၂. တိဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၂. ဒုတိယေ ဝိဂတမလမစ္ဆေရေနာတိ ဝိဂတမစ္ဆရိယမလေန. မုတ္တစာဂေါတိ ဝိဿဋ္ဌစာဂေါ. ပယတပါဏီတိ ဓောတဟတ္ထော. အဿဒ္ဓေါ ဟိ သတက္ခတ္တုံ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာပိ မလိနဟတ္ထောဝ ဟောတိ၊ သဒ္ဓေါ ပန ဒါနာဘိရတတ္တာ မလိနဟတ္ထောပိ ဓောတဟတ္ထောဝ. ဝေါဿဂ္ဂရတောတိ ဝေါဿဂ္ဂသင်္ခါတေ ဒါနေ ရတော. ယာစယောဂေါတိ ယာစိတုံ ယုတ္တော၊ ယာစကေဟိ ဝါ ယောဂေါ အဿာတိပိ ယာစယောဂေါ. ဒါနသံဝိဘာဂရတောတိ ဒါနံ ဒဒန္တော သံဝိဘာဂဉ္စ ကရောန္တော ဒါနသံဝိဘာဂရတော နာမ ဟောတိ.

ဒဿနကာမော သီလဝတန္တိ ဒသပိ ယောဇနာနိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ ယောဇနသတမ္ပိ ဂန္တွာ သီလသမ္ပန္နေ ဒဋ္ဌုကာမော ဟောတိ ပါဋလိပုတ္တကဗြာဟ္မဏော ဝိယ သဒ္ဓါတိဿမဟာရာဇာ ဝိယ စ. ပါဋလိပုတ္တဿ ကိရ နဂရဒွါရေ သာလာယ နိသိန္နာ ဒွေ ဗြာဟ္မဏာ ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသိမဟာနာဂတ္ထေရဿ ဂုဏကထံ သုတွာ ‘‘အမှေဟိ တံ ဘိက္ခုံ ဒဋ္ဌုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒွေပိ ဇနာ နိက္ခမိံသု. ဧကော အန္တရာမဂ္ဂေ ကာလမကာသိ. ဧကော သမုဒ္ဒတီရံ ပတွာ နာဝါယ မဟာတိတ္ထပဋ္ဋနေ ဩရုယှ အနုရာဓပုရံ အာဂန္တွာ ‘‘ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပေါ ကုဟိ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ရောဟဏဇနပဒေတိ. သော အနုပုဗ္ဗေန ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ပတွာ စူဠနဂရဂါမေ ဓုရဃရေ နိဝါသံ ဂဟေတွာ ထေရဿ အာဟာရံ သမ္ပာဒေတွာ ပါတောဝ ဝုဋ္ဌာယ ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတွာ ဂန္တွာ ဇနပရိယန္တေ ဌိတော ထေရံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ သကိံ တတ္ထေဝ ဌိတော ဝန္ဒိတွာ ပုန ဥပသင်္ကမိတွာ ဂေါပ္ဖကေသု ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဝန္ဒန္တော ‘‘ဥစ္စာ၊ ဘန္တေ၊ တုမှေ’’တိ အာဟ. ထေရော စ နာတိဥစ္စော နာတိရဿော ပမာဏယုတ္တောဝ၊ တေန နံ ပုန အာဟ – ‘‘နာတိဥစ္စာ တုမှေ၊ တုမှာကံ ပန ဂုဏာ မေစကဝဏ္ဏဿ သမုဒ္ဒဿ မတ္ထကေန ဂန္တွာ သကလဇမ္ဗုဒီပတလံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂတာ၊ အဟမ္ပိ ပါဋလိပုတ္တနဂရဒွါရေ နိသိန္နော တုမှာကံ ဂုဏကထံ အဿောသိ’’န္တိ. သော ထေရဿ ဘိက္ခာဟာရံ ဒတွာ အတ္တနော တိစီဝရံ ပဋိယာဒေတွာ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တဿောဝါဒေ ပတိဋ္ဌာယ ကတိပါဟေနေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

သဒ္ဓါတိဿမဟာရာဇာပိ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ ဝန္ဒိတဗ္ဗယုတ္တကံ ဧကံ အယျံ အာစိက္ခထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဘိက္ခူ ‘‘မင်္ဂလဝါသီ ကုဋ္ဋတိဿတ္ထေရော’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ မဟာပရိဝါရေန ပဉ္စယောဇနမဂ္ဂံ အဂမာသိ. ထေရော ‘‘ကိံ သဒ္ဒေါ ဧသော၊ အာဝုသော’’တိ ဘိက္ခုသံဃံ ပုစ္ဆိ. ‘‘ရာဇာ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ဒဿနတ္ထာယ အာဂတော’’တိ. ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘ကိံ မယှံ မဟလ္လကကာလေ ရာဇဂေဟေ ကမ္မ’’န္တိ ဒိဝါဋ္ဌာနေ မဉ္စေ နိပဇ္ဇိတွာ ဘူမိယံ လေခံ လိခန္တော အစ္ဆိ. ရာဇာ ‘‘ကဟံ ထေရော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဒိဝါဋ္ဌာနေ’’တိ သုတွာ တတ္ထ ဂစ္ဆန္တော ထေရံ ဘူမိယံ လေခံ လိခန္တံ ဒိသွာ ‘‘ခီဏာသဝဿ နာမ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စံ နတ္ထိ၊ နာယံ ခီဏာသဝေါ’’တိ အဝန္ဒိတွာဝ နိဝတ္တိ. ဘိက္ခုသံဃော ထေရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ဧဝံဝိဓဿ သဒ္ဓဿ ပသန္နဿ ရညော ကသ္မာ ဝိပ္ပဋိသာရံ ကရိတ္ထာ’’တိ. ‘‘အာဝုသော၊ ရညော ပသာဒရက္ခနံ န တုမှာကံ ဘာရော၊ မဟလ္လကတ္ထေရဿ ဘာရော’’တိ ဝတွာ အပရဘာဂေ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တော ဘိက္ခုသံဃံ အာဟ – ‘‘မယှံ ကူဋာဂါရမှိ အညမ္ပိ ပလ္လင်္ကံ အတ္ထရထာ’’တိ. တသ္မိံ အတ္ထတေ ထေရော – ‘‘ဣဒံ ကူဋာဂါရံ အန္တရေ အပ္ပတိဋ္ဌဟိတွာ ရညာ ဒိဋ္ဌကာလေယေဝ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာတူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ကူဋာဂါရံ ပဉ္စယောဇနမဂ္ဂံ အာကာသေန အဂမာသိ. ပဉ္စယောဇနမဂ္ဂေ ဓဇံ ဓာရေတုံ သမတ္ထာ ရုက္ခာ ဓဇပဂ္ဂဟိတာဝ အဟေသုံ. ဂစ္ဆာပိ ဂုမ္ဗာပိ သဗ္ဗေ ကူဋာဂါရာဘိမုခါ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု.

ရညောပိ ပဏ္ဏံ ပဟိဏိံသု ‘‘ထေရော ပရိနိဗ္ဗုတော၊ ကူဋာဂါရံ အာကာသေန အာဂစ္ဆတီ’’တိ. ရာဇာ န သဒ္ဒဟိ. ကူဋာဂါရံ အာကာသေန ဂန္တွာ ထူပါရာမံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သိလာစေတိယဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. စေတိယံ သဟ ဝတ္ထုနာ ဥပ္ပတိတွာ ကူဋာဂါရမတ္ထကေ အဋ္ဌာသိ၊ သာဓုကာရသဟဿာနိ ပဝတ္တိံသု. တသ္မိံ ခဏေ မဟာဗျဂ္ဃတ္ထေရော နာမ လောဟပါသာဒေ သတ္တမကူဋာဂါရေ နိသိန္နော ဘိက္ခူနံ ဝိနယကမ္မံ ကရောန္တော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ သဒ္ဒေါ ဧသော’’တိ ပဋိပုစ္ဆိ. ဘန္တေ၊ မင်္ဂလဝါသီ ကုဋ္ဋတိဿတ္ထေရော ပရိနိဗ္ဗုတော၊ ကူဋာဂါရံ ပဉ္စယောဇနမဂ္ဂံ အာကာသေန အာဂတံ၊ တတ္ထ သော သာဓုကာရသဒ္ဒေါတိ. အာဝုသော၊ ပုညဝန္တေ နိဿာယ သက္ကာရံ လဘိဿာမာတိ အန္တေဝါသိကေ ခမာပေတွာ အာကာသေနေဝ အာဂန္တွာ တံ ကူဋာဂါရံ ပဝိသိတွာ ဒုတိယမဉ္စေ နိသီဒိတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ရာဇာ ဂန္ဓပုပ္ဖစုဏ္ဏာနိ အာဒါယ ဂန္တွာ အာကာသေ ဌိတံ ကူဋာဂါရံ ဒိသွာ ကူဋာဂါရံ ပူဇေသိ. တသ္မိံ ခဏေ ကူဋာဂါရံ ဩတရိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတံ. ရာဇာ မဟာသက္ကာရေန သရီရကိစ္စံ ကာရေတွာ ဓာတုယော ဂဟေတွာ စေတိယံ အကာသိ. ဧဝရူပါ သီလဝန္တာနံ ဒဿနကာမာ နာမ ဟောန္တိ.

သဒ္ဓမ္မံ သောတုမိစ္ဆတီတိ တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ သဒ္ဓမ္မံ သောတုကာမော ဟောတိ ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရာဒယော ဝိယ. ဂင်္ဂါဝနဝါလိအင်္ဂဏမှိ ကိရ တိံသ ဘိက္ခူ ဝဿံ ဥပဂတာ အနွဒ္ဓမာသံ ဥပေါသထဒိဝသေ စတုပစ္စယသန္တောသဘာဝနာရာမမဟာအရိယဝံသဉ္စ (အ. နိ. ၄.၂၈) ကထေန္တိ. ဧကော ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရော ပစ္ဆာဘာဂေန အာဂန္တွာ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ နိသီဒိ. အထ နံ ဧကော ဂေါနသော ဇင်္ဃပိဏ္ဍိမံသံ သဏ္ဍာသေန ဂဏှန္တော ဝိယ ဍံသိ. ထေရော ဩလောကေန္တော ဂေါနသံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ ဓမ္မဿဝနန္တရာယံ န ကရိဿာမီ’’တိ ဂေါနသံ ဂဟေတွာ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ထဝိကာမုခံ ဗန္ဓိတွာ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဌပေတွာ ဓမ္မံ သုဏန္တောဝ နိသီဒိ. အရုဏုဂ္ဂမနဉ္စ ဝိသံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ထေရဿ တိဏ္ဏံ ဖလာနံ ပါပုဏနဉ္စ ဝိသဿ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနေနေဝ ဩတရိတွာ ပထဝိပဝိသနဉ္စ ဓမ္မကထိကတ္ထေရဿ ဓမ္မကထာနိဋ္ဌာပနဉ္စ ဧကက္ခဏေယေဝ အဟောသိ. တတော ထေရော အာဟ – ‘‘အာဝုသော ဧကော မေ စောရော ဂဟိတော’’တိ ထဝိကံ မုဉ္စိတွာ ဂေါနသံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘ကာယ ဝေလာယ ဒဋ္ဌတ္ထ၊ ဘန္တေ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ဟိယျော သာယနှသမယေ၊ အာဝုသောတိ. ကသ္မာ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဘာရိယံ ကမ္မံ ကရိတ္ထာတိ. အာဝုသော၊ သစာဟံ ဒီဃဇာတိကေန ဒဋ္ဌောတိ ဝဒေယျံ၊ နယိမံ ဧတ္တကံ အာနိသံသံ လဘေယျန္တိ. ဣဒံ တာဝ ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရဿ ဝတ္ထု.

ဒီဃဝါပိယမ္ပိ ‘‘မဟာဇာတကဘာဏကတ္ထေရော ဂါထာသဟဿံ မဟာဝေဿန္တရံ ကထေဿတီ’’တိ တိဿမဟာဂါမေ တိဿမဟာဝိဟာရဝါသီ ဧကော ဒဟရော သုတွာ တတော နိက္ခမိတွာ ဧကာဟေနေဝ နဝယောဇနမဂ္ဂံ အာဂတော. တသ္မိံယေဝ ခဏေ ထေရော ဓမ္မကထံ အာရဘိ. ဒဟရော ဒူရမဂ္ဂါဂမနေန သဉ္ဇာတကာယဒရထတ္တာ ပဋ္ဌာနဂါထာယ သဒ္ဓိံ အဝသာနဂါထံယေဝ ဝဝတ္ထပေသိ. တတော ထေရဿ ‘‘ဣဒမဝေါစာ’’တိ ဝတွာ ဥဋ္ဌာယ ဂမနကာလေ ‘‘မယှံ အာဂမနကမ္မံ မောဃံ ဇာတ’’န္တိ ရောဒမာနော အဋ္ဌာသိ. ဧကော မနုဿော တံ ကထံ သုတွာ ဂန္တွာ ထေရဿ အာရောစေသိ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ‘တုမှာကံ ဓမ္မကထံ သောဿာမီ’တိ ဧကော ဒဟရဘိက္ခု တိဿမဟာဝိဟာရာ အာဂတော၊ သော ‘ကာယဒရထဘာဝေန မေ အာဂမနံ မောဃံ ဇာတ’န္တိ ရောဒမာနော ဌိတော’’တိ. ဂစ္ဆထ သညာပေထ နံ ‘‘ပုန သွေ ကထေဿာမာ’’တိ. သော ပုနဒိဝသေ ထေရဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏိ.

အပရာပိ ဥလ္လကောလိကဏ္ဏိဝါသိကာ ဧကာ ဣတ္ထီ ပုတ္တကံ ပါယမာနာ ‘‘ဒီဃဘာဏကမဟာအဘယတ္ထေရော နာမ အရိယဝံသပဋိပဒံ ကထေတီ’’တိ သုတွာ ပဉ္စယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဒိဝါကထိကတ္ထေရဿ နိသိန္နကာလေယေဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ဘူမိယံ ပုတ္တံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဒိဝါကထိကတ္ထေရဿ ဌိတကာဝ ဓမ္မံ အဿောသိ. သရဘာဏကေ ထေရေ ဥဋ္ဌိတေ ဒီဃဘာဏကမဟာအဘယတ္ထေရော စတုပစ္စယသန္တောသဘာဝနာရာမမဟာအရိယဝံသံ အာရဘိ. သာ ဌိတကာဝ ပဂ္ဂဏှာတိ. ထေရော တယော ဧဝ ပစ္စယေ ကထေတွာ ဥဋ္ဌာနာကာရံ အကာသိ. သာ ဥပါသိကာ အာဟ – ‘‘အယျော၊ ‘အရိယဝံသံ ကထေဿာမီ’တိ သိနိဒ္ဓဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ မဓုရပါနကံ ပိဝိတွာ ယဋ္ဌိမဓုကတေလာဒီဟိ ဘေသဇ္ဇံ ကတွာ ကထေတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေယေဝ ဥဋ္ဌဟတီ’’တိ. ထေရော ‘‘သာဓု၊ ဘဂိနီ’’တိ ဝတွာ ဥပရိ ဘာဝနာရာမံ ပဋ္ဌပေသိ. အရုဏုဂ္ဂမနဉ္စ ထေရဿ ‘‘ဣဒမဝေါစာ’’တိ ဝစနဉ္စ ဥပါသိကာယ သောတာပတ္တိဖလုပ္ပတ္တိ စ ဧကက္ခဏေယေဝ အဟောသိ.

အပရာပိ ကဠမ္ပရဝါသိကာ ဣတ္ထီ အင်္ကေန ပုတ္တံ အာဒါယ ‘‘ဓမ္မံ သောဿာမီ’’တိ စိတ္တလပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ ဧကံ ရုက္ခံ နိဿာယ ဒါရကံ နိပဇ္ဇာပေတွာ သယံ ဌိတကာဝ ဓမ္မံ သုဏာတိ. ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ဧကော ဒီဃဇာတိကော တဿာ ပဿန္တိယာယေဝ သမီပေ နိပန္နဒါရကံ စတူဟိ ဒါဌာဟိ ဍံသိတွာ အဂမာသိ. သာ စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ ‘ပုတ္တော မေ သပ္ပေန ဒဋ္ဌော’တိ ဝက္ခာမိ၊ ဓမ္မဿ အန္တရာယော ဘဝိဿတိ. အနေကက္ခတ္တုံ ခေါ ပန မေ အယံ သံသာရဝဋ္ဋေ ဝဋ္ဋန္တိယာ ပုတ္တော အဟောသိ၊ ဓမ္မမေဝ စရိဿာမီ’’တိ တိယာမရတ္တိံ ဌိတကာဝ ဓမ္မံ ပဂ္ဂဏှိတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ သစ္စကိရိယာယ ပုတ္တဿ ဝိသံ နိမ္မထေတွာ ပုတ္တံ ဂဟေတွာ ဂတာ. ဧဝရူပါ ပုဂ္ဂလာ ဓမ္မံ သောတုကာမာ နာမ ဟောန္တိ.