၁. သုတ္တန္တဘာဇနီယံ

၆၄၂. စတဿော အပ္ပမညာယော – ဣဓ ဘိက္ခု မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ၊ တထာ တတိယံ၊ တထာ စတုတ္ထံ [စတုတ္ထိံ (သီ.)]. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန [အဗျာပဇ္ဈေန (သီ. သျာ.)] ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ၊ တထာ တတိယံ၊ တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ၊ တထာ တတိယံ၊ တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ၊ တထာ တတိယံ၊ တထာ စတုတ္ထံ. ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ.

၁. မေတ္တာ

၆၄၃. ကထဉ္စ ဘိက္ခု မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ? သေယျထာပိ နာမ ဧကံ ပုဂ္ဂလံ ပိယံ မနာပံ ဒိသွာ မေတ္တာယေယျ၊ ဧဝမေဝ သဗ္ဗေ သတ္တေ မေတ္တာယ ဖရတိ.

တတ္ထ ကတမာ မေတ္တာ? ယာ သတ္တေသု မေတ္တိ မေတ္တာယနာ မေတ္တာယိတတ္တံ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မေတ္တာ’’.

တတ္ထ ကတမံ စိတ္တံ? ယံ စိတ္တံ မနော မာနသံ ဟဒယံ ပဏ္ဍရံ မနော မနာယတနံ မနိန္ဒြိယံ ဝိညာဏံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘စိတ္တံ’’. ဣဒံ စိတ္တံ ဣမာယ မေတ္တာယ သဟဂတံ ဟောတိ သဟဇာတံ သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တံ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ’’တိ.

၆၄၄. ‘‘ဧကံ ဒိသ’’န္တိ ပုရတ္ထိမံ ဝါ ဒိသံ ပစ္ဆိမံ ဝါ ဒိသံ ဥတ္တရံ ဝါ ဒိသံ ဒက္ခိဏံ ဝါ ဒိသံ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ တိရိယံ ဝါ ဝိဒိသံ ဝါ.

၆၄၅. ‘‘ဖရိတွာ’’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ.

၆၄၆. ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ ပါလေတိ ယပေတိ ယာပေတိ စရတိ ဝိဟရတိ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ.

၆၄၇. ‘‘တထာ ဒုတိယ’’န္တိ ယထေဝ ဧကံ ဒိသံ တထာ ဒုတိယံ ဒိသံ တထာ တတိယံ ဒိသံ တထာ စတုတ္ထံ ဒိသံ တထာ ဥဒ္ဓံ တထာ အဓော တထာ တိရိယံ တထာ ဝိဒိသံ.

၆၄၈. ‘‘သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောက’’န္တိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အသေသံ နိဿေသံ. ပရိယာဒါယဝစနမေတံ – ‘‘သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောက’’န္တိ.

၆၄၉. ‘‘မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ’’တိ တတ္ထ ကတမာ မေတ္တာ? ယာ သတ္တေသု မေတ္တိ မေတ္တာယနာ မေတ္တာယိတတ္တံ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မေတ္တာ’’.

တတ္ထ ကတမံ စိတ္တံ? ယံ စိတ္တံ မနော မာနသံ။ပေ။ တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘စိတ္တံ’’. ဣဒံ စိတ္တံ ဣမာယ မေတ္တာယ သဟဂတံ ဟောတိ သဟဇာတံ သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တံ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ’’တိ.

၆၅၀. ‘‘ဝိပုလေနာ’’တိ ယံ ဝိပုလံ တံ မဟဂ္ဂတံ၊ ယံ မဟဂ္ဂတံ တံ အပ္ပမာဏံ၊ ယံ အပ္ပမာဏံ သော အဝေရော၊ ယော အဝေရော သော အဗျာပဇ္ဇော [အဗျာပဇ္ဈော (သီ. သျာ.)].

၆၅၁. ‘‘ဖရိတွာ’’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ.

၆၅၂. ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ။ပေ။ တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ.

၂. ကရုဏာ

၆၅၃. ကထဉ္စ ဘိက္ခု ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ? သေယျထာပိ နာမ ဧကံ ပုဂ္ဂလံ ဒုဂ္ဂတံ ဒုရူပေတံ ဒိသွာ ကရုဏာယေယျ၊ ဧဝမေဝ သဗ္ဗေ သတ္တေ ကရုဏာယ ဖရတိ.

တတ္ထ ကတမာ ကရုဏာ? ယာ သတ္တေသု ကရုဏာ ကရုဏာယနာ ကရုဏာယိတတ္တံ ကရုဏာစေတောဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ကရုဏာ’’.

တတ္ထ ကတမံ စိတ္တံ? ယံ စိတ္တံ မနော မာနသံ။ပေ။ တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘စိတ္တံ’’. ဣဒံ စိတ္တံ ဣမာယ ကရုဏာယ သဟဂတံ ဟောတိ သဟဇာတံ သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တံ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ’’တိ.

၆၅၄. ‘‘ဧကံ ဒိသ’’န္တိ ပုရတ္ထိမံ ဝါ ဒိသံ ပစ္ဆိမံ ဝါ ဒိသံ ဥတ္တရံ ဝါ ဒိသံ ဒက္ခိဏံ ဝါ ဒိသံ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ တိရိယံ ဝါ ဝိဒိသံ ဝါ.

၆၅၅. ‘‘ဖရိတွာ’’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ.

၆၅၆. ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ ပါလေတိ ယပေတိ ယာပေတိ စရတိ ဝိဟရတိ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ.

၆၅၇. ‘‘တထာ ဒုတိယ’’န္တိ ယထေဝ ဧကံ ဒိသံ တထာ ဒုတိယံ ဒိသံ တထာ တတိယံ ဒိသံ တထာ စတုတ္ထံ ဒိသံ တထာ ဥဒ္ဓံ တထာ အဓော တထာ တိရိယံ တထာ ဝိဒိသံ.

၆၅၈. ‘‘သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောက’’န္တိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အသေသံ နိဿေသံ. ပရိယာဒါယဝစနမေတံ – ‘‘သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောက’’န္တိ.

၆၅၉. ‘‘ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ’’တိ တတ္ထ ကတမာ ကရုဏာ? ယာ သတ္တေသု ကရုဏာ ကရုဏာယနာ ကရုဏာယိတတ္တံ ကရုဏာစေတောဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ကရုဏာ’’.

၆၆၀. ‘‘ဝိပုလေနာ’’တိ ယံ ဝိပုလံ တံ မဟဂ္ဂတံ၊ ယံ မဟဂ္ဂတံ တံ အပ္ပမာဏံ၊ ယံ အပ္ပမာဏံ သော အဝေရော၊ ယော အဝေရော သော အဗျာပဇ္ဇော.

၆၆၁. ‘‘ဖရိတွာ’’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ.

၆၆၂. ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ။ပေ။ တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ.

၃. မုဒိတာ

၆၆၃. ကထဉ္စ ဘိက္ခု မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ? သေယျထာပိ နာမ ဧကံ ပုဂ္ဂလံ ပိယံ မနာပံ ဒိသွာ မုဒိတော အဿ၊ ဧဝမေဝ သဗ္ဗေ သတ္တေ မုဒိတာယ ဖရတိ.

တတ္ထ ကတမာ မုဒိတာ? ယာ သတ္တေသု မုဒိတာ မုဒိတာယနာ မုဒိတာယိတတ္တံ မုဒိတာစေတောဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မုဒိတာ’’.

တတ္ထ ကတမံ စိတ္တံ? ယံ စိတ္တံ မနော မာနသံ။ပေ။ တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘စိတ္တံ’’. ဣဒံ စိတ္တံ ဣမာယ မုဒိတာယ သဟဂတံ ဟောတိ သဟဇာတံ သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တံ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ’’တိ.

၆၆၄. ‘‘ဧကံ ဒိသ’’န္တိ ပုရတ္ထိမံ ဝါ ဒိသံ ပစ္ဆိမံ ဝါ ဒိသံ ဥတ္တရံ ဝါ ဒိသံ ဒက္ခိဏံ ဝါ ဒိသံ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ တိရိယံ ဝါ ဝိဒိသံ ဝါ.

၆၆၅. ‘‘ဖရိတွာ’’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ.

၆၆၆. ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ။ပေ။ တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ.

၆၆၇. ‘‘တထာ ဒုတိယ’’န္တိ ယထေဝ ဧကံ ဒိသံ တထာ ဒုတိယံ ဒိသံ တထာ တတိယံ ဒိသံ တထာ စတုတ္ထံ ဒိသံ တထာ ဥဒ္ဓံ တထာ အဓော တထာ တိရိယံ တထာ ဝိဒိသံ.

၆၆၈. ‘‘သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောက’’န္တိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အသေသံ နိဿေသံ. ပရိယာဒါယဝစနမေတံ – ‘‘သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောက’’န္တိ.

၆၆၉. ‘‘မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ’’တိ တတ္ထ ကတမာ မုဒိတာ? ယာ သတ္တေသု မုဒိတာ မုဒိတာယနာ မုဒိတာယိတတ္တံ မုဒိတာစေတောဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မုဒိတာ’’.

၆၇၀. ‘‘ဝိပုလေနာ’’တိ ယံ ဝိပုလံ တံ မဟဂ္ဂတံ၊ ယံ မဟဂ္ဂတံ တံ အပ္ပမာဏံ၊ ယံ အပ္ပမာဏံ သော အဝေရော၊ ယော အဝေရော သော အဗျာပဇ္ဇော.

၆၇၁. ‘‘ဖရိတွာ’’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ.

၆၇၂. ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ။ပေ။ တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ.

၄. ဥပေက္ခာ

၆၇၃. ကထဉ္စ ဘိက္ခု ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ? သေယျထာပိ နာမ ဧကံ ပုဂ္ဂလံ နေဝ မနာပံ န အမနာပံ ဒိသွာ ဥပေက္ခကော အဿ၊ ဧဝမေဝ သဗ္ဗေ သတ္တေ ဥပေက္ခာယ ဖရတိ.

တတ္ထ ကတမာ ဥပေက္ခာ? ယာ သတ္တေသု ဥပေက္ခာ ဥပေက္ခာယနာ ဥပေက္ခာယိတတ္တံ ဥပေက္ခာစေတောဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဥပေက္ခာ’’.

တတ္ထ ကတမံ စိတ္တံ? ယံ စိတ္တံ မနော မာနသံ။ပေ။ တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတု – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘စိတ္တံ’’. ဣဒံ စိတ္တံ ဣမာယ ဥပေက္ခာယ သဟဂတံ ဟောတိ သဟဇာတံ သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တံ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ’’တိ.

၆၇၄. ‘‘ဧကံ ဒိသ’’န္တိ ပုရတ္ထိမံ ဝါ ဒိသံ ပစ္ဆိမံ ဝါ ဒိသံ ဥတ္တရံ ဝါ ဒိသံ ဒက္ခိဏံ ဝါ ဒိသံ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ တိရိယံ ဝါ ဝိဒိသံ ဝါ.

၆၇၅. ‘‘ဖရိတွာ’’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ.

၆၇၆. ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ။ပေ။ တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ.

၆၇၇. ‘‘တထာ ဒုတိယ’’န္တိ ယထေဝ ဧကံ ဒိသံ တထာ ဒုတိယံ ဒိသံ တထာ တတိယံ ဒိသံ တထာ စတုတ္ထံ ဒိသံ တထာ ဥဒ္ဓံ တထာ အဓော တထာ တိရိယံ တထာ ဝိဒိသံ.

၆၇၈. ‘‘သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောက’’န္တိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အသေသံ နိဿေသံ. ပရိယာဒါယဝစနမေတံ – ‘‘သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောက’’န္တိ.

၆၇၉. ‘‘ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ’’တိ၊ တတ္ထ ကတမာ ဥပေက္ခာ? ယာ သတ္တေသု ဥပေက္ခာ ဥပေက္ခာယနာ ဥပေက္ခာယိတတ္တံ ဥပေက္ခာစေတောဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဥပေက္ခာ’’.

၆၈၀. ‘‘ဝိပုလေနာ’’တိ ယံ ဝိပုလံ တံ မဟဂ္ဂတံ၊ ယံ မဟဂ္ဂတံ တံ အပ္ပမာဏံ၊ ယံ အပ္ပမာဏံ သော အဝေရော၊ ယော အဝေရော သော အဗျာပဇ္ဇော.

၆၈၁. ‘‘ဖရိတွာ’’တိ ဖရိတွာ အဓိမုစ္စိတွာ.

၆၈၂. ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ။ပေ။ တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ.

သုတ္တန္တဘာဇနီယံ.