(၁၄) ၄. စတုတ္ထဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

အာနန္ဒတ္ထေရဝတ္ထု

၂၁၉-၂၂၃. စတုတ္ထဿ ပဌမေ ဗဟုဿုတာနန္တိအာဒီသု အညေပိ ထေရာ ဗဟုဿုတာ သတိမန္တာ ဂတိမန္တာ ဓိတိမန္တာ ဥပဋ္ဌာကာ စ အတ္ထိ. အယံ ပနာယသ္မာ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှန္တော ဒသဗလဿ သာသနေ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိယံ ဌတွာ ဂဏှိ. တသ္မာ ဗဟုဿုတာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. ဣမဿေဝ စ ထေရဿ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဂဟေတွာ ဓာရဏကသတိ အညေဟိ ထေရေဟိ ဗလဝတရာ အဟောသိ၊ တသ္မာ သတိမန္တာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. အယမေဝ စာယသ္မာ ဧကပဒေ ဌတွာ သဋ္ဌိ ပဒသဟဿာနိ ဂဏှန္တော သတ္ထာရာ ကထိတနိယာမေနေဝ သဗ္ဗပဒါနိ ဇာနာတိ၊ တသ္မာ ဂတိမန္တာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. တဿေဝ စာယသ္မတော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှနဝီရိယံ သဇ္ဈာယနဝီရိယဉ္စ ဓာရဏဝီရိယဉ္စ သတ္ထု ဥပဋ္ဌာနဝီရိယဉ္စ အညေဟိ အသဒိသံ အဟောသိ၊ တသ္မာ ဓိတိမန္တာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. တထာဂတံ ဥပဋ္ဌဟန္တော စေသ န အညေသံ ဥပဋ္ဌာကဘိက္ခူနံ ဥပဋ္ဌာနာကာရေန ဥပဋ္ဌဟိ၊ အညေ ဟိ တထာဂတံ ဥပဋ္ဌဟန္တာ န စိရံ ဥပဋ္ဌဟိံသု၊ န စ ဗုဒ္ဓါနံ မနံ ဂဟေတွာ ဥပဋ္ဌဟိံသု. အယံ ထေရော ပန ဥပဋ္ဌာကဋ္ဌာနံ လဒ္ဓဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟုတွာ တထာဂတဿ မနံ ဂဟေတွာ ဥပဋ္ဌဟိ. တသ္မာ ဥပဋ္ဌာကာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – ဣတော ကိရ သတသဟဿမတ္ထကေ ကပ္ပေ ပဒုမုတ္တရော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တဿ ဟံသဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ၊ နန္ဒော နာမ ရာဇာ ပိတာ၊ သုမေဓာ နာမ ဒေဝီ မာတာ၊ ဗောဓိသတ္တော ဥတ္တရကုမာရော နာမ အဟောသိ. သော ပုတ္တဿ ဇာတဒိဝသေ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဓာနမနုယုတ္တော အနုက္ကမေန သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ‘‘အနေကဇာတိသံသာရ’’န္တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တာဟံ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ ဝီတိနာမေတွာ ‘‘ပထဝိယံ ဌပေဿာမီ’’တိ ပါဒံ အဘိနီဟရိ. အထ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပမာဏံ ပဒုမံ ဥဋ္ဌာသိ. တဒုပါဒါယ ဘဂဝါ ပဒုမုတ္တရောတေဝ ပညာယိတ္ထ. တဿ ဒေဝလော စ သုဇာတော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ အဟေသုံ၊ အမိတာ စ အသမာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ၊ သုမနော နာမ ဥပဋ္ဌာကော. ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ ပိတု သင်္ဂဟံ ကုရုမာနော ဘိက္ခုသတသဟဿပရိဝါရော ဟံသဝတိယာ ရာဇဓာနိယာ ဝသတိ.

ကနိဋ္ဌဘာတာ ပနဿ သုမနကုမာရော နာမ. တဿ ရာဇာ ဟံသဝတိတော ဝီသယောဇနသတေ ဘောဂဂါမံ အဒါသိ. သော ကဒါစိ ကဒါစိ အာဂန္တွာ ပိတရဉ္စ သတ္ထာရဉ္စ ပဿတိ. အထေကဒိဝသံ ပစ္စန္တော ကုပိတော သုမနော ရညော ပေသေသိ. ရာဇာ ‘‘တွံ မယာ တတ္ထ ကသ္မာ ဌပိတော’’တိ ပဋိပေသေသိ. သော စောရေ ဝူပသမေတွာ ‘‘ဥပသန္တော၊ ဒေဝ၊ ဇနပဒေါ’’တိ ရညော ပေသေသိ. ရာဇာ တုဋ္ဌော ‘‘သီဃံ မမ ပုတ္တော အာဂစ္ဆတူ’’တိ အာဟ. တဿ သဟဿမတ္တာ အမစ္စာ ဟောန္တိ. သော တေဟိ သဒ္ဓိံ အန္တရာမဂ္ဂေ မန္တေသိ – ‘‘မယှံ ပိတာ တုဋ္ဌော သစေ မေ ဝရံ ဒေတိ၊ ကိံ ဂဏှာမီ’’တိ? အထ နံ ဧကစ္စေ ‘‘ဟတ္ထိံ ဂဏှထ၊ အဿံ ဂဏှထ၊ ဇနပဒံ ဂဏှထ၊ သတ္တ ရတနာနိ ဂဏှထာ’’တိ အာဟံသု. အပရေ ‘‘တုမှေ ပထဝိဿရဿ ပုတ္တာ၊ န တုမှာကံ ဓနံ ဒုလ္လဘံ၊ လဒ္ဓမ္ပိ စေတံ သဗ္ဗံ ပဟာယ ဂမနီယံ၊ ပုညမေဝ ဧကံ အာဒါယ ဂမနီယံ. တသ္မာ ဒေဝေ ဝရံ ဒဒမာနေ တေမာသံ ပဒုမုတ္တရဘဂဝန္တံ ဥပဋ္ဌာတုံ ဝရံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟံသု. သော ‘‘တုမှေ မယှံ ကလျာဏမိတ္တာ၊ န မေတံ စိတ္တံ အတ္ထိ၊ တုမှေဟိ ပန ဥပ္ပါဒိတံ၊ ဧဝံ ကရိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ပိတရံ ဝန္ဒိတွာ ပိတရာ အာလိင်္ဂေတွာ မတ္ထကေ စုမ္ဗေတွာ ‘‘ဝရံ တေ ပုတ္တ ဒေမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝန္တံ တေမာသံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တော ဇီဝိတံ အဝဉ္ဈံ ကာတုံ၊ ဣမံ မေ ဒေဝ ဝရံ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. န သက္ကာ၊ တာတ၊ အညံ ဝရေဟီတိ. ဒေဝ၊ ခတ္တိယာနံ နာမ ဒွေ ကထာ နတ္ထိ၊ ဧတဒေဝ မေ ဝရံ ဒေဟိ၊ န မမ အညေန အတ္ထောတိ. တာတ၊ ဗုဒ္ဓါနံ နာမ စိတ္တံ ဒုဇ္ဇာနံ၊ သစေ ဘဂဝါ န ဣစ္ဆိဿတိ၊ မယာ ဒိန္နေပိ ကိံ ဘဝိဿတီတိ? ‘‘သာဓု၊ ဒေဝ၊ အဟံ ဘဂဝတော စိတ္တံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝိဟာရံ ဂတော.

တေန စ သမယေန ဘတ္တကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိဋ္ဌော ဟောတိ၊ သော မဏ္ဍလမာဠေ သန္နိပတိတာနံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကံ အဂမာသိ. တေ နံ အာဟံသု – ‘‘ရာဇပုတ္တ၊ ကသ္မာ အာဂတောသီ’’တိ? ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ၊ ဒဿေထ မေ ဘဂဝန္တန္တိ. န မယံ၊ ရာဇပုတ္တ၊ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သတ္ထာရံ ဒဋ္ဌုံ လဘာမာတိ. ကော ပန၊ ဘန္တေ၊ လဘတီတိ? သုမနတ္ထေရော နာမ ရာဇပုတ္တာတိ. သော ‘‘ကုဟိံ၊ ဘန္တေ၊ ထေရော’’တိ? ထေရဿ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတွာ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ ပဿိတုံ၊ ဒဿေထ မေ ဘဂဝန္တ’’န္တိ အာဟ. ထေရော ပဿန္တဿေဝ ရာဇကုမာရဿ အာပေါကသိဏဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ မဟာပထဝိံ ဥဒကံ အဓိဋ္ဌာယ ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ သတ္ထု ဂန္ဓကုဋိယံယေဝ ပါတုရဟောသိ. အထ နံ ဘဂဝါ ‘‘သုမန ကသ္မာ အာဂတောသီ’’တိ အာဟ. ရာဇပုတ္တော၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ အာဂတောတိ. တေန ဟိ ဘိက္ခု အာသနံ ပညာပေဟီတိ. ပုန ထေရော ပဿန္တဿေဝ ရာဇကုမာရဿ ဗုဒ္ဓါသနံ ဂဟေတွာ အန္တောဂန္ဓကုဋိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ ဗဟိပရိဝေဏေ ပါတုဘဝိတွာ ပရိဝေဏေ အာသနံ ပညာပေသိ. ရာဇကုမာရော ဣမာနိ ဒွေ အစ္ဆရိယာကာရာနိ ဒိသွာ ‘‘မဟန္တော ဝတာယံ ဘိက္ခူ’’တိ စိန္တေသိ.

ဘဂဝါပိ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. ရာဇပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသန္ထာရံ အကာသိ. ‘‘ကဒါ အာဂတောသိ ရာဇပုတ္တာ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေသု ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိဋ္ဌေသု၊ ဘိက္ခူ ပန ‘န မယံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဘဂဝန္တံ ဒဋ္ဌုံ လဘာမာ’တိ မံ ထေရဿ သန္တိကံ ပါဟေသုံ. ထေရော ပန ဧကဝစနေနေဝ ဒဿေတိ၊ ထေရော၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ သာသနေ ဝလ္လဘော မညေ’’တိ. အာမ ရာဇကုမာရ၊ ဝလ္လဘော ဧသ ဘိက္ခု မယှံ သာသနေတိ. ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ ကိံ ကတွာ ဝလ္လဘာ ဟောန္တီတိ? ဒါနံ ဒတွာ သီလံ သမာဒိယိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ ကုမာရာတိ. ဘဂဝါ အဟံ ထေရော ဝိယ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဝလ္လဘော ဟောတုကာမော၊ သွေ မယှံ ဘိက္ခံ အဓိဝါသေထာတိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန. ရာဇကုမာရော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သဗ္ဗရတ္တိံ မဟာသက္ကာရံ သဇ္ဇေတွာ သတ္တ ဒိဝသာနိ ခန္ဓာဝါရဘတ္တံ နာမ အဒါသိ.

သတ္တမေ ဒိဝသေ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ၊ ဘန္တေ၊ မယာ ပိတု သန္တိကာ တေမာသံ အန္တောဝဿံ တုမှာကံ ပဋိဇဂ္ဂနဝရော လဒ္ဓေါ၊ တေမာသံ မေ ဝဿာဝါသံ အဓိဝါသေထာတိ. ဘဂဝါ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ တတ္ထ ဂတေန အတ္ထော’’တိ ဩလောကေတွာ ‘‘အတ္ထီ’’တိ ဒိသွာ ‘‘သုညာဂါရေ ခေါ၊ ရာဇကုမာရ၊ တထာဂတာ အဘိရမန္တီ’’တိ အာဟ. ကုမာရော ‘‘အညာတံ ဘဂဝါ အညာတံ သုဂတာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပုရိမတရံ ဂန္တွာ ဝိဟာရံ ကာရေမိ၊ မယာ ပေသိတေ ဘိက္ခုသတသဟဿေန သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆထာ’’တိ ဘဂဝန္တံ ပဋိညံ ဂါဟာပေတွာ ပိတု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဒိန္နာ မေ၊ ဒေဝ၊ ဘဂဝတာ ပဋိညာ၊ မယာ ပဟိတေ ဘဂဝန္တံ ပေသေယျထာ’’တိ ဝတွာ ပိတရံ ဝန္ဒိတွာ နိက္ခမိတွာ ယောဇနေ ယောဇနေ ဝိဟာရံ ကာရေန္တော ဝီသယောဇနသတံ အဒ္ဓါနံ ဂတော. ဂန္တွာ စ အတ္တနော နဂရေ ဝိဟာရဋ္ဌာနံ ဝိစိနန္တော သောဘနနာမဿ ကုဋုမ္ဗိကဿ ဥယျာနံ ဒိသွာ သတသဟဿေန ကိဏိတွာ သတသဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိဟာရံ ကာရေသိ. တတ္ထ ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋိံ သေသဘိက္ခူနဉ္စ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနတ္ထာယ ကုဋိလေဏမဏ္ဍပေ ကာရေတွာ ပါကာရပရိက္ခေပံ ဒွါရကောဋ္ဌကဉ္စ နိဋ္ဌာပေတွာ ပိတု သန္တိကံ ပေသေသိ – ‘‘နိဋ္ဌိတံ မယှံ ကိစ္စံ၊ သတ္ထာရံ ပဟိဏထာ’’တိ.

ရာဇာ ဘဂဝန္တံ ဘောဇေတွာ ‘‘ဘဂဝါ သုမနဿ ကိစ္စံ နိဋ္ဌိတံ၊ တုမှာကံ ဂမနံ ပစ္စာသီသတီ’’တိ အာဟ. ဘဂဝါ ဘိက္ခုသတသဟဿပရိဝုတော ယောဇနေ ယောဇနေ ဝိဟာရေသု ဝသမာနော အဂမာသိ. ကုမာရော ‘‘သတ္ထာ အာဂစ္ဆတီ’’တိ သုတွာ ယောဇနံ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇယမာနော ဝိဟာရံ ပဝေသေတွာ –

‘‘သတသဟဿေန မေ ကီတံ၊ သတသဟဿေန မာပိတံ၊

သောဘနံ နာမ ဥယျာနံ၊ ပဋိဂ္ဂဏှ မဟာမုနီ’’တိ. –

ဝိဟာရံ နိယျာဒေသိ. သော ဝဿူပနာယိကာဒိဝသေ ဒါနံ ဒတွာ အတ္တနော ပုတ္တဒါရေ စ အမစ္စေ စ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘သတ္ထာ အမှာကံ သန္တိကံ ဒူရတောဝ အာဂတော၊ ဗုဒ္ဓါ စ နာမ ဓမ္မဂရုကာ န အာမိသစက္ခုကာ. တသ္မာ အဟံ ဣမံ တေမာသံ ဒွေ သာဋကေ နိဝါသေတွာ ဒသ သီလာနိ သမာဒိယိတွာ ဣဓေဝ ဝသိဿာမိ၊ တုမှေ ခီဏာသဝသတသဟဿဿ ဣမိနာဝ နီဟာရေန တေမာသံ ဒါနံ ဒဒေယျာထာ’’တိ.

သော သုမနတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနသဘာဂေယေဝ ဌာနေ ဝသန္တော ယံ ထေရော ဘဂဝတော ဝတ္တံ ကရောတိ၊ တံ သဗ္ဗံ ဒိသွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧကန္တဝလ္လဘော ဧသ ထေရော၊ ဧတဿေဝ မေ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဥပကဋ္ဌာယ ပဝါရဏာယ ဂါမံ ပဝိသိတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဘိက္ခုသတသဟဿဿ ပါဒမူလေ တိစီဝရံ ဌပေတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ယဒေတံ မယာ သတ္တာဟံ ခန္ဓာဝါရဒါနတော ပဋ္ဌာယ ပုညံ ကတံ၊ တံ နေဝ သက္ကသမ္ပတ္တိံ၊ န မာရဗြဟ္မသမ္ပတ္တိံ ပတ္ထယန္တေန၊ ဗုဒ္ဓဿ ပန ဥပဋ္ဌာကဘာဝံ ပတ္ထေန္တေန ကတံ. တသ္မာ အဟမ္ပိ ဘဂဝါ အနာဂတေ သုမနတ္ထေရော ဝိယ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပဋ္ဌာကော ဟောမီ’’တိ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဝန္ဒိ. သတ္ထာ တဿ အနန္တရာယံ ဒိသွာ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ. ကုမာရော တံ သုတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓါ စ နာမ အဒွေဇ္ဈကထာ ဟောန္တီ’’တိ ဒုတိယဒိဝသေ ဂေါတမဗုဒ္ဓဿ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂစ္ဆန္တော ဝိယ အဟောသိ.

သော တသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဝဿသတသဟဿံ ဒါနံ ဒတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ပိဏ္ဍာယ စရတော ထေရဿ ပတ္တဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဥတ္တရိသာဋကံ ဒတွာ ပူဇံ အကာသိ. ပုန သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စုတော ဗာရာဏသိရာဇာ ဟုတွာ ဥပရိပါသာဒဝရဂတော ဂန္ဓမာဒနတော အာကာသေန အာဂစ္ဆန္တေ အဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ နိမန္တာပေတွာ ဘောဇေတွာ အတ္တနော မင်္ဂလဥယျာနေ တေသံ အဋ္ဌ ပဏ္ဏသာလာယော ကာရေတွာ တေသံ နိသီဒနတ္ထာယ အတ္တနော နိဝေသနေ အဋ္ဌ သဗ္ဗရတနမယာနိ ပီဌာနိ စေဝ မဏိအာဓာရကေ စ ပဋိယာဒေတွာ ဒသ ဝဿသဟဿာနိ ဥပဋ္ဌာနံ အကာသိ. ဧတာနိ ပါကဋဋ္ဌာနာနိ.

ကပ္ပသတသဟဿံ ပန ဒါနံ ဒဒမာနောဝ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စုတော အမိတောဒနသက္ကဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ. အထဿ သဗ္ဗေဝ ဉာတကေ အာနန္ဒိတေ ပမုဒိတေ ကရောန္တော ဇာတောတိ အာနန္ဒောတွေဝ နာမံ အကံသု. သော အနုပုဗ္ဗေန ကတာဘိနိက္ခမနေ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဌမဂမနေန ကပိလဝတ္ထုံ အာဂန္တွာ တတော နိက္ခန္တေ ဘဂဝတိ ဘဂဝတော ပရိဝါရတ္ထံ ရာဇကုမာရေသု ပဗ္ဗဇန္တေသု ဘဒ္ဒိယာဒီဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အာယသ္မတော ပုဏ္ဏဿ မန္တာဏိပုတ္တဿ သန္တိကေ ဓမ္မကထံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝတော ပဌမဗောဓိယံ ဝီသတိ ဝဿာနိ အနိဗဒ္ဓါ ဥပဋ္ဌာကာ အဟေသုံ. ဧကဒါ နာဂသမာလော ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဝိစရိ ဧကဒါ နာဂိတော၊ ဧကဒါ ဥပဝါနော၊ ဧကဒါ သုနက္ခတ္တော၊ ဧကဒါ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော၊ ဧကဒါ သာဂတော၊ ဧကဒါ ရာဓော၊ ဧကဒါ မေဃိယော. တတ္ထ ဧကဒါ ဘဂဝါ နာဂသမာလတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော ဒွေဓာပထံ ပတ္တော. ထေရော မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ‘‘ဘဂဝါ အဟံ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. အထ နံ ဘဂဝါ ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခု၊ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ဟန္ဒ ဘဂဝါ တုမှာကံ ပတ္တစီဝရံ ဂဏှထ၊ အဟံ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝတွာ ပတ္တစီဝရံ ဘူမိယံ ဌပေတုံ အာရဒ္ဓေါ. အထ နံ ဘဂဝါ ‘‘အာဟရ ဘိက္ခူ’’တိ ဝတွာ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဂတော. တဿပိ ဘိက္ခုနော ဣတရေန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆတော စောရာ ပတ္တစီဝရဉ္စေဝ ဟရိံသု၊ သီသဉ္စ ဘိန္ဒိံသု. သော ‘‘ဘဂဝါ ဣဒါနိ မေ ပဋိသရဏံ၊ န အညော’’တိ စိန္တေတွာ လောဟိတေန ဂလန္တေန ဘဂဝတော သန္တိကံ အာဂမိ. ‘‘ကိမိဒံ ဘိက္ခူ’’တိ စ ဝုတ္တေ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. အထ နံ ဘဂဝါ ‘‘မာ စိန္တေယိ ဘိက္ခု၊ ဧတဿ ကာရဏာယေဝ တံ နိဝါရယိမှာ’’တိ ဝတွာ သမဿာသေသိ.

ဧကဒါ ပန ဘဂဝါ မေဃိယတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ ပါစီနဝံသေ မိဂဒါယေ ဇန္တုဂါမံ အဂမာသိ. တတြာပိ မေဃိယော ဇန္တုဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ နဒီတီရေ ပါသာဒိကံ အမ္ဗဝနံ ဒိသွာ ‘‘ဘဂဝါ တုမှာကံ ပတ္တစီဝရံ ဂဏှထ၊ အဟံ တသ္မိံ အမ္ဗဝနေ သမဏဓမ္မံ ကရောမီ’’တိ ဝတွာ ဘဂဝတာ တိက္ခတ္တုံ နိဝါရိယမာနောပိ ဂန္တွာ အကုသလဝိတက္ကေဟိ အနွာသတ္တော ပစ္စာဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. တမ္ပိ ဘဂဝါ ‘‘ဣမမေဝ တေ ကာရဏံ သလ္လက္ခေတွာ နိဝါရယိမှာ’’တိ ဝတွာ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ. တတ္ထ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒါနိမှိ မဟလ္လကော၊ ‘ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂစ္ဆာမာ’တိ ဝုတ္တေ အညေန ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧကစ္စေ မယှံ ပတ္တစီဝရံ ဘူမိယံ နိက္ခိပန္တိ၊ မယှံ နိဗဒ္ဓုပဋ္ဌာကံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဇာနာထာ’’တိ. ဘိက္ခူနံ ဓမ္မသံဝေဂေါ ဥဒပါဒိ. အထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ တုမှေယေဝ ပတ္ထယမာနော သတသဟဿကပ္ပါဓိကံ အသင်္ချေယျံ ပါရမိယော ပူရယိံ၊ နနု မာဒိသော မဟာပညော ဥပဋ္ဌာကော နာမ ဝဋ္ဋတိ၊ အဟံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ အာဟ. တံ ဘဂဝါ ‘‘အလံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ယဿံ ဒိသာယံ တွံ ဝိဟရသိ၊ အသုညာ ဝေ သာ ဒိသာ၊ တဝ ဟိ ဩဝါဒေါ ဗုဒ္ဓါနံ ဩဝါဒသဒိသော၊ တေန မေ တယာ ဥပဋ္ဌာကကိစ္စံ အတ္ထီ’’တိ ပဋိက္ခိပိ. ဧတေနေဝ ဥပါယေန မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အာဒိံ ကတွာ အသီတိ မဟာသာဝကာ ဥဋ္ဌဟိံသု. တေ သဗ္ဗေ ဘဂဝါ ပဋိက္ခိပိ.

အာနန္ဒတ္ထေရော ပန တုဏှီယေဝ နိသီဒိ. အထ နံ ဘိက္ခူ အာဟံသု – ‘‘အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုသံဃော ဥပဋ္ဌာကဋ္ဌာနံ ယာစတိ၊ တွမ္ပိ ယာစာဟီ’’တိ. ယာစိတွာ လဒ္ဓဋ္ဌာနံ နာမ၊ အာဝုသော၊ ကီဒိသံ ဟောတိ၊ ကိံ မံ သတ္ထာ န ပဿတိ? သစေ သတ္ထာ ရောစိဿတိ၊ ‘‘အာနန္ဒော မံ ဥပဋ္ဌဟတူ’’တိ ဝက္ခတီတိ. အထ ဘဂဝါ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာနန္ဒော အညေဟိ ဥဿာဟေတဗ္ဗော၊ သယမေဝ ဇာနိတွာ မံ ဥပဋ္ဌဟိဿတီ’’တိ အာဟ. တတော ဘိက္ခူ ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဥဋ္ဌေဟိ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဒသဗလံ ဥပဋ္ဌာကဋ္ဌာနံ ယာစာဟီ’’တိ အာဟံသု. ထေရော ဥဋ္ဌဟိတွာ စတ္တာရော ပဋိက္ခေပါ စတဿော စ အာယာစနာတိ အဋ္ဌ ဝရေ ယာစိ.

စတ္တာရော ပဋိက္ခေပါ နာမ – ‘‘သစေ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ပဏီတံ စီဝရံ န ဒဿတိ၊ ပိဏ္ဍပါတံ န ဒဿတိ၊ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတုံ န ဒဿတိ၊ နိမန္တနံ ဂဟေတွာ န ဂမိဿတိ၊ ဧဝါဟံ ဘဂဝန္တံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကံ ပနေတ္ထ၊ အာနန္ဒ၊ အာဒီနဝံ အဒ္ဒသာ’’တိ ဝုတ္တေ အာဟ – ‘‘သစာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဣမာနိ ဝတ္ထူနိ လဘိဿာမိ၊ ဘဝိဿန္တိ ဝတ္တာရော ‘အာနန္ဒော ဒသဗလေန လဒ္ဓံ ပဏီတံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသတိ၊ ဧကတော နိမန္တနံ ဂစ္ဆတိ. ဧတံ လာဘံ လဘန္တော တထာဂတံ ဥပဋ္ဌာတိ၊ ကော ဧဝံ ဥပဋ္ဌဟတော ဘာရော’’’တိ? ဣမေ စတ္တာရော ပဋိက္ခေပေ ယာစိ.

စတဿော အာယာစနာ နာမ – ‘‘သစေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ မယာ ဂဟိတနိမန္တနံ ဂမိဿတိ၊ သစာဟံ တိရောရဋ္ဌာ တိရောဇနပဒါ ဘဂဝန္တံ ဒဋ္ဌုံ အာဂတံ ပရိသံ အာဂတက္ခဏေယေဝ ဘဂဝန္တံ ဒဿေတုံ လစ္ဆာမိ၊ ယဒါ မေ ကင်္ခါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မိံယေဝ ခဏေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတုံ လစ္ဆာမိ၊ တထာ ယံ ဘဂဝါ မယှံ ပရမ္မုခေ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ တံ အာဂန္တွာ မယှံ ကထေဿတိ၊ ဧဝါဟံ ဘဂဝန္တံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကံ ပနေတ္ထ၊ အာနန္ဒ၊ အာနိသံသံ ပဿသီ’’တိ ဝုတ္တေ အာဟ – ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ သဒ္ဓါ ကုလပုတ္တာ ဘဂဝတော ဩကာသံ အလဘန္တာ မံ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘သွေ၊ ဘန္တေ အာနန္ဒ၊ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ အမှာကံ ဃရေ ဘိက္ခံ ဂဏှေယျာထာ’တိ. သစေ ဘဂဝါ တတ္ထ န ဂမိဿတိ၊ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေယေဝ ပရိသံ ဒဿေတုံ၊ ကင်္ခဉ္စ ဝိနောဒေတုံ ဩကာသံ န လစ္ဆာမိ၊ ဘဝိဿန္တိ ဝတ္တာရော ‘ကိံ အာနန္ဒော ဒသဗလံ ဥပဋ္ဌာတိ. ဧတ္တကမ္ပိဿ ဘဂဝါ အနုဂ္ဂဟံ န ကရောတီ’တိ. ဘဂဝတော စ ပရမ္မုခါ မံ ပုစ္ဆိဿန္တိ ‘အယံ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဂါထာ၊ ဣဒံ သုတ္တံ၊ ဣဒံ ဇာတကံ ကတ္ထ ဒေသိတ’န္တိ. သစာဟံ တံ န သမ္ပာဒယိဿာမိ၊ ဘဝိဿန္တိ ဝတ္တာရော – ‘ဧတ္တကမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ န ဇာနာသိ၊ ကသ္မာ တွံ ဆာယာ ဝိယ ဘဂဝန္တံ အဝိဇဟန္တော ဒီဃရတ္တံ ဝိစရသီ’တိ. တေနာဟံ ပရမ္မုခါ ဒေသိတဿပိ ဓမ္မဿ ပုန ကထနံ ဣစ္ဆာမီ’’တိ. ဣမာ စတဿော အာယာစနာ ယာစိ. ဘဂဝါပိဿ အဒါသိ.

ဧဝံ ဣမေ အဋ္ဌ ဝရေ ဂဟေတွာ နိဗဒ္ဓုပဋ္ဌာကော အဟောသိ. တဿေဝ ဌာနန္တရဿ အတ္ထာယ ကပ္ပသတသဟဿံ ပူရိတာနံ ပါရမီနံ ဖလံ ပါပုဏိ. သော ဥပဋ္ဌာကဋ္ဌာနံ လဒ္ဓဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒသဗလဿ ဒုဝိဓေန ဥဒကေန တိဝိဓေန ဒန္တကဋ္ဌေန ဟတ္ထပါဒပရိကမ္မေန ပိဋ္ဌိပရိကမ္မေန ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇနေနာတိ ဧဝမာဒီဟိ ကိစ္စေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တော ‘‘ဣမာယ နာမ ဝေလာယ သတ္ထု ဣမံ နာမ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဣဒံ နာမ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒိဝသဘာဂံ သန္တိကာဝစရော ဟုတွာ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ဒဏ္ဍဒီပိကံ ဂဟေတွာ ဧကရတ္တိံ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏံ နဝ ဝါရေ အနုပရိယာယတိ. ဧဝဉှိဿ အဟောသိ – ‘‘သစေ မေ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမေယျ၊ ဒသဗလေ ပက္ကောသန္တေ ပဋိဝစနံ ဒါတုံ န သက္ကုဏေယျ’’န္တိ. တသ္မာ သဗ္ဗရတ္တိံ ဒဏ္ဍဒီပိကံ ဟတ္ထေန န မုဉ္စတိ. ဣဒမေတ္တကံ ဝတ္ထု. အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အနေကပရိယာယေန ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကအာနန္ဒတ္ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ထေရံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဗဟုဿုတာနံ သတိမန္တာနံ ဂတိမန္တာနံ ဓိတိမန္တာနံ ဥပဋ္ဌာကာနဉ္စ ဘိက္ခူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဝတ္ထု

၂၂၄. ဒုတိယေ မဟာပရိသာနန္တိ မဟာပရိဝါရာနံ ဥရုဝေလကဿပေါ အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. အညေသဉှိ ထေရာနံ ကဉ္စိ ကာလံ ပရိဝါရော မဟာ ဟောတိ ကဉ္စိ ကာလံ အပ္ပေါ၊ ဣမဿ ပန ထေရဿ ဒွီဟိ ဘာတိကေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကံ သမဏသဟဿံ နိဗဒ္ဓပရိဝါရောဝ အဟောသိ. တေသု ဧကေကသ္မိံ ဧကေကံ ပဗ္ဗာဇေန္တေ ဒွေ သမဏသဟဿာနိ ဟောန္တိ၊ ဒွေ ဒွေ ပဗ္ဗာဇေန္တေ တီဏိ သဟဿာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ သော မဟာပရိဝါရာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. ကဿပေါတိ ပနဿ ဂေါတ္တံ. ဥရုဝေလာယံ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဥရုဝေလကဿပေါတိ ပညာယိတ္ထ.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ မဟာပရိသာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘မယာပိ အနာဂတေ ဧဝရူပေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ တိစီဝရေန အစ္ဆာဒေတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ မဟာပရိသာနံ အဂ္ဂဘာဝတ္ထံ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ အနန္တရာယံ ဒိသွာ အနာဂတေ ဂေါတမဗုဒ္ဓဿ သာသနေ မဟာပရိသာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ.

သောပိ ကုလပုတ္တော ယာဝဇီဝံ ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣတော ဒွေနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ဖုဿဗုဒ္ဓဿ ဝေမာတိကကနိဋ္ဌဘာတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော၊ ပိတာ မဟိန္ဒရာဇာ နာမ. အပရေ ပနဿ ဒွေ ကနိဋ္ဌဘာတရော အဟေသုံ. ဧဝံ တေ တယော ဘာတရော ဝိသုံ ဝိသုံ ဌာနန္တရံ လဘိံသု. တေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ကုပိတံ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတွာ ပိတု သန္တိကာ ဝရံ လဘိတွာ ‘‘တေမာသံ ဒသဗလံ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမာ’’တိ ဝရံ ဂဏှိံသု. အထ နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အမှေဟိ ဒသဗလံ ပဋိဇဂ္ဂန္တေဟိ အနုစ္ဆဝိကံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧကံ အမစ္စံ ဥပ္ပါဒကဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ဧကံ အာယဝယဇာနနကံ ကတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ပရိဝေသကဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အတ္တနာ ဒသ သီလာနိ သမာဒါယ တေမာသံ သိက္ခာပဒါနိ ရက္ခိံသု. တေ တယော အမစ္စာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဗိမ္ဗိသာရဝိသာခရဋ္ဌပါလာ ဇာတာ.

တေ ပန ရာဇကုမာရာ ဝုတ္ထဝဿေ ဒသဗလေ သဟတ္ထာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပစ္စယပူဇာယ ပူဇေတွာ ယာဝဇီဝံ ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ အမှာကံ ဒသဗလဿ နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဗြာဟမဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အတ္တနော ဂေါတ္တဝသေန တယောပိ ဇနာ ကဿပါ ဧဝ နာမ ဇာတာ. တေ ဝယပ္ပတ္တာ တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိံသု. တေသံ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ပဉ္စ မာဏဝကသတာနိ ပရိဝါရော အဟောသိ၊ မဇ္ဈိမဿ တီဏိ၊ ကနိဋ္ဌဿ ဒွေ. တေ အတ္တနော ဂန္ထေ သာရံ ဩလောကေန္တာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမေဝ ပဿိံသု၊ န သမ္ပရာယိကံ. အထ နေသံ ဇေဋ္ဌဘာတာ အတ္တနော ပရိဝါရေန သဒ္ဓိံ ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥရုဝေလကဿပေါ နာမ ဇာတော၊ မဟာဂင်္ဂါနဒီဝင်္ကေ ပဗ္ဗဇိတော နဒီကဿပေါ နာမ ဇာတော၊ ဂယာသီသေ ပဗ္ဗဇိတော ဂယာကဿပေါ နာမ ဇာတော.

ဧဝံ တေသု ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထ ဝသန္တေသု ဗဟူနံ ဒိဝသာနံ အစ္စယေန အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုတညာဏော အနုက္ကမေန ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ထေရေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ယသဒါရကပ္ပမုခေ ပဉ္စပညာသ သဟာယကေပိ ဝိနေတွာ သဋ္ဌိ အရဟန္တေ ‘‘စရထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စာရိက’’န္တိ ဗဟုဇနဟိတာယ စာရိကံ ပေသေတွာ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယေ ဝိနေတွာ ဥရုဝေလကဿပဿ ဟေတုံ ဒိသွာ ‘‘မယိ ဂတေ တယော ဘာတိကာ သပရိဝါရာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တီ’’တိ ဉတွာ ဧကကော အဒုတိယော ဥရုဝေလကဿပဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝသနတ္ထာယ အဂျာဂါရံ ယာစိတွာ တတ္ထ ကတံ နာဂဒမနံ အာဒိံ ကတွာ အဍ္ဎုဍ္ဎသဟဿေဟိ ပါဋိဟာရိယေဟိ ဥရုဝေလကဿပံ သပရိဝါရံ ဝိနေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. တဿ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဉတွာ ဣတရေပိ ဒွေ ဘာတရော သပရိဝါရာ အာဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိံသု၊ သဗ္ဗေပိ ဧဟိဘိက္ခူ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ အဟေသုံ.

သတ္ထာ တံ သမဏသဟဿံ အာဒါယ ဂယာသီသံ ဂန္တွာ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ နိသိန္နော ‘‘ကထံရူပါ နု ခေါ ဧတေသံ ဓမ္မဒေသနာ သပ္ပါယာ’’တိ ဩလောကေန္တော ‘‘ဣမေ အဂ္ဂိံ ပရိစရန္တာ ဝိစရိံသု၊ ဣမေသံ တယော ဘဝေ အာဒိတ္တာဂါရသဒိသေ ကတွာ ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဒိတ္တပရိယာယသုတ္တံ (မဟာဝ. ၅၄) ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တာ. သတ္ထာ တေဟိ ပရိဝုတော ပုဗ္ဗေ ဗိမ္ဗိသာရရညော ဒိန္နပဋိညတ္တာ ရာဇဂဟနဂရေ လဋ္ဌိဝနုယျာနံ အဂမာသိ. ရာဇာ ဒသဗလဿ အာဂတဘာဝံ သုတွာ ဒွါဒသနဟုတေဟိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ သဗ္ဗာဝန္တံ ပရိသံ ဩလောကေတွာ မဟာဇနံ ဥရုဝေလကဿပဿ နိပစ္စကာရံ ကရောန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ မယှံ ဝါ ကဿပဿ ဝါ မဟန္တဘာဝံ န ဇာနန္တိ၊ သဝိတက္ကာ စ နာမ ဒေသနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န သက္ကောန္တီ’’တိ စိန္တေတွာ၊ ‘‘ကဿပ၊ တုယှံ ဥပဋ္ဌာကာနံ ဝိတက္ကံ ဆိန္ဒာ’’တိ ထေရဿ သညံ အဒါသိ. ထေရော သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ သတ္ထာရံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ တာလပ္ပမာဏံ အာကာသံ ဥပ္ပတိတွာ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ ဒဿေတွာ ‘‘သတ္ထာ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ၊ သာဝကောဟမသ္မိ၊ သတ္ထာ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ၊ သာဝကောဟမသ္မီ’’တိ ဝတွာ ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိ. ဧတေနုပါယေန သတ္တမေ ဝါရေ သတ္တတာလပ္ပမာဏံ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပုန အာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

တသ္မိံ ကာလေ မဟာဇနော ‘‘အယံ လောကေ မဟာသမဏော’’တိ သတ္ထရိ နိဗ္ဗိတက္ကော ဇာတော၊ အထဿ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ရာဇာ ဧကာဒသနဟုတေဟိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော၊ ဧကနဟုတံ ဥပါသကတ္တံ ပဋိဝေဒေသိ. တေပိ ဥရုဝေလကဿပဿ ပရိဝါရာ သဟဿမတ္တာ ဘိက္ခူ အတ္တနော အာသေဝနဝသေန စိန္တေသုံ – ‘‘အမှာကံ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တံ၊ ဗဟိ ဂန္တွာ ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရံယေဝ ပရိဝါရေတွာ ဝိစရိံသု. တေသု ဧကေကသ္မိံ ဧကေကံ နိဿိတကံ ဂဏှန္တေ ဒွေ သဟဿာနိ ဟောန္တိ၊ ဒွေ ဒွေ ဂဏှန္တေ တီဏိ သဟဿာနိ ဟောန္တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ယတ္တကာ တေသံ နိဿိတကာ၊ တတ္တကေ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. ဣဒမေတ္ထ ဝတ္ထု. အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ထေရံ မဟာပရိသာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ကာဠုဒါယိတ္ထေရဝတ္ထု

၂၂၅. တတိယေ ကုလပ္ပသာဒကာနန္တိ ကုလံ ပသာဒေန္တာနံ. အယံ ဟိ ထေရော အဒိဋ္ဌဗုဒ္ဓဒဿနံယေဝ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ နိဝေသနံ ပသာဒေသိ၊ တသ္မာ ကုလပ္ပသာဒကာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ကုလပ္ပသာဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ မာတုကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံယေဝ အမစ္စဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. ဇာတဒိဝသေ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံယေဝ ဇာတောတိ တံဒိဝသံယေဝ တံ ဒုကူလစုမ္ဗုဋကေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနတ္ထာယ နယိံသု. ဗောဓိသတ္တေန ဟိ သဒ္ဓိံ ဗောဓိရုက္ခော ရာဟုလမာတာ စတဿော နိဓိကုမ္ဘိယော အာရောဟနိယဟတ္ထီ ကဏ္ဍကော ဆန္နော ကာဠုဒါယီတိ ဣမေ သတ္တ ဧကဒိဝသေ ဇာတတ္တာ သဟဇာတာ နာမ အဟေသုံ. အထဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ သကလနဂရဿ ဥဒဂ္ဂစိတ္တဒိဝသေ ဇာတောတိ ဥဒါယီတွေဝ နာမံ အကံသု. ထောကံ ကာဠဓာတုကတ္တာ ပန ကာဠုဒါယီ နာမ ဇာတော. သော ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ကုမာရကီဠံ ကီဠန္တော ဝုဒ္ဓိံ အဂမာသိ.

အပရဘာဂေ ဗောဓိသတ္တော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ အနုက္ကမေန သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော လောကာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ. တသ္မိံ သမယေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ‘‘သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရတီ’’တိ သုတွာ ပုရိသသဟဿပရိဝါရံ ဧကံ အမစ္စံ ‘‘ပုတ္တံ မေ ဣဓ အာနေဟီ’’တိ ပေသေသိ. သော သဋ္ဌိယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဒသဗလဿ စတုပရိသမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မဒေသနာဝေလာယ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ. သော ‘‘တိဋ္ဌတု တာဝ ရညာ ပဟိတသာသန’’န္တိ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ယထာဌိတောဝ သဒ္ဓိံ ပုရိသသဟဿေဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထ နေသံ သတ္ထာ ‘‘ဧထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ၊ သဗ္ဗေ တံခဏံယေဝ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ အဟေသုံ. အရဟတ္တံ ပတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ပန အရိယာ နာမ မဇ္ဈတ္တာဝ ဟောန္တီတိ ရညာ ပဟိတသာသနံ ဒသဗလဿ န ကထေသိ. ရာဇာ ‘‘နေဝ ဂတော အာဂစ္ဆတိ၊ န သာသနံ သုယျတီ’’တိ ‘‘ဧဟိ၊ တာတ၊ တွံ ဂစ္ဆာ’’တိ တေနေဝ နိယာမေန အညံ အမစ္စံ ပေသေသိ. သောပိ ဂန္တွာ ပုရိမနယေနေဝ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ အရဟတ္တံ ပတွာ တုဏှီ အဟောသိ. ဧဝံ နဝဟိ အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ နဝ ပုရိသသဟဿာနိ ပေသေသိ. သဗ္ဗေ အတ္တနော ကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ တုဏှီ အဟေသုံ.

အထ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ဧတ္တကာ ဇနာ မယိ သိနေဟာဘာဝေန ဒသဗလဿ ဣဓာဂမနတ္ထာယ န ကိဉ္စိ ကထယိံသု၊ အညေ ဂန္တွာပိ ဒသဗလံ အာနေတုံ န သက္ခိဿန္တိ. မယှံ ခေါ ပန ပုတ္တော ဥဒါယီ ဒသဗလေန သဒ္ဓိံ ဧကဝယော သဟပံသုကီဠိကော၊ မယိ စဿ သိနေဟော အတ္ထီ’’တိ ကာဠုဒါယိံ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘တာတ၊ ပုရိသသဟဿပရိဝါရော ဂန္တွာ ဒသဗလံ အာနေဟီ’’တိ အာဟ. ပဌမံ ဂတပုရိသာ ဝိယ ပဗ္ဗဇိတုံ လဘန္တော အာနေဿာမိ၊ ဒေဝါတိ. ယံကိဉ္စိ ကတွာ မမ ပုတ္တံ ဒဿေဟီတိ. ‘‘သာဓု၊ ဒေဝါ’’တိ ရညော သာသနံ အာဒါယ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာဝေလာယ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုတွာ သပရိဝါရော အရဟတ္တဖလံ ပတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေ ပတိဋ္ဌာသိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘န တာဝ ဒသဗလဿ ကုလနဂရံ ဂန္တုံ ဧသ ကာလော၊ ဝသန္တသမယေ သုပုပ္ဖိတေသု ဝနသဏ္ဍေသု ဟရိတတိဏသဉ္ဆန္နာယ ပထဝိယာ ဧသ ကာလော ဘဝိဿတီ’’တိ ကာလံ ပဋိမာနေန္တော တဿ ကာလဿ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ –

‘‘နာတိသီတံ နာတိဥဏှံ၊ နာတိဒုဗ္ဘိက္ခဆာတကံ၊

သဒ္ဒလာ ဟရိတာ ဘူမိ၊ ဧသ ကာလော မဟာမုနီ’’တိ. –

သဋ္ဌိမတ္တာဟိ ဂါထာဟိ ဒသဗလဿ ကုလနဂရံ ဂမနတ္ထာယ ဂမနဝဏ္ဏံ ဝဏ္ဏေသိ. သတ္ထာ ‘‘ဥဒါယီ ဂမနဝဏ္ဏံ ကထေတိ၊ ကပိလဝတ္ထုနဂရံ ဂန္တုံ ဧသ ကာလော’’တိ ဝီသတိသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရော အတုရိတဂမနေန စာရိကံ နိက္ခမိ.

ဥဒါယိတ္ထေရော သတ္ထု နိက္ခန္တဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ပိတု မဟာရာဇဿ သညံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ရညော နိဝေသနေ ပါတုရဟောသိ. သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ထေရံ ဒိသွာ တုဋ္ဌစိတ္တော မဟာရဟေ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ အတ္တနော ပဋိယာဒိတဿ နာနဂ္ဂရသဘောဇနဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ အဒါသိ. ထေရော ဥဋ္ဌာယ ဂမနာကပ္ပံ ဒဿေသိ. နိသီဒိတွာဝ ဘုဉ္ဇ၊ တာတာတိ. သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိဿာမိ၊ မဟာရာဇာတိ. ကဟံ ပန၊ တာတ၊ သတ္ထာတိ? ဝီသတိသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရော တုမှာကံ ဒဿနတ္ထာယ စာရိကံ နိက္ခန္တော၊ မဟာရာဇာတိ. တုမှေ ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ယာဝ မမ ပုတ္တော ဣမံ နဂရံ သမ္ပာပုဏာတိ၊ တာဝဿ ဣတောဝ ပိဏ္ဍပါတံ ဟရထာတိ. ထေရော ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဒသဗလဿ အာဟရိတဗ္ဗံ ဘတ္တံ ဂဟေတွာ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဒသဗလဿ အဒဿနေနေဝ သကလရာဇနိဝေသနံ သဒ္ဓါပဋိလာဘံ လဘာပေတွာ သဗ္ဗေသံ ပဿန္တာနညေဝ ပတ္တံ အာကာသေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သယမ္ပိ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပိဏ္ဍပါတံ အာဒါယ သတ္ထု ဟတ္ထေ ဌပေသိ၊ သတ္ထာ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ထေရော သဋ္ဌိယောဇနမဂ္ဂံ ယောဇနပရမံ ဂစ္ဆန္တဿ သတ္ထုနော ဒိဝသေ ဒိဝသေ ရာဇဂေဟတော ဘတ္တံ အာဟရိတွာ အဒါသိ. ဧဝံ ဝတ္ထု ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ‘‘မယှံ ပိတု မဟာရာဇဿ သကလနိဝေသနံ ပသာဒေသီ’’တိ ထေရံ ကုလပ္ပသာဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဗာကုလတ္ထေရဝတ္ထု

၂၂၆. စတုတ္ထေ အပ္ပါဗာဓာနန္တိ နိရာဗာဓာနံ. ဗာကုလောတိ ဒွီသု ကုလေသု ဝဍ္ဎိတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမော ထေရော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယံ ကိရ အတီတေ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကေ အသင်္ချေယျမတ္ထကေ အနောမဒဿိဒသဗလဿ နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဗြာဟ္မဏကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ ဝယံ အာဂမ္မ ဥဂ္ဂဟိတဝေဒေါ ဝေဒတ္တယေ သာရံ အပဿန္တော ‘‘သမ္ပရာယိကတ္ထံ ဂဝေသိဿာမီ’’တိ ပဗ္ဗတပါဒေ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စာဘိညာ-အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ဟုတွာ ဈာနကီဠိတာယ ဝီတိနာမေသိ. တသ္မိံ သမယေ အနောမဒဿီ ဗောဓိသတ္တော သဗ္ဗညုတံ ပတွာ အရိယဂဏပရိဝုတော စာရိကံ စရတိ. တာပသော ‘‘တီဏိ ရတနာနိ ဥပ္ပန္နာနီ’’တိ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ဒေသနာပရိယောသာနေ သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတော၊ အတ္တနော ဌာနံ ပန ဝိဇဟိတုံ နာသက္ခိ. သော ကာလေန ကာလံ သတ္ထု ဒဿနာယ စေဝ ဂစ္ဆတိ၊ ဓမ္မဉ္စ သုဏာတိ.

အထေကသ္မိံ သမယေ တထာဂတဿ ဥဒရဝါတော ဥပ္ပဇ္ဇိ. တာပသော သတ္ထု ဒဿနတ္ထာယ အာဂတော ‘‘သတ္ထာ ဂိလာနော’’တိ သုတွာ ‘‘ကော၊ ဘန္တေ၊ အာဗာဓော’’တိ. ‘‘ဥဒရဝါတော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အယံ ကာလော မယှံ ပုညံ ကာတု’’န္တိ ပဗ္ဗတပါဒံ ဂန္တွာ နာနာဝိဓာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ သမောဓာနေတွာ ‘‘ဣဒံ ဘေသဇ္ဇံ သတ္ထု ဥပနေထာ’’တိ ဥပဋ္ဌာကတ္ထေရဿ အဒါသိ. သဟ ဘေသဇ္ဇဿ ဥပယောဂေန ဥဒရဝါတော ပဋိပ္ပဿမ္ဘိ. သော သတ္ထု ဖာသုကကာလေ ဂန္တွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ယဒိဒံ မမ ဘေသဇ္ဇေန တထာဂတဿ ဖာသုကံ ဇာတံ၊ တဿ မေ နိဿန္ဒေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဘဝေ ဂဒ္ဒူဟနမတ္တမ္ပိ သရီရေ ဗျာဓိ နာမ မာ ဟောတူ’’တိ. ဣဒမဿ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ကလျာဏကမ္မံ.

သော တတော စုတော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ အသင်္ချေယျံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ အပ္ပါဗာဓာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ယာဝတာယုကံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဝိပဿီဒသဗလဿ နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ပုရိမနယေနေဝ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဈာနလာဘီ ဟုတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝသတိ.

ဝိပဿီဗောဓိသတ္တောပိ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ အဋ္ဌသဋ္ဌိဘိက္ခုသတသဟဿပရိဝါရော ဗန္ဓုမတီနဂရံ ဥပနိဿာယ ပိတု မဟာရာဇဿ သင်္ဂဟံ ကရောန္တော ခေမေ မိဂဒါယေ ဝိဟရတိ. အထာယံ တာပသော ဒသဗလဿ လောကေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ ဉတွာ အာဂန္တွာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာသိ၊ အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဇဟိတုံ နာသက္ခိ၊ ကာလေန ကာလံ ပန သတ္ထု ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ.

အထေကသ္မိံ သမယေ ဌပေတွာ သတ္ထာရဉ္စေဝ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ စ ဟိမဝတိ ပုပ္ဖိတာနံ ဝိသရုက္ခာနံ ဝါတသမ္ဖဿေန သေသဘိက္ခူနံ မတ္ထကရောဂေါ နာမ ဥဒပါဒိ. တာပသော သတ္ထု ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတော ဘိက္ခူ သသီသံ ပါရုပိတွာ နိပန္နေ ဒိသွာ – ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခုသံဃဿ အဖာသုက’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ဘိက္ခူနံ တိဏပုပ္ဖကရောဂေါ၊ အာဝုသောတိ. တာပသော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ကာလော မယှံ ဘိက္ခုသံဃဿ ကာယဝေယျာဝတိကကမ္မံ ကတွာ ပုညံ နိဗ္ဗတ္တေတု’’န္တိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန နာနာဝိဓာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ သံကဍ္ဎိတွာ ယောဇေတွာ အဒါသိ. သဗ္ဗဘိက္ခူနံ ရောဂေါ တံခဏံယေဝ ဝူပသန္တော.

သော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ‘‘မယှံ ဝသနဂေဟံ ဒုဗ္ဗလံ၊ ပစ္စန္တံ ဂန္တွာ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရံ အာဟရိတွာ ဂေဟံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝဍ္ဎကီဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကံ ဇိဏ္ဏံ မဟာဝိဟာရံ ဒိသွာ ‘‘တိဋ္ဌတု တာဝ မယှံ ဂေဟကမ္မံ၊ န တံ မယာ သဒ္ဓိံ ဂမိဿတိ၊ ယံကိဉ္စိ ကတွာ ပန သဒ္ဓိံ ဂမနကမ္မမေဝ ပုရေတရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တေဟေဝ ဝဍ္ဎကီဟိ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရံ ဂါဟာပေတွာ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဥပေါသထာဂါရံ ကာရေသိ၊ ဘောဇနသာလံ အဂ္ဂိသာလံ ဒီဃစင်္ကမံ ဇန္တာဃရံ ကပ္ပိယကုဋိံ ဝစ္စကုဋိံ အာရောဂျသာလံ ကာရေသိ၊ ယံကိဉ္စိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ ဘေသဇ္ဇံ နာမ သဗ္ဗံ ပဋိယာဒေတွာ ဌပေသိ.

သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဒသဗလဿ နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ကောသမ္ဗိယံ သေဋ္ဌိဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ တံ သေဋ္ဌိကုလံ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တံ အဟောသိ. အထဿ မာတာ ပုတ္တံ ဝိဇာယိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဒါရကော ပုညဝါ ကတာဓိကာရော၊ ယတ္တကံ ကာလံ အရောဂေါ ဒီဃာယုကော ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ၊ တတ္တကံ အမှာကံ သမ္ပတ္တိဒါယကော ဘဝိဿတိ. ဇာတဒိဝသေယေဝ မဟာယမုနာယ နှာတဒါရကာ နိရောဂါ ဟောန္တီ’’တိ နှာပနတ္ထာယ နံ ပေသေသိ. ‘‘ပဉ္စမေ ဒိဝသေ သီသံ နှာပေတွာ နဒီကီဠနတ္ထာယ နံ ပေသေသီ’’တိ မဇ္ဈိမဘာဏကာ. တတ္ထ ဓာတိယာ ဒါရကံ နိမုဇ္ဇနုမ္မုဇ္ဇနဝသေန ကီဠာပေန္တိယာ ဧကော မစ္ဆော ဒါရကံ ဒိသွာ ‘‘ဘက္ခော မေ အယ’’န္တိ မညမာနော မုခံ ဝိဝရိတွာ ဥပဂတော. ဓာတီ ဒါရကံ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာတာ၊ မစ္ဆော တံ ဂိလိ. ပုညဝါ သတ္တော ဒုက္ခံ န ပါပုဏိ၊ သယနဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ နိပန္နော ဝိယ အဟောသိ. မစ္ဆော ဒါရကဿ တေဇေန တတ္တဖာလံ ဂိလိတွာ ဍယှမာနော ဝိယ ဝေဂေန တိံသယောဇနံ ဂန္တွာ ဗာရာဏသိနဂရဝါသိနော မစ္ဆဗန္ဓဿ ဇာလံ ပါဝိသိ. မဟာမစ္ဆာ နာမ ဇာလေန ဗဒ္ဓါ မာရိယမာနာဝ မရန္တိ၊ အယံ ပန ဒါရကဿ တေဇေန ဇာလတော နီဟဋမတ္တောဝ မတော. မစ္ဆဗန္ဓာ စ မဟာမစ္ဆံ လဘိတွာ ဖာလေတွာ ဝိက္ကိဏန္တိ၊ တံ ပန ဒါရကဿ အာနုဘာဝေန အဖာလေတွာ သကလမေဝ ကာဇေန ဟရိတွာ ‘‘သဟဿေန ဒေမာ’’တိ ဝဒန္တာ နဂရေ ဝိစရိံသု၊ ကောစိ န ဂဏှာတိ.

တသ္မိံ ပန နဂရေ အပုတ္တကံ အသီတိကောဋိဝိဘဝံ သေဋ္ဌိကုလံ အတ္ထိ. တဿ ဒွါရမူလံ ပတွာ ‘‘ကိံ ဂဟေတွာ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တာ ‘‘ကဟာပဏ’’န္တိ အာဟံသု. တေဟိ ကဟာပဏံ ဒတွာ ဂဟိတော. သေဋ္ဌိဘရိယာပိ အညေသု ဒိဝသေသု မစ္ဆေ န ကေဠာယတိ၊ တံဒိဝသံ ပန မစ္ဆံ ဖလကေ ဌပေတွာ သယမေဝ ဖာလေသိ. မစ္ဆဉ္စ နာမ ကုစ္ဆိတော ဖာလေန္တိ၊ သာ ပန ပိဋ္ဌိတော ဖာလေန္တီ မစ္ဆကုစ္ဆိယံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဒါရကံ ဒိသွာ ‘‘မစ္ဆကုစ္ဆိယံ မေ ပုတ္တော လဒ္ဓေါ’’တိ နာဒံ နဒိတွာ ဒါရကံ အာဒါယ သာမိကဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. သေဋ္ဌိ တာဝဒေဝ ဘေရိံ စရာပေတွာ ဒါရကမာဒါယ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘မစ္ဆကုစ္ဆိယံ မေ၊ ဒေဝ၊ ဒါရကော လဒ္ဓေါ၊ ကိံ ကရောမာ’’တိ အာဟ. ပုညဝါ ဧသ၊ ယော မစ္ဆကုစ္ဆိယံ အာရောဂေါ ဝသိ၊ ပေါသေဟိ နန္တိ.

အဿောသိ ခေါ ဣတရံ ကုလံ ‘‘ဗာရာဏသိယံ ကိရ ဧကံ သေဋ္ဌိကုလံ မစ္ဆကုစ္ဆိယံ ဒါရကံ လဘီ’’တိ. တေ တတ္ထ အဂမံသု. အထဿ မာတာ ဒါရကံ အလင်္ကရိတွာ ကီဠာပိယမာနံ ဒိသွာ ‘‘မနာပေါ ဝတာယံ ဒါရကော’’တိ ဂဟေတွာ ပကတိံ အာစိက္ခိ. ဣတရာ ‘‘မယှံ ပုတ္တော’’တိ အာဟ. ကဟံ တေ လဒ္ဓေါတိ. မစ္ဆကုစ္ဆိယန္တိ. န တုယှံ ပုတ္တော၊ မယှံ ပုတ္တောတိ. ကဟံ တေ လဒ္ဓေါတိ. မယာ ဒသ မာသေ ကုစ္ဆိယာ ဓာရိတော၊ အထ နံ နဒိယာ ကီဠာပိယမာနံ မစ္ဆော ဂိလီတိ. တုယှံ ပုတ္တော အညေန မစ္ဆေန ဂိလိတော ဘဝိဿတိ၊ အယံ ပန မယာ မစ္ဆကုစ္ဆိယံ လဒ္ဓေါတိ ဥဘောပိ ရာဇကုလံ အဂမံသု. ရာဇာ အာဟ – ‘‘အယံ ဒသ မာသေ ကုစ္ဆိယာ ဓာရိတတ္တာ အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာ၊ မစ္ဆံ ဂဏှန္တာပိ ဝက္ကယကနာဒီနိ ဗဟိ ကတွာ ဂဏှန္တာ နာမ နတ္ထီတိ မစ္ဆကုစ္ဆိယံ လဒ္ဓတ္တာ အယမ္ပိ အမာတာ ကာတုံ န သက္ကာ၊ ဒါရကော ဥဘိန္နမ္ပိ ကုလာနံ ဒါယာဒေါ ဟောတူ’’တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဒွေပိ ကုလာနိ အတိဝိယ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တာနိ အဟေသုံ. တဿ ဒွီဟိ ကုလေဟိ ဝဍ္ဎိတတ္တာ ဗာကုလကုမာရောတိ နာမံ ကရိံသု.

တဿ ဝိညုတံ ပတ္တဿ ဒွီသုပိ နဂရေသု တယော တယော ပါသာဒေ ကာရေတွာ နာဋကာနိ ပစ္စုပဋ္ဌပေသုံ. ဧကေကသ္မိံ နဂရေ စတ္တာရော စတ္တာရော မာသေ ဝသတိ. ဧကသ္မိံ နဂရေ စတ္တာရော မာသေ ဝုတ္ထဿ သင်္ဃာဋနာဝါသု မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ တတ္ထ နံ သဒ္ဓိံ နာဋကေဟိ အာရောပေန္တိ. သော သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော စတူဟိ မာသေဟိ ဣတရံ နဂရံ ဂစ္ဆတိ. တံနဂရဝါသီနိ နာဋကာနိ ‘‘ဒွီဟိ မာသေဟိ ဥပဍ္ဎမဂ္ဂံ အာဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ တံ ပရိဝါရေတွာ ဒွီဟိ မာသေဟိ အတ္တနော နဂရံ နေန္တိ၊ ဣတရာနိ နာဋကာနိ နိဝတ္တိတွာ အတ္တနော နဂရမေဝ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ စတ္တာရော မာသေ ဝသိတွာ တေနေဝ နိယာမေန ပုန ဣတရံ နဂရံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမဿ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တဿ အသီတိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ.

တသ္မိံ သမယေ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အနုက္ကမေန စာရိကံ စရမာနော ကောသမ္ဗိံ ပါပုဏိ၊ ဗာရာဏသိန္တိ မဇ္ဈိမဘာဏကာ. ဗာကုလော သေဋ္ဌိပိ ခေါ ‘‘ဒသဗလော အာဂတော’’တိ သုတွာ ဗဟုံ ဂန္ဓမာလံ အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မကထံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိ. သော သတ္တာဟမေဝ ပုထုဇ္ဇနော ဟုတွာ အဋ္ဌမေ အရုဏေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထဿ ဒွီသု နဂရေသု ဂိဟိကာလေ ပရိစာရိကမာတုဂါမာ အတ္တနော ကုလဃရာနိ အာဂန္တွာ တတ္ထ ဝသမာနာ စီဝရာနိ ကတွာ ပဟိဏိံသု. ထေရော ဧကံ အဒ္ဓမာသံ ကောသမ္ဗိဝါသိကေဟိ ပဟိတံ စီဝရံ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဧကံ အဒ္ဓမာသံ ဗာရာဏသိဝါသိကေဟီတိ. ဧတေနေဝ နိယာမေန ဒွီသုပိ နဂရေသု ယံ ယံ ဥတ္တမံ၊ တံ တံ ထေရဿေဝ အာဟရိယတိ. ထေရဿ အသီတိ ဝဿာနိ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တဿ ဒွီဟင်္ဂုလေဟိ ဂန္ဓပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဥပသိင်္ဃနမတ္တမ္ပိ ကာလံ န ကောစိ အာဗာဓော နာမ အဟောသိ. အာသီတိမေ ဝဿေ သုခေနေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတော. ပဗ္ဗဇိတဿာပိဿ အပ္ပမတ္တကောပိ အာဗာဓော ဝါ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဝေကလ္လံ ဝါ နာဟောသိ. သော ပစ္ဆိမေ ကာလေ ပရိနိဗ္ဗာနသမယေပိ ပုရာဏဂိဟိသဟာယကဿ အစေလကဿပဿ အတ္တနော ကာယိကစေတသိကသုခဒီပနဝသေနေဝ သကလံ ဗာကုလသုတ္တံ (မ. နိ. ၃.၂၀၉ အာဒယော) ကထေတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ဧဝံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ သမုဋ္ဌိတာ. သတ္ထာ ပန ထေရဿ ဓရမာနကာလေယေဝ ထေရေ ယထာ ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဗာကုလတ္ထေရံ ဣမသ္မိံ သာသနေ အပ္ပါဗာဓာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

သောဘိတတ္ထေရဝတ္ထု

၂၂၇. ပဉ္စမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တာနန္တိ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓသန္တာနံ အနုဿရဏသမတ္ထာနံ သောဘိတတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. သော ကိရ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုပဋိပါဋိယာ အနုဿရမာနော ပဉ္စ ကပ္ပသတာနိ အသညိဘဝေ အစိတ္တကပဋိသန္ဓိံ နယတော အဂ္ဂဟေသိ အာကာသေ ပဒံ ဒဿေန္တော ဝိယ. တသ္မာ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏလာဘီနံ ဘိက္ခူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလကမ္မံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သောဘိတောတိဿ နာမံ အကံသု.

သော အပရေန သမယေန သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ. သော အနုပဋိပါဋိယာ အတ္တနော နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ အနုဿရန္တော ယာဝ အသညိဘဝေ အစိတ္တကပဋိသန္ဓိ၊ တာဝ ပဋိသန္ဓိံ အဒ္ဒသ. တတော ပရံ အန္တရေ ပဉ္စ ကပ္ပသတာနိ ပဝတ္တိံ အဒိသွာ အဝသာနေ စုတိံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နာမေတ’’န္တိ အာဝဇ္ဇမာနော နယဝသေန ‘‘အသညိဘဝေါ ဘဝိဿတီ’’တိ နိဋ္ဌံ အဂမာသိ. သတ္ထာ ဣမံ ကာရဏံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဥပါလိတ္ထေရဝတ္ထု

၂၂၈. ဆဋ္ဌေ ဝိနယဓရာနံ ယဒိဒံ ဥပါလီတိ ဝိနယဓရာနံ ဘိက္ခူနံ ဥပါလိတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. ထေရော ကိရ တထာဂတဿေဝ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တထာဂတဿေဝ သန္တိကေ ဝိနယပိဋကံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဘာရုကစ္ဆကဝတ္ထုံ၊ အဇ္ဇုကဝတ္ထုံ၊ (ပါရာ. ၁၅၈) ကုမာရကဿပဝတ္ထုန္တိ ဣမာနိ တီဏိ ဝတ္ထူနိ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒေတွာ ကထေသိ. တသ္မာ ဝိနယဓရာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ကိရေသ ဟံသဝတိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဝိနယဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပ္ပကဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဥပါလိဒါရကောတိဿ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော ဆန္နံ ခတ္တိယာနံ ပသာဓကော ဟုတွာ တထာဂတေ အနုပိယမ္ဗဝနေ ဝိဟရန္တေ ပဗ္ဗဇ္ဇတ္ထာယ နိက္ခမန္တေဟိ တေတိ ဆဟိ ခတ္တိယေဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိဓာနံ ပါဠိယံ (စူဠဝ. ၃၃၀) အာဂတမေဝ.

သော ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပန္နော သတ္ထာရံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ ‘‘မယှံ၊ ဘန္တေ၊ အရညဝါသံ အနုဇာနာထာ’’တိ အာဟ. ဘိက္ခု တဝ အရညေ ဝသန္တဿ ဧကမေဝ ဓုရံ ဝဍ္ဎိဿတိ၊ အမှာကံ ပန သန္တိကေ ဝသန္တဿ ဝိပဿနာဓုရဉ္စ ဂန္ထဓုရဉ္စ ပရိပူရေဿတီတိ. ထေရော သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထ နံ သတ္ထာ သယမေဝ သကလံ ဝိနယပိဋကံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိ. သော အပရဘာဂေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနိ တီဏိ ဝတ္ထူနိ ဝိနိစ္ဆိနိ. သတ္ထာ ဧကေကသ္မိံ ဝိနိစ္ဆိတေ သာဓုကာရံ ဒတွာ တယောပိ ဝိနိစ္ဆယေ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရံ ဝိနယဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

နန္ဒကတ္ထေရဝတ္ထု

၂၂၉. သတ္တမေ ဘိက္ခုနောဝါဒကာနံ ယဒိဒံ နန္ဒကောတိ အယံ ဟိ ထေရော ဓမ္မကထံ ကထေန္တော ဧကသမောဓာနေ ပဉ္စ ဘိက္ခုနီသတာနိ အရဟတ္တံ ပါပေသိ. တသ္မာ ဘိက္ခုနောဝါဒကာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယဉှိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုနောဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေ စ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ. သော စတူသု ပရိသာသု သမ္ပတ္တာသု ‘‘သဗ္ဗေသံယေဝ မနံ ဂဟေတွာ ကထေတုံ သက္ကောတီ’’တိ ဓမ္မကထိကနန္ဒကော နာမ ဇာတော. တထာဂတောပိ ခေါ ရောဟိဏီနဒီတီရေ စုမ္ဗဋကကလဟေ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဉ္စန္နံ သာကိယကုမာရသတာနံ အနဘိရတိယာ ဥပ္ပန္နာယ တေ ဘိက္ခူ အာဒါယ ကုဏာလဒဟံ ဂန္တွာ ကုဏာလဇာတကကထာယ (ဇာ. ၂.၂၁.ကုဏာလဇာတက) နေသံ သံဝိဂ္ဂဘာဝံ ဉတွာ စတုသစ္စကထံ ကထေတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. အပရဘာဂေ မဟာသမယသုတ္တံ (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၁ အာဒယော) ကထေတွာ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပေသိ. တေသံ ထေရာနံ ပုရာဏဒုတိယိကာ ‘‘အမှေ ဒါနိ ဣဓ ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗာဝ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ မဟာပဇာပတိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသု. တာပိ ပဉ္စသတာ ထေရိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိံသု. အတီတာနန္တရာယ ပန ဇာတိယာ သဗ္ဗာဝ တာ နန္ဒကတ္ထေရဿ ရာဇပုတ္တဘာဝေ ဌိတဿ ပါဒပရိစာရိကာ အဟေသုံ.

တေန သမယေန သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒန္တူ’’တိ အာဟ. ထေရော အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ တာသံ ပုရိမဘဝေ အတ္တနော ပါဒပရိစာရိကဘာဝံ ဉတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မံ ဣမဿ ဘိက္ခုနီသံဃဿ မဇ္ဈေ နိသိန္နံ ဥပမာယော စ ကာရဏာနိ စ အာဟရိတွာ ဓမ္မံ ကထယမာနံ ဒိသွာ အညော ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏလာဘီ ဘိက္ခု ဣမံ ကာရဏံ ဩလောကေတွာ ‘အာယသ္မာ နန္ဒကော ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ ဩရောဓေ န ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ သောဘတာယမာယသ္မာ ဩရောဓပရိဝုတော’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ မညေယျာ’’တိ. တသ္မာ သယံ အဂန္တွာ အညံ ဘိက္ခုံ ပေသေသိ. တာ ပန ပဉ္စသတာ ဘိက္ခုနိယော ထေရဿေဝ ဩဝါဒံ ပစ္စာသီသန္တိ. ဣမိနာ ကာရဏေန ဘဂဝါ ‘‘အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ အညံ အပေသေတွာ သယမေဝ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီသံဃံ ဩဝဒါဟီ’’တိ ထေရံ အာဟ. သော သတ္ထု ကထံ ပဋိဗာဟိတုံ အသက္ကောန္တော အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ စာတုဒ္ဒသေ ဘိက္ခုနိသံဃဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ သဗ္ဗာဝ တာ ဘိက္ခုနိယော သဠာယတနပဋိမဏ္ဍိတာယ ဓမ္မဒေသနာယ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသိ.

တာ ဘိက္ခုနိယော ထေရဿ ဓမ္မဒေသနာယ အတ္တမနာ ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ အတ္တနော ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေသုံ. သတ္ထာ ‘‘ကသ္မိံ နု ခေါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဣမာ ဘိက္ခုနိယော ဥပရိမဂ္ဂဖလာနိ ပါပုဏေယျု’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ပုန ‘‘တံယေဝ နန္ဒကဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဉ္စသတာပိ ဧတာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တီ’’တိ ဒိသွာ ပုနဒိဝသေပိ ထေရဿေဝ သန္တိကံ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ပေသေသိ. တာ ပုနဒိဝသေ ဓမ္မံ သုတွာ သဗ္ဗာဝ အရဟတ္တံ ပတ္တာ. တံဒိဝသံ ဘဂဝါ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတကာလေ ဓမ္မဒေသနာယ သဖလဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဟိယျော နန္ဒကဿ ဓမ္မဒေသနာ စာတုဒ္ဒသိယံ စန္ဒသဒိသီ အဟောသိ၊ အဇ္ဇ ပန္နရသိယံ စန္ဒသဒိသီ’’တိ ဝတွာ ထေရဿ သာဓုကာရံ ဒတွာ တဒေဝ စ ကာရဏံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရံ ဘိက္ခုနောဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

နန္ဒတ္ထေရဝတ္ထု

၂၃၀. အဋ္ဌမေ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနန္တိ ဆသု ဣန္ဒြိယေသု ပိဟိတဒွါရာနံ နန္ဒတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ သတ္ထုသာဝကာ အဂုတ္တဒွါရာ နာမ နတ္ထိ၊ နန္ဒတ္ထေရော ပန ဒသသု ဒိသာသု ယံ ယံ ဒိသံ ဩလောကေတုကာမော ဟောတိ၊ န တံ စတုသမ္ပဇညဝသေန အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဩလောကေတိ. တသ္မာ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကပိလဝတ္ထုပုရေ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. အထဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ဉာတိသံဃံ နန္ဒယန္တော တောသေန္တော ဇာတောတိ နန္ဒကုမာရောတေဝ နာမံ အကံသု.

မဟာသတ္တောပိ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော လောကာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော ရာဇဂဟတော ကပိလဝတ္ထုပုရံ ဂန္တွာ ပဌမဒဿနေနေဝ ပိတရံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ပုနဒိဝသေ ပိတု နိဝေသနံ ဂန္တွာ ရာဟုလမာတာယ ဩဝါဒံ ဒတွာ သေသဇနဿပိ ဓမ္မံ ကထေသိ. ပုနဒိဝသေ နန္ဒကုမာရဿ အဘိသေကဂေဟပဝေသနအာဝါဟမင်္ဂလေသု ဝတ္တမာနေသု တဿ နိဝေသနံ ဂန္တွာ ကုမာရံ ပတ္တံ ဂါဟာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝိဟာရာဘိမုခေါ ပါယာသိ. နန္ဒကုမာရံ အဘိသေကမင်္ဂလံ န တထာ ပီဠေသိ၊ ပတ္တံ အာဒါယ ဂမနကာလေ ပန ဇနပဒကလျာဏီ ဥပရိပါသာဒဝရဂတာ သီဟပဉ္ဇရံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ ‘‘တုဝဋံ ခေါ၊ အယျပုတ္တ၊ အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ယံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ. တံ သုတွာ ဂေဟသိတဆန္ဒရာဂဝသေန ဩလောကေန္တော ပနေသ သတ္ထရိ ဂါရဝေန ယထာရုစိယာ နိမိတ္တံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိ၊ တေနဿ စိတ္တသန္တာပေါ အဟောသိ. အထ နံ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိဝတ္တေဿတိ၊ ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိဝတ္တေဿတီ’’တိ စိန္တေန္တမေဝ သတ္ထာ ဝိဟာရံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. ပဗ္ဗဇိတောပိ ပဋိဗာဟိတုံ အသက္ကောန္တော တုဏှီ အဟောသိ. ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပန ဇနပဒကလျာဏိယာ ဝုတ္တဝစနမေဝ သရတိ. အထဿ သာ အာဂန္တွာ အဝိဒူရေ ဌိတာ ဝိယ အဟောသိ. သော အနဘိရတိယာ ပီဠိတော ထောကံ ဌာနံ ဂစ္ဆတိ၊ တဿ ဂုမ္ဗံ ဝါ ဂစ္ဆံ ဝါ အတိက္ကမန္တဿေဝ ဒသဗလော ပုရတော ဌိတကော ဝိယ အဟောသိ. သော အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တံ ကုက္ကုဋပတ္တံ ဝိယ ပဋိနိဝတ္တိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ပဝိသတိ.

သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘နန္ဒော အတိဝိယ ပမတ္တော ဝိဟရတိ၊ အနဘိရတိံ ဝူပသမေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧတဿ စိတ္တနိဗ္ဗာပနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. တတော နံ အာဟ – ‘‘ဧဟိ၊ နန္ဒ၊ ဒေဝစာရိကံ ဂစ္ဆိဿာမာ’’တိ. ဘဂဝါ ကထာဟံ ဣဒ္ဓိမန္တေဟိ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဂမိဿာမီတိ. တွံ ကေဝလံ ဂမနစိတ္တံ ဥပ္ပါဒေဟိ၊ ဂန္တွာ ပဿိဿသီတိ. သော ဒသဗလဿ အာနုဘာဝေန တထာဂတေနေဝ သဒ္ဓိံ ဒေဝစာရိကံ ဂန္တွာ သက္ကဿ ဒေဝရညော နိဝေသနံ ဩလောကေတွာ ပဉ္စ အစ္ဆရာသတာနိ အဒ္ဒသ. သတ္ထာ နန္ဒတ္ထေရံ သုဘနိမိတ္တဝသေန တာ ဩလောကေန္တံ ဒိသွာ၊ ‘‘နန္ဒ၊ ဣမာ နု ခေါ အစ္ဆရာ မနာပါ၊ အထ ဇနပဒကလျာဏီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဘန္တေ၊ ဇနပဒကလျာဏီ ဣမာ အစ္ဆရာ ဥပနိဓာယ ကဏ္ဏနာသစ္ဆိန္နကာ မက္ကဋီ ဝိယ ခါယတီတိ. နန္ဒ၊ ဧဝရူပါ အစ္ဆရာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တာနံ န ဒုလ္လဘာတိ. သစေ မေ၊ ဘန္တေ ဘဂဝါ၊ ပါဋိဘောဂေါ ဟောတိ၊ အဟံ သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမီတိ. ဝိဿတ္ထော တွံ၊ နန္ဒ၊ သမဏဓမ္မံ ကရောဟိ. သစေ တေ သပ္ပဋိသန္ဓိကာ ကာလကိရိယာ ဘဝိဿတိ၊ အဟံ ဧတာသံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ပါဋိဘောဂေါတိ. ဣတိ သတ္ထာ ယထာရုစိယာ ဒေဝစာရိကံ စရိတွာ ဇေတဝနမေဝ ပစ္စာဂဉ္ဆိ.

တတော ပဋ္ဌာယ နန္ဒတ္ထေရော အစ္ဆရာနံ ဟေတု ရတ္တိန္ဒိဝံ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ. သတ္ထာ ဘိက္ခူ အာဏာပေသိ – ‘‘တုမှေ နန္ဒဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ‘ဧကော ကိရ ဘိက္ခု ဒသဗလံ ပါဋိဘောဂံ ကတွာ အစ္ဆရာနံ ဟေတု သမဏဓမ္မံ ကရောတီ’တိ တတ္ထ တတ္ထ ကထေန္တာ ဝိစရထာ’’တိ. တေ သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘ဘတကော ကိရာယသ္မာ နန္ဒော၊ ဥပက္ကိတကော ကိရာယသ္မာ နန္ဒော၊ အစ္ဆရာနံ ဟေတု ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ၊ ဘဂဝါ ကိရဿ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒီန’’န္တိ ထေရဿ သဝနူပစာရေ ကထေန္တာ ဝိစရန္တိ. နန္ဒတ္ထေရော တံ ကထံ သုတွာ ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ န အညံ ကထေန္တိ၊ မံ အာရဗ္ဘ ကထေန္တိ၊ အယုတ္တံ မမ ကမ္မ’’န္တိ ပဋိသင်္ခါနံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထဿ အရဟတ္တပတ္တက္ခဏေယေဝ အညတရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ၊ သယမ္ပိ ဘဂဝါ အညာသိယေဝ. ပုနဒိဝသေ နန္ဒတ္ထေရော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ယံ မေ၊ ဘန္တေ ဘဂဝါ၊ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒီနံ၊ မုဉ္စာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ ဧတသ္မာ ပဋိဿဝါ’’တိ. ဧဝံ ဝတ္ထု (ဥဒါ. ၂၂) သမုဋ္ဌိတံ. သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနဝိဟာရေ ဝိဟရန္တော ထေရံ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဝတ္ထု

၂၃၁. နဝမေ ဘိက္ခုဩဝါဒကာနန္တိ ဘိက္ခူ ဩဝဒန္တာနံ မဟာကပ္ပိနတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. အယံ ကိရ ထေရော ဧကသမောဓာနသ္မိံယေဝ ဓမ္မကထံ ကထေန္တော ဘိက္ခုသဟဿံ အရဟတ္တံ ပါပေသိ. တသ္မာ ဘိက္ခုဩဝါဒကာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုဩဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ပုရိသသဟဿဿ ဂဏဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ ဂဗ္ဘသဟဿပဋိမဏ္ဍိတံ မဟာပရိဝေဏံ ကာရေသိ. တေ သဗ္ဗေပိ ဇနာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ကပ္ပိနဥပါသကံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ သပုတ္တဒါရာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိံသု.

အထ အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ အယံ ကပ္ပိနော ပစ္စန္တဒေသေ ကုက္ကုဋဝတီနဂရေ ရာဇဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ သေသပုရိသာ တသ္မိံယေဝ နဂရေ အမစ္စကုလေသု နိဗ္ဗတ္တိံသု. တေသု ကပ္ပိနကုမာရော ပိတု အစ္စယေန ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ မဟာကပ္ပိနရာဇာ နာမ ဇာတော. ပုဗ္ဗေ ကလျာဏကမ္မကရဏကာလေ တဿ ဃရသာမိနီ ဣတ္ထီ သမာနဇာတိကေ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟာကပ္ပိနရညော အဂ္ဂမဟေသီ ဇာတာ၊ အနောဇာပုပ္ဖသဒိသဝဏ္ဏတာယ ပနဿာ အနောဇာဒေဝီတွေဝ နာမံ အဟောသိ. မဟာကပ္ပိနရာဇာပိ သုတဝိတ္တကော အဟောသိ. သော ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ စတူဟိ ဒွါရေဟိ သီဃံ ဒူတေ ပေသေသိ – ‘‘ယတ္ထ ဗဟုဿုတေ သုတဓရေ ပဿထ၊ တတော နိဝတ္တိတွာ မယှံ အာရောစေထာ’’တိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန အမှာကံ သတ္ထာ လောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သာဝတ္ထိံ ဥပနိဿာယ ပဋိဝသတိ. တသ္မိံ ကာလေ သာဝတ္ထိနဂရဝါသိနော ဝါဏိဇာ သာဝတ္ထိယံ ဥဋ္ဌာနကဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ၊ တံ နဂရံ ဂန္တွာ၊ ဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ၊ ‘‘ရာဇာနံ ပဿိဿာမာ’’တိ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ၊ ရာဇကုလဒွါရံ ဂန္တွာ၊ ‘‘ရာဇာ ဥယျာနံ ဂတော’’တိ သုတွာ၊ ဥယျာနံ ဂန္တွာ၊ ဒွါရေ ဌိတာ ပဋိဟာရကဿ အာရောစယိံသု. အထ ရညော နိဝေဒိ၊ တေ ရာဇာ ပက္ကောသာပေတွာ နိယျာတိတပဏ္ဏာကာရေ ဝန္ဒိတွာ ဌိတေ၊ ‘‘တာတာ၊ ကုတော အာဂစ္ဆထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သာဝတ္ထိတော၊ ဒေဝါတိ. ကစ္စိ ဝေါ ရဋ္ဌံ သုဘိက္ခံ၊ ဓမ္မိကော ရာဇာတိ? အာမ၊ ဒေဝါတိ. အတ္ထိ ပန တုမှာကံ ဒေသေ ကိဉ္စိ သာသနန္တိ? အတ္ထိ ဒေဝ၊ န ပန သက္ကာ ဥစ္ဆိဋ္ဌမုခေဟိ ကထေတုန္တိ. ရာဇာ သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရေန ဥဒကံ ဒါပေသိ. တေ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဒသဗလာဘိမုခါ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ၊ ‘‘ဒေဝ၊ အမှာကံ ဒေသေ ဗုဒ္ဓရတနံ နာမ ဥပ္ပန္န’’န္တိ အာဟံသု. ရညော ‘‘ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝစနေ သုတမတ္တေယေဝ သကလသရီရံ ဖရမာနာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တတော ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ၊ တာတာ၊ ဝဒထာ’’တိ အာဟ. ဗုဒ္ဓေါတိ၊ ဒေဝ၊ ဝဒါမာတိ. ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝဒါပေတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိပဒံ အပရိမာဏံ၊ နာဿ သက္ကာ ပရိမာဏံ ကာတု’’န္တိ တသ္မိံယေဝ ပဒေ ပသန္နော သတသဟဿံ ဒတွာ ‘‘အပရံ ကိံ သာသန’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ဒေဝ ဓမ္မရတနံ နာမ ဥပ္ပန္နန္တိ. တမ္ပိ သုတွာ တထေဝ တိက္ခတ္တုံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ အပရမ္ပိ သတသဟဿံ ဒတွာ ပုန ‘‘အညံ ကိံ သာသန’’န္တိ ပုစ္ဆိ. သင်္ဃရတနံ ဒေဝ ဥပ္ပန္နန္တိ. တမ္ပိ သုတွာ တထေဝ ပဋိညံ ဂဟေတွာ အပရမ္ပိ သတသဟဿံ ဒတွာ ဒိန္နဘာဝံ ပဏ္ဏေ လိခိတွာ၊ ‘‘တာတာ၊ ဒေဝိယာ သန္တိကံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ပေသေသိ. တေသု ဂတေသု အမစ္စေ ပုစ္ဆိ – ‘‘တာတာ၊ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော၊ တုမှေ ကိံ ကရိဿထာ’’တိ? ဒေဝ တုမှေ ကိံ ကတ္တုကာမာတိ? အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ. မယမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမာတိ. တေ သဗ္ဗေပိ ဃရံ ဝါ ကုဋုမ္ဗံ ဝါ အနပလောကေတွာ ယေ အဿေ အာရုယှ ဂတာ တေဟေဝ နိက္ခမိံသု.

ဝါဏိဇာ အနောဇာဒေဝိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဏ္ဏံ ဒဿေသုံ. သာ တံ ဝါစေတွာ ‘‘ရညာ တုမှာကံ ဗဟူ ကဟာပဏာ ဒိန္နာ၊ ကိံ တုမှေဟိ ကတံ၊ တာတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ပိယသာသနံ၊ ဒေဝိ၊ အာနီတန္တိ. အမှေပိ သက္ကာ၊ တာတာ၊ သုဏာပေတုန္တိ? သက္ကာ၊ ဒေဝိ၊ ဥစ္ဆိဋ္ဌမုခေဟိ ပန ဝတ္တုံ န သက္ကာတိ. သာ သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရေန ဥဒကံ ဒါပေသိ. တေ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ရညော အာရောစိတနိယာမေနေဝ အာရောစေသုံ. သာပိ တံ သုတွာ ဥပ္ပန္နပါမောဇ္ဇာ တေနေဝ နယေန ဧကေကသ္မိံ ပဒေ တိက္ခတ္တုံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ပဋိညာဂဏနာယ တီဏိ တီဏိ ကတွာ နဝ သတသဟဿာနိ အဒါသိ. ဝါဏိဇာ သဗ္ဗာနိပိ ဒွါဒသ သတသဟဿာနိ လဘိံသု. အထ နေ ‘‘ရာဇာ ကဟံ၊ တာတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ နိက္ခန္တော၊ ဒေဝီတိ. ‘‘တေန ဟိ၊ တာတာ၊ တုမှေ ဂစ္ဆထာ’’တိ တေ ဥယျောဇေတွာ ရညာ သဒ္ဓိံ ဂတာနံ အမစ္စာနံ မာတုဂါမေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တုမှေ အတ္တနော သာမိကာနံ ဂတဋ္ဌာနံ ဇာနာထ အမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဇာနာမ၊ အယျေ၊ ရညာ သဒ္ဓိံ ဥယျာနကီဠံ ဂတာတိ. အာမ၊ အမ္မာ ဂတာ၊ တတ္ထ ပန ဂန္တွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော၊ ဓမ္မော ဥပ္ပန္နော၊ သံဃော ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ ‘‘ဒသဗလဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ ဂတာ၊ တုမှေ ကိံ ကရိဿထာတိ? တုမှေ ပန၊ အယျေ၊ ကိံ ကတ္တုကာမာတိ? ‘‘အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမိ၊ န တေဟိ ဝန္တဝမနံ ဇိဝှဂ္ဂေ ဌပေယျန္တိ. ‘‘ယဒိ ဧဝံ၊ မယမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ သဗ္ဗာပိ ရထေ ယောဇေတွာ နိက္ခမိံသု.

ရာဇာပိ အမစ္စသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ဂင်္ဂါတီရံ ပါပုဏိ၊ တသ္မိံ သမယေ ဂင်္ဂါ ပူရာ ဟောတိ. အထ နံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဂင်္ဂါ ပူရာ ဟောတိ စဏ္ဍမစ္ဆာကိဏ္ဏာ၊ အမှေဟိ စ သဒ္ဓိံ အာဂတာ ဒါသာ ဝါ မနုဿာ ဝါ နတ္ထိ၊ ယေ နော နာဝံ ဝါ ဥဠုမ္ပံ ဝါ ကတွာ ဒဒေယျုံ. ဧတဿ ပန သတ္ထု ဂုဏာ နာမ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိတော ဥပရိ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ပတ္ထဋာ. သစေ ဧသ သတ္ထာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဣမေသံ အဿာနံ ခုရပိဋ္ဌာနိ မာ တေမေန္တူ’’တိ ဥဒကပိဋ္ဌေန အဿေ ပက္ခန္ဒာပေသုံ. ဧကဿ အဿဿာပိ ခုရပိဋ္ဌမတ္တံ န တေမိ၊ ရာဇမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တာ ဝိယ ပရတီရံ ပတွာ ပရတော အညံ မဟာနဒိံ ပါပုဏိံသု. ‘‘ဒုတိယာ ကိန္နမာ’’တိ ပုစ္ဆိ. နီလဝါဟိနီ နာမ ဂမ္ဘီရတောပိ ပုထုလတောပိ အဍ္ဎယောဇနမတ္တာ ဒေဝါတိ. တတ္ထ အညာ သစ္စကိရိယာ နတ္ထိ၊ တာယ ဧဝ သစ္စကိရိယာယ တမ္ပိ အဍ္ဎယောဇနဝိတ္ထာရံ နဒိံ အတိက္ကမိံသု. အထ တတိယံ စန္ဒဘာဂံ နာမ မဟာနဒိံ ပတွာ တမ္ပိ တာယ ဧဝ သစ္စကိရိယာယ အတိက္ကမိံသု.

သတ္ထာပိ တံဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဩလောကေန္တော ‘‘အဇ္ဇ မဟာကပ္ပိနော တိယောဇနသတိကံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ အမစ္စသဟဿပရိဝါရော မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတုံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဒိသွာ ‘‘မယာ တေသံ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကာတုံ ယုတ္တ’’န္တိ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော သယမေဝ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ စန္ဒဘာဂါယ တီရေ တေသံ ဥတ္တရဏတိတ္ထအဘိမုခဋ္ဌာနေ မဟာနိဂြောဓရုက္ခော အတ္ထိ၊ တတ္ထ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေသိ. တေ တေန တိတ္ထေန ဥတ္တရန္တာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဣတော စိတော စ ဓာဝန္တိယော ဩလောကေတွာ ဒသဗလဿ ပုဏ္ဏစန္ဒသဿိရိကံ မုခံ ဒိသွာ ‘‘ယံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ မယံ ပဗ္ဗဇိတာ၊ အဒ္ဓါ သော ဧသော’’တိ ဒဿနေနေဝ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဩဏမိတွာ ဝန္ဒမာနာ အာဂမ္မ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိံသု. ရာဇာ ဂေါပ္ဖကေသု ဂဟေတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ သဒ္ဓိံ အမစ္စသဟဿေန. သတ္ထာ တေသံ ဓမ္မကထံ ကထေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသု. သတ္ထာ ‘‘ပုဗ္ဗေ ဣမေ စီဝရဒါနဿ ဒိန္နတ္တာ အတ္တနော ပတ္တစီဝရာနိ ဂဟေတွာဝ အာဂတာ’’တိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ‘‘ဧထ ဘိက္ခဝေါ၊ သွာက္ခာတော ဓမ္မော၊ စရထ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’တိ အာဟ. သာဝ တေသံ အာယသ္မန္တာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ အဟောသိ၊ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ သတ္ထာရံ ပရိဝါရယိံသု.

အနောဇာပိ ဒေဝီ ရထသဟဿပရိဝါရာ ဂင်္ဂါတီရံ ပတွာ ရညော အတ္ထာယ အာဘတံ နာဝံ ဝါ ဥဠုမ္ပံ ဝါ အဒိသွာ အတ္တနော ဗျတ္တတာယ စိန္တေသိ – ‘‘ရာဇာ သစ္စကိရိယံ ကတွာ ဂတော ဘဝိဿတိ၊ သော ပန သတ္ထာ န ကေဝလံ တေသံယေဝ အတ္ထာယ နိဗ္ဗတ္တော၊ သစေ သော သတ္ထာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ အမှာကံ ရထာ မာ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိံသူ’’တိ ဥဒကပိဋ္ဌေန ရထေ ပက္ခန္ဒာပေသိ. ရထာနံ နေမိဝဋ္ဋိမတ္တမ္ပိ န တေမိ. ဒုတိယနဒိမ္ပိ တတိယနဒိမ္ပိ တေနေဝ သစ္စကာရေန ဥတ္တရိ. ဥတ္တရမာနာ ဧဝ စ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ သတ္ထာရံ အဒ္ဒသ. သတ္ထာပိ ‘‘ဣမာသံ အတ္တနော သာမိကေ ပဿန္တီနံ ဆန္ဒရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ မဂ္ဂဖလာနံ အန္တရာယံ ကရေယျ၊ ဓမ္မံ သောတုံ စ န သက္ခိဿန္တီ’’တိ. ယထာ အညမညံ န ပဿန္တိ၊ တထာ အကာသိ. တာ သဗ္ဗာပိ တိတ္ထတော ဥတ္တရိတွာ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ တာသံ ဓမ္မကထံ ကထေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ အညမညံ ပဿိံသု. သတ္ထာ ‘‘ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ အာဂစ္ဆတူ’’တိ စိန္တေသိ. ထေရီ အာဂန္တွာ သဗ္ဗာ ပဗ္ဗာဇေတွာ အာဒါယ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဂတာ၊ သတ္ထာ ဘိက္ခုသဟဿံ ဂဟေတွာ အာကာသေန ဇေတဝနံ အဂမာသိ.

အထာယံ မဟာကပ္ပိနတ္ထေရော အတ္တနော ကိစ္စံ မတ္ထကပ္ပတ္တံ ဉတွာ အပ္ပေါဿုက္ကော ဟုတွာ ဖလသမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေန္တော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ ‘‘အဟော သုခံ အဟော သုခ’’န္တိ အဘိဏှံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. ဘိက္ခူ ကထံ ဥပ္ပါဒေသုံ ‘‘ကပ္ပိနတ္ထေရော ရဇ္ဇသုခံ အနုဿရန္တော ဥဒါနံ ဥဒါနေတီ’’တိ. တေ တထာဂတဿ အာရောစေသုံ. ဘဂဝါ ‘‘မမ ပုတ္တော မဂ္ဂသုခံ ဖလသုခံ အာရဗ္ဘ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဓမ္မပီတိ သုခံ သေတိ၊ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ၊

အရိယပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မေ၊ သဒါ ရမတိ ပဏ္ဍိတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၇၉)၊

အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ တဿ အန္တေဝါသိကဘိက္ခုသဟဿံ အာမန္တေတွာ အာဟ – ‘‘ကစ္စိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာစရိယော ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ. န ဘဂဝါ ဒေသေတိ၊ အပ္ပေါဿုက္ကော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ၊ ကဿစိ ဩဝါဒမတ္တမ္ပိ န ဒေတီတိ. သတ္ထာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ ကပ္ပိန၊ အန္တေဝါသိကာနံ ဩဝါဒမတ္တမ္ပိ န ဒေသီ’’တိ? သစ္စံ ဘဂဝါတိ. ဗြာဟ္မဏ၊ မာ ဧဝံ ကရိ၊ အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ အန္တေဝါသိကာနံ ဓမ္မံ ဒေသေဟီတိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ ထေရော သတ္ထု ကထံ သိရဝရေန သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဧကသမောဓာနေယေဝ သမဏသဟဿဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သဗ္ဗေ အရဟတ္တံ ပါပေသိ. အပရဘာဂေ သတ္ထာ သံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နော ပဋိပါဋိယာ ထေရေ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော မဟာကပ္ပိနတ္ထေရံ ဘိက္ခုဩဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

သာဂတတ္ထေရဝတ္ထု

၂၃၂. ဒသမေ တေဇောဓာတုကုသလာနန္တိ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတုံ ကုသလာနံ သာဂတတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. အယဉှိ ထေရော တေဇောဓာတုသမာပတ္တိယာ အမ္ဗတိတ္ထနာဂဿ တေဇသာ တေဇံ ပရိယာဒိယိတွာ တံ နာဂံ နိဗ္ဗိသေဝနံ အကာသိ. တသ္မာ တေဇောဓာတုကုသလာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထုဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ တေဇောဓာတုကုသလာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သာဂတမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု. သော အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ တတ္ထ ဝသီဘာဝံ ပါပုဏိ.

အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ စာရိကံ စရမာနော ကောသမ္ဗိနဂရသမီပံ အဂမာသိ. တေန စ သမယေန နဒီတိတ္ထေ ပေါရာဏကနာဝိကဿ ဗဟူ အာဂန္တုကဂမိကာ ဝေရိနော ဟုတွာ တံ ပေါထေတွာ မာရယိံသု. သော ဝိရုဒ္ဓေန စိတ္တေန ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေတွာ တသ္မိံယေဝ တိတ္ထေ မဟာနုဘာဝေါ နာဂရာဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော. သော ဝိရုဒ္ဓစိတ္တတ္တာ အကာလေယေဝ ဝဿာပေတိ၊ ကာလေ ပန န ဝဿာပေတိ၊ သဿာနိ န သမ္မာ သမ္ပဇ္ဇန္တိ. သကလရဋ္ဌဝါသိနော စ တဿ ဝူပသမနတ္ထံ အနုသံဝစ္ဆရံ ဗလိကမ္မံ ကရောန္တိ၊ ဝသနတ္ထာယ စဿ ဧကံ ဂေဟံ အကံသု. သတ္ထာပိ တေနေဝ တိတ္ထေန ဥတ္တရိတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ‘‘တသ္မိံယေဝ ပဒေသေ ရတ္တိံ ဝသိဿာမီ’’တိ အဂမာသိ.

အထာယံ ထေရော ‘‘စဏ္ဍော ကိရေတ္ထ နာဂရာဇာ’’တိ သုတွာ ‘‘ဣမံ နာဂရာဇာနံ ဒမေတွာ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကတွာ သတ္ထု ဝသနဋ္ဌာနံ ပရိယာဒေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ နာဂရာဇဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ. နာဂေါ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ကောနာမာယံ မုဏ္ဍကော မယှံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နော’’တိ ဓူပါယိ၊ ထေရော ဥတ္တရိတရံ ဓူပါယိ. နာဂေါ၊ ပဇ္ဇလိ၊ ထေရောပိ ဥတ္တရိတရံ ပဇ္ဇလိတွာ တဿ တေဇံ ပရိယာဒိယိ. သော ‘‘မဟန္တော ဝတာယံ ဘိက္ခူ’’တိ ထေရဿ ပါဒမူလေ နိပတိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. မယှံ သရဏဂမနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ဒသဗလဿ သရဏံ ဂစ္ဆာတိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သရဏဂတော ဟုတွာ တတော ပဋ္ဌာယ န ကဉ္စိ ဝိဟေဌေတိ၊ ဒေဝမ္ပိ သမ္မာ ဝဿာပေတိ၊ သဿာနိ သမ္မာ သမ္ပဇ္ဇန္တိ.

ကောသမ္ဗိဝါသိနော ‘‘အယျေန ကိရ သာဂတေန အမ္ဗတိတ္ထကနာဂေါ ဒမိတော’’တိ သုတွာ သတ္ထု အာဂမနံ ဥဒိက္ခမာနာ ဒသဗလဿ မဟာသက္ကာရံ သဇ္ဇယိံသု. တေ ဒသဗလဿ မဟာသက္ကာရံ ကတွာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ ဝစနေန သဗ္ဗဂေဟေသု ကာပေါတိကံ ပသန္နံ ပဋိယာဒေတွာ ပုနဒိဝသေ သာဂတတ္ထေရဿ ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ ဂေဟေ ဂေဟေ ထောကံ ထောကံ အဒံသု. ထေရော အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ မနုဿေဟိ ယာစိယမာနော ဂေဟေ ဂေဟေ ထောကံ ထောကံ ပိဝိတွာ အဝိဒူရံ ဂန္တွာဝ အနာဟာရိကဘာဝေန သတိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ပတိ.

သတ္ထာ ကတဘတ္တကိစ္စော နိက္ခမန္တော တံ ဒိသွာ ဂါဟာပေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဝိဂရဟိတွာ သိက္ခာပဒံ ပညာပေသိ. သော ပုနဒိဝသေ သတိံ လဘိတွာ အတ္တနာ ကတကာရဏံ သုတွာ အစ္စယံ ဒေသေတွာ ဒသဗလံ ခမာပေတွာ ဥပ္ပန္နသံဝေဂေါ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ဧဝံ ဝတ္ထု ဝိနယေ သမုဋ္ဌိတံ. တံ တတ္ထ အာဂတနယေနေဝ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ ဇေတဝနေ မဟာဝိဟာရေ နိသီဒိတွာ ပဋိပါဋိယာ ထေရေ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော သာဂတတ္ထေရံ တေဇောဓာတုကုသလာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ရာဓတ္ထေရဝတ္ထု

၂၃၃. ဧကာဒသမေ ပဋိဘာနေယျကာနန္တိ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာပဋိဘာနဿ ပစ္စယဘူတာနံ ပဋိဘာနဇနကာနံ ဘိက္ခူနံ ရာဓတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. ထေရဿ ဟိ ဒိဋ္ဌိသမုဒါစာရဉ္စ ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓဉ္စ အာဂမ္မ ဒသဗလဿ နဝနဝါ ဓမ္မဒေသနာ ပဋိဘာတိ. တသ္မာ ထေရော ပဋိဘာနေယျကာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ပဋိဘာနေယျကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ယာဝဇီဝံ တထာဂတံ ပရိစရိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ ဗြာဟ္မဏကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ရာဓမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု.

သော မဟလ္လကကာလေ အတ္တနော ပုတ္တဒါရေန အဗဟုမတော ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ ကာလံ ဝီတိနာမေဿာမီ’’တိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ထေရေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. ‘‘ဇိဏ္ဏော မဟလ္လကဗြာဟ္မဏော’’တိ န ကောစိ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဣစ္ဆိ. အထေကဒိဝသံ ဗြာဟ္မဏော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ တဿ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတုကာမော ‘‘ကိံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ပုတ္တဒါရာ တံ ပဋိဇဂ္ဂန္တီ’’တိ? ကုတော၊ ဘော ဂေါတမ၊ ပဋိဇဂ္ဂနံ၊ မဟလ္လကောတိ မံ ဗဟိ နီဟရိံသု. ကိံ ပန တေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ပဗ္ဗဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ? ကော မံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ပဗ္ဗာဇေဿတိ၊ မဟလ္လကဘာဝေန မံ န ကောစိ ဣစ္ဆတီတိ. သတ္ထာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သညံ အဒါသိ. ထေရော သတ္ထု ဝစနံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ရာဓဗြာဟ္မဏံ ပဗ္ဗာဇေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘သတ္ထာ ဣမံ ဗြာဟ္မဏံ သာဒရေန ပဗ္ဗဇာပေသိ၊ န ခေါ မေ ဧတံ အနာဒရေန ပရိဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ရာဓတ္ထေရံ အာဒါယ ဂါမကာဝါသံ အဂမာသိ. တတြဿ အဓုနာ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ကိစ္ဆလာဘိဿ ထေရော အတ္တနော ပတ္တံ အာဝါသံ ဒေတိ၊ အတ္တနော ပတ္တံ ပဏီတပိဏ္ဍပါတမ္ပိ တဿေဝ ဒတွာ သယံ ပိဏ္ဍာယ စရတိ. ရာဓတ္ထေရော သေနာသနသပ္ပါယဉ္စ ဘောဇနသပ္ပါယဉ္စ လဘိတွာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

အထ နံ ထေရော ဂဟေတွာ ဒသဗလံ ပဿိတုံ အာဂတော. သတ္ထာ ဇာနန္တောဝ ပုစ္ဆိ – ‘‘ယော တေ မယာ၊ သာရိပုတ္တ၊ နိဿိတကော ဒိန္နော၊ ကီဒိသံ တဿ၊ န ဥက္ကဏ္ဌတီ’’တိ? ဘန္တေ၊ သာသနေ အဘိရမိတဘိက္ခု နာမ ဧဝရူပေါ ဘဝေယျာတိ. အထာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော ကတညူ ကတဝေဒီ’’တိ သံဃမဇ္ဈေ ကထာ ဥဒပါဒိ. တံ သုတွာ သတ္ထာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အနစ္ဆရိယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရိပုတ္တဿ ဣဒါနိ ကတညူကတဝေဒိတာ၊ သော အတီတေ အဟေတုကပဋိသန္ဓိယံ နိဗ္ဗတ္တောပိ ကတညူကတဝေဒီယေဝ အဟောသီ’’တိ. ကတရသ္မိံ ကာလေ ဘဂဝါတိ?

အတီတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗတပါဒမှိ ပဉ္စသတမတ္တာ ဝဍ္ဎကိပုရိသာ မဟာအရညံ ပဝိသိတွာ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ ဆိန္ဒိတွာ မဟာဥဠုမ္ပံ ဗန္ဓိတွာ နဒိယာ ဩတာရေန္တိ. အထေကော ဟတ္ထိနာဂေါ ဧကသ္မိံ ဝိသမဋ္ဌာနေ သောဏ္ဍာယ သာခံ ဂဏှန္တော သာခါဘင်္ဂဝေဂံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော တိခိဏခါဏုကေ ပါဒေန အဝတ္ထာသိ၊ ပါဒေါ ဝိဒ္ဓေါ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ. သော ဂမနံ အဘိနီဟရိတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ နိပဇ္ဇိ. သော ကတိပါဟစ္စယေန တေ ဝဍ္ဎကီ အတ္တနော သမီပေန ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ နိဿာယာဟံ ဇီဝိတံ လဘိဿာမီ’’တိ တေသံ အနုပဒံ အဂမာသိ. တေ နိဝတ္တိတွာ ဟတ္ထိံ ဒိသွာ ဘီတာ ပလာယန္တိ. သော တေသံ ပလာယနဘာဝံ ဉတွာ အဋ္ဌာသိ၊ ပုန ဌိတကာလေ အနုဗန္ဓိ.

ဝဍ္ဎကိဇေဋ္ဌကော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဟတ္ထိ အမှေသု တိဋ္ဌန္တေသု အနုဗန္ဓတိ၊ ပလာယန္တေသု တိဋ္ဌတိ၊ ဘဝိဿတိ တတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ. သဗ္ဗေ တံ တံ ရုက္ခံ အာရုယှ တဿ အာဂမနံ ပဋိမာနေန္တာ နိသီဒိံသု. သော တေသံ သန္တိကံ အာဂန္တွာ အတ္တနော ပါဒံ ဒဿေန္တော ပရိဝတ္တေတွာ နိပဇ္ဇိ. တဒါ ဝဍ္ဎကီနံ သညာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ဂိလာနဘာဝေန၊ ဘော၊ ဧသ အာဂစ္ဆတိ၊ န အညေန ကာရဏေနာ’’တိ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပါဒေ ပဝိဋ္ဌခါဏုကံ ဒိသွာ ‘‘ဣမိနာ ကာရဏေန ဧသ အာဂတော’’တိ တိခိဏဝါသိယာ ခါဏုကကောဋိယံ ဩဓိံ ဒတွာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတွာ ကဍ္ဎိတွာ နီဟရိံသု. အထဿ ဝဏမုခံ ပီဠေတွာ ပုဗ္ဗလောဟိတံ နီဟရိတွာ ကသာဝေါဒကေန ဓောဝိတွာ အတ္တနော ဇာနနဘေသဇ္ဇံ မက္ခေတွာ နစိရဿေဝ ဖာသုကံ အကံသု.

ဟတ္ထိနာဂေါ ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ မယှံ ဗဟုပကာရာ၊ ဣမေ မယာ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ၊ မယာ ဣမေသံ ကတညုနာ ကတဝေဒိနာ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သေတံ ဂန္ဓဟတ္ထိပေါတကံ အာနေသိ. ဝဍ္ဎကိနော ဟတ္ထိပေါတကံ ဒိသွာ ‘‘အမှာကံ ဟတ္ထီ ပုတ္တမ္ပိ ဂဟေတွာ အာဂတော’’တိ အတိဝိယ တုဋ္ဌစိတ္တာ အဟေသုံ. ဟတ္ထိနာဂေါ စိန္တေသိ – ‘‘မယိ တိဋ္ဌန္တေ ‘ကိံ နု ခေါ အယံ အာဂတော’တိ မမ အာဂတကာရဏံ န ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဌိတဋ္ဌာနတော ပက္ကာမိ. ဟတ္ထိပေါတကော ပိတု ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော အနုပါယာသိ. ဟတ္ထိနာဂေါ တဿ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ နိဝတ္တနတ္ထာယ သဒ္ဒသညံ အဒါသိ. သော ပိတု ကထံ သုတွာ နိဝတ္တိတွာ ဝဍ္ဎကီနံ သန္တိကံ ဂတော. ဝဍ္ဎကိနော ‘‘ဣမံ ဟတ္ထိပေါတကံ အမှာကံ ဒါတုံ အာဂတော ဘဝိဿတိ ဧသော’’တိ ဉတွာ ‘‘အမှာကံ သန္တိကေ တယာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ပိတု သန္တိကံယေဝ ဂစ္ဆာ’’တိ ပဟိဏိံသု. ဟတ္ထိနာဂေါ ယာဝတတိယံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတမ္ပိ ပုန ဝဍ္ဎကီနံယေဝ သမီပံ ပေသေသိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဝဍ္ဎကိနော ဟတ္ထိပေါတကံ အတ္တနော သန္တိကေ ကတွာ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ. ဘောဇနကာလေ ဧကေကံ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ဒေန္တိ၊ ဘတ္တံ တဿ ယာဝဒတ္ထံ အဟောသိ. သော ဝဍ္ဎကီဟိ အန္တောဂဟနေ ကောဋ္ဋိတံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရံ အာဟရိတွာ အင်္ဂဏဋ္ဌာနေ ရာသိံ ကရောတိ. ဧတေနေဝ နိယာမေန အညမ္ပိ ဥပကာရကမ္မံ ကရောတိ.

သတ္ထာ ဣမံ ကာရဏံ အာဟရိတွာ ပုဗ္ဗေပိ သာရိပုတ္တဿ ကတညူကတဝေဒိဘာဝံ ဒီပေတိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဟိ တဒါ မဟာဟတ္ထီ အဟောသိ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ အာဂတော ဩဿဋ္ဌဝီရိယော ဘိက္ခု ဟတ္ထိပေါတကော အဟောသိ. သံယုတ္တနိကာယံ ပန ပတွာ သကလံ ရာဓသံယုတ္တံ၊ ဓမ္မပဒေ စ –

‘‘နိဓီနံဝ ပဝတ္တာရံ၊ ယံ ပဿေ ဝဇ္ဇဒဿိနံ၊

နိဂ္ဂယှဝါဒိံ မေဓာဝိံ၊ တာဒိသံ ပဏ္ဍိတံ ဘဇေ၊

တာဒိသံ ဘဇမာနဿ၊ သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော’’တိ. (ဓ. ပ. ၇၆) –

ဂါထာ ထေရဿ ဓမ္မဒေသနာ နာမ. အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ ပဋိပါဋိယာ ထေရေ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ရာဓတ္ထေရံ ပဋိဘာနေယျကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

မောဃရာဇတ္ထေရဝတ္ထု

၂၃၄. ဒွါဒသမေ လူခစီဝရဓရာနန္တိ လူခစီဝရံ ဓာရေန္တာနံ မောဃရာဇာ အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. အယံ ဟိ ထေရော သတ္ထလူခံ သုတ္တလူခံ ရဇနလူခန္တိ တိဝိဓေနပိ လူခေန သမန္နာဂတံ ပံသုကူလံ ဓာရေသိ. တသ္မာ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ တတော အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဒသဗလဿ နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ကဋ္ဌဝါဟနနဂရေ အမစ္စဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. အပရဘာဂေ ဝယပ္ပတ္တော ကဋ္ဌဝါဟနရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟန္တော အမစ္စဋ္ဌာနံ လဘိ.

တသ္မိံ ကာလေ ကဿပဒသဗလော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ကဋ္ဌဝါဟနရာဇာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ကိရ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘တာတ၊ ဗုဒ္ဓေါ ကိရ လောကေ ဥပ္ပန္နော၊ ဣမံ ပစ္စန္တနဂရံ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဥဘောဟိ အမှေဟိ တုစ္ဆံ ကာတုံ န သက္ကာ၊ တွံ တာဝ မဇ္ဈိမဒေသံ ဂန္တွာ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပန္နဘာဝံ ဉတွာ ဒသဗလံ ဣမံ နဂရံ အာနေဟီ’’တိ ပုရိသသဟဿေန သဒ္ဓိံ ပေသေသိ. သော အနုပုဗ္ဗေန သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မကထံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ တတ္ထေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ သမဏဓမ္မံ အကာသိ. တေန သဒ္ဓိံ ဂတပုရိသာ ပန သဗ္ဗေပိ နိဝတ္တိတွာ ပုန ရညော သန္တိကံ အာဂတာ.

အယံ ထေရော ပရိပုဏ္ဏသီလော ကာလံ ကတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဒသဗလဿ နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ မောဃရာဇမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု. ကဋ္ဌဝါဟနရာဇာပိ ကဿပဿ ဘဂဝတော အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သပရိဝါရော ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အမှာကံ ဒသဗလဿ နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ သာဝတ္ထိယံ ပုရောဟိတဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဗာဝရိမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု. သော အပရေန သမယေန တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သောဠသန္နံ မာဏဝကသဟဿာနံ သိပ္ပံ ဝါစေန္တော စရတိ. အထဿ ပသေနဒိကောသလရညော ကာလေ ပိတု အစ္စယေန ပုရောဟိတဋ္ဌာနံ အဒံသု. တဒါ အယမ္ပိ မောဃရာဇမာဏဝေါ ဗာဝရိဗြာဟ္မဏဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဂဏှာတိ.

အထေကဒိဝသံ ဗာဝရိဗြာဟ္မဏော ရဟောဂတော အတ္တနော သိပ္ပေ သာရံ ဩလောကေန္တော သမ္ပရာယိကံ သာရံ အဒိသွာ ‘‘ဧကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ သမ္ပရာယိကံ ဂဝေသေဿာမီ’’တိ ကောသလရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေသိ. သော တေန အနုညာတော သောဠသဟိ မာဏဝကသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ပဗ္ဗဇ္ဇတ္ထာယ နိက္ခမိ. ကောသလရာဇာပိ တေန သဒ္ဓိံယေဝ ဧကံ အမစ္စံ ကဟာပဏသဟဿံ ဒတွာ ပေသေသိ – ‘‘ယသ္မိံ ဌာနေ အာစရိယော ပဗ္ဗဇတိ၊ တတြဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဒေထာ’’တိ. ဗာဝရိဗြာဟ္မဏော ဖာသုကဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တော မဇ္ဈိမဒေသတော ပဋိက္ကမ္မ အဿကရညော စ မုဠှကရညော စ သီမန္တရေ ဂေါဓာဝရိတီရေ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ကာရေသိ.

အထေကော ပုရိသော ဇဋိလာနံ ဒဿနာယ ဂတော တေသံ သန္တကေ ဘူမိဋ္ဌာနေ တေဟိ အနုညာတော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ အကာသိ. တေန ကတံ ဒိသွာ အပရံ ကုလသတံ ဂေဟသတံ ကာရေသိ. တေ သဗ္ဗေပိ သန္နိပတိတွာ ‘‘မယံ အယျာနံ သန္တကေ ဘူမိဘာဂေ ဝသာမ၊ မုဓာ ဝသိတုံ န ကာရဏံ၊ သုခဝါသံ ဝေါ ဒဿာမာ’’တိ ဧကေကော ဧကေကံ ကဟာပဏံ ဗာဝရိဗြာဟ္မဏဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သဗ္ဗေဟိပိ အာဘတကဟာပဏာ သတသဟဿမတ္တာ အဟေသုံ. ဗာဝရိဗြာဟ္မဏော ‘‘ကိမတ္ထံ ဧတေ အာဘတာ’’တိ အာဟ. သုခဝါသဒါနတ္ထာယ၊ ဘန္တေတိ. သစာဟံ ဟိရညသုဝဏ္ဏေန အတ္ထိကော အဿံ၊ အဟံ မဟန္တံ ဓနရာသိံ ပဟာယ န ပဗ္ဗဇေယျံ. တုမှာကံ ကဟာပဏေ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆထာတိ. အမှေဟိ အယျဿ ပရိစ္စတ္တံ န ပုန ဂဏှာမ၊ အနုသံဝစ္ဆရံ ပန ဧတေနေဝ နိယာမေန အာဟရိဿာမ၊ ဣမေ ဂဟေတွာ အယျော ဒါနံ ဒေတူတိ. ဗြာဟ္မဏော အဓိဝါသေတွာ ကပဏဒ္ဓိကဝဏိဗ္ဗကယာစကာနံ ဒါနမုခေ နိယျာတေသိ. တဿ အပရာပရံ ဒါယကဘာဝေါ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပညာယိတ္ထ.

တတော ကာလိင်္ဂရဋ္ဌေ ဒုန္နိဝိဋ္ဌေ နာမ ဂါမေ ဇူဇကဗြာဟ္မဏဿ ဝံသေ ဇာတဗြာဟ္မဏဿ ဗြာဟ္မဏီ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ ဗြာဟ္မဏံ စောဒေတိ – ‘‘ဗာဝရီ၊ ကိရ ဒါနံ ဒေတိ၊ ဂန္တွာ တတော ဟိရညသုဝဏ္ဏံ အာဟရာ’’တိ. သော တာယ စောဒိယမာနော သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ဗာဝရိဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆမာနော ဗာဝရိမှိ ဒါနံ ဒတွာ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇိတွာ ဒါနံ အနုဿရမာနေ ဂတော. ဂန္တွာ စ ‘‘ဒါနံ မေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဒေဟိ၊ ဒါနံ မေ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. အကာလေ တွံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ အာဂတော၊ သမ္ပတ္တယာစကာနံ မေ ဒိန္နံ၊ ဣဒါနိ ကဟာပဏံ နတ္ထီတိ. န မယှံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဗဟူဟိ ကဟာပဏေဟိ အတ္ထော၊ တဝ ဧတ္တကံ ဒါနံ ဒဒန္တဿ န သက္ကာ ကဟာပဏေဟိ ဝိနာ ဘဝိတုံ၊ မယှံ ပဉ္စ ကဟာပဏသတာနိ ဒေဟီတိ. ဗြာဟ္မဏ၊ ပဉ္စပိ သတာနိ နတ္ထိ၊ ပုန ဒါနကာလေ သမ္ပတ္တေ လဘိဿသီတိ. ကိံ ပနာဟံ တဝ ဒါနကာလေ အာဂမိဿာမီတိ? ဗာဝရိဗြာဟ္မဏဿ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ ဝါလုကံ ထူပံ ကတွာ သမန္တတော ရတ္တဝဏ္ဏာနိ ပုပ္ဖါနိ ဝိကိရိတွာ မန္တံ ဇပ္ပေန္တော ဝိယ ဩဋ္ဌေ စာလေတွာ စာလေတွာ ‘‘မုဒ္ဓါ ဖလတု သတ္တဓာ’’တိ ဝဒတိ.

ဗာဝရိဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မဟာတပေါ တပစာရံ ဂဏှိတွာ စရဏဗြာဟ္မဏကော မယှံ သတ္တဒိဝသမတ္ထကေ ‘သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖာလတူ’တိ ဝဒတိ၊ မယှဉ္စ ဣမဿ ဒါတဗ္ဗာနိ ပဉ္စ ကဟာပဏသတာနိ နတ္ထိ၊ ဧကံသေန မံ ဧသ ဃာတေဿတီ’’တိ. ဧဝံ တသ္မိံ သောကသလ္လသမပ္ပိတေ နိပန္နေ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ အနန္တရတ္တဘာဝေ ဗာဝရိဿ မာတာ ဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သာ ပုတ္တဿ သောကသလ္လသမပ္ပိတဘာဝံ ဒိသွာ အာဂန္တွာ အာဟ – ‘‘တာတ၊ ဧသ မုဒ္ဓံ ဝါ မုဒ္ဓဖာလနံ ဝါ န ဇာနာတိ၊ တွမ္ပိ လောကေ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပန္နဘာဝံ န ဇာနာသိ. သစေ တေ သံသယော အတ္ထိ၊ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆ၊ သော တေ ဧတံ ကာရဏံ ကထေဿတီ’’တိ. ဗြာဟ္မဏော ဒေဝတာယ ကထံ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ အဿာသံ လဘိတွာ ပုနဒိဝသေ ဥဋ္ဌိတေ အရုဏေ သဗ္ဗေဝ အန္တေဝါသိကေ ပက္ကောသိတွာ၊ ‘‘တာတာ၊ ဗုဒ္ဓေါ ကိရ လောကေ ဥပ္ပန္နော၊ တုမှေ သီဃံ ဂန္တွာ ‘ဗုဒ္ဓေါ ဝါ နော ဝါ’တိ ဉတွာ အာဂန္တွာ မယှံ အာရောစေထ၊ အဟံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂမိဿာမိ. အပိစ ခေါ ပန မယှံ မဟလ္လကဘာဝေန ဇီဝိတန္တရာယော ဒုဇ္ဇာနော၊ တုမှေ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ နိယာမေန ပဉှေ ပုစ္ဆထာ’’တိ မုဒ္ဓဖာလနပဉှံ နာမ အဘိသင်္ခရိတွာ အဒါသိ.

တတော စိန္တေသိ – ‘‘သဗ္ဗေ ဣမေ မာဏဝါ ပဏ္ဍိတာ၊ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ အတ္တနော ကိစ္စေ မတ္ထကံ ပတ္တေ ပုန မယှံ သန္တိကံ အာဂစ္ဆေယျုံ ဝါ နော ဝါ’’တိ. အထ အတ္တနော ဘာဂိနေယျဿ အဇိတမာဏဝဿ နာမ သညံ အဒါသိ – ‘‘တွံ ပန ဧကန္တေနေဝ မမ သန္တိကံ အာဂန္တုံ အရဟသိ၊ တယာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ အာဂန္တွာ မယှံ ကထေယျာသီ’’တိ. အထ တေ သောဠသသဟဿဇဋိလာ အဇိတမာဏဝံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ သောဠသဟိ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ ‘‘သတ္ထာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ စာရိကံ စရန္တာ ဂတဂတဋ္ဌာနေ၊ ‘‘အယျာ၊ ကဟံ ဂစ္ဆထ၊ ကဟံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ပုစ္ဆိတာ ‘‘ဒသဗလဿ သန္တိကံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ပရိသံ သံကဍ္ဎန္တာ အနေကယောဇနသတံ မဂ္ဂံ ဂတာ. သတ္ထာ ‘‘တေသံ အာဂမနဒိဝသေ အညဿ ဩကာသော န ဘဝိဿတိ၊ ဣဒံ ဣမိဿာ ပရိသာယ အနုစ္ဆဝိကဋ္ဌာန’’န္တိ ဂန္တွာ ပါသာဏစေတိယေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ နိသီဒိ. သော အဇိတမာဏဝေါပိ သပရိသော တံ ပိဋ္ဌိပါသာဏံ အာရုယှ သတ္ထု သရီရသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ပုရိသော ဣမသ္မိံ လောကေ ဝိဝဋစ္ဆဒေါ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ အတ္တနော အာစရိယေန ပဟိတေ ပဉှေ မနသာ ပုစ္ဆန္တောဝ ဂတော.

တံဒိဝသံ တသ္မိံ ဌာနေ သမ္ပတ္တပရိသာ ဒွါဒသယောဇနိကာ အဟောသိ. တေသံ သောဠသန္နံ အန္တေဝါသိကာနံ အန္တရေ မောဃရာဇမာဏဝေါ ‘‘အဟံ သဗ္ဗေဟိ ပဏ္ဍိတတရော’’တိ မာနတ္ထဒ္ဓေါ၊ တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ အဇိတမာဏဝေါ သဗ္ဗေသံ ဇေဋ္ဌကော၊ ဧတဿ ပဌမတရံ မမ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ. တဿ လဇ္ဇာယန္တော ပဌမတရံ ပဉှံ အပုစ္ဆိတွာ တေန ပုစ္ဆိတေ ဒုတိယော ဟုတွာ သတ္ထာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ‘‘မာနတ္ထဒ္ဓေါ မောဃရာဇမာဏဝါ၊ န တာဝဿ ဉာဏံ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ၊ အဿ မာနံ နိဝါရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ – ‘‘တိဋ္ဌ တွံ၊ မောဃရာဇ၊ အညေ တာဝ ပဉှေ ပုစ္ဆန္တူ’’တိ. သော သတ္ထု သန္တိကာ အပသာဒံ လဘိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ မယာ ပဏ္ဍိတတရော နာမ နတ္ထီတိ ဝိစရာမိ၊ ဗုဒ္ဓါ စ နာမ အဇာနိတွာ န ကထေန္တိ. သတ္ထာရာ မမ ပုစ္ဆာယ ဒေါသော ဒိဋ္ဌော ဘဝိဿတီ’’တိ တုဏှီ အဟောသိ. သော အဋ္ဌဟိ ဇနေဟိ ပဋိပါဋိယာ ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော နဝမော ဟုတွာ ပုန ဥဋ္ဌာသိ. ပုနပိ နံ သတ္ထာ အပသာဒေသိ.

သော ပုနပိ တုဏှီ ဟုတွာ ‘‘သံဃနဝကော ဒါနိ ဘဝိတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ ပဉ္စဒသမော ဟုတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. အထ သတ္ထာ ဉာဏဿ ပရိပါကဘာဝံ ဉတွာ ပဉှံ ကထေသိ. သော ဒေသနာပရိယောသာနေ အတ္တနော ပရိဝါရေန ဇဋိလသဟဿေန သဒ္ဓိံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ဣမိနာဝ နိယာမေန သေသာနိပိ ပန္နရသ ဇဋိလသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သဗ္ဗေပိ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဧဟိဘိက္ခူဝ အဟေသုံ. သေသဇနာ ပန န ကထိယန္တိ. အယံ မောဃရာဇတ္ထေရော တတော ပဋ္ဌာယ တီဟိ လူခေဟိ သမန္နာဂတံ စီဝရံ ဓာရေတိ. ဧဝံ ပါရာယနေ (သု. နိ. ၉၈၂ အာဒယော) ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. သတ္ထာ ပန အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ထေရေ ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော မောဃရာဇတ္ထေရံ ဣမသ္မိံ သာသနေ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ လူခစီဝရဓရာနံ ယဒိဒံ မောဃရာဇာ’’တိ အာဟ.

စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.

ဧကစတ္တာလီသသုတ္တမတ္တာယ ထေရပါဠိယာ ဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.