တတိယဇ္ဈာနကထာဝဏ္ဏနာ

၈၂. ဥပ္ပိလာဝိတန္တိ ကာမဉ္စာယံ ပရိဂ္ဂဟေသု အပရိစ္စတ္တပေမဿ အနာဒီနဝဒဿိနော တဏှာသဟဂတာယ ပီတိယာ ပဝတ္တိအာကာရော၊ ဣဓ ပန ဒုတိယဇ္ဈာနပီတိ အဓိပ္ပေတာ. တထာပိ သဗ္ဗသော ပီတိယံ အဝိရတ္တံ၊ သာပိ အနုဗန္ဓေယျာတိ ဝုတ္တံ. ဥပ္ပိလာဝိတံ ဝိယာတိ ဝါ ဥပ္ပိလာဝိတံ. အာဒီနဝံ ဟိ တတ္ထ ပါကဋတရံ ကတွာ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၈၃. ဝိရဇ္ဇနံ ဝိရာဂေါ. တံ ပန ဝိရဇ္ဇနံ နိဗ္ဗိန္ဒနမုခေန ဟီဠနံ ဝါ တပ္ပဋိဗဒ္ဓရာဂပ္ပဟာနံ ဝါတိ တဒုဘယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ပီတိယာ ဇိဂုစ္ဆနံ ဝါ သမတိက္ကမော ဝါ’’တိ အာဟ. ဝုတ္တပ္ပကာရာယာတိ ‘‘ယဒေဝ တတ္ထ ပီတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ. သမ္ပိဏ္ဍနံ သမုစ္စယော.

မဂ္ဂေါတိ ဥပါယော. တဒဓိဂမာယာတိ တတိယမဂ္ဂါဓိဂမာယ.

၈၄. ဥပပတ္တိတောတိ သမဝါဟိတဘာဝေန ပတိရူပတော. ဈာနုပေက္ခာပိ သမဝါဟိတမေဝ အန္တောနီတံ ကတွာ ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘သမံ ပဿတီ’’တိ. ဝိသဒါယာတိ ပရိဗျတ္တာယ သံကိလေသဝိဂမေန. ဝိပုလာယာတိ မဟတိယာ သာတိသယံ မဟဂ္ဂတဘာဝပ္ပတ္တိယာ. ထာမဂတာယာတိ ပီတိဝိဂမေန ထိရဘာဝပ္ပတ္တာယ.

ပရိသုဒ္ဓပကတိ ခီဏာသဝပကတိ နိက္ကိလေသတာ. သတ္တေသု ကမ္မဿကတာဒဿနဟေတုကော သမဘာဝဒဿနာကာရော မဇ္ဈတ္တာကာရော ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ.

သဟဇာတဓမ္မာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ. သမပ္ပဝတ္တိယာ ဘာဝနာယ ဝီထိပဋိပန္နာယ အလီနာနုဒ္ဓတာ နိရဿာဒတာယ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု ဗျာပါရာဘာဝတော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု မဇ္ဈတ္တာကာရဘူတာ ဗောဇ္ဈင်္ဂုပေက္ခာ.

ဥပေက္ခာနိမိတ္တန္တိ ဧတ္ထ လီနုဒ္ဓစ္စပက္ခပါတရဟိတံ မဇ္ဈတ္တံ ဝီရိယံ ဥပေက္ခာ. တဒေဝ တံ အာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တေတဗ္ဗဿ တာဒိသဿ ဝီရိယဿ နိမိတ္တဘာဝတော ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ ဘာဝနာယ သမပ္ပဝတ္တိကာလေ ဥပေက္ခီယတီတိ ဥပေက္ခာ၊ ဝီရိယမေဝ ဥပေက္ခာ ဝီရိယုပေက္ခာ.

‘‘ပဌမံ ဈာနံ ပဋိလာဘတ္ထာယ နီဝရဏေ။ပေ။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပဋိလာဘတ္ထာယ အာကိဉ္စညာယတနသညံ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၇) ဧဝမာဂတာ ဣမာ အဋ္ဌ သမာဓိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ဥပ္ပါဒံ ပဝတ္တံ နိမိတ္တံ အာယူဟနံ ပဋိသန္ဓိံ ဂတိံ နိဗ္ဗတ္တိံ ဥပပတ္တိံ ဇာတိံ ဇရံ ဗျာဓိံ မရဏံ သောကံ ပရိဒေဝံ ဥပါယာသံ. သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တတ္ထာယ ဥပ္ပါဒံ ပဝတ္တံ။ပေ။ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ဥပ္ပါဒံ။ပေ။ ဥပါယာသံ။ပေ။ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တတ္ထာယ သုညတာဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယ အနိမိတ္တဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယ ဥပ္ပါဒံ ပဝတ္တံ နိမိတ္တံ အာယူဟနံ ပဋိသန္ဓိံ ဂတိံ နိဗ္ဗတ္တိံ ဥပပတ္တိံ ဇာတိံ ဇရံ ဗျာဓိံ မရဏံ သောကံ ပရိဒေဝံ ဥပါယာသံ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏ’’န္တိ ဧဝမာဂတာ ဣမာ ဒသ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧတ္ထ စ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ ဝိက္ခမ္ဘိတာနိ နီဝရဏဝိတက္ကဝိစာရာဒီနိ ပဋိသင်္ခါယ သဘာဝတော ဥပပရိက္ခိတွာ သန္နိဋ္ဌာနဝသေန တိဋ္ဌမာနာ နီဝရဏာဒိပဋိသင်္ခါသန္တိဋ္ဌနာ ဒိဋ္ဌာဒီနဝတ္တာ တေသံ ဂဟဏေ ဥပ္ပါဒနေ အဇ္ဈုပေက္ခန္တီ ဝိပဿနာပညာ ဂဟဏေ မဇ္ဈတ္တဘူတာ ဥပေက္ခာ.

တတ္ထ ဥပ္ပါဒန္တိ ပုရိမကမ္မပစ္စယာ ခန္ဓာနံ ဣဓ ဥပ္ပတ္တိမာဟ. ပဝတ္တန္တိ တထာဥပ္ပန္နဿ ပဝတ္တိံ. နိမိတ္တန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ တေဘူမကသင်္ခါရဂတံ နိမိတ္တဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနတော. အာယူဟနန္တိ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိဟေတုဘူတံ ကမ္မံ. ပဋိသန္ဓိန္တိ အာယတိံ ဥပ္ပတ္တိံ. ဂတိန္တိ ယာယ ဂတိယာ သာ ပဋိသန္ဓိ ဟောတိ. နိဗ္ဗတ္တိန္တိ ခန္ဓာနံ နိဗ္ဗတ္တနံ. ဥပပတ္တိန္တိ ‘‘သမာပန္နဿ ဝါ ဥပပန္နဿ ဝါ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၇၂) ဧတ္ထ ‘‘ဥပပန္နဿာ’’တိ ဝုတ္တဝိပါကပ္ပဝတ္တိံ. ဇာတိန္တိ ဇရာဒီနံ ပစ္စယဘူတံ ဘဝပစ္စယာ ဇာတိံ. ဇရာဗျာဓိမရဏာဒယော ပါကဋာ ဧဝ. ဧတ္ထ စ ဥပ္ပါဒါဒယော ပဉ္စေဝ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဿ ဝိသယဝသေန ဝုတ္တာ၊ သေသာ တေသံ ဝေဝစနဝသေန. ‘‘နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဇာတီ’’တိ ဣဒဉှိ ဒွယံ ဥပ္ပါဒဿ စေဝ ပဋိသန္ဓိယာ စ ဝေဝစနံ၊ ‘‘ဂတိ၊ ဥပပတ္တိ စာ’’တိ ဣဒံ ဒွယံ ပဝတ္တဿ၊ ဇရာဒယော နိမိတ္တဿာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခဝသေန မဂ္ဂုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတာ စတဿော၊ တထာ ဖလသမာပတ္တိယာ စတဿော၊ သုညတဝိဟာရအနိမိတ္တဝိဟာရဝသေန ဒွေတိ ဒသ သင်္ခါရုပေက္ခာ.

ယာတိ ဝိပဿနာပညာ. ယဒတ္ထီတိ ယံ အနိစ္စာဒိလက္ခဏတ္တယံ ဥပလဗ္ဘတိ. ယံ ဘူတန္တိ ယံ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တတ္တာ ဘူတံ ခန္ဓပဉ္စကံ. တံ ပဇဟတီတိ အနိစ္စာနုပဿနာဒီဟိ နိစ္စသညာဒယော ပဇဟန္တော သမ္မဒေဝ ဒိဋ္ဌာဒီနဝတ္တာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓစ္ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ပဇဟတိ၊ ယထာ အာယတိံ အာဒါနံ န ဟောတိ၊ တထာ ပဋိပတ္တိယာ ပဇဟတိ. တထာဘူတော စ တတ္ထ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတိ. ဝိစိနနေတိ အနိစ္စာဒိဝသေန သမ္မသနေပိ.

သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ သမပ္ပဝတ္တိဟေတုတာယ သမဝါဟိတဘူတာ. နီဝရဏဝိတက္ကဝိစာရာဒိသဗ္ဗပစ္စနီကေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ သဗ္ဗပစ္စနီကပရိသုဒ္ဓါ. တေသံ ဝူပသန္တတ္တာ ပစ္စနီကဝူပသမနေပိ အဗျာပါရဘူတာ အဗျာပါရဘာဝေန ပဝတ္တာ၊ အဗျာပါရတံ ဝါ ပတ္တာ.

ယဒိ အတ္ထတော ဧကာ၊ ကထမယံ ဘေဒေါတိ အာဟ ‘‘တေန တေနာ’’တိအာဒိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သတိပိ သဘာဝတော အဘေဒေ ယေဟိ ပန ပစ္စယဝိသေသေဟိ သွာယမိမာသံ အဝတ္ထာဘေဒေါ၊ တေသံ ဧကဇ္ဈံ အပ္ပဝတ္တိတော န တာသံ အဘေဒေါ၊ ဧကဇ္ဈံ ဝါ ပဝတ္တိ၊ တသ္မာ. တေနာဟ ‘‘ယတ္ထ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ’’တိအာဒိ.

ဧကီဘာဝေါတိ ဧကတာ. သတိပိ မဇ္ဈတ္တာဘာဝသာမညေ ဝိသယဘေဒေန ပနဿာ ဘေဒေါ. ယမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ကိစ္စဝသေန ဒွိဓာ ဘိန္နာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. အယံ ဝိပဿနုပေက္ခာ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ပါဠိယံ ‘‘ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတံ၊ တံ ပဇဟတိ၊ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၇၁၊ အ. နိ. ၇.၅၅). တတ္ထ ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတန္တိ ခန္ဓပဉ္စကံ၊ တံ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏေန ပဇဟတိ. ဒိဋ္ဌသောဝတ္တိကတ္တယဿ သဗ္ဗလက္ခဏဝိစိနနေ ဝိယ ဒိဋ္ဌလက္ခဏတ္တယဿ ဘူတဿ သင်္ခါရလက္ခဏဝိစိနနေ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတိ. သင်္ခါရာနံ အနိစ္စာဒိလက္ခဏဿ သုဒိဋ္ဌတ္တာ တေသံ ဝိစိနနေ မဇ္ဈတ္တဘူတာယ ဝိပဿနုပေက္ခာယ သိဒ္ဓါယ တထာ ဒိဋ္ဌာဒီနဝါနံ တေသံ ဂဟဏေပိ အဇ္ဈုပေက္ခနာ သိဒ္ဓါဝ ဟောတိ၊ သဗ္ဗသော ဝိသင်္ခါရနိန္နတ္တာ အဇ္ဈာသယဿ.

အနာဘောဂရသာတိ ပဏီတသုခေပိ တသ္မိံ အဝနတိပဋိပက္ခကိစ္စာတိ အတ္ထော. အဗျာပါရပစ္စုပဋ္ဌာနာတိ သတိပိ သုခပါရမိပ္ပတ္တိယံ တသ္မိံ သုခေ အဗျာဝဋာ ဟုတွာ ပစ္စုပတိဋ္ဌတိ၊ သမ္ပယုတ္တာနံ ဝါ တတ္ထ အဗျာပါရံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတီတိ အတ္ထော. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ခေါဘံ၊ ဥပ္ပိလဝဉ္စ အာဝဟန္တေဟိ ဝိတက္ကာဒီဟိ အဘိဘူတတ္တာ အပရိဗျတ္တံ. တတ္ထ တတြမဇ္ဈတ္တတာယ ကိစ္စံ. တဒဘာဝတော ဣဓ ပရိဗျတ္တံ.

နိဋ္ဌိတာ ‘‘ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတီ’’တိ ဧတဿ

သဗ္ဗသော အတ္ထဝဏ္ဏနာ.

၈၅. ‘‘သရတီတိ သတော’’တိ ပဒဿ ကတ္တုသာဓနတမာဟ. သမ္ပဇာနာတီတိ သမ္မဒေဝ ပဇာနာတိ. သရဏံ စိန္တနံ ဥပဋ္ဌာနံ လက္ခဏမေတိဿာတိ သရဏလက္ခဏာ. သမ္မုဿနပဋိပက္ခော အသမ္မုဿနံ၊ တံ ကိစ္စံ ဧတိဿာတိ အသမ္မုဿနရသာ. ကိလေသေဟိ အာရက္ခာ ဟုတွာ ပစ္စုပတိဋ္ဌတိ၊ တတော ဝါ အာရက္ခံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတီတိ အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ. အသမ္မုယှနံ သမ္မဒေဝ ပဇာနနံ၊ သမ္မောဟပဋိပက္ခော ဝါ အသမ္မောဟော. တီရဏံ ကိစ္စဿ ပါရဂမနံ. ပဝိစယော ဝီမံသာ.

ကာမံ ဥပစာရဇ္ဈာနာဒီနိ ဥပါဒါယ ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနာနိပိ သုခုမာနေဝ၊ ဣမံ ပန ဥပရိဈာနံ ဥပါဒါယ ‘‘ဩဠာရိကတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. သာ စ ဩဠာရိကတာ ဝိတက္ကာဒိထူလင်္ဂတာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကေစိ ‘‘ဗဟုစေတသိကတာယာ’’တိ စ ဝဒန္တိ. ဂတိ သုခါ ဟောတိ တတ္ထ ဈာနေသူတိ အဓိပ္ပါယော. အဗျတ္တံ တတ္ထ သတိသမ္ပဇညကိစ္စံ ‘‘ဣဒံ နာမ ဒုက္ကရံ ကရီယတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝတော. ဩဠာရိကင်္ဂပ္ပဟာနေန သုခုမတ္တာတိ အယမတ္ထော ကာမံ ဒုတိယဇ္ဈာနေပိ သမ္ဘဝတိ၊ တထာပိ ယေဘုယျေန အဝိပ္ပယောဂီဘာဝေန ဝတ္တမာနေသု ပီတိသုခေသု ပီတိသင်္ခါတဿ ဩဠာရိကင်္ဂဿ ပဟာနေန သုခုမတာယ ဣဓ သာတိသယော သတိသမ္ပဇညဗျာပါရောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပုရိသဿာ’’တိအာဒိ. ပုနဒေဝ ပီတိံ ဥပဂစ္ဆေယျာတိ ဟာနဘာဂိယံ ဈာနံ သိယာ ဒုတိယဇ္ဈာနမေဝ သမ္ပဇ္ဇေယျာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပီတိသမ္ပယုတ္တမေဝ သိယာ’’တိ. ‘‘ဣဒဉ္စ အတိမဓုရံ သုခ’’န္တိ တတိယဇ္ဈာနသုခံ သန္ဓာယာဟ. အတိမဓုရတာ စဿ ပဟာသောဒဂျသဘာဝါယ ပီတိယာ အဘာဝေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣဒန္တိ ‘‘သတော၊ သမ္ပဇာနော’’တိ ပဒဒွယံ.

တသ္မာ ဧတမတ္ထံ ဒဿေန္တောတိ ယသ္မာ တဿ ဈာနသမင်္ဂိနော ယံ နာမကာယေန သမ္ပယုတ္တံ သုခံ၊ တံ သော ပဋိသံဝေဒေယျ. ယံ ဝါ တန္တိ အထ ဝါ ယံ တံ ယထာဝုတ္တံ နာမကာယသမ္ပယုတ္တံ သုခံ. တံသမုဋ္ဌာနေန တတော သမုဋ္ဌိတေန အတိပဏီတေန ရူပေန အဿ ဈာနသမင်္ဂိနော ရူပကာယော ယသ္မာ ဖုဋော. ယဿ ရူပကာယဿ ဖုဋတ္တာ ဈာနာ ဝုဋ္ဌိတောပိ ဈာနသမင်္ဂီ ကာယိကံ သုခံ ပဋိသံဝေဒေယျ. တသ္မာ ဧတံ စေတသိကကာယိကသုခပဋိသံဝေဒနသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတီတိ အာဟာ’’တိ ယောဇနာ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – နာမကာယေန စေတသိကသုခံ၊ ကာယိကသုခဟေတုရူပသမုဋ္ဌာပနေန ကာယိကသုခဉ္စ ဈာနသမင်္ဂီ ပဋိသံဝေဒေတီတိ ဝုစ္စတိ. ဖုဋတ္တာတိ ဗျာပိတတ္တာတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ ဥဒကေန ဖုဋသရီရဿ တာဒိသေ နာတိပစ္စနီကေ ဝါတာဒိဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုဋေ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝမေတေဟိ ဖုဋသရီရဿာတိ. အပရော နယော – သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတီတိ ဧတ္ထ ကထမာဘောဂေန ဝိနာ သုခပဋိသံဝေဒနာတိ စောဒနာယံ ‘‘ကိဉ္စာပိ။ပေ။ ဧဝံ သန္တေပီ’’တိ. ယသ္မာ တဿ နာမကာယေန သမ္ပယုတ္တံ သုခံ၊ တသ္မာ သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတီတိ ယောဇနာ. ဣဒါနိ သဟာပိ အာဘောဂေန သုခပဋိသံဝေဒနံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ဝါ တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၈၆. ယန္တိ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတော၊ ယသ္မာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ယံဈာနဟေတူ’’တိ. ‘‘အာစိက္ခန္တီ’’တိအာဒီနိ ပဒါနိ ကိတ္တနတ္ထာနီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ပသံသန္တီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ. ကိန္တီတိ ပသံသနာကာရပုစ္ဆာ. ဧဒိသေသု ဌာနေသု သတိဂ္ဂဟဏေနေဝ သမ္ပဇညမ္ပိ ဂဟိတံ ဟောတီတိ ဣဓ ပါဠိယံ သတိယာ ဧဝ ဂဟိတတ္တာ ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတသတိတာယ ‘‘သတိမာ’’ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ ‘‘သမ္ပဇာနော’’တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ ဝါ.

ဈာနက္ခဏေ စေတသိကသုခမေဝ လဗ္ဘတီတိ ‘‘သုခံ နာမကာယေန ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိ စ ဝုတ္တံ. တတိယန္တိ ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဒုတိယတတိယဇ္ဈာနကထာဟိ အဝိသေသော၊ ဝိသေသော စ ဝုတ္တောတိ.