌေ သတိ ကနိဋ္ဌော အာသံ န ကရောတိ၊ တသ္မာ ဇေဋ္ဌောတိ အာဟ. အာဘိသေကောတိ ဇေဋ္ဌောပိ န အဘိသေကာရဟော အာသံ န ကရောတိ၊ တသ္မာ အာဘိသေကောတိ အာဟ. အနဘိသိတ္တောတိ အဘိသေကာရဟောပိ ကာဏကုဏိအာဒိဒေါသရဟိတော သကိံ အဘိသိတ္တော ပုန အဘိသေကေ အာသံ န ကရောတိ၊ တသ္မာ အနဘိသိတ္တောတိ အာဟ. အစလပ္ပတ္တောတိ ဇေဋ္ဌောပိ အာဘိသေကော အနဘိသိတ္တော မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကော၊ သောပိ အဘိသေကေ အာသံ န ကရောတိ. သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော ပန ပညာယမာနမဿုဘေဒေါ အစလပ္ပတ္တော နာမ ဟောတိ၊ မဟန္တမ္ပိ ရဇ္ဇံ ဝိစာရေတုံ သမတ္ထော၊ တသ္မာ ‘‘အစလပ္ပတ္တော’’တိ အာဟ. တဿ ဧဝံ ဟောတီတိ ကသ္မာ ဟောတိ? မဟာဇာတိတာယ.

ဒုဿီလောတိ နိဿီလော. ပါပဓမ္မောတိ လာမကဓမ္မော. အသုစီတိ အသုစီဟိ ကာယကမ္မာဒီဟိ သမန္နာဂတော. သင်္ကဿရသမာစာရောတိ သင်္ကာဟိ သရိတဗ္ဗသမာစာရော၊ ကိဉ္စိဒေဝ အသာရုပ္ပံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ ဣမိနာ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ပရေသံ အာသင်္ကနီယသမာစာရော၊ အတ္တနာယေဝ ဝါ သင်္ကာဟိ သရိတဗ္ဗသမာစာရော၊ သာသင်္ကသမာစာရောတိ အတ္ထော. တဿ ဟိ ဒိဝါဋ္ဌာနာဒီသု သန္နိပတိတွာ ကိဉ္စိဒေဝ မန္တယန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ ဧကတော ဟုတွာ မန္တေန္တိ၊ ကစ္စိ နု ခေါ မယာ ကတကမ္မံ ဇာနိတွာ မန္တေန္တီ’’တိ ဧဝံ သာသင်္ကသမာစာရော ဟောတိ. ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တောတိ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗယုတ္တကေန ပါပကမ္မေန သမန္နာဂတော. အဿမဏော သမဏပဋိညောတိ အဿမဏော ဟုတွာဝ သမဏပတိရူပကတာယ ‘‘သမဏော အဟ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိညော. အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညောတိ အညေ ဗြဟ္မစာရိနော သုနိဝတ္ထေ သုပါရုတေ သုမ္ဘကပတ္တဓရေ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တေ ဒိသွာ သယမ္ပိ တာဒိသေန အာကာရေန တထာ ပဋိပဇ္ဇနတော ‘‘အဟံ ဗြဟ္မစာရီ’’တိ ပဋိညံ ဒေန္တော ဝိယ ဟောတိ. ‘‘အဟံ ဘိက္ခူ’’တိ ဝတွာ ဥပေါသထဂ္ဂါဒီနိ ပဝိသန္တော ပန ဗြဟ္မစာရိပဋိညော ဟောတိယေဝ၊ တထာ သံဃိကံ လာဘံ ဂဏှန္တော. အန္တောပူတီတိ ပူတိနာ ကမ္မေန အန္တော အနုပဝိဋ္ဌော. အဝဿုတောတိ ရာဂါဒီဟိ တိန္တော. ကသမ္ဗုဇာတောတိ သဉ္ဇာတရာဂါဒိကစဝရော. တဿ န ဧဝံ ဟောတီတိ. ကသ္မာ န ဟောတိ? လောကုတ္တရဓမ္မဥပနိဿယဿ နတ္ထိတာယ. တဿ ဧဝံ ဟောတီတိ. ကသ္မာ ဟောတိ? မဟာသီလသ္မိံ ပရိပူရကာရိတာယ.

၄. စက္ကဝတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄. စတုတ္ထေ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ဇနံ ရဉ္ဇေတီတိ ရာဇာ. စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ. ဝတ္တိတံ ဝါ အနေန စက္ကန္တိ စက္ကဝတ္တီ. ဓမ္မော အဿ အတ္ထီတိ ဓမ္မိကော. ဓမ္မေနေဝ ဒသဝိဓေန စက္ကဝတ္တိဝတ္တေန ရာဇာ ဇာတောတိ ဓမ္မရာဇာ. သောပိ န အရာဇကန္တိ သောပိ အညံ နိဿယရာဇာနံ အလဘိတွာ စက္ကံ နာမ ဝတ္တေတုံ န သက္ကောတီတိ အတ္ထော. ဣတိ သတ္ထာ ဒေသနံ ပဋ္ဌပေတွာ ယထာနုသန္ဓိံ အပါပေတွာဝ တုဏှီ အဟောသိ. ကသ္မာ? အနုသန္ဓိကုသလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆိဿန္တိ၊ ဗဟူ ဟိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ တထာရူပါ ဘိက္ခူ၊ အထာဟံ တေဟိ ပုဋ္ဌော ဒေသနံ ဝဍ္ဎေဿာမီတိ. အထေကော အနုသန္ဓိကုသလော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆန္တော ကော ပန၊ ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. ဘဂဝါပိဿ ဗျာကရောန္တော ဓမ္မော ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ဓမ္မောတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မော. ဓမ္မန္တိ တမေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဓမ္မံ. နိဿာယာတိ တဒဓိဋ္ဌာနေန စေတသာ တမေဝ နိဿယံ ကတွာ. ဓမ္မံ သက္ကရောန္တောတိ ယထာ ကတော သော ဓမ္မော သုဋ္ဌု ကတော ဟောတိ၊ ဧဝမေတံ ကရောန္တော. ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တောတိ တသ္မိံ ဂါရဝုပ္ပတ္တိယာ တံ ဂရုကရောန္တော. ဓမ္မံ အပစာယမာနောတိ တဿေဝ ဓမ္မဿ အဉ္ဇလိကရဏာဒီဟိ နီစဝုတ္တိတံ ကရောန္တော. ဓမ္မဒ္ဓဇော ဓမ္မကေတူတိ တံ ဓမ္မံ ဓဇမိဝ ပုရက္ခတွာ ကေတုမိဝ ဥက္ခိပိတွာ ပဝတ္တိယာ ဓမ္မဒ္ဓဇော ဓမ္မကေတု စ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဓမ္မာဓိပတေယျောတိ ဓမ္မာဓိပတိဘူတာဂတဘာဝေန ဓမ္မဝသေနေဝ စ သဗ္ဗကိရိယာနံ ကရဏေန ဓမ္မာဓိပတေယျော ဟုတွာ. ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟတီတိ ဓမ္မော အဿာ အတ္ထီတိ ဓမ္မိကာ၊ ရက္ခာ စ အာဝရဏဉ္စ ဂုတ္တိ စ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ. တတ္ထ ‘‘ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတီ’’တိ ဝစနတော ခန္တိအာဒယော ရက္ခာ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတိ. ခန္တိယာ အဝိဟိံသာယ မေတ္တစိတ္တတာယ အနုဒ္ဒယာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၈၅). နိဝါသနပါရုပနဂေဟာဒီနိ အာဝရဏံ. စောရာဒိဥပဒ္ဒဝနိဝါရဏတ္ထံ ဂေါပါယနာ ဂုတ္တိ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ သုဋ္ဌု ဝိဒဟတိ ပဝတ္တေတိ ဌပေတီတိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ ယတ္ထ သာ သံဝိဒဟိတဗ္ဗာ၊ တံ ဒဿေန္တော အန္တောဇနသ္မိန္တိအာဒိမာဟ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – အန္တောဇနသင်္ခါတံ ပုတ္တဒါရံ သီလသံဝရေ ပတိဋ္ဌာပေန္တော ဝတ္ထဂန္ဓမာလာဒီနိ စဿ ဒဒမာနော သဗ္ဗောပဒ္ဒဝေ စဿ နိဝါရယမာနော ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟတိ နာမ. ခတ္တိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – အဘိသိတ္တခတ္တိယာ ဘဒြအဿာဇာနီယာဒိရတနသမ္ပဒါနေနပိ ဥပဂဏှိတဗ္ဗာ၊ အနုယန္တာ ခတ္တိယာ တေသံ အနုရူပယာနဝါဟနသမ္ပဒါနေနပိ ပရိတောသေတဗ္ဗာ၊ ဗလကာယော ကာလံ အနတိက္ကမေတွာ ဘတ္တဝေတနသမ္ပဒါနေနပိ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗော၊ ဗြာဟ္မဏာ အန္နပါနဝတ္ထာဒိနာ ဒေယျဓမ္မေန၊ ဂဟပတိကာ ဘတ္တဗီဇနင်္ဂလဗလိဗဒ္ဒါဒိသမ္ပဒါနေန၊ တထာ နိဂမဝါသိနော နေဂမာ ဇနပဒဝါသိနော စ ဇာနပဒါ. သမိတပါပဗာဟိတပါပါ ပန သမဏဗြာဟ္မဏာ သမဏပရိက္ခာရသမ္ပဒါနေန သက္ကာတဗ္ဗာ၊ မိဂပက္ခိနော အဘယဒါနေန သမဿာသေတဗ္ဗာ.

ဓမ္မေနေဝ စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မေနေဝ စက္ကံ ပဝတ္တေတိ. တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ တံ တေန ဧဝံ ပဝတ္တိတံ အာဏာစက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ ဟောတိ. ကေနစိ မနုဿဘူတေနာတိ ဒေဝတာ နာမ အတ္တနာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတမေဝ ကရောန္တိ၊ တသ္မာ တာ အဂ္ဂဏှိတွာ ‘‘မနုဿဘူတေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပစ္စတ္ထိကေနာတိ ပဋိအတ္ထိကေန၊ ပဋိသတ္တုနာတိ အတ္ထော. ဓမ္မိကောတိ စက္ကဝတ္တီ ဒသကုသလကမ္မပထဝသေန ဓမ္မိကော၊ တထာဂတော ပန နဝလောကုတ္တရဓမ္မဝသေန. ဓမ္မရာဇာတိ နဝဟိ လောကုတ္တရဓမ္မေဟိ မဟာဇနံ ရဉ္ဇေတီတိ ဓမ္မရာဇာ. ဓမ္မံယေဝါတိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မမေဝ နိဿာယ တမေဝ သက္ကရောန္တော တံ ဂရုကရောန္တော တံ အပစာယမာနော. သောဝဿ ဓမ္မော အဗ္ဘုဂ္ဂတဋ္ဌေန ဓဇောတိ ဓမ္မဒ္ဓဇော. သောဝဿ ကေတူတိ ဓမ္မကေတု. တမေဝ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ဝိဟရတီတိ ဓမ္မာဓိပတေယျော. ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိန္တိ လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မဒါယိကရက္ခဉ္စ အာဝရဏဉ္စ ဂုတ္တိဉ္စ. သံဝိဒဟတီတိ ဌပေတိ ပညပေတိ. ဧဝရူပန္တိ တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ န သေဝိတဗ္ဗံ၊ သုစရိတံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သံဝိဒဟိတွာတိ ဌပေတွာ ကထေတွာ. ဓမ္မေနေဝ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီတိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မေနေဝ အသဒိသံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ. တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ တံ ဧဝံ ပဝတ္တိတံ ဓမ္မစက္ကံ ဧတေသု သမဏာဒီသု ဧကေနပိ ပဋိဝတ္တေတုံ ပဋိဗာဟိတုံ န သက္ကာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

၅. သစေတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅. ပဉ္စမေ ဣသိပတနေတိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသင်္ခါတာနံ ဣသီနံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတ္ထာယ စေဝ ဥပေါသထကရဏတ္ထာယ စ အာဂန္တွာ ပတနေ၊ သန္နိပါတဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော. ပဒနေတိပိ ပါဌော၊ အယမေဝ အတ္ထော. မိဂဒါယေတိ မိဂါနံ အဘယတ္ထာယ ဒိန္နေ. ဆဟိ မာသေဟိ ဆာရတ္တူနေဟီတိ သော ကိရ ရညာ အာဏတ္တဒိဝသေယေဝ သဗ္ဗူပကရဏာနိ သဇ္ဇေတွာ အန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂါမဒွါရဂါမမဇ္ဈဒေဝကုလသုသာနာဒီသု ဌိတရုက္ခေ စေဝ ဈာမပတိတသုက္ခရုက္ခေ စ ဝိဝဇ္ဇေတွာ သမ္ပန္နပဒေသေ ဌိတေ သဗ္ဗဒေါသဝိဝဇ္ဇိတေ နာဘိအရနေမီနံ အနုရူပေ ရုက္ခေ ဂဟေတွာ တံ စက္ကံ အကာသိ. တဿ ရုက္ခေ ဝိစိနိတွာ ဂဏှန္တဿ စေဝ ကရောန္တဿ စ ဧတ္တကော ကာလော ဝီတိဝတ္တော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဆဟိ မာသေဟိ ဆာရတ္တူနေဟီ’’တိ. နာနာကရဏန္တိ နာနတ္တံ. နေသန္တိ န ဧသံ. အတ္ထေသန္တိ အတ္ထိ ဧသံ. အဘိသင်္ခါရဿ ဂတီတိ ပယောဂဿ ဂမနံ. စိင်္ဂုလာယိတွာတိ ပရိဗ္ဘမိတွာ. အက္ခာဟတံ မညေတိ အက္ခေ ပဝေသေတွာ ဌပိတမိဝ.

သဒေါသာတိ သဂဏ္ဍာ ဥဏ္ဏတောဏတဋ္ဌာနယုတ္တာ. သကသာဝါတိ ပူတိသာရေန စေဝ ဖေဂ္ဂုနာ စ ယုတ္တာ. ကာယဝင်္ကာတိအာဒီနိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ နာမာနိ. ဧဝံ ပပတိတာတိ ဧဝံ ဂုဏပတနေန ပတိတာ. ဧဝံ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဧဝံ ဂုဏေဟိ ပတိဋ္ဌိတာ. တတ္ထ လောကိယမဟာဇနာ ပပတိတာ နာမ၊ သောတာပန္နာဒယော ပတိဋ္ဌိတာ နာမ. တေသုပိ ပုရိမာ တယော ကိလေသာနံ သမုဒါစာရက္ခဏေ ပပတိတာ နာမ၊ ခီဏာသဝါ ပန ဧကန္တေနေဝ ပတိဋ္ဌိတာ နာမ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အပ္ပဟီနကာယဝင်္ကာဒယော ပပတန္တိ၊ ပဟီနကာယဝင်္ကာဒယော ပတိဋ္ဌဟန္တိ၊ တသ္မာ. ကာယဝင်္ကာဒီနံ ပန ဧဝံ ပဟာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ပါဏာတိပါတော အဒိန္နာဒါနံ မိစ္ဆာစာရော မုသာဝါဒေါ ပိသုဏာဝါစာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ဣမေ တာဝ ဆ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ၊ ဖရုသာဝါစာ ဗျာပါဒေါတိ ဒွေ အနာဂါမိမဂ္ဂေန၊ အဘိဇ္ဈာ သမ္ဖပ္ပလာပေါတိ ဒွေ အရဟတ္တမဂ္ဂေနာတိ.

၆. အပဏ္ဏကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆. ဆဋ္ဌေ အပဏ္ဏကပဋိပဒန္တိ အဝိရဒ္ဓပဋိပဒံ ဧကံသပဋိပဒံ နိယျာနိကပဋိပဒံ ကာရဏပဋိပဒံ သာရပဋိပဒံ မဏ္ဍပဋိပဒံ အပစ္စနီကပဋိပဒံ အနုလောမပဋိပဒံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ဟောတိ၊ န တက္ကဂ္ဂါဟေန ဝါ နယဂ္ဂါဟေန ဝါ. ဧဝံ ဂဟေတွာ ပဋိပန္နော ဟိ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဥပါသကော ဝါ ဥပါသိကာ ဝါ မနုဿဒေဝနိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တီဟိ ဟာယတိ ပရိဟာယတိ၊ အပဏ္ဏကပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ပန တာဟိ သမ္ပတ္တီဟိ န ပရိဟာယတိ. အတီတေ ကန္တာရဒ္ဓါနမဂ္ဂံ ပဋိပန္နေသု ဒွီသု သတ္ထဝါဟေသု ယက္ခဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ ဗာလသတ္ထဝါဟော သဒ္ဓိံ သတ္ထေန အနယဗျသနံ ပတ္တော၊ ယက္ခဿ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဥဒကဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ဆဍ္ဍေဿာမာ’’တိ သတ္ထကေ သညာပေတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော ပဏ္ဍိတသတ္ထဝါဟော ဝိယ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘အပဏ္ဏကံ ဌာနမေကေ၊ ဒုတိယံ အာဟု တက္ကိကာ၊

ဧတဒညာယ မေဓာဝီ၊ တံ ဂဏှေ ယဒပဏ္ဏက’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁)၊

ယောနိ စဿ အာရဒ္ဓါ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ယောနီတိ ခန္ဓကောဋ္ဌာသဿပိ ကာရဏဿပိ ပဿာဝမဂ္ဂဿပိ နာမံ. ‘‘စတဿော ခေါ ဣမာ၊ သာရိပုတ္တ၊ ယောနိယော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၅၂) ဟိ ခန္ဓကောဋ္ဌာသော ယောနိ နာမ. ‘‘ယောနိ ဟေသာ ဘူမိဇ ဖလဿ အဓိဂမာယာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၂၆) ကာရဏံ. ‘‘န စာဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဗြူမိ၊ ယောနိဇံ မတ္တိသမ္ဘဝ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၄၅၇၊ ဓ. ပ. ၃၉၆) စ ‘‘တမေနံ ကမ္မဇဝါတာ နိဝတ္တိတွာ ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောသိရံ သမ္ပရိဝတ္တေတွာ မာတု ယောနိမုခေ သမ္ပဋိပါဒေန္တီ’’တိ စ အာဒီသု ပဿာဝမဂ္ဂေါ. ဣဓ ပန ကာရဏံ အဓိပ္ပေတံ. အာရဒ္ဓါတိ ပဂ္ဂဟိတာ ပရိပုဏ္ဏာ.

အာသဝါနံ ခယာယာတိ ဧတ္ထ အာသဝန္တီတိ အာသဝါ၊ စက္ခုတောပိ။ပေ။ မနတောပိ သန္ဒန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓမ္မတော ယာဝ ဂေါတြဘု၊ ဩကာသတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ သဝန္တီတိ ဝါ အာသဝါ၊ ဧတေ ဓမ္မေ ဧတဉ္စ ဩကာသံ အန္တောကရိတွာ ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. အန္တောကရဏတ္ထော ဟိ အယံ အာကာရော. စိရပါရိဝါသိယဋ္ဌေန မဒိရာဒယော အာသဝါ၊ အာသဝါ ဝိယာတိပိ အာသဝါ. လောကသ္မိမ္ပိ ဟိ စိရပါရိဝါသိကာ မဒိရာဒယော အာသဝါတိ ဝုစ္စန္တိ၊ ယဒိ စ စိရပါရိဝါသိယဋ္ဌေန အာသဝါ၊ ဧတေယေဝ ဘဝိတုမရဟန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပုရိမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ၊ ဣတော ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇာ နာဟောသီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၀.၆၁). အာယတံ ဝါ သံသာရဒုက္ခံ သဝန္တိ ပသဝန္တီတိပိ အာသဝါ. ပုရိမာနိ စေတ္ထ နိဗ္ဗစနာနိ ယတ္ထ ကိလေသာ အာသဝါတိ အာဂစ္ဆန္တိ၊ တတ္ထ ယုဇ္ဇန္တိ၊ ပစ္ဆိမံ ကမ္မေပိ. န ကေဝလဉ္စ ကမ္မကိလေသာယေဝ အာသဝါ၊ အပိစ ခေါ နာနပ္ပကာရာ ဥပဒ္ဒဝါပိ. သုတ္တေသု ဟိ ‘‘နာဟံ၊ စုန္ဒ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံယေဝ အာသဝါနံ သံဝရာယ ဓမ္မံ ဒေသေမီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၈၂) ဧတ္ထ ဝိဝါဒမူလဘူတာ ကိလေသာ အာသဝါတိ အာဂတာ.

‘‘ယေန ဒေဝူပပတျဿ၊ ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဝိဟင်္ဂမော၊

ယက္ခတ္တံ ယေန ဂစ္ဆေယျံ၊ မနုဿတ္တဉ္စ အဗ္ဗဇေ၊

တေ မယှံ အာသဝါ ခီဏာ၊ ဝိဒ္ဓသ္တာ ဝိနဠီကတာ’’တိ. (အ. နိ. ၄.၃၆) –

ဧတ္ထ တေဘူမကံ စ ကမ္မံ အဝသေသာ စ အကုသလာ ဓမ္မာ. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိ (ပါရာ. ၃၉၊ အ. နိ. ၂.၂၀၂-၂၃၀) ဧတ္ထ ပရူပဝါဒဝိပ္ပဋိသာရဝဓဗန္ဓာဒယော စေဝ အပါယဒုက္ခဘူတာ စ နာနပ္ပကာရာ ဥပဒ္ဒဝါ.

တေ ပနေတေ အာသဝါ ယတ္ထ ယထာ အာဂတာ၊ တတ္ထ တထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတေ ဟိ ဝိနယေ တာဝ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ၊ သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိ (ပါရာ. ၃၉၊ အ. နိ. ၂.၂၀၂-၂၃၀) ဒွေဓာ အာဂတာ. သဠာယတနေ ‘‘တယော မေ၊ အာဝုသော၊ အာသဝါ ကာမာသဝေါ ဘဝါသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၂၁) တိဓာ အာဂတာ. အညေသု စ သုတ္တန္တေသု (စူဠနိ. ဇတုကဏ္ဏိမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၆၉၊ ပဋိ. မ. ၁.၁၀၇) အဘိဓမ္မေ (ဓ. သ. ၁၁၀၂-၁၁၀၆၊ ဝိဘ. ၉၃၇) စ တေယေဝ ဒိဋ္ဌာသဝေန သဟ စတုဓာ အာဂတာ. နိဗ္ဗေဓိကပရိယာယေန ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ နိရယဂါမိနိယာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ တိရစ္ဆာနယောနိဂါမိနိယာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ ပေတ္တိဝိသယဂါမိနိယာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ မနုဿလောကဂါမိနိယာ၊ အတ္ထိ အာသဝါ ဒေဝလောကဂါမိနိယာ’’တိ (အ. နိ. ၆.၆၃) ပဉ္စဓာ အာဂတာ. ကမ္မမေဝ စေတ္ထ အာသဝါတိ ဝုတ္တံ. ဆက္ကနိပါတေ ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါ သံဝရာပဟာတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၆.၅၈) နယေန ဆဓာ အာဂတာ. သဗ္ဗာသဝပရိယာယေ (မ. နိ. ၁.၁၄ အာဒယော) တေယေဝ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တဓာ အာဂတာ. ဣဓ ပန အဘိဓမ္မနယေန စတ္တာရော အာသဝါ အဓိပ္ပေတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ခယာယာတိ ဧတ္ထ ပန အာသဝါနံ သရသဘေဒေါပိ ခီဏာကာရောပိ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိပိ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ယော အာသဝါနံ ခယော ဝယော ဘေဒေါ ပရိဘေဒေါ အနိစ္စတာ အန္တရဓာန’’န္တိ ဧတ္ထ ဟိ အာသဝါနံ သရသဘေဒေါ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘ဇာနတော အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဿတော အာသဝါနံ ခယံ ဝဒါမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၅၊ သံ. နိ. ၂.၂၃၊ ဣတိဝု. ၁၀၂) ဧတ္ထ အာသဝပ္ပဟာနံ အာသဝါနံ အစ္စန္တက္ခယော အသမုပ္ပါဒေါ ခီဏာကာရော နတ္ထိဘာဝေါ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုတ္တော.

‘‘သေခဿ သိက္ခမာနဿ၊ ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနော၊

ခယသ္မိံ ပဌမံ ဉာဏံ၊ တတော အညာ အနန္တရာ’’တိ. (ဣတိဝု. ၆၂) –

ဧတ္ထ မဂ္ဂေါ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘အာသဝါနံ ခယာ သမဏော ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၃၈) ဧတ္ထ ဖလံ.

‘‘ပရဝဇ္ဇာနုပဿိဿ၊ နိစ္စံ ဥဇ္ဈာနသညိနော၊

အာသဝါ တဿ ဝဍ္ဎန္တိ၊ အာရာ သော အာသဝက္ခယာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၅၃) –

ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဖလံ သန္ဓာယ ‘‘အာသဝါနံ ခယာယာ’’တိ အာဟ၊ အရဟတ္တဖလတ္ထာယာတိ အတ္ထော.

ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရောတိ မနစ္ဆဋ္ဌေသု ဣန္ဒြိယေသု ပိဟိတဒွါရော. ဘောဇနေ မတ္တညူတိ ဘောဇနသ္မိံ ပမာဏညူ၊ ပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂပစ္စဝေက္ခဏမတ္တံ ဇာနာတိ ပဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တောတိ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ပဉ္စသု ကောဋ္ဌာသေသု ဇာဂရဏဘာဝံ အနုယုတ္တော၊ ဇာဂရဏေယေဝ ယုတ္တပ္ပယုတ္တောတိ အတ္ထော.

ဧဝံ မာတိကံ ဌပေတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဌပိတပဋိပါဋိယာ ဝိဘဇန္တော ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိအာဒီနံ အတ္ထော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၅) ဝိတ္ထာရိတော၊ တထာ ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ နေဝ ဒဝါယာတိအာဒီနံ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၈). အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟီတိ ပဉ္စဟိ နီဝရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ. နီဝရဏာနိ ဟိ စိတ္တံ အာဝရိတွာ တိဋ္ဌန္တိ၊ တသ္မာ အာဝရဏီယာ ဓမ္မာတိ ဝုစ္စန္တိ. သီဟသေယျံ ကပ္ပေတီတိ သီဟော ဝိယ သေယျံ ကပ္ပေတိ. ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယာတိ ဝါမပါဒံ ဒက္ခိဏပါဒေ အတိအာဓာယ. သမံ ဌပိတေ ဟိ ပါဒေ ဇာဏုကေန ဇာဏုကံ ဂေါပ္ဖကေန စ ဂေါပ္ဖကံ ဃဋီယတိ၊ တတော ဝေဒနာ ဥဋ္ဌဟန္တိ. တသ္မာ တဿ ဒေါသဿ ပရိဝဇ္ဇနတ္ထံ ထောကံ အတိက္ကမိတွာ ဧသ ပါဒံ ဌပေတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယာ’’တိ.

သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိယာ စေဝ သမ္ပဇညေန စ သမန္နာဂတော. ကထံ ပနေသ နိဒ္ဒါယန္တော သတော သမ္ပဇာနော နာမ ဟောတီတိ? ပုရိမပ္ပဝတ္တိဝသေန. အယံ ဟိ စင်္ကမေ စင်္ကမန္တော နိဒ္ဒါယ ဩက္ကမနဘာဝံ ဉတွာ ပဝတ္တမာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဌပေတွာ မဉ္စေ ဝါ ဖလကေ ဝါ နိပန္နော နိဒ္ဒံ ဥပဂန္တွာ ပုန ပဗုဇ္ဈမာနော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဌိတဋ္ဌာနေ ဂဏှန္တောယေဝ ပဗုဇ္ဈတိ. တသ္မာ နိဒ္ဒါယန္တောပိ သတော သမ္ပဇာနော နာမ ဟောတိ. အယံ တာဝ မူလကမ္မဋ္ဌာနေ နယောဝ. ပရိဂ္ဂဟကမ္မဋ္ဌာနဝသေနာပိ ပနေသ သတော သမ္ပဇာနော နာမ ဟောတိ. ကထံ? အယံ ဟိ စင်္ကမန္တော နိဒ္ဒါယ ဩက္ကမနဘာဝံ ဉတွာ ပါသာဏဖလကေ ဝါ မဉ္စေ ဝါ ဒက္ခိဏေန ပဿေန နိပဇ္ဇိတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ – ‘‘အစေတနော ကာယော အစေတနေ မဉ္စေ ပတိဋ္ဌိတော၊ အစေတနော မဉ္စော အစေတနာယ ပထဝိယာ၊ အစေတနာ ပထဝီ အစေတနေ ဥဒကေ၊ အစေတနံ ဥဒကံ အစေတနေ ဝါတေ၊ အစေတနော ဝါတော အစေတနေ အာကာသေ ပတိဋ္ဌိတော. တတ္ထ အာကာသမ္ပိ ‘အဟံ ဝါတံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတ’န္တိ န ဇာနာတိ၊ ဝါတောပိ ‘အဟံ အာကာသေ ပတိဋ္ဌိတော’တိ န ဇာနာတိ. တထာ ဝါတော န ဇာနာတိ. ‘အဟံ ဥဒကံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတော’တိ။ပေ။ မဉ္စော န ဇာနာတိ၊ ‘အဟံ ကာယံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတော’တိ၊ ကာယော န ဇာနာတိ ‘အဟံ မဉ္စေ ပတိဋ္ဌိတော’တိ. န ဟိ တေသံ အညမညံ အာဘောဂေါ ဝါ သမန္နာဟာရော ဝါ မနသိကာရော ဝါ စေတနာ ဝါ ပတ္ထနာ ဝါ အတ္ထီ’’တိ. တဿ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတော တံ ပစ္စဝေက္ခဏစိတ္တံ ဘဝင်္ဂေ ဩတရတိ. ဧဝံ နိဒ္ဒါယန္တောပိ သတော သမ္ပဇာနော နာမ ဟောတီတိ.

ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိကရိတွာတိ ‘‘ဧတ္တကံ ဌာနံ ဂတေ စန္ဒေ ဝါ တာရကာယ ဝါ ဥဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဥဋ္ဌာနကာလပရိစ္ဆေဒိကံ သညံ မနသိကရိတွာ၊ စိတ္တေ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ကရိတွာ သယိတော ဟိ ယထာပရိစ္ဆိန္နေယေဝ ကာလေ ဥဋ္ဌဟတိ.

၇. အတ္တဗျာဗာဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇. သတ္တမေ အတ္တဗျာဗာဓာယာတိ အတ္တဒုက္ခာယ. ပရဗျာဗာဓာယာတိ ပရဒုက္ခာယ. ကာယသုစရိတန္တိအာဒီနိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒသကုသလကမ္မပထဝသေန အာဂတာနိ၊ ဥပရိ ပန ယာဝ အရဟတ္တာ အဝါရိတာနေဝ.

၈. ဒေဝလောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈. အဋ္ဌမေ အဋ္ဋီယေယျာထာတိ အဋ္ဋာ ပီဠိတာ ဘဝေယျာထ. ဟရာယေယျာထာတိ လဇ္ဇေယျာထ. ဇိဂုစ္ဆေယျာထာတိ ဂူထေ ဝိယ တသ္မိံ ဝစနေ သဉ္ဇာတဇိဂုစ္ဆာ ဘဝေယျာထ. ဣတိ ကိရာတိ ဧတ္ထ ဣတီတိ ပဒသန္ဓိဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာ၊ ကိရာတိ အနုဿဝတ္ထေ နိပါတော. ဒိဗ္ဗေန ကိရ အာယုနာ အဋ္ဋီယထာတိ ဧဝမဿ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဂေဝ ခေါ ပနာတိ ပဌမတရံယေဝ.

၉. ပဌမပါပဏိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉. နဝမေ ပါပဏိကောတိ အာပဏိကော၊ အာပဏံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ ဘဏ္ဍဝိက္ကာယကဿ ဝါဏိဇဿေတံ အဓိဝစနံ. အဘဗ္ဗောတိ အဘာဇနဘူတော. န သက္ကစ္စံ ကမ္မန္တံ အဓိဋ္ဌာတီတိ ယထာ အဓိဋ္ဌိတံ သုအဓိဋ္ဌိတံ ဟောတိ၊ ဧဝံ သယံ အတ္တပစ္စက္ခံ ကရောန္တော နာဓိဋ္ဌာတိ. တတ္ထ ပစ္စူသကာလေ ပဒသဒ္ဒေန ဥဋ္ဌာယ ဒီပံ ဇာလေတွာ ဘဏ္ဍံ ပသာရေတွာ အနိသီဒန္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ န သက္ကစ္စံ ကမ္မန္တံ အဓိဋ္ဌာတိ နာမ. အယံ ဟိ ယံ စောရာ ရတ္တိံ ဘဏ္ဍံ ဟရိတွာ ‘‘ဣဒံ အမှာကံ ဟတ္ထတော ဝိဿဇ္ဇေဿာမာ’’တိ အာပဏံ ဂန္တွာ အပ္ပေန အဂ္ဃေန ဒေန္တိ၊ ယမ္ပိ ဗဟုဝေရိနော မနုဿာ ရတ္တိံ နဂရေ ဝသိတွာ ပါတောဝ အာပဏံ ဂန္တွာ ဘဏ္ဍံ ဂဏှန္တိ၊ ယံ ဝါ ပန ဇနပဒံ ဂန္တုကာမာ မနုဿာ ပါတောဝ အာပဏံ ဂန္တွာ ဘဏ္ဍံ ကိဏန္တိ၊ တပ္ပစ္စယဿ လာဘဿ အဿာမိကော ဟောတိ.

အညေသံ ဘောဇနဝေလာယ ပန ဘုဉ္ဇိတုံ အာဂန္တွာ ပါတောဝ ဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ ဃရံ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယိတွာ သာယံ ပုန အာပဏံ အာဂစ္ဆန္တော မဇ္ဈနှိကသမယံ န သက္ကစ္စံ ကမ္မန္တံ အဓိဋ္ဌာတိ နာမ. သော ဟိ ယံ စောရာ ပါတောဝ ဝိဿဇ္ဇေတုံ န သမ္ပာပုဏိံသု၊ ဒိဝါကာလေ ပန ပရေသံ အသဉ္စာရက္ခဏေ အာပဏံ ဂန္တွာ အပ္ပဂ္ဃေန ဒေန္တိ၊ ယဉ္စ ဘောဇနဝေလာယ ပုညဝန္တော ဣဿရာ ‘‘အာပဏတော ဣဒဉ္စိဒဉ္စ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဟိဏိတွာ အာဟရာပေန္တိ၊ တပ္ပစ္စယဿ လာဘဿ အဿာမိကော ဟောတိ.

ယာဝ ယာမဘေရိနိက္ခမနာ ပန အန္တောအာပဏေ ဒီပံ ဇာလာပေတွာ အနိသီဒန္တော သာယနှသမယံ န သက္ကစ္စံ ကမ္မန္တံ အဓိဋ္ဌာတိ နာမ. သော ဟိ ယံ စောရာ ပါတောပိ ဒိဝါပိ ဝိဿဇ္ဇေတုံ န သမ္ပာပုဏိံသု၊ သာယံ ပန အာပဏံ ဂန္တွာ အပ္ပဂ္ဃေန ဒေန္တိ၊ တပ္ပစ္စယဿ လာဘဿ အဿာမိကော ဟောတိ.

န သက္ကစ္စံ သမာဓိနိမိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတီတိ သက္ကစ္စကိရိယာယ သမာဓိံ န သမာပဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ စ ပါတောဝ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏေသု ဝတ္တံ ကတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ ယာဝ ဘိက္ခာစာရဝေလာ၊ တာဝ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ အနိသီဒန္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ န သက္ကစ္စံ သမာဓိနိမိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတိ နာမ. ပစ္ဆာဘတ္တံ ပန ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ ယာဝ သာယနှသမယာ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ အနိသီဒန္တော မဇ္ဈနှိကသမယံ န သက္ကစ္စံ သမာဓိနိမိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတိ နာမ. သာယံ ပန စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ထေရူပဋ္ဌာနံ ကတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ ပဌမယာမံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ အနိသီဒန္တော သာယနှသမယံ န သက္ကစ္စံ သမာဓိနိမိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတိ နာမ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစေတ္ထ ‘‘သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ သမာပတ္တိယာ အသတိ ဝိပဿနာပိ ဝဋ္ဋတိ၊ သမာဓိနိမိတ္တန္တိ စ သမာဓိအာရမ္မဏမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘သမာဓိပိ သမာဓိနိမိတ္တံ၊ သမာဓာရမ္မဏမ္ပိ သမာဓိနိမိတ္တ’’န္တိ.

၁၀. ဒုတိယပါပဏိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀. ဒသမေ စက္ခုမာတိ ပညာစက္ခုနာ စက္ခုမာ ဟောတိ. ဝိဓုရောတိ ဝိသိဋ္ဌဓုရော ဥတ္တမဓုရော ဉာဏသမ္ပယုတ္တေန ဝီရိယေန သမန္နာဂတော. နိဿယသမ္ပန္နောတိ အဝဿယသမ္ပန္နော ပတိဋ္ဌာနသမ္ပန္နော. ပဏိယန္တိ ဝိက္ကာယိကဘဏ္ဍံ. ဧတ္တကံ မူလံ ဘဝိဿတိ ဧတ္တကော ဥဒယောတိ တသ္မိံ ‘‘ဧဝံ ကီတံ ဧဝံ ဝိက္ကာယမာန’’န္တိ ဝုတ္တပဏိယေ ယေန ကယေန တံ ကီတံ၊ တံ ကယသင်္ခါတံ မူလံ ဧတ္တကံ ဘဝိဿတိ. ယော စ တသ္မိံ ဝိက္ကယမာနေ ဝိက္ကယော၊ တသ္မိံ ဝိက္ကယေ ဧတ္တကော ဥဒယော ဘဝိဿတိ၊ ဧတ္တိကာ ဝဍ္ဎီတိ အတ္ထော.

ကုသလော ဟောတိ ပဏိယံ ကေတုဉ္စ ဝိက္ကေတုဉ္စာတိ သုလဘဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ကိဏန္တော ဒုလ္လဘဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝိက္ကိဏန္တော စ ဧတ္ထ ကုသလော နာမ ဟောတိ၊ ဒသဂုဏမ္ပိ ဝီသတိဂုဏမ္ပိ လာဘံ လဘတိ.

အဍ္ဎာတိ ဣဿရာ ဗဟုနာ နိက္ခိတ္တဓနေန သမန္နာဂတာ. မဟဒ္ဓနာတိ ဝဠဉ္ဇနကဝသေန မဟဒ္ဓနာ. မဟာဘောဂါတိ ဥပဘောဂပရိဘောဂဘဏ္ဍေန မဟာဘောဂါ. ပဋိဗလောတိ ကာယဗလေန စေဝ ဉာဏဗလေန စ သမန္နာဂတတ္တာ သမတ္ထော. အမှာကဉ္စ ကာလေန ကာလံ အနုပ္ပဒါတုန္တိ အမှာကဉ္စ ဂဟိတဓနမူလိကံ ဝဍ္ဎိံ ကာလေန ကာလံ အနုပ္ပဒါတုံ. နိပတန္တီတိ နိမန္တေန္တိ. နိပါတေန္တီတိပိ ပါဌော၊ အယမေဝ အတ္ထော.

ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယာတိ ကုသလဓမ္မာနံ သမ္ပာဒနတ္ထာယ ပဋိလာဘတ္ထာယ. ထာမဝါတိ ဉာဏထာမေန သမန္နာဂတော. ဒဠှပရက္ကမောတိ ထိရေန ဉာဏပရက္ကမေန သမန္နာဂတော. အနိက္ခိတ္တဓုရောတိ ‘‘အဂ္ဂမဂ္ဂံ အပါပုဏိတွာ ဣမံ ဝီရိယဓုရံ န ဌပေဿာမီ’’တိ ဧဝံ အဋ္ဌပိတဓုရော.

ဗဟုဿုတာတိ ဧကနိကာယာဒိဝသေန ဗဟု ဗုဒ္ဓဝစနံ သုတံ ဧတေသန္တိ ဗဟုဿုတာ. အာဂတာဂမာတိ ဧကော နိကာယော ဧကော အာဂမော နာမ၊ ဒွေ နိကာယာ ဒွေ အာဂမာ နာမ၊ ပဉ္စ နိကာယာ ပဉ္စ အာဂမာ နာမ၊ ဧတေသု အာဂမေသု ယေသံ ဧကောပိ အာဂမော အာဂတော ပဂုဏော ပဝတ္တိတော၊ တေ အာဂတာဂမာ နာမ. ဓမ္မဓရာတိ သုတ္တန္တပိဋကဓရာ. ဝိနယဓရာတိ ဝိနယပိဋကဓရာ. မာတိကာဓရာတိ ဒွေမာတိကာဓရာ. ပရိပုစ္ဆတီတိ အတ္ထာနတ္ထံ ကာရဏာကာရဏံ ပုစ္ဆတိ. ပရိပဉှတီတိ ‘‘ဣမံ နာမ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ အညာတိ တုလေတိ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ပဌမံ ပညာ အာဂတာ၊ ပစ္ဆာ ဝီရိယဉ္စ ကလျာဏမိတ္တသေဝနာ စ. တတ္ထ ပဌမံ အရဟတ္တံ ပတွာ ပစ္ဆာ ဝီရိယံ ကတွာ ကလျာဏမိတ္တာ သေဝိတဗ္ဗာတိ န ဧဝံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဒေသနာယ နာမ ဟေဋ္ဌိမေန ဝါ ပရိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ ဥပရိမေန ဝါ ဒွီဟိပိ ဝါ ကောဋီဟိ. ဣဓ ပန ဥပရိမေန ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ ကထေန္တေန ပဌမံ ကလျာဏမိတ္တဥပနိဿယံ ဒဿေတွာ မဇ္ဈေ ဝီရိယံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ အရဟတ္တံ ကထေတဗ္ဗန္တိ.

ရထကာရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

၃. ပုဂ္ဂလဝဂ္ဂေါ

၁. သမိဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁. တတိယဿ ပဌမေ ဈာနဖဿံ ပဌမံ ဖုသတိ၊ ပစ္ဆာ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိ ကာယသက္ခိ. ဒိဋ္ဌန္တံ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော. သဒ္ဒဟန္တော ဝိမုတ္တောတိ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော. ခမတီတိ ရုစ္စတိ. အဘိက္ကန္တတရောတိ အတိသုန္ဒရတရော. ပဏီတတရောတိ အတိပဏီတတရော. သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတီတိ သမိဒ္ဓတ္ထေရဿ ကိရ အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဓုရံ အဟောသိ၊ သေသာနိ စတ္တာရိ သဟဇာတိန္ဒြိယာနိ တဿေဝ ပရိဝါရာနိ အဟေသုံ. ဣတိ ထေရော အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓမဂ္ဂံ ကထေန္တော ဧဝမာဟ. မဟာကောဋ္ဌိကတ္ထေရဿ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ သမာဓိန္ဒြိယံ ဓုရံ အဟောသိ၊ သေသာနိ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ တဿေဝ ပရိဝါရာနိ အဟေသုံ. တသ္မာ သောပိ သမာဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တန္တိ ကထေန္တော အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓမဂ္ဂမေဝ ကထေသိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ပညိန္ဒြိယံ ဓုရံ အဟောသိ. သေသာနိ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ တဿေဝ ပရိဝါရာနိ အဟေသုံ. တသ္မာ သောပိ ပညိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တန္တိ ကထေန္တော အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓမဂ္ဂမေဝ ကထေသိ.

န ခွေတ္ထာတိ န ခေါ ဧတ္ထ. ဧကံသေန ဗျာကာတုန္တိ ဧကန္တေန ဗျာကရိတုံ. အရဟတ္တာယ ပဋိပန္နောတိ အရဟတ္တမဂ္ဂသမင်္ဂိံ ဒဿေတိ. ဧဝမေတသ္မိံ သုတ္တေ တီဟိပိ ထေရေဟိ အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓမဂ္ဂေါဝ ကထိတော၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန ဘုမ္မန္တရေနေဝ ကထေသိ.

၂. ဂိလာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂. ဒုတိယေ သပ္ပါယာနီတိ ဟိတာနိ ဝုဒ္ဓိကရာနိ. ပတိရူပန္တိ အနုစ္ဆဝိကံ. နေဝ ဝုဋ္ဌာတိ တမှာ အာဗာဓာတိ ဣမိနာ အတေကိစ္ဆေန ဝါတာပမာရာဒိနာ ရောဂေန သမန္နာဂတော နိဋ္ဌာပတ္တဂိလာနော ကထိတော. ဝုဋ္ဌာတိ တမှာ အာဗာဓာတိ ဣမိနာ ခိပိတကကစ္ဆုတိဏပုပ္ဖကဇရာဒိဘေဒေါ အပ္ပမတ္တအာဗာဓော ကထိတော. လဘန္တော သပ္ပါယာနိ ဘောဇနာနိ နော အလဘန္တောတိ ဣမိနာ ပန ယေသံ ပဋိဇဂ္ဂနေန ဖာသုကံ ဟောတိ၊ သဗ္ဗေပိ တေ အာဗာဓာ ကထိတာ. ဧတ္ထ စ ပတိရူပေါ ဥပဋ္ဌာကော နာမ ဂိလာနုပဋ္ဌာကအင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ပဏ္ဍိတော ဒက္ခော အနလသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဂိလာနုပဋ္ဌာကော အနုညာတောတိ ဘိက္ခုသံဃေန ဒါတဗ္ဗောတိ အနုညာတော. တသ္မိဉှိ ဂိလာနေ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ယာပေတုံ အသက္ကောန္တေ ဘိက္ခုသံဃေန တဿ ဘိက္ခုနော ဧကော ဘိက္ခု စ သာမဏေရော စ ‘‘ဣမံ ပဋိဇဂ္ဂထာ’’တိ အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗာ. ယာဝ ပန တေ တံ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ၊ တာဝ ဂိလာနဿ စ တေသဉ္စ ဒွိန္နံ ယေနတ္ထော၊ သဗ္ဗံ ဘိက္ခုသံဃဿေဝ ဘာရော.

အညေပိ ဂိလာနာ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ ဣတရေပိ ဒွေ ဂိလာနာ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ. ကိံ ကာရဏာ? ယောပိ ဟိ နိဋ္ဌပတ္တဂိလာနော၊ သော အနုပဋ္ဌိယမာနော ‘‘သစေ မံ ပဋိဇဂ္ဂေယျုံ၊ ဖာသုကံ မေ ဘဝေယျ. န ခေါ ပန မံ ပဋိဇဂ္ဂန္တီ’’တိ မနောပဒေါသံ ကတွာ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တေယျ. ပဋိဇဂ္ဂိယမာနဿ ပနဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘ဘိက္ခုသံဃေန ယံ ကာတဗ္ဗံ၊ တံ ကတံ. မယှံ ပန ကမ္မဝိပါကော ဤဒိသော’’တိ. သော ဘိက္ခုသံဃေ မေတ္တံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ. ယော ပန အပ္ပမတ္တကေန ဗျာဓိနာ သမန္နာဂတော လဘန္တောပိ အလဘန္တောပိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝ၊ တဿ ဝိနာပိ ဘေသဇ္ဇေန ဝူပသမနဗျာဓိ ဘေသဇ္ဇေ ကတေ ခိပ္ပတရံ ဝူပသမ္မတိ. သော တတော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဝါ ဥဂ္ဂဏှိတုံ သက္ခိဿတိ၊ သမဏဓမ္မံ ဝါ ကာတုံ သက္ခိဿတိ. ဣမိနာ ကာရဏေန ‘‘အညေပိ ဂိလာနာ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ.

နေဝ ဩက္ကမတီတိ နေဝ ပဝိသတိ. နိယာမံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တန္တိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု မဂ္ဂနိယာမသင်္ခါတံ သမ္မတ္တံ. ဣမိနာ ပဒပရမော ပုဂ္ဂလော ကထိတော. ဒုတိယဝါရေန ဥဂ္ဃဋိတညူ ဂဟိတော သာသနေ နာလကတ္ထေရသဒိသော ဗုဒ္ဓန္တရေ ဧကဝါရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ ဩဝါဒံ လဘိတွာ ပဋိဝိဒ္ဓပစ္စေကဗောဓိဉာဏော စ. တတိယဝါရေန ဝိပဉ္စိတညူ ပုဂ္ဂလော ကထိတော၊ နေယျော ပန တန္နိဿိတောဝ ဟောတိ.

ဓမ္မဒေသနာ အနုညာတာတိ မာသဿ အဋ္ဌ ဝါရေ ဓမ္မကထာ အနုညာတာ. အညေသမ္ပိ ဓမ္မော ဒေသေတဗ္ဗောတိ ဣတရေသမ္ပိ ဓမ္မော ကထေတဗ္ဗော. ကိံ ကာရဏာ? ပဒပရမဿ ဟိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသက္ကောန္တဿာပိ အနာဂတေ ပစ္စယော ဘဝိဿတိ. ယော ပန တထာဂတဿ ရူပဒဿနံ လဘန္တောပိ အလဘန္တောပိ ဓမ္မဝိနယဉ္စ သဝနာယ လဘန္တောပိ အလဘန္တောပိ ဓမ္မံ အဘိသမေတိ၊ သော အလဘန္တော တာဝ အဘိသမေတိ. လဘန္တော ပန ခိပ္ပမေဝ အဘိသမေဿတီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန တေသံ ဓမ္မော ဒေသေတဗ္ဗော. တတိယဿ ပန ပုနပ္ပုနံ ဒေသေတဗ္ဗောဝ.

၃. သင်္ခါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃. တတိယေ သဗျာဗဇ္ဈန္တိ သဒုက္ခံ. ကာယသင်္ခါရန္တိ ကာယဒွါရေ စေတနာရာသိံ. အဘိသင်္ခရောတီတိ အာယူဟတိ ရာသိံ ကရောတိ ပိဏ္ဍံ ကရောတိ. ဝစီမနောဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. သဗျာဗဇ္ဈံ လောကန္တိ သဒုက္ခံ လောကံ. သဗျာဗဇ္ဈာ ဖဿာ ဖုသန္တီတိ သဒုက္ခာ ဝိပါကဖဿာ ဖုသန္တိ. သဗျာဗဇ္ဈံ ဝေဒနံ ဝေဒိယတီတိ သဒုက္ခံ ဝိပါကဝေဒနံ ဝေဒိယတိ၊ သာဗာဓံ နိရဿာဒန္တိ အတ္ထော. သေယျထာပိ သတ္တာ နေရယိကာတိ ယထာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာ ဧကန္တဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယန္တိ၊ ဧဝံ ဝေဒိယတီတိ အတ္ထော. ကိံ ပန တတ္ထ ဥပေက္ခာဝေဒနာ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ၊ ဒုက္ခဝေဒနာယ ပန ဗလဝဘာဝေန သာ အဗ္ဗောဟာရိကဋ္ဌာနေ ဌိတာ. ဣတိ နိရယောဝ နိရယဿ ဥပမံ ကတွာ အာဟဋော. တတြ ပဋိဘာဂဥပမာ နာမ ကိရ ဧသာ.

သေယျထာပိ ဒေဝါ သုဘကိဏှာတိ ဣဓာပိ ဒေဝလောကောဝ ဒေဝလောကဿ ဥပမံ ကတွာ အာဟဋော. ယသ္မာ ပန ဟေဋ္ဌိမေသု ဗြဟ္မလောကေသု သပ္ပီတိကဇ္ဈာနဝိပါကော ဝတ္တတိ၊ သုဘကိဏှေသု နိပ္ပီတိကော ဧကန္တသုခေါဝ၊ တသ္မာ တေ အဂ္ဂဟေတွာ သုဘကိဏှာဝ ကထိတာ. ဣတိ အယမ္ပိ တတြ ပဋိဘာဂဥပမာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဝေါကိဏ္ဏသုခဒုက္ခန္တိ ဝေါမိဿကသုခဒုက္ခံ. သေယျထာပိ မနုဿာတိ မနုဿာနံ ဟိ ကာလေန သုခံ ဟောတိ၊ ကာလေန ဒုက္ခံ. ဧကစ္စေ စ ဒေဝါတိ ကာမာဝစရဒေဝါ. တေသမ္ပိ ကာလေန သုခံ ဟောတိ၊ ကာလေန ဒုက္ခံ. တေသံ ဟိ ဟီနတရာနံ မဟေသက္ခတရာ ဒေဝတာ ဒိသွာ အာသနာ ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ မဂ္ဂါ ဥက္ကမိတဗ္ဗံ၊ ပါရုတဝတ္ထံ အပနေတဗ္ဗံ၊ အဉ္ဇလိကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခံ နာမ ဟောတိ. ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာတိ ဝေမာနိကပေတာ. တေ ဟိ ကာလေန သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တိ ကာလေန ကမ္မန္တိ ဝေါကိဏ္ဏသုခဒုက္ခာဝ ဟောန္တိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တီဏိ သုစရိတာနိ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာနိ ကထိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

၄. ဗဟုကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄. စတုတ္ထေ တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာတိ တယော အာစရိယပုဂ္ဂလာ. ပုဂ္ဂလဿ ဗဟုကာရာတိ အန္တေဝါသိကပုဂ္ဂလဿ ဗဟူပကာရာ. ဗုဒ္ဓန္တိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓံ. သရဏံ ဂတော ဟောတီတိ အဝဿယံ ဂတော ဟောတိ. ဓမ္မန္တိ သတန္တိကံ နဝလောကုတ္တရဓမ္မံ. သံဃန္တိ အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟံ. ဣဒဉ္စ ပန သရဏဂမနံ အဂ္ဂဟိတသရဏပုဗ္ဗဿ အကတာဘိနိဝေသဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သရဏဒါယကော သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမ္ပာပကော အရဟတ္တမဂ္ဂသမ္ပာပကောတိ တယော အာစရိယာ ဗဟုကာရာတိ အာဂတာ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒါယကော ဗုဒ္ဓဝစနဒါယကော ကမ္မဝါစာစရိယော သကဒါဂါမိမဂ္ဂသမ္ပာပကော အနာဂါမိမဂ္ဂသမ္ပာပကောတိ ဣမေ အာစရိယာ န အာဂတာ၊ ကိံ ဧတေ န ဗဟုကာရာတိ? နော၊ န ဗဟုကာရာ. အယံ ပန ဒေသနာ ဒုဝိဓေန ပရိစ္ဆိန္နာ. တသ္မာ သဗ္ဗေပေတေ ဗဟုကာရာ. တေသု သရဏဂမနသ္မိံယေဝ အကတာဘိနိဝေသော ဝဋ္ဋတိ၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလကသိဏပရိကမ္မဝိပဿနာဉာဏာနိ ပန ပဌမမဂ္ဂသန္နိဿိတာနိ ဟောန္တိ၊ ဥပရိ ဒွေ မဂ္ဂါ စ ဖလာနိ စ အရဟတ္တမဂ္ဂသန္နိဿိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေနာတိ ဣမိနာ အန္တေဝါသိကပုဂ္ဂလေန. န သုပ္ပတိကာရံ ဝဒါမီတိ ပတိကာရံ ကာတုံ န သုကရန္တိ ဝဒါမိ. အဘိဝါဒနာဒီသု အနေကသတဝါရံ အနေကသဟဿဝါရမ္ပိ ဟိ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန နိပတိတွာ ဝန္ဒန္တော အာသနာ ဝုဋ္ဌာယ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆန္တော ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌက္ခဏေ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှန္တော အနုစ္ဆဝိကံ သာမီစိကမ္မံ ကရောန္တော ဒိဝသေ ဒိဝသေ စီဝရသတံ စီဝရသဟဿံ ပိဏ္ဍပါတသတံ ပိဏ္ဍပါတသဟဿံ ဒဒမာနော စက္ကဝါဠပရိယန္တေန သဗ္ဗရတနမယံ အာဝါသံ ကရောန္တော သပ္ပိနဝနီတာဒိနာနပ္ပကာရံ ဘေသဇ္ဇံ အနုပ္ပဒဇ္ဇမာနော နေဝ သက္ကောတိ အာစရိယေန ကတဿ ပတိကာရံ နာမ ကာတုန္တိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၅. ဝဇိရူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅. ပဉ္စမေ အရုကူပမစိတ္တောတိ ပုရာဏဝဏသဒိသစိတ္တော. ဝိဇ္ဇူပမစိတ္တောတိ ဣတ္တရကာလောဘာသနေန ဝိဇ္ဇုသဒိသစိတ္တော. ဝဇိရူပမစိတ္တောတိ ကိလေသာနံ မူလဃာတကရဏသမတ္ထတာယ ဝဇိရေန သဒိသစိတ္တော. အဘိသဇ္ဇတီတိ လဂ္ဂတိ. ကုပ္ပတီတိ ကောပဝသေန ကုပ္ပတိ. ဗျာပဇ္ဇတီတိ ပကတိဘာဝံ ပဇဟတိ၊ ပူတိကော ဟောတိ. ပတိတ္ထီယတီတိ ထိနဘာဝံ ထဒ္ဓဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ. ကောပန္တိ ဒုဗ္ဗလကောဓံ. ဒေါသန္တိ ဒုဿနဝသေန တတော ဗလဝတရံ. အပ္ပစ္စယန္တိ အတုဋ္ဌာကာရံ ဒေါမနဿံ. ဒုဋ္ဌာရုကောတိ ပုရာဏဝဏော. ကဋ္ဌေနာတိ ဒဏ္ဍကကောဋိယာ. ကဌလေနာတိ ကပါလေန. အာသဝံ ဒေတီတိ အပရာပရံ သဝတိ. ပုရာဏဝဏော ဟိ အတ္တနော ဓမ္မတာယေဝ ပုဗ္ဗံ လောဟိတံ ယူသန္တိ ဣမာနိ တီဏိ သဝတိ၊ ဃဋ္ဋိတော ပန တာနိ အဓိကတရံ သဝတိ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ဒုဋ္ဌာရုကော ဝိယ ဟိ ကောဓနပုဂ္ဂလော၊ တဿ အတ္တနော ဓမ္မတာယ သဝနံ ဝိယ ကောဓနဿပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဥဒ္ဓုမာတဿ ဝိယ စဏ္ဍိကတဿ စရဏံ၊ ကဋ္ဌေန ဝါ ကဌလာယ ဝါ ဃဋ္ဋနံ ဝိယ အပ္ပမတ္တံ ဝစနံ၊ ဘိယျောသောမတ္တာယ သဝနံ ဝိယ ‘‘မာဒိသံ နာမ ဧသ ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ ဘိယျောသောမတ္တာယ ဥဒ္ဓုမာယနဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ရတ္တန္ဓကာရတိမိသာယန္တိ ရတ္တိံ စက္ခုဝိညာဏုပ္ပတ္တိနိဝါရဏေန အန္ဓဘာဝကရဏေ ဗဟလတမေ. ဝိဇ္ဇန္တရိကာယာတိ ဝိဇ္ဇုပ္ပတ္တိက္ခဏေ. ဣဓာပိ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဟိ ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ အန္ဓကာရံ ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ၊ ဝိဇ္ဇုသဉ္စရဏံ ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏဿ ဥပ္ပတ္တိကာလော၊ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ စက္ခုမတော ပုရိသဿ သမန္တာ ရူပဒဿနံ ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ နိဗ္ဗာနဒဿနံ၊ ပုန အန္ဓကာရာဝတ္ထရဏံ ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ၊ ပုန ဝိဇ္ဇုသဉ္စရဏံ ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဉာဏဿ ဥပ္ပါဒေါ၊ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ စက္ခုမတော ပုရိသဿ သမန္တာ ရူပဒဿနံ ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂက္ခဏေ နိဗ္ဗာနဒဿနံ၊ ပုန အန္ဓကာရာဝတ္ထရဏံ ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ၊ ပုန ဝိဇ္ဇုသဉ္စရဏံ ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂဉာဏဿ ဥပ္ပါဒေါ၊ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ စက္ခုမတော ပုရိသဿ သမန္တာ ရူပဒဿနံ ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂက္ခဏေ နိဗ္ဗာနဒဿနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝဇိရူပမစိတ္တတာယပိ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ဝဇိရံ ဝိယ ဟိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ မဏိဂဏ္ဌိပါသာဏဂဏ္ဌိ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ၊ ဝဇိရဿ မဏိဂဏ္ဌိမ္ပိ ဝါ ပါသာဏဂဏ္ဌိမ္ပိ ဝါ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ အဂမနဘာဝဿ နတ္ထိတာ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန အစ္ဆေဇ္ဇာနံ ကိလေသာနံ နတ္ထိဘာဝေါ၊ ဝဇိရေန နိဗ္ဗိဒ္ဓဝေဓဿ ပုန အပတိပူရဏံ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဆိန္နာနံ ကိလေသာနံ ပုန အနုပ္ပါဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ.

၆. သေဝိတဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆. ဆဋ္ဌေ သေဝိတဗ္ဗောတိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော. ဘဇိတဗ္ဗောတိ အလ္လီယိတဗ္ဗော. ပယိရုပါသိတဗ္ဗောတိ သန္တိကေ နိသီဒနဝသေန ပုနပ္ပုနံ ဥပါသိတဗ္ဗော. သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာတိ သက္ကာရဉ္စေဝ ဂရုကာရဉ္စ ကတွာ. ဟီနော ဟောတိ သီလေနာတိအာဒီသု ဥပါဒါယုပါဒါယ ဟီနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယော ဟိ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခတိ၊ သော ဒသ သီလာနိ ရက္ခန္တေန န သေဝိတဗ္ဗော. ယော ဒသ သီလာနိ ရက္ခတိ၊ သော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ရက္ခန္တေန န သေဝိတဗ္ဗော. အညတြ အနုဒ္ဒယာ အညတြ အနုကမ္ပာတိ ဌပေတွာ အနုဒ္ဒယဉ္စ အနုကမ္ပဉ္စ. အတ္တနော အတ္ထာယေဝ ဟိ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော န သေဝိတဗ္ဗော၊ အနုဒ္ဒယာနုကမ္ပာဝသေန ပန တံ ဥပသင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

သီလသာမညဂတာနံ သတန္တိ သီလေန သမာနဘာဝံ ဂတာနံ သန္တာနံ. သီလကထာ စ နော ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ သမာနသီလာနံ အမှာကံ သီလမေဝ အာရဗ္ဘ ကထာ ဘဝိဿတိ. သာ စ နော ပဝတ္တိနီ ဘဝိဿတီတိ သာ စ အမှာကံ ကထာ ဒိဝသမ္ပိ ကထေန္တာနံ ပဝတ္တိဿတိ န ပဋိဟညိဿတိ. သာ စ နော ဖာသု ဘဝိဿတီတိ သာ စ ဒိဝသမ္ပိ ပဝတ္တမာနာ သီလကထာ အမှာကံ ဖာသုဝိဟာရော သုခဝိဟာရော ဘဝိဿတိ. သမာဓိပညာကထာသုပိ ဧသေဝ နယော.

သီလက္ခန္ဓန္တိ သီလရာသိံ. တတ္ထ တတ္ထ ပညာယ အနုဂ္ဂဟေဿာမီတိ ဧတ္ထ သီလဿ အသပ္ပါယေ အနုပကာရဓမ္မေ ဝဇ္ဇေတွာ သပ္ပါယေ ဥပကာရဓမ္မေ သေဝန္တော တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ သီလက္ခန္ဓံ ပညာယ အနုဂ္ဂဏှာတိ နာမ. သမာဓိပညာက္ခန္ဓေသုပိ ဧသေဝ နယော. နိဟီယတီတိ အတ္တနော ဟီနတရံ ပုဂ္ဂလံ သေဝန္တော ခါရပရိဿာဝနေ အာသိတ္တဥဒကံ ဝိယ သတတံ သမိတံ ဟာယတိ ပရိဟာယတိ. တုလျသေဝီတိ အတ္တနာ သမာနသေဝီ. သေဋ္ဌမုပနမန္တိ သေဋ္ဌံ ပုဂ္ဂလံ ဩဏမန္တော. ဥဒေတိ ခိပ္ပန္တိ ခိပ္ပမေဝ ဝဍ္ဎတိ. တသ္မာ အတ္တနော ဥတ္တရိံ ဘဇေထာတိ ယသ္မာ သေဋ္ဌံ ပုဂ္ဂလံ ဥပနမန္တော ဥဒေတိ ခိပ္ပံ၊ တသ္မာ အတ္တနော ဥတ္တရိတရံ ဝိသိဋ္ဌတရံ ဘဇေထ.

၇. ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၇. သတ္တမေ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဂူထံ ဝိယ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗော. အထ ခေါ နန္တိ အထ ခေါ အဿ. ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ကထာသဒ္ဒေါ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဂူထကူပေါ ဝိယ ဒုဿီလျံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဂူထကူပေ ပတိတွာ ဌိတော ဓမ္မနိအဟိ ဝိယ ဒုဿီလပုဂ္ဂလော. ဂူထကူပတော ဥဒ္ဓရိယမာနေန တေန အဟိနာ ပုရိသဿ သရီရံ အာရုဠှေနာပိ အဒဋ္ဌဘာဝေါ ဝိယ ဒုဿီလံ သေဝမာနဿာပိ တဿ ကိရိယာယ အကရဏဘာဝေါ. သရီရံ ဂူထေန မက္ခေတွာ အဟိနာ ဂတကာလော ဝိယ ဒုဿီလံ သေဝမာနဿ ပါပကိတ္တိသဒ္ဒအဗ္ဘုဂ္ဂမနကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

တိန္ဒုကာလာတန္တိ တိန္ဒုကရုက္ခအလာတံ. ဘိယျောသောမတ္တာယ စိစ္စိဋာယတီတိ တံ ဟိ ဈာယမာနံ ပကတိယာပိ ပပဋိကာယော မုဉ္စန္တံ စိစ္စိဋာတိ ‘‘စိဋိစိဋာ’’တိ သဒ္ဒံ ကရောတိ၊ ဃဋ္ဋိတံ ပန အဓိမတ္တံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧဝမေဝံ ကောဓနော အတ္တနော ဓမ္မတာယပိ ဥဒ္ဓတော စဏ္ဍိကတော ဟုတွာ စရတိ၊ အပ္ပမတ္တကံ ပန ဝစနံ သုတကာလေ ‘‘မာဒိသံ နာမ ဧဝံ ဝဒတိ ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ အတိရေကတရံ ဥဒ္ဓတော စဏ္ဍိကတော ဟုတွာ စရတိ. ဂူထကူပေါတိ ဂူထပုဏ္ဏကူပေါ၊ ဂူထရာသိယေဝ ဝါ. ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ပနေတ္ထ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော န သေဝိတဗ္ဗောတိ ယသ္မာ ကောဓနော အတိသေဝိယမာနော အတိဥပသင်္ကမိယမာနောပိ ကုဇ္ဈတိယေဝ၊ ‘‘ကိံ ဣမိနာ’’တိ ပဋိက္ကမန္တေပိ ကုဇ္ဈတိယေဝ. တသ္မာ ပလာလဂ္ဂိ ဝိယ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော န သေဝိတဗ္ဗော န ဘဇိတဗ္ဗော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယော ဟိ ပလာလဂ္ဂိံ အတိဥပသင်္ကမိတွာ တပ္ပတိ၊ တဿ သရီရံ ဈာယတိ. ယော အတိပဋိက္ကမိတွာ တပ္ပတိ၊ တဿ သီတံ န ဝူပသမ္မတိ. အနုပသင်္ကမိတွာ အပဋိက္ကမိတွာ ပန မဇ္ဈတ္တဘာဝေန တပ္ပန္တဿ သီတံ ဝူပသမ္မတိ၊ တသ္မာ ပလာလဂ္ဂိ ဝိယ ကောဓနော ပုဂ္ဂလော မဇ္ဈတ္တဘာဝေန အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော၊ န သေဝိတဗ္ဗော န ဘဇိတဗ္ဗော န ပယိရုပါသိတဗ္ဗော.

ကလျာဏမိတ္တောတိ သုစိမိတ္တော. ကလျာဏသဟာယောတိ သုစိသဟာယော. သဟာယာ နာမ သဟဂါမိနော သဒ္ဓိံစရာ. ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကောတိ ကလျာဏေသု သုစိပုဂ္ဂလေသု သမ္ပဝင်္ကော၊ တန္နိန္နတပ္ပေါဏတပ္ပဗ္ဘာရမာနသောတိ အတ္ထော.

၈. ဂူထဘာဏီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၈. အဋ္ဌမေ ဂူထဘာဏီတိ ယော ဂူထံ ဝိယ ဒုဂ္ဂန္ဓကထံ ကထေတိ. ပုပ္ဖဘာဏီတိ ယော ပုပ္ဖါနိ ဝိယ သုဂန္ဓကထံ ကထေတိ. မဓုဘာဏီတိ ယော မဓု ဝိယ မဓုရကထံ ကထေတိ. သဘဂ္ဂတောတိ သဘာယ ဌိတော. ပရိသဂ္ဂတောတိ ဂါမပရိသာယ ဌိတော. ဉာတိမဇ္ဈဂတောတိ ဉာတီနံ မဇ္ဈေ ဌိတော. ပူဂမဇ္ဈဂတောတိ သေဏီနံ မဇ္ဈေ ဌိတော. ရာဇကုလမဇ္ဈဂတောတိ ရာဇကုလဿ မဇ္ဈေ မဟာဝိနိစ္ဆယေ ဌိတော. အဘိနီတောတိ ပုစ္ဆနတ္ထာယာနီတော. သက္ခိပုဋ္ဌောတိ သက္ခိံ ကတွာ ပုစ္ဆိတော. ဧဟမ္ဘော ပုရိသာတိ အာလပနမေတံ. အတ္တဟေတု ဝါ ပရဟေတု ဝါတိ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ဟတ္ထပါဒါဒိဟေတု ဝါ ဓနဟေတု ဝါ. အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါတိ ဧတ္ထ အာမိသန္တိ လဉ္ဇော အဓိပ္ပေတော. ကိဉ္စိက္ခန္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ အပ္ပမတ္တကံ အန္တမသော တိတ္တိရိယဝဋ္ဋကသပ္ပိပိဏ္ဍနဝနီတပိဏ္ဍာဒိမတ္တကဿ လဉ္ဇဿ ဟေတူတိ အတ္ထော. သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတီတိ ဇာနန္တောယေဝ မုသာဝါဒံ ကတ္တာ ဟောတိ.

နေလာတိ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော၊ နာဿ ဧလန္တိ နေလာ၊ နိဒ္ဒေါသာတိ အတ္ထော. ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ (ဥဒါ. ၆၅) ဧတ္ထ ဝုတ္တသီလံ ဝိယ. ကဏ္ဏသုခါတိ ဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ ကဏ္ဏာနံ သုခါ၊ သူစိဝိဇ္ဈနံ ဝိယ ကဏ္ဏသူလံ န ဇနေတိ. အတ္ထမဓုရတာယ သကလသရီရေ ကောပံ အဇနေတွာ ပေမံ ဇနေတီတိ ပေမနီယာ. ဟဒယံ ဂစ္ဆတိ အပ္ပဋိဟညမာနာ သုခေန စိတ္တံ ပဝိသတီတိ ဟဒယင်္ဂမာ. ဂုဏပရိပုဏ္ဏတာယ ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ. ပုရေ သံဝဍ္ဎနာရီ ဝိယ သုကုမာရာတိပိ ပေါရီ. ပုရဿ ဧသာတိပိ ပေါရီ. ပုရဿ ဧသာတိ နဂရဝါသီနံ ကထာတိ အတ္ထော. နဂရဝါသိနော ဟိ ယုတ္တကထာ ဟောန္တိ၊ ပိတိမတ္တံ ပိတာတိ၊ မာတိမတ္တံ မာတာတိ၊ ဘာတိမတ္တံ ဘာတာတိ ဝဒန္တိ. ဧဝရူပီ ကထာ ဗဟုနော ဇနဿ ကန္တာ ဟောတီတိ ဗဟုဇနကန္တာ. ကန္တဘာဝေနေဝ ဗဟုနော ဇနဿ မနာပါ စိတ္တဝုဒ္ဓိကရာတိ ဗဟုဇနမနာပါ.

၉. အန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၉. နဝမေ စက္ခု န ဟောတီတိ ပညာစက္ခု န ဟောတိ. ဖာတိံ ကရေယျာတိ ဖီတံ ဝဍ္ဎိတံ ကရေယျ. သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇေတိ သဒေါသနိဒ္ဒေါသေ. ဟီနပ္ပဏီတေတိ အဓမုတ္တမေ. ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေတိ ကဏှသုက္ကာယေဝ အညမညံ ပဋိဗာဟနတော ပဋိပက္ခဝသေန သပ္ပဋိဘာဂါတိ ဝုစ္စန္တိ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ကုသလေ ဓမ္မေ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ ဇာနေယျ၊ အကုသလေ ဓမ္မေ ‘‘အကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ ဇာနေယျ. သာဝဇ္ဇာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေသု ပန ကဏှဓမ္မေ ‘‘သုက္ကသပ္ပဋိဘာဂါ’’တိ ဇာနေယျ၊ သုက္ကဓမ္မေ ‘‘ကဏှသပ္ပဋိဘာဂါ’’တိ ယေန ပညာစက္ခုနာ ဇာနေယျ၊ တထာရူပမ္ပိဿ စက္ခု န ဟောတီတိ. ဣမိနာ နယေန သေသဝါရေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

န စေဝ ဘောဂါ တထာရူပါတိ တထာဇာတိကာ ဘောဂါပိဿ န ဟောန္တိ. န စ ပုညာနိ ကုဗ္ဗတီတိ ပုညာနိ စ န ကရောတိ. ဧတ္တာဝတာ ဘောဂုပ္ပါဒနစက္ခုနော စ ပုညကရဏစက္ခုနော စ အဘာဝေါ ဝုတ္တော. ဥဘယတ္ထ ကလိဂ္ဂါဟောတိ ဣဓလောကေ စ ပရလောကေ စာတိ ဥဘယသ္မိမ္ပိ အပရဒ္ဓဂ္ဂါဟော၊ ပရာဇယဂ္ဂါဟော ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥဘယတ္ထ ကလိဂ္ဂါဟောတိ ဥဘယေသမ္ပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာနံ အတ္ထာနံ ကလိဂ္ဂါဟော၊ ပရာဇယဂ္ဂါဟောတိ အတ္ထော. ဓမ္မာဓမ္မေနာတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မေနပိ ဒသအကုသလကမ္မပထအဓမ္မေနပိ. သဌောတိ ကေရာဋိကော. ဘောဂါနိ ပရိယေသတီတိ ဘောဂေ ဂဝေသတိ. ထေယျေန ကူဋကမ္မေန၊ မုသာဝါဒေန စူဘယန္တိ ထေယျာဒီသု ဥဘယေန ပရိယေသတီတိ အတ္ထော. ကထံ? ထေယျေန ကူဋကမ္မေန စ ပရိယေသတိ၊ ထေယျေန မုသာဝါဒေန စ ပရိယေသတိ၊ ကူဋကမ္မေန မုသာဝါဒေန စ ပရိယေသတိ. သင်္ဃာတုန္တိ သင်္ဃရိတုံ. ဓမ္မလဒ္ဓေဟီတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မံ အကောပေတွာ လဒ္ဓေဟိ. ဥဋ္ဌာနာဓိဂတန္တိ ဝီရိယေန အဓိဂတံ. အဗျဂ္ဃမာနသောတိ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆစိတ္တော. ဘဒ္ဒကံ ဌာနန္တိ သေဋ္ဌံ ဒေဝဋ္ဌာနံ. န သောစတီတိ ယသ္မိံ ဌာနေ အန္တောသောကေန န သောစတိ.

၁၀. အဝကုဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၀. ဒသမေ အဝကုဇ္ဇပညောတိ အဓောမုခပညော. ဥစ္ဆင်္ဂပညောတိ ဥစ္ဆင်္ဂသဒိသပညော. ပုထုပညောတိ ဝိတ္ထာရိကပညော. အာဒိကလျာဏန္တိအာဒီသု အာဒီတိ ပုဗ္ဗပဋ္ဌပနာ. မဇ္ဈန္တိ ကထာဝေမဇ္ဈံ. ပရိယောသာနန္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ. ဣတိဿ တေ ဓမ္မံ ကထေန္တာ ပုဗ္ဗပဋ္ဌပနေပိ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇမေဝ ကတွာ ကထေန္တိ၊ ဝေမဇ္ဈေပိ ပရိယောသာနေပိ. ဧတ္ထ စ အတ္ထိ ဒေသနာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနိ၊ အတ္ထိ သာသနဿ. တတ္ထ ဒေသနာယ တာဝ စတုပ္ပဒိကဂါထာယ ပဌမပဒံ အာဒိ၊ ဒွေ ပဒါနိ မဇ္ဈံ၊ အဝသာနပဒံ ပရိယောသာနံ. ဧကာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ နိဒါနံ အာဒိ၊ အနုသန္ဓိ မဇ္ဈံ၊ ဣဒမဝေါစာတိ အပ္ပနာ ပရိယောသာနံ. အနေကာနုသန္ဓိကဿ ပဌမော အနုသန္ဓိ အာဒိ၊ တတော ပရံ ဧကော ဝါ အနေကေ ဝါ မဇ္ဈံ၊ ပစ္ဆိမော ပရိယောသာနံ. အယံ တာဝ ဒေသနာယ နယော. သာသနဿ ပန သီလံ အာဒိ၊ သမာဓိ မဇ္ဈံ၊ ဝိပဿနာ ပရိယောသာနံ. သမာဓိ ဝါ အာဒိ၊ ဝိပဿနာ မဇ္ဈံ၊ မဂ္ဂေါ ပရိယောသာနံ. ဝိပဿနာ ဝါ အာဒိ၊ မဂ္ဂေါ မဇ္ဈံ၊ ဖလံ ပရိယောသာနံ. မဂ္ဂေါ ဝါ အာဒိ၊ ဖလံ မဇ္ဈံ၊ နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနံ. ဒွေ ဒွေ ဝါ ကယိရမာနေ သီလသမာဓယော အာဒိ၊ ဝိပဿနာမဂ္ဂါ မဇ္ဈံ၊ ဖလနိဗ္ဗာနာနိ ပရိယောသာနံ.

သာတ္ထန္တိ သာတ္ထကံ ကတွာ ဒေသေန္တိ. သဗျဉ္ဇနန္တိ အက္ခရပါရိပူရိံ ကတွာ ဒေသေန္တိ. ကေဝလပရိပုဏ္ဏန္တိ သကလပရိပုဏ္ဏံ အနူနံ ကတွာ ဒေသေန္တိ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ ပရိသုဒ္ဓံ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂဏ္ဌိံ ကတွာ ဒေသေန္တိ. ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေန္တီတိ ဧဝံ ဒေသေန္တာ စ သေဋ္ဌစရိယဘူတံ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ပကာသေန္တိ. နေဝ အာဒိံ မနသိ ကရောတီတိ နေဝ ပုဗ္ဗပဋ္ဌပနံ မနသိ ကရောတိ.

ကုမ္ဘောတိ ဃဋော. နိကုဇ္ဇောတိ အဓောမုခေါ ဌပိတော. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ကုမ္ဘော နိကုဇ္ဇော ဝိယ အဝကုဇ္ဇပညော ပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဥဒကာသိဉ္စနကာလော ဝိယ ဓမ္မဒေသနာယ လဒ္ဓကာလော၊ ဥဒကဿ ဝိဝဋ္ဋနကာလော ဝိယ တသ္မိံ အာသနေ နိသိန္နဿ ဥဂ္ဂဟေတုံ အသမတ္ထကာလော၊ ဥဒကဿ အသဏ္ဌာနကာလော ဝိယ ဝုဋ္ဌဟိတွာ အသလ္လက္ခဏကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အာကိဏ္ဏာနီတိ ပက္ခိတ္တာနိ. သတိသမ္မောသာယ ပကိရေယျာတိ မုဋ္ဌဿတိတာယ ဝိကိရေယျ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဥစ္ဆင်္ဂေါ ဝိယ ဥစ္ဆင်္ဂပညော ပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ နာနာခဇ္ဇကာနိ ဝိယ နာနပ္ပကာရံ ဗုဒ္ဓဝစနံ၊ ဥစ္ဆင်္ဂေ နာနာခဇ္ဇကာနိ ခါဒန္တဿ နိသိန္နကာလော ဝိယ တသ္မိံ အာသနေ နိသိန္နဿ ဥဂ္ဂဏှနကာလော၊ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ သတိသမ္မောသာ ပကိရဏကာလော ဝိယ တသ္မာ အာသနာ ဝုဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တဿ အသလ္လက္ခဏကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဥက္ကုဇ္ဇောတိ ဥပရိမုခေါ ဌပိတော. သဏ္ဌာတီတိ ပတိဋ္ဌဟတိ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဥပရိမုခေါ ဌပိတော ကုမ္ဘော ဝိယ ပုထုပညော ပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဥဒကဿ အာသိတ္တကာလော ဝိယ ဒေသနာယ လဒ္ဓကာလော၊ ဥဒကဿ သဏ္ဌာနကာလော ဝိယ တတ္ထ နိသိန္နဿ ဥဂ္ဂဏှနကာလော၊ နော ဝိဝဋ္ဋနကာလော ဝိယ ဝုဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တဿ သလ္လက္ခဏကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဒုမ္မေဓောတိ နိပ္ပညော. အဝိစက္ခဏောတိ သံဝိဒဟနပညာယ ရဟိတော. ဂန္တာတိ ဂမနသီလော. သေယျော ဧတေန ဝုစ္စတီတိ ဧတသ္မာ ပုဂ္ဂလာ ဥတ္တရိတရောတိ ဝုစ္စတိ. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နောတိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မဿ အနုဓမ္မံ သဟ သီလေန ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပဋိပန္နော. ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ. အန္တကရော သိယာတိ ကောဋိကရော ပရိစ္ဆေဒကရော ပရိဝဋုမကရော ဘဝေယျာတိ.

ပုဂ္ဂလဝဂ္ဂေါ တတိယော.

၄. ဒေဝဒူတဝဂ္ဂေါ

၁. သဗြဟ္မကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၁. စတုတ္ထဿ ပဌမေ အဇ္ဈာဂါရေတိ သကေ ဃရေ. ပူဇိတာ ဟောန္တီတိ ယံ ဃရေ အတ္ထိ၊ တေန ပဋိဇဂ္ဂိတာ ဂေါပိတာ ဟောန္တိ. ဣတိ မာတာပိတုပူဇကာနိ ကုလာနိ မာတာပိတူဟိ သဗြဟ္မကာနီတိ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ နေသံ သပုဗ္ဗာစရိယကာဒိဘာဝံ ပကာသေန္တော သပုဗ္ဗာစရိယကာနီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗြဟ္မာတိအာဒီနိ တေသံ ဗြဟ္မာဒိဘာဝသာဓနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ. ဗဟုကာရာတိ ပုတ္တာနံ ဗဟူပကာရာ. အာပါဒကာတိ ဇီဝိတဿ အာပါဒကာ. ပုတ္တကာနံ ဟိ မာတာပိတူဟိ ဇီဝိတံ အာပါဒိတံ ပါလိတံ ဃဋိတံ အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တိတံ. ပေါသကာတိ ဟတ္ထပါဒေ ဝဍ္ဎေတွာ ဟဒယလောဟိတံ ပါယေတွာ ပေါသေတာရော. ဣမဿ လောကဿ ဒဿေတာရောတိ ပုတ္တာနံ ဟိ ဣမသ္မိံ လောကေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏဿ ဒဿနံ နာမ မာတာပိတရော နိဿာယ ဇာတန္တိ ဣမဿ လောကဿ ဒဿေတာရော နာမ.

ဗြဟ္မာတိ မာတာပိတရောတိ သေဋ္ဌာဓိဝစနံ. ယထာ ဗြဟ္မုနော စတဿော ဘာဝနာ အဝိဇဟိတာ ဟောန္တိ မေတ္တာ ကရုဏာ မုဒိတာ ဥပေက္ခာတိ၊ ဧဝမေဝ မာတာပိတူနံ ပုတ္တကေသု စတဿော ဘာဝနာ အဝိဇဟိတာ ဟောန္တိ. တာ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ကုစ္ဆိဂတသ္မိံ ဟိ ဒါရကေ ‘‘ကဒါ နု ခေါ ပုတ္တကံ အရောဂံ ပရိပုဏ္ဏင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ပဿိဿာမာ’’တိ မာတာပိတူနံ မေတ္တစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယဒါ ပနေသ မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကော ဦကာဟိ ဝါ မင်္ကုလာဒီဟိ ပါဏကေဟိ ဒဋ္ဌော ဒုက္ခသေယျာယ ဝါ ပန ပီဠိတော ပရောဒတိ ဝိရဝတိ၊ တဒါဿ သဒ္ဒံ သုတွာ မာတာပိတူနံ ကာရုညံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အာဓာဝိတွာ ဝိဓာဝိတွာ ကီဠနကာလေ ပန လောဘနီယဝယသ္မိံ ဝါ ဌိတကာလေ ဒါရကံ ဩလောကေတွာ မာတာပိတူနံ စိတ္တံ သပ္ပိမဏ္ဍေ ပက္ခိတ္တသတဝိဟတကပ္ပါသပိစုပဋလံ ဝိယ မုဒုကံ ဟောတိ အာမောဒိတံ ပမောဒိတံ၊ တဒါ တေသံ မုဒိတာ လဗ္ဘတိ. ယဒါ ပနေသ ပုတ္တော ဒါရာဘရဏံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ ပါဋိယေက္ကံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ တဒါ မာတာပိတူနံ ‘‘သက္ကောတိ ဒါနိ နော ပုတ္တကော အတ္တနော ဓမ္မတာယ ယာပေတု’’န္တိ မဇ္ဈတ္တဘာဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မိံ ကာလေ ဥပေက္ခာ လဗ္ဘတီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ‘‘ဗြဟ္မာတိ မာတာပိတရော’’တိ ဝုတ္တံ.

ပုဗ္ဗာစရိယာတိ ဝုစ္စရေတိ မာတာပိတရော ဟိ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ဧဝံ နိသီဒ၊ ဧဝံ တိဋ္ဌ၊ ဧဝံ ဂစ္ဆ၊ ဧဝံ သယ၊ ဧဝံ ခါဒ၊ ဧဝံ ဘုဉ္ဇ၊ အယံ တေ၊ တာတာတိ ဝတ္တဗ္ဗော၊ အယံ ဘာတိကာတိ၊ အယံ ဘဂိနီတိ၊ ဣဒံ နာမ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဣဒံ န ဝဋ္ဋတိ၊ အသုကံ နာမ ဥပသင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ အသုကံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂါဟာပေန္တိ သိက္ခာပေန္တိ. အထာပရဘာဂေ အညေ အာစရိယာ ဟတ္ထိသိပ္ပအဿသိပ္ပရထသိပ္ပဓနုသိပ္ပထရုသိပ္ပမုဒ္ဒါဂဏနာဒီနိ သိက္ခာပေန္တိ. အညော သရဏာနိ ဒေတိ၊ အညော သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတိ၊ အညော ပဗ္ဗာဇေတိ၊ အညော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှာပေတိ၊ အညော ဥပသမ္ပာဒေတိ၊ အညော သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒီနိ ပါပေတိ. ဣတိ သဗ္ဗေပိ တေ ပစ္ဆာစရိယာ နာမ ဟောန္တိ၊ မာတာပိတရော ပန သဗ္ဗပဌမာ၊ တေနာဟ – ‘‘ပုဗ္ဗာစရိယာတိ ဝုစ္စရေ’’တိ. တတ္ထ ဝုစ္စရေတိ ဝုစ္စန္တိ ကထိယန္တိ. အာဟုနေယျာ စ ပုတ္တာနန္တိ ပုတ္တာနံ အာဟုတံ ပါဟုတံ အဘိသင်္ခတံ အန္နပါနာဒိံ အရဟန္တိ၊ အနုစ္ဆဝိကာ တံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ. တသ္မာ ‘‘အာဟုနေယျာ စ ပုတ္တာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပဇာယ အနုကမ္ပကာတိ ပရေသံ ပါဏေ အစ္ဆိန္ဒိတွာပိ အတ္တနော ပဇံ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ ဂေါပါယန္တိ. တသ္မာ ‘‘ပဇာယ အနုကမ္ပကာ’’တိ ဝုတ္တံ.

နမဿေယျာတိ နမော ကရေယျ. သက္ကရေယျာတိ သက္ကာရေန ပဋိမာနေယျ. ဣဒါနိ တံ သက္ကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘အန္နေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အန္နေနာတိ ယာဂုဘတ္တခါဒနီယေန. ပါနေနာတိ အဋ္ဌဝိဓပါနေန. ဝတ္ထေနာတိ နိဝါသနပါရုပနကေန ဝတ္ထေန. သယနေနာတိ မဉ္စပီဌာနုပ္ပဒါနေန. ဥစ္ဆာဒနေနာတိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ပဋိဝိနောဒေတွာ သုဂန္ဓကရဏုစ္ဆာဒနေန. နှာပနေနာတိ သီတေ ဥဏှောဒကေန၊ ဥဏှေ သီတောဒကေန ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ နှာပနေန. ပါဒါနံ ဓောဝနေနာတိ ဥဏှောဒကသီတောဒကေဟိ ပါဒဓောဝနေန စေဝ တေလမက္ခနေန စ. ပေစ္စာတိ ပရလောကံ ဂန္တွာ. သဂ္ဂေ ပမောဒတီတိ ဣဓ တာဝ မာတာပိတူသု ပါရိစရိယံ ဒိသွာ ပါရိစရိယကာရဏာ တံ ပဏ္ဍိတမနုဿာ ဣဓေဝ ပသံသန္တိ၊ ပရလောကံ ပန ဂန္တွာ သဂ္ဂေ ဌိတော သော မာတာပိတုဥပဋ္ဌာကော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ အာမောဒတိ ပမောဒတီတိ.

၂. အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၂. ဒုတိယေ တထာရူပေါတိ တထာဇာတိကော. သမာဓိပဋိလာဘောတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာလာဘော. ဣမသ္မိံ စ သဝိညာဏကေတိ ဧတ္ထ အတ္တနော စ ပရဿ စာတိ ဥဘယေသမ္ပိ ကာယော သဝိညာဏကဋ္ဌေန ဧကတော ကတွာ ဣမသ္မိန္တိ ဝုတ္တော. အဟင်္ကာရမမင်္ကာရမာနာနုသယာတိ အဟင်္ကာရဒိဋ္ဌိ စ မမင်္ကာရတဏှာ စ မာနာနုသယော စာတိ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကိလေသာ. နာဿူတိ န ဘဝေယျုံ. ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေသူတိ ရူပနိမိတ္တံ၊ သဒ္ဒနိမိတ္တံ၊ ဂန္ဓနိမိတ္တံ၊ ရသနိမိတ္တံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ သဿတာဒိနိမိတ္တံ၊ ပုဂ္ဂလနိမိတ္တံ ဓမ္မနိမိတ္တန္တိ ဧဝရူပေသု စ ဗဟိဒ္ဓါ သဗ္ဗနိမိတ္တေသု. စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဖလသမာဓိဉ္စေဝ ဖလဉာဏဉ္စ. သိယာတိ ဘဝေယျ.

ဣဓာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနောတိ၊ အာနန္ဒ၊ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခုနော. ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတန္တိ နိဗ္ဗာနံ ဒဿေန္တော အာဟ. နိဗ္ဗာနံ ဟိ ကိလေသာနံ သန္တတာယ သန္တံ နာမ၊ နိဗ္ဗာနံ သန္တန္တိ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာဝ ဒိဝသမ္ပိ နိသိန္နဿ စိတ္တုပ္ပါဒေါ သန္တန္တေဝ ပဝတ္တတီတိပိ သန္တံ. ပဏီတန္တိ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿာပိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ပဏီတန္တေဝ ပဝတ္တတီတိ နိဗ္ဗာနံ ပဏီတံ နာမ. သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိအာဒီနိပိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ. ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော’’တိ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ ဟိ ဒိဝသဘာဂမ္ပိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတေဝ ပဝတ္တတိ။ပေ။ တထာ တီသု ဘဝေသု ဝါနသင်္ခါတာယ တဏှာယ အဘာဝေန နိဗ္ဗာနန္တိ လဒ္ဓနာမေ တသ္မိံ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ စိတ္တုပ္ပါဒေါ နိဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗာနန္တေဝ ပဝတ္တတီတိ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိအာဒီနိ နာမာနိ လဘတိ. ဣမသ္မိံ ပန အဋ္ဌဝိဓေ အာဘောဂသမန္နာဟာရေ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧကောပိ လဗ္ဘတိ၊ ဒွေပိ သဗ္ဗေပိ လဗ္ဘန္တေဝ.

သင်္ခါယာတိ ဉာဏေန ဇာနိတွာ. ပရောပရာနီတိ ပရာနိ စ ဩပရာနိ စ. ပရအတ္တဘာဝသကအတ္တဘာဝါနိ ဟိ ပရာနိ စ ဩပရာနိ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဿာတိ ယဿ အရဟတော. ဣဉ္ဇိတန္တိ ရာဂိဉ္ဇိတံ ဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိကိလေသဒုစ္စရိတိဉ္ဇိတန္တိ ဣမာနိ သတ္တ ဣဉ္ဇိတာနိ စလိတာနိ ဖန္ဒိတာနိ. နတ္ထိ ကုဟိဉ္စီတိ ကတ္ထစိ ဧကာရမ္မဏေပိ နတ္ထိ. သန္တောတိ ပစ္စနီကကိလေသာနံ သန္တတာယ သန္တော. ဝိဓူမောတိ ကာယဒုစ္စရိတာဒိဓူမဝိရဟိတော. အနီဃောတိ ရာဂါဒိဤဃဝိရဟိတော. နိရာသောတိ နိတ္တဏှော. အတာရီတိ တိဏ္ဏော ဥတ္တိဏ္ဏော သမတိက္ကန္တော. သောတိ သော အရဟံ ခီဏာသဝေါ. ဇာတိဇရန္တိ ဧတ္ထ ဇာတိဇရာဂဟဏေနေဝ ဗျာဓိမရဏမ္ပိ ဂဟိတမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ သုတ္တန္တေပိ ဂါထာယပိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိယေဝ ကထိတာတိ.

၃. သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၃. တတိယေ သံခိတ္တေနာတိ မာတိကာဌပနေန. ဝိတ္ထာရေနာတိ ဌပိတမာတိကာဝိဘဇနေန. သံခိတ္တဝိတ္ထာရေနာတိ ကာလေ သံခိတ္တေန ကာလေ ဝိတ္ထာရေန. အညာတာရော စ ဒုလ္လဘာတိ ပဋိဝိဇ္ဈနကပုဂ္ဂလာ ပန ဒုလ္လဘာ. ဣဒံ ဘဂဝါ ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဉာဏံ ဃဋ္ဋေမီ’’တိ အဓိပ္ပါယေန ကထေသိ. တံ သုတွာ ထေရော ကိဉ္စာပိ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ အာဇာနိဿာမီ’’တိ န ဝဒတိ၊ အဓိပ္ပါယေန ပန ‘‘ဝိဿတ္ထာ တုမှေ၊ ဘန္တေ၊ ဒေသေထ၊ အဟံ တုမှေဟိ ဒေသိတံ ဓမ္မံ နယသတေန နယသဟဿေန ပဋိဝိဇ္ဈိဿာမိ၊ မမေသ ဘာရော ဟောတူ’’တိ သတ္ထာရံ ဒေသနာယ ဥဿာဟေန္တော ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလောတိအာဒိမာဟ.

အထဿ သတ္ထာ တသ္မာတိဟာတိ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဣမသ္မိဉ္စ သဝိညာဏကေတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ. အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှန္တိ မဂ္ဂဉာဏသတ္ထေန တဏှံ ဆိန္ဒိ. ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနန္တိ ဒသဝိဓမ္ပိ သံယောဇနံ သမူလကံ ဥဗ္ဗတ္တေတွာ ဆဍ္ဍေသိ. သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာတိ သမ္မာ ဥပါယေန သမ္မာ ပဋိပတ္တိယာ နဝဝိဓဿ မာနဿ ပဟာနာဘိသမယေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တမကာသိ. ဣဒဉ္စ ပန မေတံ၊ သာရိပုတ္တ၊ သန္ဓာယ ဘာသိတန္တိ၊ သာရိပုတ္တ၊ မယာ ပါရာယနေ ဥဒယပဉှေ ဣဒံ ဖလသမာပတ္တိမေဝ သန္ဓာယ ဧတံ ဘာသိတံ.

ဣဒါနိ ယံ တံ ဘဂဝတာ ဘာသိတံ၊ တံ ဒဿေန္တော ပဟာနံ ကာမသညာနန္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဥဒယပဉှေ စ ဧတံ ပဒံ ‘‘ပဟာနံ ကာမစ္ဆန္ဒာန’’န္တိ (သု. နိ. ၁၁၁၂၊ စူဠနိ. ဥဒယမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၇၅) အာဂတံ၊ ဣဓ ပန အင်္ဂုတ္တရဘာဏကေဟိ ‘‘ကာမသညာန’’န္တိ အာရောပိတံ. တတ္ထ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ၊ အတ္ထော ပန ဧကောယေဝ. ကာမသညာနန္တိ ကာမေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နသညာနံ၊ အဋ္ဌဟိ ဝါ လောဘသဟဂတစိတ္တေဟိ သဟဇာတသညာနံ. ဒေါမနဿာန စူဘယန္တိ ဧတာသဉ္စ ကာမသညာနံ စေတသိကဒေါမနဿာနဉ္စာတိ ဥဘိန္နမ္ပိ ပဟာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပဟာနသင်္ခါတံ အရဟတ္တဖလံ အညာဝိမောက္ခံ ပဗြူမီတိ အတ္ထော. နိဒ္ဒေသေ ပန ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒဿ စ ဒေါမနဿဿ စ ဥဘိန္နံ ပဟာနံ ဝူပသမံ ပဋိနိဿဂ္ဂံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ အမတံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ (စူဠနိ. ဥဒယမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၇၅) ဝုတ္တံ၊ တံ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တံ. ပဟာနန္တိ ဟိ ခီဏာကာရသင်္ခါတော ဝူပသမောပိ ဝုစ္စတိ၊ ကိလေသေ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော မဂ္ဂေါပိ၊ ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိသင်္ခါတံ ဖလမ္ပိ၊ ယံ အာဂမ္မ ကိလေသာ ပဟီယန္တိ၊ တံ အမတံ နိဗ္ဗာနမ္ပိ. တသ္မာ တတ္ထ တာနိ ပဒါနိ အာဂတာနိ. ‘‘အညာဝိမောက္ခံ ပဗြူမီ’’တိ ဝစနတော ပန အရဟတ္တဖလမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ထိနဿ စ ပနူဒနန္တိပိ ထိနဿ စ ပနူဒနန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ အရဟတ္တဖလမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ကုက္ကုစ္စာနံ နိဝါရဏန္တိ ကုက္ကုစ္စနိဝါရဏဿ မဂ္ဂဿ အနန္တရံ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဖလမေဝ အဓိပ္ပေတံ.

ဥပေက္ခာသတိသံသုဒ္ဓန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကေ ဖလေ ဥပ္ပန္နာယ ဥပေက္ခာယ စ သတိယာ စ သံသုဒ္ဓံ. ဓမ္မတက္ကပုရေဇဝန္တိ ဓမ္မတက္ကော ဝုစ္စတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ၊ သော အာဒိတော ဟောတိ၊ ပုရတော ဟောတိ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဟောတိ အညာဝိမောက္ခဿာတိ ဓမ္မတက္ကပုရေဇဝေါ. တံ ဓမ္မတက္ကပုရေဇဝံ. အညာဝိမောက္ခန္တိ အညိန္ဒြိယပရိယောသာနေ ဥပ္ပန္နံ ဝိမောက္ခံ၊ အညာယ ဝါ ဝိမောက္ခံ အညာဝိမောက္ခံ၊ ပညာဝိမုတ္တန္တိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာယ ပဘေဒနန္တိ အဝိဇ္ဇာယ ပဘေဒနန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ၊ အဝိဇ္ဇာယ ပဘေဒနသင်္ခါတံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမံ အရဟတ္တဖလမေဝ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဟာနန္တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ အရဟတ္တဖလမေဝ ပကာသိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄. နိဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၄. စတုတ္ထေ နိဒါနာနီတိ ကာရဏာနိ. ကမ္မာနန္တိ ဝဋ္ဋဂါမိကမ္မာနံ. လောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယာတိ လုဗ္ဘနပလုဗ္ဘနသဘာဝေါ လောဘော ဝဋ္ဋဂါမိကမ္မာနံ သမုဒယာယ ပိဏ္ဍကရဏတ္ထာယ နိဒါနံ ကာရဏံ ပစ္စယောတိ အတ္ထော. ဒေါသောတိ ဒုဿနပဒုဿနသဘာဝေါ ဒေါသော. မောဟောတိ မုယှနပမုယှနသဘာဝေါ မောဟော.

လောဘပကတန္တိ လောဘေန ပကတံ၊ လောဘာဘိဘူတေန လုဒ္ဓေန ဟုတွာ ကတကမ္မန္တိ အတ္ထော. လောဘတော ဇာတန္တိ လောဘဇံ. လောဘော နိဒါနမဿာတိ လောဘနိဒါနံ. လောဘော သမုဒယော အဿာတိ လောဘသမုဒယံ. သမုဒယောတိ ပစ္စယော၊ လောဘပစ္စယန္တိ အတ္ထော. ယတ္ထဿ အတ္တဘာဝေါ နိဗ္ဗတ္တတီတိ ယသ္မိံ ဌာနေ အဿ လောဘဇကမ္မဝတော ပုဂ္ဂလဿ အတ္တဘာဝေါ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ခန္ဓာ ပါတုဘဝန္တိ. တတ္ထ တံ ကမ္မံ ဝိပစ္စတီတိ တေသု ခန္ဓေသု တံ ကမ္မံ ဝိပစ္စတိ. ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေတိအာဒိ ယသ္မာ တံ ကမ္မံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဝါ ဟောတိ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ ဝါ အပရပရိယာယဝေဒနီယံ ဝါ၊ တသ္မာ တံ ပဘေဒံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

အခဏ္ဍာနီတိ အဘိန္နာနိ. အပူတီနီတိ ပူတိဘာဝေန အဗီဇတ္တံ အပ္ပတ္တာနိ. အဝါတာတပဟတာနီတိ န ဝါတေန န စ အာတပေန ဟတာနိ. သာရာဒါနီတိ ဂဟိတသာရာနိ သာရဝန္တာနိ န နိဿာရာနိ. သုခသယိတာနီတိ သန္နိစယဘာဝေန သုခံ သယိတာနိ. သုခေတ္တေတိ မဏ္ဍခေတ္တေ. သုပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာတိ နင်္ဂလကသနေန စေဝ အဋ္ဌဒန္တကေန စ သုဋ္ဌု ပရိကမ္မကတာယ ခေတ္တဘူမိယာ. နိက္ခိတ္တာနီတိ ဌပိတာနိ ရောပိတာနိ. အနုပ္ပဝေစ္ဆေယျာတိ အနုပ္ပဝေသေယျ. ဝုဒ္ဓိန္တိအာဒီသု ဥဒ္ဓဂ္ဂမနေန ဝုဒ္ဓိံ၊ ဟေဋ္ဌာ မူလပ္ပတိဋ္ဌာနေန ဝိရူဠှိံ၊ သမန္တာ ဝိတ္ထာရိကဘာဝေန ဝေပုလ္လံ.