၁၃. နေသဇ္ဇိကင်္ဂကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆. သေယျန္တိ ဣရိယာပထလက္ခဏံ သေယျံ. တပ္ပဋိက္ခေပေနေဝ ဟိ တဒတ္ထာ ‘‘မဉ္စော ဘိသီ’’တိ ဧဝမာဒိကာ (စူဠဝ. ၃၂၁၊ ၃၂၂) သေယျာ ပဋိက္ခိတ္တာ ဧဝ ဟောန္တိ. ‘‘နေသဇ္ဇိကော’’တိ စ သယနံ ပဋိက္ခိပိတွာ နိသဇ္ဇာယ ဧဝ ဝိဟရိတုံ သီလမဿာတိ ဣမဿ အတ္ထဿ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္တာ သေယျာ ဧဝေတ္ထ ပဋိယောဂိနီ၊ န ဣတရေ တထာ အနိဋ္ဌတ္တာ၊ အသမ္ဘဝတော စ. ကောသဇ္ဇပက္ခိယော ဟိ ဣရိယာပထော ဣဓ ပဋိယောဂိဘာဝေန ဣစ္ဆိတော၊ န ဣတရေ. န စ သက္ကာ ဌာနဂမနေဟိ ဝိနာ နိသဇ္ဇာယ ဧဝ ယာပေတုံ တထာ ပဝတ္တေတုန္တိ သေယျာဝေတ္ထ ပဋိယောဂိနီ. တေနာဟ ‘‘တေန ပနာ’’တိအာဒိ. စင်္ကမိတဗ္ဗံ န ‘‘နေသဇ္ဇိကော အဟ’’န္တိ သဗ္ဗရတ္တိံ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ဣရိယာပထန္တရာနုဂ္ဂဟိတော ဟိ ကာယော မနသိကာရက္ခမော ဟောတိ.

စတ္တာရော ပါဒါ၊ ပိဋ္ဌိအပဿယော စာတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ ပဉ္စင်္ဂေါ. စတူဟိ အဋ္ဋနီဟိ၊ ပိဋ္ဌိအပဿယေန စ ပဉ္စင်္ဂေါတိ အပရေ. ဥဘောသု ပဿေသု ပိဋ္ဌိပဿေ စ ယထာသုခံ အပဿာယ ဝိဟရတော နေသဇ္ဇိကဿ ‘‘အနေသဇ္ဇိကတော ကော ဝိသေသော’’တိ ဂါဟံ နိဝါရေတုံ အဘယတ္ထေရော နိဒဿိတော ‘‘ထေရော အနာဂါမီ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယီ’’တိ.

ဥပစ္ဆေဒီယတိ ဧတေနာတိ ဥပစ္ဆေဒနန္တိ ဝိနိဗန္ဓုပစ္ဆေဒဿ သာဓကတမဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သဗ္ဗကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂသပ္ပါယတာ အလီနာနုဒ္ဓစ္စပက္ခိကတ္တာ နိသဇ္ဇာယ. တတော ဧဝ ပါသာဒိကဣရိယာပထတာ. ဝီရိယာရမ္ဘာနုကူလတာ ဝီရိယသမတာယောဇနဿ အနုစ္ဆဝိကတာ. တတော ဧဝ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အနုဗြူဟနတာ. ပဏိဓာယာတိ ဌပေတွာ. တနုန္တိ ဥပရိမကာယံ. ဝိကမ္ပေတီတိ စာလေတိ၊ ဣစ္ဆာဝိဃာတံ ကရောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဝတန္တိ ဓုတင်္ဂံ.

ဣတိ နေသဇ္ဇိကင်္ဂကထာဝဏ္ဏနာ.

ဓုတင်္ဂပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇. သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနံ ဝသေန သိယာ ကုသလာနိ၊ ခီဏာသဝါနံ ဝသေန သိယာ အဗျာကတာနိ. တတ္ထ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာ ပဋိပတ္တိပူရဏတ္ထံ၊ ခီဏာသဝါ ဖာသုဝိဟာရတ္ထံ ဓုတင်္ဂါနိ ပရိဟရန္တိ. အကုသလမ္ပိ ဓုတင်္ဂန္တိ အကုသလစိတ္တေနာပိ ဓုတင်္ဂသေဝနာ အတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. တံ န ယုတ္တံ၊ ယေန အကုသလစိတ္တေန ပဗ္ဗဇိတဿ အာရညိကတ္တံ၊ တံ ဓုတင်္ဂံ နာမ န ဟောတိ. ကသ္မာ? လက္ခဏာဘာဝတော. ယံ ဟိဒံ ကိလေသာနံ ဓုနနတော ဓုတဿ ပုဂ္ဂလဿ၊ ဉာဏဿ၊ စေတနာယ ဝါ အင်္ဂတ္တံ၊ န တံ အကုသလဓမ္မေသု သမ္ဘဝတိ. တသ္မာ အရညဝါသာဒိမတ္တေန အာရညိကာဒယော တာဝ ဟောန္တု၊ အာရညိကင်္ဂါဒီနိ ပန န ဟောန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘န မယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣမာနီတိ ဓုတင်္ဂါနိ. ဝုတ္တံ ဟေဋ္ဌာ ဝစနတ္ထနိဒ္ဒေသေ. န စ အကုသလေန ကောစိ ဓုတော နာမ ဟောတိ၊ ကိလေသာနံ ဓုနနဋ္ဌေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ယဿ ဘိက္ခုနော ဧတာနိ သမာဒါနာနိ အင်္ဂါနိ၊ ဧတေန ပဌမေနာပိ အတ္ထဝိကပ္ပေန ‘‘နတ္ထိ အကုသလံ ဓုတင်္ဂ’’န္တိ ဒဿေတိ. န စ အကုသလံ ကိဉ္စိ ဓုနာတီတိ အကုသလံ ကိဉ္စိ ပါပံ န စ ဓုနာတိ ဧဝ အပ္ပဋိပက္ခတော. ယေသံ သမာဒါနာနံ တံ အကုသလံ ဉာဏံ ဝိယ အင်္ဂန္တိ ကတွာ တာနိ ဓုတင်္ဂါနီတိ ဝုစ္စေယျုံ. ဣမိနာ ဒုတိယေနာပိ အတ္ထဝိကပ္ပေန ‘‘နတ္ထိ အကုသလံ ဓုတင်္ဂ’’န္တိ ဒဿေတိ. နာပိ အကုသလန္တိအာဒိ တတိယအတ္ထဝိကပ္ပဝသေန ယောဇနာ. တသ္မာတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ နိဂမနံ.

ယေသန္တိ အဘယဂိရိဝါသိကေ သန္ဓာယာဟ. တေ ဟိ ဓုတင်္ဂံ နာမ ပညတ္တီတိ ဝဒန္တိ. တထာ သတိ တဿ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ကိလေသာနံ ဓုနနဋ္ဌောပိ န သိယာ၊ သမာဒါတဗ္ဗတာ စာတိ တေသံ ဝစနံ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကုသလတ္တိကဝိနိမုတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ပညတ္တိပက္ခေ ဧတေ ဒေါသာ ဒုန္နိဝါရာ၊ တသ္မာ တံ တေသံ ဝစနံ န ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဝုတ္တနယော စေတနာပက္ခောယေဝ ဂဟေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ဧတေ ဓုတဂုဏာ ကုသလတ္တိကေ ပဌမတတိယပဒသင်္ဂဟိတာ၊ တသ္မာ သိယာ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ၊ သိယာ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ၊ သိယာ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ၊ သိယာ နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ၊ သိယာ အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယာ၊ သိယာ အသံကိလိဋ္ဌသံကိလေသိကာတိ ဧဝံ သေသတိကဒုကပဒေဟိပိ နေသံ ယထာရဟံ သင်္ဂဟော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော.

ကာမံ သဗ္ဗောပိ အရဟာ ဓုတကိလေသော၊ ဣဓ ပန ဓုတင်္ဂသေဝနာမုခေန ကိလေသေ ဝိဓုနိတွာ ဌိတော ခီဏာသဝေါ ‘‘ဓုတကိလေသော ပုဂ္ဂလော’’တိ အဓိပ္ပေတော. တထာ သဗ္ဗောပိ အရိယမဂ္ဂေါ နိပ္ပရိယာယေန ကိလေသဓုနနော ဓမ္မော၊ ဝိသေသတော အဂ္ဂမဂ္ဂေါ. ပရိယာယေန ပန ဝိပဿနာဉာဏာဒိ. ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ဓုတင်္ဂစေတနာသမ္ပယုတ္တဉာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ ဓုတံ ဒဿေတွာ ဓုတဝါဒေ ဒဿေတဗ္ဗေ ယသ္မာ ဓုတဝါဒဘေဒေန ဓုတော ဝိယ ဓုတဘေဒေန ဓုတဝါဒေါပိ ဒုဝိဓော၊ တသ္မာ တေသံ၊ တဒုဘယပဋိက္ခေပဿ စ ဝသေန စတုက္ကမေတ္ထ သမ္ဘဝတီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္ထိ ဓုတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တယိဒန္တိ နိပါတော၊ တဿ ‘‘သော အယ’’န္တိ အတ္ထော. ဓုတဓမ္မာ နာမာတိ ဓုတင်္ဂသေဝနာယ ပဋိပက္ခဘူတာနံ ပါပဓမ္မာနံ ဓုနနဝသေန ပဝတ္တိယာ ‘‘ဓုတော’’တိ လဒ္ဓနာမာယ ဓုတင်္ဂစေတနာယ ဥပကာရကာ ဓမ္မာတိ ကတွာ ဓုတဓမ္မာ နာမ. အသမ္ပတ္တသမ္ပတ္တေသု ပစ္စယေသု အလုဗ္ဘနာကာရေန ပဝတ္တနတော အပ္ပိစ္ဆတာ သန္တုဋ္ဌိတာ စ အတ္ထတော အလောဘော. ပစ္စယဂေဓာဒိဟေတုကာနံ လောလတာဒီနံ သံကိလေသာနံ သမ္မဒေဝ လိခနတော ဆေဒနတော ဂဏသင်္ဂဏိကာဒိဘေဒတော သံသဂ္ဂတော စိတ္တဿ ဝိဝေစနတော သလ္လေခတာ ပဝိဝေကတာ စ အလောဘော အမောဟောတိ ဣမေသု ဒွီသု ဓမ္မေသု အနုပတန္တိ တဒန္တောဂဓာ တပ္ပရိယာပန္နာ ဟောန္တိ၊ တဒုဘယဿေဝ ပဝတ္တိဝိသေသဘာဝတော. ဣမေဟိ ကုသလဓမ္မေဟိ အတ္ထီ ဣဒမတ္ထီ၊ ယေန ဉာဏေန ပဗ္ဗဇိတေန နာမ ပံသုကူလိကင်္ဂါဒီသု ပတိဋ္ဌိတေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ဓုတဂုဏေ သမာဒိယတိ စေဝ ပရိဟရတိ စ၊ တံ ဉာဏံ ဣဒမတ္ထိတာ. တေနာဟ ‘‘ဣဒမတ္ထိတာ ဉာဏမေဝါ’’တိ. ပဋိက္ခေပဝတ္ထူသူတိ ဂဟပတိစီဝရာဒီသု တေဟိ တေဟိ ဓုတင်္ဂေဟိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဝတ္ထူသု. လောဘန္တိ တဏှံ. တေသွေဝ ဝါတိ ပဋိက္ခေပဝတ္ထူသု ဧဝ. အာဒီနဝပဋိစ္ဆာဒကန္တိ အာရက္ခဒုက္ခပရာဓီနဝုတ္တိစောရဘယာဒိအာဒီနဝပဋိစ္ဆာဒကံ. အနုညာတာနန္တိ သတ္ထာရာ နိစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဝသေန အနုညာတာနံ သုခသမ္ဖဿအတ္ထရဏပါဝုရဏာဒီနံ. ပဋိသေဝနမုခေနာတိ ပဋိသေဝနဒွါရေန၊ တေန လေသေနာတိ အတ္ထော. အတိသလ္လေခမုခေနာတိ အတိဝိယ သလ္လေခပဋိပတ္တိမုခေန၊ ဥက္ကဋ္ဌဿ ဝတ္တနကာနမ္ပိ ပဋိက္ခိပနဝသေနာတိ အတ္ထော.

သုခုမကရဏသန္နိဿယော ရာဂေါ ဒုက္ခာယ ပဋိပတ္တိယာ ပတိဋ္ဌံ န လဘတီတိ အာဟ ‘‘ဒုက္ခာပဋိပဒဉ္စ နိဿာယ ရာဂေါ ဝူပသမ္မတီ’’တိ. သလ္လေခေါ နာမ သမ္ပဇာနဿ ဟောတိ၊ သတိသမ္ပဇညေ မောဟော အပတိဋ္ဌောဝ အပ္ပမာဒသမ္ဘဝတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘သလ္လေခံ နိဿာယ အပ္ပမတ္တဿ မောဟော ပဟီယတီ’’တိ. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ဓုတင်္ဂေသု. တတ္ထာတိ အရညရုက္ခမူလေသု.

သီသင်္ဂါနီတိ သီသဘူတာနိ အင်္ဂါနိ၊ ပရေသမ္ပိ ကေသဉ္စိ နာနန္တရိကတာယ၊ သုကရတာယ စ သင်္ဂဏှနတော ဥတ္တမင်္ဂါနီတိ အတ္ထော. အသမ္ဘိန္နင်္ဂါနီတိ ကေဟိစိ သမ္ဘေဒရဟိတာနိ၊ ဝိသုံယေဝ အင်္ဂါနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎတိ ရာဂစရိတဿ မောဟစရိတဿ ဒေါသစရိတဿာပိ၊ တံ ဧကစ္စံ ဓုတင်္ဂံ သေဝန္တဿာတိ အဓိပ္ပါယော. ဟာယတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ သုကုမာရဘာဝေနလူခပဋိပတ္တိံ အသဟန္တဿ. ဝဍ္ဎတေဝ မဟာပုရိသဇာတိကဿာတိ အဓိပ္ပါယော. န ဝဍ္ဎတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥပနိဿယရဟိတဿ. ဧကမေဝ ဟိ ဓုတင်္ဂံ ယထာ ကိလေသဓုနနဋ္ဌေန၊ ဧဝံ စေတနာသဘာဝတ္တာ. တေနာဟ ‘‘သမာဒါနစေတနာ’’တိ.

တေရသာပိ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒါယ ပရိဟရန္တာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန ‘‘ဒွါစတ္တာလီသ ဟောန္တီ’’တိ ဝတွာ ဘိက္ခူနံ တေရသန္နမ္ပိ ပရိဟရဏဿ ဧကဇ္ဈံယေဝ သမ္ဘဝံ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ဧကပ္ပဟာရေန သဗ္ဗဓုတင်္ဂါနိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကထံ အဗ္ဘောကာသေ ဝိဟရန္တဿ ရုက္ခမူလိကင်္ဂံ? ‘‘ဆန္နံ ပဋိက္ခိပါမိ၊ ရုက္ခမူလိကင်္ဂံ သမာဒိယာမီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၂) ဝစနတော ဆန္နေ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပိတမတ္တေ ဓုတင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတိ၊ န အဗ္ဘောကာသေ၊ တသ္မာ ဘေဒဟေတုနော အဘာဝေန တမ္ပိ အရောဂမေဝ. တထာ သေနာသနလောလုပ္ပဿ အဘာဝေန ယထာသန္ထတိကင်္ဂန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာရညိကင်္ဂံ ဂဏမှာ ဩဟီယနသိက္ခာပဒေန (ပါစိ. ၆၉၁-၆၉၂) ပဋိက္ခိတ္တံ၊ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂံ အနတိရိတ္တဘောဇနသိက္ခာပဒေန (ပါစိ. ၂၃၈-၂၄၀). ပဝါရိတာယ ဟိ ဘိက္ခုနိယာ အတိရိတ္တံ ကတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ န လဗ္ဘတိ. ကပ္ပိယေ စ ဝတ္ထုသ္မိံ လောလတာပဟာနာယ ဓုတင်္ဂသမာဒါနံ၊ န အကပ္ပိယေ၊ သိက္ခာပဒေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ. အဋ္ဌေဝ ဟောန္တိ ဘိက္ခုနိယာ သံကစ္စိကစီဝရာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ပဉ္စပိ တိစီဝရသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆန္တီတိ ကတွာ. ယထာဝုတ္တေသူတိ ဘိက္ခူနံ ဝုတ္တေသု တေရသသု တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနဝိနယကမ္မာဘာဝတော ဌပေတွာ တေစီဝရိကင်္ဂံ ဒွါဒသ သာမဏေရာနံ. သတ္တာတိ ဘိက္ခုနီနံ ဝုတ္တေသု အဋ္ဌသု ဧကံ ပဟာယ သတ္တ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနဝိနယကမ္မာဘာဝတော. ‘‘ဌပေတွာ တေစီဝရိကင်္ဂ’’န္တိ ဟိ ဣမံ အနုဝတ္တမာနမေဝ ကတွာ ‘‘သတ္တ သိက္ခမာနသာမဏေရီန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပတိရူပါနီတိ ဥပါသကဘာဝဿ အနုစ္ဆဝိကာနိ.

ဓုတင်္ဂနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဣတိ ဒုတိယပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ.