၁၄. ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ပညာကထာဝဏ္ဏနာ

၄၂၁. သဗ္ဗာကာရေနာတိ ဥပစာရာကာရော၊ အပ္ပနာကာရော၊ ဝသီဘာဝါကာရော၊ ဝိတက္ကာဒိသမတိက္ကမာကာရော၊ ရူပါဒီဟိ ဝိရဇ္ဇနာကာရော၊ စုဒ္ဒသဓာ စိတ္တဿ ပရိဒမနာကာရော၊ ပဉ္စဝိဓအာနိသံသာဓိဂမာကာရောတိ ဧဝမာဒိနာ သဗ္ဗေန ဘာဝနာကာရေန.

တဒနန္တရာတိ ‘‘စိတ္တံ ပည’’န္တိ ဧဝံ ဒေသနာက္ကမေန၊ ပဋိပတ္တိက္ကမေန စ တဿ သမာဓိဿ အနန္တရာ. ပညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ သမာဓိဘာဝနာယ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပညဉ္စ ဘာဝယ’’န္တိ ဧဝံ အတိသင်္ခေပဒေသိတတ္တာ၊ ဂါထာဝဏ္ဏနာယံ ဝါ ‘‘သမာဓိသိလာယံ သုနိသိတံ ဝိပဿနာပညာသတ္ထ’’န္တိ ဧဝံ အတိဝိယ သင်္ခေပေန ဘာသိတတ္တာ အယံ သာ ပညာတိ သဘာဝတော ဝိညာတုမ္ပိ တာဝ န သုကရာ. ဘာဝနာဝိဓာနဿ ပန အဒဿိတတ္တာ ပဂေဝ ဘာဝေတုံ န သုကရာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုစ္ဆနဋ္ဌေန ပဉှာ၊ ကမ္မံ ကိရိယာ ကရဏံ၊ ပဉှာဝ ကမ္မံ ပဉှာကမ္မံ၊ ပုစ္ဆနပယောဂေါတိ အတ္ထော.

ကာ ပညာတိ သရူပပုစ္ဆာ. ကေနဋ္ဌေန ပညာတိ ကေန အတ္ထေန ပညာတိ ဝုစ္စတိ၊ ‘‘ပညာ’’တိ ပဒံ ကံ အဘိဓေယျတ္ထံ နိဿာယ ပဝတ္တန္တိ အတ္ထော. သာ ပနာယံ ပညာ သဘာဝတော၊ ကိစ္စတော၊ ဥပဋ္ဌာနာကာရတော၊ အာသန္နကာရဏတော စ ကထံ ဇာနိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ကာနဿာ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနာနီ’’တိ. ကတိဝိဓာတိ ပဘေဒပုစ္ဆာ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ သံကိလေသဝေါဒါနပုစ္ဆာ န ဂဟိတာတိ? ဝုစ္စတေ – လောကုတ္တရာယ တာဝ ပညာယ နတ္ထေဝ သံကိလေသော. အသတိ စ တသ္မိံ ကုတော ဝေါဒါနပုစ္ဆာတိ တဒုဘယံ န ဂဟိတံ. လောကိယာယ ပန တာနိ ဘာဝနာဝိဓာနေ ဧဝ အန္တောဂဓာနီတိ ကတွာ ဝိသုံ န ဂဟိတာနိ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိအန္တောဂဓတ္တာ၊ သမာဓိဘာဝနာယံ ဝါ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ န ဂဟိတာနိ. ပဋိပတ္တိ နာမ ဒိဋ္ဌာနိသံသေ ဧဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပညာဘာဝနာယ ကော အာနိသံသော’’တိ.

၄၂၂. တတြာတိ တသ္မိံ၊ တဿ ဝါ ပဉှာကမ္မဿ. ဝိဿဇ္ဇနန္တိ ဝိဝရဏံ. ပုစ္ဆိတော ဟိ အတ္ထော အဝိဘာဝိတတ္တာ နိဂူဠှော မုဋ္ဌိယံ ကတော ဝိယ တိဋ္ဌတိ၊ တဿ ဝိဝရဏံ ဝိဿဇ္ဇနံ ဝိဘူတဘာဝကရဏတော. ကာ ပညာတိ ကာမဉ္စာယံ သရူပပုစ္ဆာ၊ ဝိဘာဂဝန္တာနံ ပန သဘာဝဝိဘာဝနံ ဝိဘာဂဒဿနမုခေနေဝ ဟောတီတိ ဝိဘာဂေါ တာဝ အနဝသေသတော ဒဿေတဗ္ဗော. တံဒဿနေန စ အယမာဒီနဝေါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပညာ ဗဟုဝိဓာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဗဟုဝိဓာတိ ကုသလာဒိဝသေန အနေကဝိဓာ. နာနပ္ပကာရာတိ အတ္ထဇာပိကာဒိဘေဒေန၊ သုတမယဉာဏာဒိဘေဒေန စ နာနာဝိဓာ. တံ သဗ္ဗန္တိ တံ အနဝသေသံ ပညာဝိဘာဂံ. န သာဓေယျာတိ ဝိပဿနာဘာဝနာယ သဒ္ဓိံ မဂ္ဂဘာဝနာ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္ထော. တာယ ဟိ တဏှာဇဋာဝိဇဋနံ၊ တဉ္စ န သာဓေယျ. အနဝသေသတော ဟိ ပညာပဘေဒေ ဝိဿဇ္ဇိယမာနေ ‘‘ဧကဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထူ’’တိအာဒိကော (ဝိဘ. ၇၅၁) သဗ္ဗော ဉာဏဝတ္ထု ဝိဘင်္ဂေ၊ သုတ္တန္တေသု စ တတ္ထ တတ္ထ အာဂတော ပညာပဘေဒေါ. သကလောပိ ဝါ အဘိဓမ္မနယော အာဟရိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗော ဘဝေယျ၊ တထာ စ သတိ ယွာယံ ဣဓ ပညာဘာဝနာဝိဓိ အဓိပ္ပေတော၊ တဿ ဝိဿဇ္ဇနာယ ဩကာသောဝ န ဘဝေယျ. ကိဉ္စ ယွာယံ ဌာနာဌာနကမ္မန္တရဝိပါကန္တရာဒိဝိသယေ ပညာယ ပဝတ္တိဘေဒေါ၊ သောပိ ယထာရဟံ သဒ္ဓိံ ဖလာဖလဘေဒေန ဝိဘဇိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗော သိယာ. သော စ ပန ဝိဿဇ္ဇိယမာနော အညဒတ္ထု ဝိက္ခေပါယ သံဝတ္တေယျ၊ ယထာ တံ အဝိသယေ. တေနာဟ ‘‘ဥတ္တရိ စ ဝိက္ခေပါယ သံဝတ္တေယျာ’’တိ. ကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တံ ဝိပဿနာဉာဏန္တိ ဧတ္ထ ကုသလ-ဂ္ဂဟဏေန ဒုဝိဓမ္ပိ အဗျာကတံ နိဝတ္တေတိ၊ တထာ ‘‘အတ္ထိ သံကိလိဋ္ဌပညာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ မိစ္ဆာဝါဒံ ပဋိသေဓေတိ. ဝိပဿနာဉာဏ-ဂ္ဂဟဏေန သေသကုသလပညာ.

၄၂၃. သဉ္ဇာနနဝိဇာနနာကာရဝိသိဋ္ဌန္တိ သဉ္ဇာနနာကာရဝိဇာနနာကာရေဟိ သာတိသယံ. ယတော နာနပ္ပကာရတော ဇာနနံ ဇာနနဘာဝေါ ဝိသယဂ္ဂဟဏာကာရော. သော ဟိ နေသံ သမာနော၊ န သဉ္ဇာနနာဒိအာကာရော. ပီတကန္တီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ တေန ‘‘လောဟိတကံ ဩဒါတံ ဒီဃံ ရဿ’’န္တိအာဒိကေ သညာယ ဂဟေတဗ္ဗာကာရေ သင်္ဂဏှာတိ. သဉ္ဇာနနမတ္တမေဝါတိ ဧတ္ထ သဉ္ဇာနနံ နာမ ‘‘နီလံ ပီတ’’န္တိအာဒိကံ အာရမ္မဏေ ဝိဇ္ဇမာနံ ဝါ အဝိဇ္ဇမာနံ ဝါ သညာနိမိတ္တံ ကတွာ ဇာနနံ. တထာ ဟေသာ ပုန သဉ္ဇာနနပစ္စယနိမိတ္တကရဏရသာ. မတ္တ-သဒ္ဒေန ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထေန ဝိဇာနနပဇာနနာကာရေ နိဝတ္တေတိ၊ ဧဝ-သဒ္ဒေန ကဒါစိပိ ဣမိဿာ တေ ဝိသေသာ နတ္ထေဝါတိ အဝဓာရေတိ. တေနာဟ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဝိညာဏကိစ္စမ္ပိ ကာတုံ အသက္ကောန္တီ သညာ ကုတော ပညာကိစ္စံ ကရေယျာတိ ‘‘လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘မဂ္ဂပါတုဘာဝ’’န္တိ. အာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနံ ဝိညာဏံ န တတ္ထ သညာ ဝိယ နီလပီတာဒိကဿ သဉ္ဇာနနဝသေနေဝ ပဝတ္တတိ၊ အထ ခေါ တတ္ထ အညဉ္စ ဝိသေသံ ဇာနန္တမေဝ ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘ဝိညာဏ’’န္တိအာဒိ. ကထံ ပန ဝိညာဏံ လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပေတီတိ? ပညာယ ဒဿိတမဂ္ဂေန. လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာယ ဟိ အနေကဝါရံ လက္ခဏာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ပဝတ္တမာနာယ ပဂုဏဘာဝတော ပရိစယဝသေန ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေနပိ ဝိပဿနာ သမ္ဘဝတိ၊ ယထာ တံ ပဂုဏဿ ဂန္ထဿ သဇ္ဈာယနေ ဉာယာဂတာပိ ဝါရာ န ဝိညာယန္တိ. လက္ခဏပဋိဝေဓန္တိ စ လက္ခဏာနံ အာရမ္မဏကရဏမတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ပဋိဝိဇ္ဈနံ. ဥဿက္ကိတွာတိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏပဋိပါဋိယာ အာယူဟိတွာ. မဂ္ဂပါတုဘာဝံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ အသမ္ဗောဓသဘာဝတ္တာ. ဝုတ္တနယဝသေနာတိ ဝိညာဏေ ဝုတ္တနယဝသေန အာရမ္မဏဉ္စ ဇာနာတိ၊ လက္ခဏပဋိဝေဓဉ္စ ပါပေတိ. အတ္တနော ပန အနညသာဓာရဏေန အာနုဘာဝေန ဥဿက္ကိတွာ မဂ္ဂပါတုဘာဝဉ္စ ပါပေတိ.

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဥပမာယ ပတိဋ္ဌာပေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဇာတဗုဒ္ဓီတိ အသဉ္ဇာတဗျဝဟာရဗုဒ္ဓိ. ဥပဘောဂပရိဘောဂန္တိ ဥပဘောဂပရိဘောဂါရဟံ၊ ဥပဘောဂပရိဘောဂဝတ္ထူနံ ပဋိလာဘယောဂျန္တိ အတ္ထော. ဆေကောတိ မဟာသာရော. ကူဋောတိ ကဟာပဏပတိရူပကော တမ္ဗကံသာဒိမယော. အဒ္ဓသာရောတိ ဥပဍ္ဎဂ္ဃနကော. ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ တေန ပါဒသာရ သမသာရပရောပါဒသာရာဒီနံ သင်္ဂဟော. တေ ပကာရေတိ ဣန္ဒဇာလာဇာတိပုပ္ဖါဒိပ္ပကာရေ စေဝ ဆေကာဒိပ္ပကာရေ စ.

သညာ ဟီတိအာဒိ ဥပမာသံသန္ဒနံ. သညာ ဝိဘာဂံ အကတွာ ပိဏ္ဍဝသေနေဝ အာရမ္မဏဿ ဂဟဏတော ဒါရကဿ ကဟာပဏဒဿနသဒိသီ ဝုတ္တာ. တထာ ဟိ သာ ‘‘ယထာဥပဋ္ဌိတဝိသယပဒဋ္ဌာနာ’’ ဝုစ္စတိ. ဝိညာဏံ အာရမ္မဏေ ဧကစ္စဝိသေသဂဟဏသမတ္ထတာယ ဂါမိကပုရိသဿ ကဟာပဏဒဿနသဒိသံ ဝုတ္တံ. ပညာ အာရမ္မဏေ အနဝသေသဝိသေသာဝဗောဓတော ဟေရညိကဿ ကဟာပဏဒဿနသဒိသီ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘နာနပ္ပကာရတော ဇာနန’’န္တိ ဣမိနာ ဉေယျဓမ္မာ ပစ္စေကံ နာနပ္ပကာရာတိ တေသံ ယာထာဝတော အဝဗောဓော ပညာတိ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တီ’’တိ (မဟာနိ. ၁၅၆၊ စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅).

ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ စိတ္တုပ္ပါဒေ. န တတ္ထ ဧကံသေန ဟောတီတိ တသ္မိံ စိတ္တုပ္ပါဒေ ပညာ ဧကန္တေန န ဟောတိ. န ဟိ ဒုဟေတုကအဟေတုကစိတ္တုပ္ပါဒေသု ပညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အဝိနိဗ္ဘုတ္တာတိ အဝိယုတ္တာ. တေဟီတိ သညာဝိညာဏေဟိ. ယထာ ဟိ သုခံ ပီတိယာ န နိယမတော အဝိယုတ္တံ၊ ဧဝံ သညာဝိညာဏာနိ ပညာယ န နိယမတော အဝိယုတ္တာတိ. ယထာ ပန ပီတိ သုခေန နိယမတော အဝိယုတ္တာ၊ ဧဝံ ပညာ သညာဝိညာဏေဟိ နိယမတော အဝိယုတ္တာ. တသ္မာ ဧဝံ အဝိနိဗ္ဘုတ္တေသု ဣမေသု တီသု ဓမ္မေသု တေသံ ဝိနိဗ္ဘောဂေါ ဒုက္ကရောတိ တိဏ္ဏံ ဇနာနံ ကဟာပဏဒဿနံ နိဒဿိတန္တိ. တေသံ ဒုဝိညေယျနာနတ္တတံယေဝ ဝစနန္တရေနပိ ဒဿေတုံ ‘‘တေနာဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ရူပဓမ္မေသုပိ တာဝ နာနာနဒီနံ ဥဒကဿ၊ နာနာတေလဿ ဝါ ဧကသ္မိံ ဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ မထိတဿ ‘‘ဣဒံ အသုကာယ နဒိယာ ဥဒကံ၊ ဣဒံ အသုကတေလ’’န္တိ နိဒ္ဓါရေတွာ သရူပတော ဒဿနံ ဒုက္ကရံ၊ ကိမင်္ဂံ ပန အရူပဓမ္မေသူတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယံ အရူပီနံ စိတ္တစေတသိကာန’’န္တိအာဒိမာဟ.

၄၂၄. ဓမ္မာနံ သကော ဘာဝေါ၊ သမာနော စ ဘာဝေါ ဓမ္မသဘာဝေါ. တတ္ထ ပဌမေန ကက္ခဠဖုသနာဒိသလက္ခဏံ ဂဟိတံ၊ ဒုတိယေန အနိစ္စဒုက္ခတာဒိသာမညလက္ခဏံ. တဒုဘယဿ စ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈနလက္ခဏာ ပညာတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ ပညာ’’တိ. ဃဋပဋာဒိပဋိစ္ဆာဒကဿ ဗာဟိရန္ဓကာရဿ ဒီပါလောကာဒိ ဝိယ ယထာဝုတ္တဓမ္မသဘာဝပဋိစ္ဆာဒကဿ မောဟန္ဓကာရဿ ဝိဒ္ဓံသနရသာ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧဝ ဟိ ပညာလောကော ဟဒယန္ဓကာရံ ဝိဓမေန္တော ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတော ဧဝ ဓမ္မသဘာဝေသု အသမ္မုယှနာကာရေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ကာရဏဘူတာ ဝါ သယံ ဖလဘူတံ အသမ္မောဟံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတီတိ ဧဝမ္ပိ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ဝိပဿနာပညာယ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘သမာဓိ တဿာ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ‘‘သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိ သုတ္တပဒံ နိဗန္ဓနဘာဝေန အာဂတံ (သံ. နိ. ၃.၅၊ ၉၉၊ သံ. နိ. ၅.၁၀၇၁၊ နေတ္တိ. ၄၀၊ မိ. ပ. ၂.၁.၁၄).

ပညာပဘေဒကထာဝဏ္ဏနာ

၄၂၅. ဓမ္မသဘာဝပဋိဝေဓော နာမ ပညာယ အာဝေဏိကော သဘာဝေါ၊ န တေနဿာ ကောစိ ဝိဘာဂေါ လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏေန တာဝ ဧကဝိဓာ’’တိ. လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကော ဝုစ္စတိ ဝဋ္ဋံ၊ တပ္ပရိယာပန္နတာယ လောကေ နိယုတ္တာ၊ တတ္ထ ဝါ ဝိဒိတာတိ လောကိယာ. တတ္ထ အပရိယာပန္နတာယ လောကတော ဥတ္တရာ ဥတ္တိဏ္ဏာတိ လောကုတ္တရာ. လောကုတ္တရာပိ ဟိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ဝိပဿနာပရိယာယောပိ တဿာ လဗ္ဘတေဝါတိ လောကုတ္တရ-ဂ္ဂဟဏံ န ဝိရုဇ္ဈတိ. အတ္တာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တေဟိ သဟ အာသဝေဟီတိ သာသဝါ၊ အာရမ္မဏကရဏဝသေနပိ နတ္ထိ ဧတိဿာ အာသဝါတိ အနာသဝါ. အာဒိ-သဒ္ဒေန အာသဝဝိပ္ပယုတ္တသာသဝဒုကာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နာမရူပဝဝတ္ထာနဝသေနာတိ နာမဝဝတ္ထာနဝသေန၊ ရူပဝဝတ္ထာနဝသေန စ. ပဌမံ နိဗ္ဗာနဒဿနတော ဒဿနဉ္စ၊ နိဿယဘာဝတော သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ ဘဝန္တိ ဧတ္ထ၊ သယမ္ပိ ဝါ ဘဝတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န နိဗ္ဗာနံ ဝိယ အပါတုဘာဝန္တိ ဘူမိ စာတိ ဒဿနဘူမိ၊ ပဌမမဂ္ဂေါ. သေသမဂ္ဂတ္တယံ ပန ယသ္မာ ပဌမမဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌသ္မိံယေဝ ဓမ္မေ ဘာဝနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ကိဉ္စိ ပဿတိ၊ တသ္မာ ဘာဝနာ စ ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန ဘူမိ စာတိ ဘာဝနာဘူမိ. တတ္ထ ပညာ ဒဿနဘူမိဘာဝနာဘူမိဝသေန ဒုဝိဓာတိ ဝုတ္တာ. သုတာဒိနိရပေက္ခာယ စိန္တာယ နိဗ္ဗတ္တာ စိန္တာမယာ. ဧဝံ သုတမယာ၊ ဘာဝနာမယာ စ. မယသဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော. အာယေ ဝဍ္ဎိယံ ကောသလ္လံ အာယကောသလ္လံ၊ အပါယေ အဝဍ္ဎိယံ ကောသလ္လံ အပါယကောသလ္လံ၊ ဥပါယေ တဿ တဿ အတ္ထဿ နိဗ္ဗတ္တိကာရဏေ ကောသလ္လံ ဥပါယကောသလ္လန္တိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကောသလ္လပဒံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝေသော ပဋိပဇ္ဇနံ ဧတိဿာတိ အဇ္ဈတ္တာဘိနိဝေသာ. ဧဝံ ဗဟိဒ္ဓါဘိနိဝေသာ၊ ဥဘယာဘိနိဝေသာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၄၂၆. လောကိယမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာတိ လောကိယကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေသု မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ၊ ဝိသေသတော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိအာဒိဝိသုဒ္ဓိစတုက္ကသင်္ဂဟိတမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ. သမုဒါယေသု ပဝတ္တာ သမညာ တဒေကဒေသေသုပိ ဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ’’တိ၊ ပစ္စေကမ္ပိ ဝါ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ မဂ္ဂသမညာတိ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တံ.

ဓမ္မနာနတ္တာဘာဝေပိ ပဒတ္ထနာနတ္တမတ္တေန ဒုက္ကရဝစနံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထတော ပနေသာ လောကိယလောကုတ္တရာဝါ’’တိ. အာသဝဝိပ္ပယုတ္တသာသဝဒုကာဒီသုပိ ဝိပ္ပယုတ္တတာဒိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝိသေသော၊ အတ္ထတော လောကိယလောကုတ္တရာဝ ပညာတိ အာဟ ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဩဃနီယဩဃဝိပ္ပယုတ္တဩဃနီယာဒိဒုကာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပဌမဇ္ဈာနိကာနိ စတ္တာရိ မဂ္ဂစိတ္တာနိ၊ တထာ ဒုတိယာဒိဇ္ဈာနိကာနိ စာတိ ဧဝံ သောဠသသု မဂ္ဂစိတ္တေသု. ဝိပဿနာပညာယ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္တာ မဟဂ္ဂတပညာ န ဂဟိတာ.

၄၂၇. အတ္တနော စိန္တာဝသေနာတိ တဿ တဿ အနဝဇ္ဇဿ အတ္ထဿ သာဓနေ ပရောပဒေသေန ဝိနာ အတ္တနော ဥပါယစိန္တာဝသေနေဝ. သုတဝသေနာတိ ယထာသုတဿ ပရောပဒေသဿ ဝသေန. ယထာ တထာ ဝါတိ ပရတော ဥပဒေသံ သုတွာ ဝါ အသုတွာ ဝါ သယမေဝ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ. ‘‘အပ္ပနာပ္ပတ္တာ’’တိ ဣဒံ သိခါပ္ပတ္တဘာဝနာမယံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ၊ န ပန ‘‘အပ္ပနာပ္ပတ္တာဝ ဘာဝနာမယာ’’တိ.

ယောဂဝိဟိတေသူတိ ပညာဝိဟိတေသု ပညာပရိဏာမိတေသု ဥပါယသမ္ပာဒိတေသု. ကမ္မာယတနေသူတိ ဧတ္ထ ကမ္မမေဝ ကမ္မာယတနံ၊ ကမ္မဉ္စ တံ အာယတနဉ္စ အာဇီဝါနန္တိ ဝါ ကမ္မာယတနံ. ဧသ နယော သိပ္ပါယတနေသုပိ. တတ္ထ ဒုဝိဓံ ကမ္မံ ဟီနဉ္စ ဝဍ္ဎကီကမ္မာဒိ၊ ဥက္ကဋ္ဌဉ္စ ကသိဝါဏိဇာဒိ. သိပ္ပမ္ပိ ဒုဝိဓံ ဟီနဉ္စ နဠကာရသိပ္ပါဒိ၊ ဥက္ကဋ္ဌဉ္စ မုဒ္ဒါဂဏနာဒိ. ဝိဇ္ဇာဝ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနံ. တံ ဓမ္မိကမေဝ နာဂမဏ္ဍလပရိတ္တဖုဓမနကမန္တသဒိသံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တာနိ ပနေတာနိ ဧကစ္စေ ပဏ္ဍိတာ ဗောဓိသတ္တသဒိသာ မနုဿာနံ ဖာသုဝိဟာရံ အာကင်္ခန္တာ နေဝ အညေဟိ ကရိယမာနာနိ ပဿန္တိ၊ န ဝါ ကတာနိ ဥဂ္ဂဏှန္တိ၊ န ကထေန္တာနံ သုဏန္တိ. အထ ခေါ အတ္တနော ဓမ္မတာယ စိန္တာယ ကရောန္တိ၊ ပညဝန္တေဟိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ စိန္တာယ ကတာနိပိ အညေဟိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကရောန္တေဟိ ကတသဒိသာနေဝ ဟောန္တိ.

ကမ္မဿကတန္တိ ‘‘ဣဒံ ကမ္မံ သတ္တာနံ သကံ၊ ဣဒံ နော သက’’န္တိ ဧဝံ ဇာနနဉာဏံ. သစ္စာနုလောမိကန္တိ ဝိပဿနာဉာဏံ. တံ ဟိ သစ္စပဋိဝေဓဿ အနုလောမနတော ‘‘သစ္စာနုလောမိက’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဣဒါနိဿ ပဝတ္တနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေန အနိယမတ္ထေန ဒုက္ခာနတ္တလက္ခဏာနိပိ ဂဟိတာနေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ နာနန္တရိယကဘာဝတော. ယံ ဟိ အနိစ္စံ၊ တံ ဒုက္ခံ. ယံ ဒုက္ခံ၊ တဒနတ္တာတိ. ယံ ဧဝရူပိန္တိ ယံ ဧဝံ ဟေဋ္ဌာ နိဒ္ဒိဋ္ဌသဘာဝံ. အနုလောမိကံ ခန္တိန္တိအာဒီနိ ပညာဝေဝစနာနိ. သာ ဟိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနံ ကမ္မာယတနာဒီနံ အပစ္စနီကဒဿနေန အနုလောမနတော၊ တထာ သတ္တာနံ ဟိတစရိယာယ မဂ္ဂသစ္စဿ၊ ပရမတ္ထသစ္စဿ၊ နိဗ္ဗာနဿ စ အဝိလောမနတော အနုလောမေတီတိ အနုလောမိကာ. သဗ္ဗာနိပိ ဧတာနိ ကာရဏာနိ ခမတိ ဒဋ္ဌုံ သက္ကောတီတိ ခန္တိ. ပဿတီတိ ဒိဋ္ဌိ. ရောစေတီတိ ရုစိ. မုနာတီတိ မုတိ. ပေက္ခတီတိ ပေက္ခာ. တေ စ ကမ္မာယတနာဒယော ဓမ္မာ ဧတာယ နိဇ္ဈာယမာနာ နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ ဓမ္မနိဇ္ဈာနခန္တိ. ပရတော အသုတွာ ပဋိလဘတီတိ အညဿ ဥပဒေသဝစနံ အသုတွာ သယမေဝ စိန္တေန္တော ပဋိလဘတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ စိန္တာမယာ ပညာ နာမ ဝုစ္စတိ. သာ ပနေသာ အဘိညာတာနံ ဗောဓိသတ္တာနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတ္ထာပိ သစ္စာနုလောမိကဉာဏံ ဒွိန္နံယေဝ ဗောဓိသတ္တာနံ အန္တိမဘဝိကာနံ၊ သေသပညာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပူရိတပါရမီနံ မဟာပညာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပရတော သုတွာ ပဋိလဘတီတိ ကမ္မာယတနာဒီနိ ပရေန ကရိယမာနာနိ ဝါ ကတာနိ ဝါ ဒိသွာပိ ပရဿ ကထယမာနဿ ဝစနံ သုတွာပိ အာစရိယသန္တိကေ ဥဂ္ဂဟေတွာပိ ပဋိလဒ္ဓါ သဗ္ဗာ ပရတော သုတွာဝ ပဋိလဒ္ဓါ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သမာပန္နဿာတိ သမာပတ္တိသမင်္ဂိဿ၊ နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ. ဝိပဿနာမဂ္ဂပညာ ဣဓ ‘‘ဘာဝနာမယာ ပညာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ.

သာတိ ‘‘ပရိတ္တာရမ္မဏာ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ’’တိ (ဝိဘ. ၇၅၃) ဝုတ္တပညာ. လောကိယဝိပဿနာတိ လောကိယဝိပဿနာပညာ. သာ လောကုတ္တရဝိပဿနာတိ ယာ နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ ပညာ ဝုတ္တာ၊ သာ လောကုတ္တရဝိပဿနာတိ မဂ္ဂပညံ သန္ဓာယာဟ. သာ ဟိ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စတာဒိံ အဂဏှန္တီပိ ဝိပဿနာကိစ္စပါရိပူရိယာ၊ နိဗ္ဗာနဿ ဝါ တထလက္ခဏံ ဝိသေသတော ပဿတီတိ ဝိပဿနာတိ ဝုစ္စတိ. ဂေါတြဘုဉာဏံ ပန ကိဉ္စာပိ အပ္ပမာဏာရမ္မဏံ၊ မဂ္ဂဿ ပန အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနိယတ္တာ န ဝိပဿနာဝေါဟာရံ လဘတိ.

အယန္တိ ဧတာယ သမ္ပတ္တိယောတိ အာယော၊ ဝုဒ္ဓိ. တတ္ထ ကောသလ္လန္တိ တသ္မိံ အနတ္ထဟာနိအတ္ထုပ္ပတ္တိလက္ခဏေ အာယေ ကောသလ္လံ ကုသလတာ နိပုဏတာ.

တံ ပန ဧကန္တိကံ အာယကောသလ္လံ ပါဠိဝသေနေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမေ ဓမ္မေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣဒံ ဝုစ္စတီတိ ယာ ဣမေသံ အကုသလဓမ္မာနံ အနုပ္ပတ္တိပဟာနေသု၊ ကုသလဓမ္မာနဉ္စ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌိတီသု ပညာ၊ ဣဒံ အာယကောသလ္လံ နာမာတိ ဝုစ္စတိ.

ဝုဒ္ဓိလက္ခဏာ အာယတော အပေတတ္တာ အပါယော၊ အဝုဒ္ဓိ. တတ္ထ ကောသလ္လန္တိ တသ္မိံ အတ္ထဟာနိအနတ္ထုပ္ပတ္တိလက္ခဏေ အပါယေ ကောသလ္လံ ကုသလတာ အပါယကောသလ္လံ. တမ္ပိ ပါဠိဝသေနေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမေ ဓမ္မေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣဒံ ဝုစ္စတီတိ ယာ ဣမေသံ ကုသလဓမ္မာနံ အနုပ္ပဇ္ဇနနိရုဇ္ဈနေသု၊ အကုသလဓမ္မာနံ ဝါ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌိတီသု ပညာ၊ ဣဒံ အပါယကောသလ္လံ နာမာတိ ဝုစ္စတိ. အာယကောသလ္လံ တာဝ ပညာ ဟောတု၊ အပါယကောသလ္လံ ကထံ ပညာ နာမ ဇာတာတိ? ဧဝံ မညတိ ‘‘အပါယုပ္ပါဒနသမတ္ထတာ အပါယကောသလ္လံ နာမ သိယာ’’တိ၊ တံ ပန တဿ မတိမတ္တံ. ကသ္မာ? ပညဝါ ဧဝ ဟိ ‘‘မယှံ ဧဝံ မနသိ ကရောတော အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ နိရုဇ္ဈန္တိ. အနုပ္ပန္နာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ ပဝဍ္ဎန္တီ’’တိ ပဇာနာတိ၊ သော ဧဝံ ဉတွာ အနုပ္ပန္နေ အကုသလေ န ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဥပ္ပန္နေ ပဇဟတိ. အနုပ္ပန္နေ ကုသလေ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဥပ္ပန္နေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ပါပေတိ. ဧဝံ အပါယကောသလ္လမ္ပိ ပညာ ဧဝါတိ.

သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု. တေသံ တေသံ ဓမ္မာနန္တိ သတ္တာနံ တံတံဟိတသုခဓမ္မာနံ. တင်္ခဏပ္ပဝတ္တန္တိ အစ္စာယိကေ ကိစ္စေ ဝါ ဘယေ ဝါ ဥပ္ပန္နေ တဿ တိကိစ္ဆနတ္ထံ တသ္မိံယေဝ ခဏေ ပဝတ္တံ. ဌာနေန ဥပ္ပတ္တိ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိကံ၊ ဌာနသော ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇနကံ. တတြုပါယာတိ တတြ တတြ ကရဏီယေ ဥပါယဘူတာ.

ဂဟေတွာတိ ‘‘ဣဒံ ရူပံ၊ ဧတ္တကံ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ ပရိဂ္ဂဏှနဝသေန ဂဟေတွာ. ဥဘယံ ဂဟေတွာတိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ ဥဘယံ အနုပုဗ္ဗတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ. အထ ဝါ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သဗ္ဗေပိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အဝိဘာဂေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ. အယံ ပန တိက္ခဝိပဿကဿ မဟာပုညဿ ဘိက္ခုနော ဝိပဿနာဘိနိဝေသော.

၄၂၈. ဒုက္ခသစ္စံ အာရဗ္ဘာတိ ဒုက္ခသစ္စံ အာရမ္မဏံ ကတွာ၊ တပ္ပဋိစ္ဆာဒကသမ္မောဟဝိဓံသနဝသေန စ ပဝတ္တံ ဉာဏံ ဒုက္ခေ ဉာဏံ. ဒုက္ခသမုဒယံအာရဗ္ဘာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တထာ သေသပဒဒွယေပိ. ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဟိ စတုသစ္စံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တဉာဏံ နာမ၊ တတိယံ ပန မဂ္ဂဉာဏံ၊ ဣတရသစ္စာနိ ဝိပဿနာဉာဏန္တိ ပါကဋမေဝ.

‘‘အတ္ထာဒီသု ပဘေဒဂတာနိ ဉာဏာနီ’’တိ သင်္ခေပေန ဝုတ္တမတ္ထံ ပါဠိဝသေနေဝ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အတ္ထေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါတိ ယံ အတ္ထပ္ပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ အတ္ထေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ၊ အယံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ နာမ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဓမ္မပ္ပဘေဒဿ ဟိ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ ဓမ္မေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. နိရုတ္တိပ္ပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ နိရုတ္တာဘိလာပေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ. ပဋိဘာနပ္ပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ ပဋိဘာနေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ. နိရုတ္တိပဋိဘာနပ္ပဘေဒါ တဗ္ဗိသယာနံ အတ္ထာဒီနံ ပစ္စယုပ္ပန္နတာဒိဘေဒေဟိ ဘိန္ဒိတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

နိဗ္ဗာနမ္ပိ သမ္ပာပကဟေတုအနုသာရေန အရီယတိ၊ အဓိဂမ္မတီတိ အတ္ထော. ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ပစ္စယသမ္ဘူတ’’န္တိ ဧတေန သစ္စဟေတုဓမ္မပစ္စယာကာရဝါရေသု အာဂတာနိ ဒုက္ခာဒီနိ ဂဟိတာနိ. သစ္စပစ္စယာကာရဝါရေသု နိဗ္ဗာနံ၊ ပရိယတ္တိဝါရေ ဘာသိတတ္ထော၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ ဝိပါကော၊ ကိရိယာ စာတိ ဧဝံ ပါဠိယံ ဝုတ္တာနံ ဧဝ ဝသေန ပဉ္စ အတ္ထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒဟတီတိ ဝိဒဟတိ၊ နိဗ္ဗတ္တကဟေတုအာဒီနံ သာဓာရဏမေတံ နိဗ္ဗစနံ. တဒတ္ထံ ပန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ပဝတ္တေတိ ဝါ သမ္ပာပုဏိတုံ ဝါ ဒေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တေသု ပုရိမော အတ္ထော မဂ္ဂဝဇ္ဇေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘာသိတမ္ပိ ဟိ အဝဗောဓနဝသေန အတ္ထံ ပဝတ္တေတိ၊ မဂ္ဂေါ ပန နိဗ္ဗာနံ ပါပေတီတိ တသ္မိံ ပစ္ဆိမော အတ္ထော. နိဗ္ဗာနံ ဟိ ပတ္တဗ္ဗော အတ္ထော၊ ဘာသိတတ္ထော ဉာပေတဗ္ဗော အတ္ထော၊ ဣတရော နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗော အတ္ထောတိ ဧဝံ တိဝိဓော ဟောတိ.

‘‘ယော ကောစိ ဖလနိဗ္ဗတ္တကော ဟေတူ’’တိ ဧတေန သစ္စဟေတုဓမ္မပစ္စယာကာရဝါရေသု အာဂတာနိ သမုဒယာဒီနိ ဂဟိတာနိ၊ သစ္စပစ္စယာကာရဝါရေသု မဂ္ဂေါ၊ ပရိယတ္တိဝါရေ ဘာသိတံ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ ကုသလာကုသလန္တိ ဧဝံ ပါဠိယံ ဝုတ္တာနံ ဧဝ ဝသေန ပဉ္စ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ မဂ္ဂေါ သမ္ပာပကော၊ ဘာသိတံ ဉာပကော၊ ဣတရံ နိဗ္ဗတ္တကောတိ ဧဝံ တိဝိဓော ဟေတု ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ကိရိယာနံ အဝိပါကတာယ ဓမ္မဘာဝေါ န ဝုတ္တော. ယဒိ ဧဝံ ဝိပါကာ န ဟောန္တီတိ အတ္ထဘာဝေါပိ န ဝတ္တဗ္ဗော? န၊ ပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝတော. ဧဝံ သတိ ကုသလာကုသလာနမ္ပိ အတ္ထဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ စေ? နာယံ ဒေါသော အပ္ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ. ဝိပါကဿ ပန ပဓာနဟေတုတာယ ပါကဋဘာဝတော ဓမ္မဘာဝေါ ဧဝ တေသံ ဝုတ္တော. ကိရိယာနံ ပစ္စယဘာဝတော ဓမ္မဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ စေ? နာယံ ဒေါသော အပ္ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ. ကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓဿ ပန ဟေတုဘာဝဿာဘာဝတော ဓမ္မဘာဝေါ န ဝုတ္တော. အပိစ ‘‘အယံ ဣမဿ ပစ္စယော၊ အယံ ပစ္စယုပ္ပန္နော’’တိ ဧတံ ဘေဒမကတွာ ကေဝလံ ကုသလာကုသလေ၊ ဝိပါကကိရိယာဓမ္မေ စ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဓမ္မတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ ဟောန္တီတိ တေသံ အတ္ထဓမ္မတာ န ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အယမေဝ ဟိ အတ္ထောတိ ယွာယံ အတ္ထဓမ္မာနံ ပဉ္စဓာ ဝိဘဇနဝသေန အတ္ထော ဝုတ္တော၊ အယမေဝ အဘိဓမ္မေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿိတောတိ သမ္ဗန္ဓော.

‘‘ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေ’’တိ ဧတ္ထ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ သဘာဝဝါစကောတိ ကတွာ အာဟ ‘‘သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ၊ အဝိပရီတနိရုတ္တီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အဗျဘိစာရီ ဝေါဟာရော’’တိ၊ တဿ တဿ အတ္ထဿ ဗောဓနေ ပဋိနိယတသမ္ဗန္ဓော သဒ္ဒဝေါဟာရောတိ အတ္ထော. တဒဘိလာပေတိ တဿ သဘာဝနိရုတ္တိသညိတဿ အဗျဘိစာရိဝေါဟာရဿ အဘိလာပနေ. သာ ပနာယံ သဘာဝနိရုတ္တိ မာဂဓဘာသာ. အတ္ထတော နာမပညတ္တီတိ အာစရိယာ. အပရေ ပန ယဒိ သဘာဝနိရုတ္တိ ပညတ္တိသဘာဝါ၊ ဧဝံ သတိ ပညတ္တိ အဘိလပိတဗ္ဗာ၊ န ဝစနန္တိ အာပဇ္ဇတိ. န စ ဝစနတော အညံ အဘိလပိတဗ္ဗံ ဥစ္စာရေတဗ္ဗံ အတ္ထိ. အထ ဖဿာဒိဝစနေဟိ ဗောဓေတဗ္ဗံ အဘိလပိတဗ္ဗံ၊ ဧဝဉ္စ သတိ အတ္ထဓမ္မာနမ္ပိ ဗောဓေတဗ္ဗတ္တာ တေသမ္ပိ နိရုတ္တိဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ. ဖဿောတိ စ သဘာဝနိရုတ္တိ၊ ဖဿံ ဖဿာတိ န သဘာဝနိရုတ္တီတိ ဒဿိတောဝါယမတ္ထော. န စ အဝစနံ ဧဝံပကာရံ အတ္ထိ. တသ္မာ ဝစနဘူတာယ ဧဝ တဿာ သဘာဝနိရုတ္တိယာ အဘိလာပေ ဥစ္စာရဏေတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

တံ သဘာဝနိရုတ္တိသဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ သဘာဝနိရုတ္တာဘိလာပေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ‘‘ဧဝမယံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ သဒ္ဒါရမ္မဏာ နာမ ဇာတာ၊ န ပညတ္တိအာရမ္မဏာ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၁၈) စ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ နိရုတ္တိသဒ္ဒါရမ္မဏာယ သောတဝိညာဏဝီထိယာ ပရတော မနောဒွါရေ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ပဝတ္တတီတိ ဝဒန္တိ. ‘‘နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ’’တိ (ဝိဘ. ၇၄၉) စ ဝစနသဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ပစ္ဆာ ဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ. ဧဝံ ပန အညသ္မိံ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏေ အညံ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ ဝုတ္တန္တိ အာပဇ္ဇတိ. ယထာ ပန ဒိဗ္ဗသောတဉာဏံ မနုဿာဒိသဒ္ဒဘေဒနိစ္ဆယဿ ပစ္စယဘူတံ တံတံသဒ္ဒဝိဘာဝကံ၊ ဧဝံ သဘာဝါသဘာဝနိရုတ္တိနိစ္ဆယဿ ပစ္စယဘူတံ ပစ္စုပ္ပန္နသဘာဝနိရုတ္တိသဒ္ဒါရမ္မဏံ တံဝိဘာဝကံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါတိ ဝုစ္စမာနေ န ကောစိ ပါဠိဝိရောဓော. ‘‘တံ သဘာဝနိရုတ္တိသဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာ’’တိ စ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နသဒ္ဒါရမ္မဏံ ပစ္စဝေက္ခဏံ ပဝတ္တေန္တဿာ’’တိ န နသက္ကာ ဝတ္တုံ. တဉှိ ဉာဏံ သဘာဝနိရုတ္တိံ ဝိဘာဝေန္တမေဝ တံတံသဒ္ဒပစ္စဝေက္ခဏာနန္တရံ တံတံပဘေဒနိစ္ဆယဟေတုဘာဝတော နိရုတ္တိံ ဘိန္ဒန္တံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ပဘေဒဂတမ္ပိ ဟောတီတိ.

သဗ္ဗတ္ထ ဉာဏန္တိ သဗ္ဗသ္မိံ ဝိသယေ ဉာဏံ၊ သဗ္ဗမ္ပိ ဉာဏန္တိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘ဉာဏာရမ္မဏံ ဉာဏ’’န္တိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဝါ သဗ္ဗေသု အတ္ထာဒီသု၊ တီသု၊ စတူသုပိ ဝါ ပဝတ္တတ္တာ၊ ကုသလကိရိယာဘူတာယ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါယ ဓမ္မတ္ထဘာဝတော တီသု ဧဝ ဝါ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ယထာဝုတ္တေသု ဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သဂေါစရကိစ္စာဒိဝသေနာတိ သဂေါစရဿ၊ ကိစ္စာဒိကဿ စ ဝသေန ‘‘ဣဒံ ဉာဏံ ဣဒံ နာမ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တံ ဣမိနာ နာမ ကိစ္စေနာ’’တိ ဇာနနံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန လက္ခဏပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနဘူမိအာဒီနံ သင်္ဂဟော. တေနေဝါဟ ‘‘ဣမာနိ ဉာဏာနိ ဣဒမတ္ထဇောတကာနီ’’တိအာဒိ.

၄၂၉. ပဘေဒံ ဂစ္ဆန္တီတိ အနေကဘေဒဘိန္နေသု အာရမ္မဏေသု တေသံ ယာထာဝတော တံတံပဘေဒါဝဗောဓနသမတ္ထတံ ဥပဂစ္ဆန္တိ.

မဟာသာဝကာနဉ္စ အသေက္ခဘူမိယံ ပဘေဒံ ဂတာတိ သာမညဝိဓိနာ ဒဿိတမတ္ထံ အပဝါဒေန နိဝတ္တေတုံ အာနန္ဒတ္ထေရ-ဂ္ဂဟဏံ ကတံ.

ဧတာ ပဋိသမ္ဘိဒါ. သေက္ခဘူမိယံ ပဘေဒဂမနံ အပ္ပဝိသယံ၊ အသေက္ခဘူမိယံ ဗဟုဝိသယန္တိ အာဟ ‘‘အဓိဂမော နာမ အရဟတ္တပ္ပတ္တီ’’တိ၊ သာတိသယံ ဝါ အဓိဂမံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ. သေက္ခေန ပတ္တာနမ္ပိ ဟိ ဣမာသံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ဝိသဒဘာဝါဓိဂမောတိ. ပုဗ္ဗယောဂေါ ဝိယ ပန အရဟတ္တပ္ပတ္တိ အရဟတောပိ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသဒတာယ ပစ္စယော န န ဟောတီတိ ပဉ္စန္နမ္ပိ ယထာယောဂံ သေက္ခာသေက္ခပဋိသမ္ဘိဒါဝိသဒတာယ ကာရဏတာ ယောဇေတဗ္ဗာ. အတ္ထဓမ္မာဒီနံ အနဝသေသသင်္ဂဏှနတော ဗုဒ္ဓဝစနဝိသယာ ဧဝ ပရိယတ္တိအာဒယော ဒဿိတာ. ပါဠိယာ သဇ္ဈာယော ပရိယာပုဏနံ၊ တဒတ္ထသဝနံ သဝနံ၊ ပရိတော သဗ္ဗသော ဉာတုံ ဣစ္ဆာ ပရိပုစ္ဆာတိ အာဟ ‘‘ပါဠိအဋ္ဌကထာဒီသု ဂဏ္ဌိပဒအတ္ထပဒဝိနိစ္ဆယကထာ’’တိ၊ ပဒတ္ထတော၊ အဓိပ္ပါယတော စ ဒုဝိညေယျဋ္ဌာနံ ဝိတ္ထာရတော သန္နိဋ္ဌာနကထာတိ အတ္ထော. ယဿ ဟိ ပဒဿ အတ္ထော ဒုဝိညေယျော၊ တံ ဂဏ္ဌိပဒံ၊ ယဿ အဓိပ္ပါယော ဒုဝိညေယျော၊ တံ အတ္ထပဒံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ခန္ဓာဒိပဋိသံယုတ္တေ ကထာမဂ္ဂေ သင်္ဂဏှာတိ. ဘာဝနာနုယောဂသဟိတံ ဂတံ၊ ပစ္စာဂတဉ္စ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဂတပစ္စာဂတိကော၊ တဿ ဘာဝေါ၊ တေန ဂတပစ္စာဂတိကဘာဝေန. ဝသနဋ္ဌာနတော ယာဝ ဂေါစရဂါမော၊ တတော စ ယာဝ ဝသနဋ္ဌာနံ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယုတ္တောတိ အတ္ထော. ယာဝ အနုလောမဂေါတြဘုသမီပန္တိ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏမာဟ. တဉှိ တေသံ သမီပပ္ပဝတ္တံ.

သတ္ထေသူတိ အနဝဇ္ဇေသု သတ္တာနံ ဟိတသုခါဝဟေသု ဂန္ထေသု. တထာ သိပ္ပါယတနေသူတိ ဧတ္ထာပိ. ပုဗ္ဗကာလေ ဧကသတရာဇူနံ ဒေသဘာသာ ဧကသတဝေါဟာရာ. ဓမ္မပဒေ (ဓ. ပ. ၁ အာဒယော) ယမကဝဂ္ဂေါ ဩပမ္မဝဂ္ဂေါတိ ဝဒန္တိ၊ မူလပဏ္ဏာသေ (မ. နိ. ၁.၃၂၅ အာဒယော၊ ၄၃၉ အာဒယော) ယမကဝဂ္ဂေါ ဩပမ္မဝဂ္ဂေါ ဧဝါတိ အပရေ. သုတပဋိဘာနဗဟုလာနန္တိ ဗဟုဿုတာနံ ပဋိဘာနဝန္တာနံ.

သဗ္ဗာနီတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနိ ပဉ္စ၊ ပစ္ဆာ ဝုတ္တာနိ အဋ္ဌပိ ဝါ. သေက္ခဖလဝိမောက္ခပရိယောသာနေ ဘဝါ သေက္ခဖလဝိမောက္ခန္တိကာ. ဌာနာဌာနဉာဏဗလာဒီနိ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏေသု သကိစ္စတော ပါကဋတရာနီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒသ ဗလာနိ ဝိယာ’’တိ၊ အညေ ဝါ သဗ္ဗညုတညာဏာဒယောပိ သဗ္ဗေ ဘဂဝတော ဂုဏဝိသေသာ အသေက္ခဖလဝိမောက္ခန္တိကာ ဧဝ.

ပညာဘူမိ-မူလ-သရီရဝဝတ္ထာနဝဏ္ဏနာ

၄၃၀. ဣမာယ ပညာယာတိ ဝိပဿနာပညာယ. ဘူမိ သလ္လက္ခဏာဒိဂ္ဂဟဏဝသေန ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော. အာဒိ-သဒ္ဒေန အာဟာရာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကသ္မာ ပနေတေ ဧဝံ ဗဟုဓမ္မာ ဘူမိဘာဝေန ဂယှန္တိ၊ နနု ခန္ဓာဒီသု ဧကေနာပိ အတ္ထသိဒ္ဓိ ဟောတီတိ? န၊ တိဝိဓသတ္တာနုဂ္ဂဟတ္ထံ ခန္ဓာဒိတ္တယဂ္ဂဟဏံ ကတ္တဗ္ဗံ၊ အညထာ သဗ္ဗသာဓာရဏော အနုဂ္ဂဟော န ကတော သိယာ. တိဝိဓာ ဟိ သတ္တာ ရူပသမ္မူဠှာ အရူပသမ္မူဠှာ ဥဘယသမ္မူဠှာတိ. တေသု ယေ အရူပသမ္မူဠှာ၊ တဒတ္ထံ ခန္ဓာနံ ဂဟဏံ အရူပဓမ္မာနံ စတုဓာ ဝိဘတ္တတ္တာ. ယေ ရူပသမ္မူဠှာ၊ တဒတ္ထံ အာယတနာနံ ရူပဓမ္မာနံ အဒ္ဓေကာဒသဓာ ဝိဘတ္တတ္တာ. ယေ ပန ဥဘယသမ္မူဠှာ၊ တဒတ္ထံ ဓာတူနံ ဥဘယေသမ္ပိ ဝိဘတ္တတ္တာ. တထာ ဣန္ဒြိယဘေဒေန တိက္ခိန္ဒြိယာ မဇ္ဈိမိန္ဒြိယာ မုဒိန္ဒြိယာ၊ သံခိတ္တရုစီ မဇ္ဈိမရုစီ ဝိတ္ထာရရုစီတိ စ တိဝိဓာ သတ္တာ၊ တေသမ္ပိ အတ္ထာယ ယထာက္ကမံ ခန္ဓာဒိဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣန္ဒြိယဂ္ဂဟဏံ ပန ကာမံ ဧတေ ဓမ္မာ ဣဿရာ ဝိယ သဟဇာတဓမ္မေသု ဣဿရိယံ အာဓိပစ္စံ ပဝတ္တေန္တိ၊ တံ ပန နေသံ ဓမ္မသဘာဝသိဒ္ဓံ၊ န ဧတ္ထ ကဿစိ ဝသီဘာဝေါ ‘‘သုညာ ဧတေ အဝသဝတ္တိနော’’တိ အနတ္တလက္ခဏဿ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ. တံ ပနေတံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ပဝတ္တိနိဝတ္တိတဒုဘယဟေတုဝသေန ဒိဋ္ဌမေဝ ဥပကာရာဝဟံ၊ န အညထာတိ သစ္စာဒိဒွယံ ဂဟိတံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂဟိတဓမ္မေသုပိ အယံ နယော နေတဗ္ဗော. မူလံ ပတိဋ္ဌာဘာဝတော. သတိ ဟိ သီလဝိသုဒ္ဓိယံ၊ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိယဉ္စ အယံ ပညာ မူလဇာတာ ဟောတိ၊ နာသတီတိ. သရီရံ ပရိဗြူဟေတဗ္ဗတော. ဣမိဿာ ဟိ ပညာယ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနာယ ပါဒပါဏိသီသဋ္ဌာနိယာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိအာဒိကာ ဣမာ ပဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိယော အဝယဝေန သမုဒါယူပလက္ခဏနယေန ‘‘သရီရ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၄၃၁. ပဉ္စ ခန္ဓာတိ ဧတ္ထ ပဉ္စာတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ၊ တေန န တတော ဟေဋ္ဌာ၊ န ဥဒ္ဓန္တိ ဒဿေတိ. ခန္ဓာတိ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မနိဒဿနံ. ယသ္မာ စေတ္ထ ခန္ဓ-သဒ္ဒေါ ရာသဋ္ဌော ‘‘မဟာဥဒကက္ခန္ဓော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၅၁၊ ၆.၃၇) ဝိယ၊ တသ္မာ အတီတာဒိဝိဘာဂဘိန္နံ သဗ္ဗံ ရူပံ ရာသိဝသေန ဗုဒ္ဓိယာ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ‘‘ရူပမေဝ ခန္ဓော ရူပက္ခန္ဓော’’တိ သမာနာဓိကရဏသမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘တီဟိ ခန္ဓေဟိ ဣဏံ ဒဿာမာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ကောဋ္ဌာသဋ္ဌေ ပန ခန္ဓ-သဒ္ဒေ နိဗ္ဗာနဿာပိ ခန္ဓန္တရဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ အတီတာဒိဝိဘာဂါဘာဝတော. န ဟိ ဧကဿ နိစ္စဿ သတော နိဗ္ဗာနဿ အတီတာဒိဝိဘာဂေါ အတ္ထီတိ. ပဌမေနတ္ထေန ရူပရာသီတိ အတ္ထော၊ ဒုတိယေန ရူပကောဋ္ဌာသောတိ. ဝေဒနာက္ခန္ဓောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကသ္မာ ပနေတေ ခန္ဓာ ပဉ္စေဝ ဝုတ္တာ ဣမိနာ ဧဝ စ ကမေနာတိ? ဘာဇနဘောဇနဗျဉ္ဇနဘတ္တကာရကဘုဉ္ဇကဝိကပ္ပဒဿနတော၊ ယထောဠာရိကယထာသံကိလေသူပဒေသတော စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိဝါဒမူလဟေတုဘာဝံ သံသာရဟေတုတံ၊ ကမ္မဟေတုတဉ္စ စိန္တေတွာ ဝေဒနာသညာ သင်္ခါရက္ခန္ဓတော နီဟရိတွာ ဝိသုံ ခန္ဓဘာဝေန ဒေသိတာ.

ရူပက္ခန္ဓကထာဝဏ္ဏနာ

၄၃၂. တတ္ထာတိ တေသု ပဉ္စသု ခန္ဓေသု. ယံ ကိဉ္စီတိ အနဝသေသပရိယာဒါနံ. ရုပ္ပနလက္ခဏန္တိ အတိပ္ပသင်္ဂနိယမနံ. ယံ-သဒ္ဒေန ဟိ သနိပါတေန ကိံ-သဒ္ဒေန စ ဂဟိတေန အနိယမတ္ထတာယ အတိပ္ပသင်္ဂေ အာပန္နေ တံ ရုပ္ပနသဒ္ဒေါ နိဝတ္တေတိ၊ တေန ရူပဿ အနဝသေသပရိဂ္ဂဟော ကတော ဟောတိ. သီတာဒီဟီတိ သီတုဏှဇိဃစ္ဆာပိပါသာဒီဟိ. ဟေတုအတ္ထေ စေတံ ကရဏဝစနံ. ရုပ္ပနံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ ရုပ္ပနလက္ခဏံ. ဓမ္မော ဧဝ ဓမ္မဇာတံ. ရုပ္ပနဉ္စေတ္ထ သီတာဒိဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ. နနု စ အရူပဓမ္မာနမ္ပိ ဝိရောဓိပစ္စယသမာဂမေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ လဗ္ဘတီတိ? သစ္စံ လဗ္ဘတိ၊ န ပန ဝိဘူတတရံ. ဝိဘူတတရံ ဟေတ္ထ ရုပ္ပနံ အဓိပ္ပေတံ သီတာဒိဂ္ဂဟဏတော. ယဒိ ဧဝံ၊ ကထံ ဗြဟ္မလောကေ ရူပသမညာ? တတ္ထာပိ တံသဘာဝါနတိဝတ္တနတော ဟောတိယေဝ ရူပသမညာ၊ အနုဂ္ဂါဟကပစ္စယဝသေန ဝါ. ဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ယော အတ္တနော သန္တာနေ ဘိန္နေ ဘိဇ္ဇမာနဿေဝ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေါ၊ တံ ရုပ္ပနန္တိ အညေ. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ရူပယတိ ဝိကာရံ အာပါဒေတီတိ ရူပံ၊ ပုရိမပက္ခေ ပန ရုပ္ပတီတိ. သင်္ဃဋ္ဋနေန ဝိကာရာပတ္တိယံ ရုပ္ပနသဒ္ဒေါ နိရုဠှောတိ ကေစိ. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ အရူပဓမ္မေသု ရူပသမညာယ ပသင်္ဂေါ ဧဝ နတ္ထိ သင်္ဃဋ္ဋနာဘာဝတော. ပဋိဃာတော ရုပ္ပနန္တိ အပရေ. သဗ္ဗံ တံ ဧကတော ကတွာတိ ရာသဋ္ဌံ ဟဒယေ ဌပေတွာ ဝဒတိ.

ဘူတောပါဒါယဘေဒတောတိ ဧတ္ထ တဒဓီနဝုတ္တိတာယ ဘဝတိ ဧတ္ထ ဥပါဒါယရူပန္တိ ဘူတံ. ဘူတာနိ ဥပါဒိယတေဝ၊ န ပန သယံ တေဟိ၊ အညေဟိ ဝါ ဥပါဒီယတီတိ ဥပါဒါယံ.

ကာမံ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ ဝစနတ္ထာဒိတောပိ ဘူတာနိ ဝိဘာဝိတာနေဝ၊ သဘာဝဓမ္မာနံ ပန လက္ခဏာဒိဝိဘာဝနာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနာနိ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ ဝုတ္တာနီ’’တိ. တတ္ထ ပဒဋ္ဌာနဿ အဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘ပဒဋ္ဌာနတော ပနာ’’တိအာဒိ. အဝစနဉ္စ တဿ တဿတ္ထဿ ပစ္စယတောတိ ဧတ္ထ ပကာရန္တရေန ဝိဘာဝိတတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗာပီတိ စတဿောပိ ဓာတုယော. အာပေါသင်္ဂဟိတာယ တေဇောနုပါလိတာယ ဝါယောဝိတ္ထမ္ဘိတာယ ဧဝ ပထဝီဓာတုယာ ပဝတ္တိ၊ န အညထာတိ သာ သေသဘူတတ္တယပဒဋ္ဌာနာ၊ ဧဝမိတရာပီတိ အာဟ ‘‘အဝသေသဓာတုတ္တယပဒဋ္ဌာနာ’’တိ.

စတုဝီသတိဝိဓန္တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ ဗလရူပါဒီနံ ပဋိသေဓနတ္ထော. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. စက္ခတီတိ စက္ခု၊ ဝိညာဏာဓိဋ္ဌိတံ ရူပံ အဿာဒေန္တံ ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော. စက္ခတီတိ ဟိ အယံ စက္ခတိ-သဒ္ဒေါ ‘‘မဓုံ စက္ခတိ၊ ဗျဉ္ဇနံ စက္ခတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ အဿာဒနတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘စက္ခုံ ခေါ၊ မာဂဏ္ဍိယ၊ ရူပါရာမံ ရူပရတံ ရူပသမုဒိတ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၂၀၉). အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ဝုစ္စတိ ‘‘ရူပေသု အာဝိဉ္ဆနရသ’’န္တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၃၃၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၆၀၀). သတိပိ သောတာဒီနံ သဒ္ဒါရမ္မဏာဒိဘာဝေ နိရုဠှတ္တာ ဒဿနေ ဧဝ စက္ခု-သဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ ပဒုမာဒီသု ပင်္ကဇာဒိသဒ္ဒါ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ စက္ခတီတိ ဝိညာဏာဓိဋ္ဌိတံ သမဝိသမံ အာစိက္ခန္တံ ဝိယ အဘိဗျတ္တံ ဝဒန္တံ ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဝိဘာဝေတိ စာ’’တိ (မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၁၃၊ ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၁၅၄) ဝုတ္တံ. တံ အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ ဝိဘာဝနတ္ထတာပိ စက္ခတိ-သဒ္ဒဿ သမ္ဘဝတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. သုဏာတိ ဧတေန၊ ဝိညာဏာဓိဋ္ဌိတံ သယံ ဝါ သုဏာတီတိ သောတံ. ဃာယတိ ဧတေန၊ သယံ ဝါ ဃာယတီတိ ဃာနံ. ရသဂ္ဂဟဏမူလကတ္တာ အဇ္ဈောဟရဏဿ ဇီဝိတနိမိတ္တံ အာဟာရရသော ဇီဝိတံ၊ တသ္မိံ နိန္နတာယ တံ အဝှါယတီတိ ဇိဝှါ နိရုတ္တိနယေန. ကုစ္ဆိတာနံ သာသဝဓမ္မာနံ အာယော ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ကာယော အနုတ္တရိယဟေတုဘာဝံ အနာဂစ္ဆန္တေသု ကာမရာဂနိဒါနကမ္မဇနိတေသု၊ ကာမရာဂဿ စ ဝိသေသပစ္စယေသု ဃာနဇိဝှါကာယေသု ကာယဿ ဝိသေသတော သာသဝပစ္စယတ္တာ. တေန ဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗသုခံ အဿာဒေန္တာ သတ္တာ မေထုနမ္ပိ သေဝန္တိ. ကာယိန္ဒြိယဝတ္ထုကာ ဝါ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဗလဝကာမာသဝါဒိဟေတုဘာဝတော ဝိသေသေန သာသဝါတိ ကုစ္ဆိတာနံ သာသဝဓမ္မာနံ အာယောတိ ကာယော ဝုတ္တော. ဝဏ္ဏဝိကာရံ အာပဇ္ဇမာနံ ဟဒယင်္ဂတဘာဝံ ရူပယတီတိ ရူပံ၊ ရူပမိဝ ပကာသံ ကရောတိ သဝိဂ္ဂဟမိဝ ဒဿေတီတိ အတ္ထော. အနေကတ္ထတ္တာ ဝါ ဓာတူနံ ပကာသနတ္ထော ဧဝ ရူပသဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သပ္ပတီတိ သဒ္ဒေါ၊ ဥဒါဟရီယတိ၊ သကေဟိ ဝါ ပစ္စယေဟိ သပ္ပီယတိ သောတဝိညေယျဘာဝံ ဥပနီယတီတိ အတ္ထော. ဂန္ဓယတီတိ ဂန္ဓော၊ အတ္တနော ဝတ္ထုံ သူစယတိ အပါကဋံ ‘‘ဣဒံ သုဂန္ဓံ၊ ဒုဂ္ဂန္ဓ’’န္တိ ပကာသေတိ၊ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ပုပ္ဖဖလာဒိံ ‘‘ဣဒမေတ္ထ အတ္ထီ’’တိ ပေသုညံ ကရောန္တံ ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော. ရသန္တိ တံ သတ္တာတိ ရသော၊ အသာဒေန္တီတိ အတ္ထော.

ဣတ္ထိယာဝ ဣန္ဒြိယံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ၊ တထာ ပုရိသိန္ဒြိယံ. ဇီဝန္တိ တေန သဟဇာတဓမ္မာတိ ဇီဝိတံ၊ တဒေဝ ဣန္ဒြိယံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ဟဒယဉ္စ တံ ဝတ္ထု စ၊ ဟဒယဿ ဝါ မနောဝိညာဏဿ ဝတ္ထု ဟဒယဝတ္ထု. စောပနကာယဘာဝတော ကာယော စ သော အဓိပ္ပါယဝိညာပနတော ဝိညတ္တိ စာတိ ကာယဝိညတ္တိ. စောပနဝါစာဘာဝတော၊ အဓိပ္ပါယဝိညာပနတော စ ဝစီ စ သာ ဝိညတ္တိ စာတိ ဝစီဝိညတ္တိ. ဝိဂ္ဂဟာဘာဝတော န ကဿတိ၊ ကသိတုံ ဆိန္ဒိတုံ န သက္ကာ၊ န ဝါ ကာသတိ ဒိဗ္ဗတီတိ အကာသံ၊ အကာသမေဝ အာကာသံ၊ တဒေဝ နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန အာကာသဓာတု. ရူပဿာတိ နိပ္ဖန္နရူပဿ. လဟုဘာဝေါ လဟုတာ. သယံ အနိပ္ဖန္နတာယ ‘‘ရူပဿာ’’တိ ဝိသေသိတံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. အယံ ပန ဝိသေသော – ကမ္မနိ သာဓု ကမ္မညံ၊ တဿ ဘာဝေါ ကမ္မညတာ. ပဌမံ၊ ဥပရိ စ စယော ပဝတ္တိ ဥပစယော. ပုဗ္ဗာပရဝသေန သမ္ဗန္ဓာ တတိ ပဝတ္တိ သန္တတိ. အနိစ္စဿ ဝိနာသိနော ဘာဝေါ အနိစ္စတာ. ကဗလံ ကရီယတီတိ ကဗဠီကာရော. အာဟရတီတိ အာဟာရော. ဧဝံ တာဝ ဥပါဒါယရူပံ သဒ္ဒတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကမတော ပန သဗ္ဗေသံ ရူပဓမ္မာနံ နိဿယဘာဝေန မူလဘူတတ္တာ ပဌမံ ဘူတရူပါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ဣတရေသု အဇ္ဈတ္တိကဘာဝေန အတ္တဘာဝသမညာယ မူလဘာဝတော စက္ခာဒီနိ ပဉ္စ အာဒိတော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. တေသံ ဝိသယီနံ ဣမေ ဝိသယာတိ ဒဿေတုံ ရူပါဒီနိ စတ္တာရိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ပန အနုပါဒါရူပတ္တာ၊ ဘူတဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ စ ဣဓ န ဂဟိတံ. သွာယံ အတ္တဘာဝေါ ဣမေဟိ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ ဝါ ‘‘ပုရိသော’’တိ ဝါ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ ဒဿနတ္ထံ တဒနန္တရံ ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယဒွယံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ. ‘‘ဣမိနာ ဇီဝတီ’’တိ ဝေါဟာရံ လဗ္ဘတီတိ ဒဿနတ္ထံ တတော ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. တဿ ဣမံ နိဿာယ ဝိညာဏပ္ပဝတ္တိယံ အတ္တဟိတာဒိသိဒ္ဓီတိ ဒဿနတ္ထံ ဟဒယဝတ္ထု. တဿ ဣမာသံ ဝသေန သဗ္ဗေ ကာယဝစီပယောဂါတိ ဒဿနတ္ထံ ဝိညတ္တိဒွယံ. ဣမာယ ရူပကာယဿ ပရိစ္ဆေဒေါ၊ အဉ္ဇသော စာတိ ဒဿနတ္ထံ အာကာသဓာတု. ဣမေဟိဿ သုခပ္ပဝတ္တိ၊ ဥပ္ပတ္တိအာဒယော စာတိ ဒဿနတ္ထံ လဟုတာဒယော. သဗ္ဗော စာယံ စတုသန္တတိရူပသန္တာနော ဣမိနာ ဥပတ္ထမ္ဘီယတီတိ ဒဿနတ္ထံ အန္တေ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဥဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၄၃၃. ဣဒါနိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ ဥပါဒါရူပါနိ လက္ခဏာဒိတော နိဒ္ဒိသိတုံ ‘‘တတ္ထ ရူပါဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု ဥပါဒါရူပေသု. ရူပေ၊ ရူပဿ ဝါ အဘိဃာတော ရူပါဘိဃာတော၊ တံ အရဟတီတိ ရူပါဘိဃာတာရဟော၊ ရူပါဘိဃာတော ဟောတု ဝါ မာ ဝါ ဧဝံသဘာဝေါ စတုန္နံ ဘူတာနံ ပသာဒေါ ရူပါဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒေါ၊ ဧဝံလက္ခဏံ စက္ခူတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပစ္စယန္တရသဟိတော ဧဝ စက္ခုပသာဒေါ ရူပါဘိဟနနဝသေန ပဝတ္တတိ၊ န ကေဝလော. တသ္မာ တံသဘာဝတာဝ ပမာဏံ၊ န ရူပါဘိဃာတောတိ ဒဿနတ္ထံ ရူပါဘိဃာတာရဟတာ ဝုတ္တာ ယထာ ဝိပါကာရဟံ ကုသလာကုသလန္တိ. အဘိဃာတော စ ဝိသယဝိသယီနံ အညမညံ အဘိမုခီဘာဝေါ ယောဂျဒေသာဝဋ္ဌာနံ အဘိဃာတော ဝိယာတိ ကတွာ. သော ရူပေ စက္ခုဿ၊ ရူပဿ ဝါ စက္ခုမှိ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ယံ စက္ခု အနိဒဿနံ သပ္ပဋိဃံ ရူပမှိ သနိဒဿနမှိ သပ္ပဋိဃမှိ ပဋိဟညိ ဝါ’’တိ၊ ‘‘ယမှိ စက္ခုမှိ အနိဒဿနမှိ သပ္ပဋိဃမှိ ရူပံ သနိဒဿနံ သပ္ပဋိဃံ ပဋိဟညိ ဝါ ပဋိဟညတိ ဝါ’’တိ (ဓ. သ. ၅၉၇) စ အာဒိ. ပရိပုဏ္ဏာပရိပုဏ္ဏာယတနတ္တဘာဝနိဗ္ဗတ္တကဿ ကမ္မဿ နိဒါနဘူတာ ကာမတဏှာ၊ ရူပတဏှာ စ တဒါယတနိကဘဝပတ္ထနာဘာဝတော ဒဋ္ဌုကာမတာဒိဝေါဟာရံ အရဟတီတိ ဒုတိယနယော သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တော. တတ္ထ ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနကမ္မံ သမုဋ္ဌာနံ ဧတေသန္တိ ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနာနိ. ဧဝံဝိဓာနံ ဘူတာနံ ပသာဒေါ ဒဋ္ဌုကာမတာ။ပေ။ ပသာဒေါ၊ ဧဝံလက္ခဏံ စက္ခု. တဿ တဿ ဟိ ဘဝဿ မူလကာရဏဘူတာ တဏှာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာယတနဝိသယာပိ နာမ ဟောတီတိ ကာမတဏှာဒီနံ ဒဋ္ဌုကာမတာဒိဝေါဟာရာရဟတာ ဝုတ္တာ.

ဒဋ္ဌုကာမတာတိ ဟိ ဒဋ္ဌုမိစ္ဆာ၊ ရူပတဏှာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဒဋ္ဌုကာမတာယ၊ သေသာနဉ္စ တံတံအတ္တဘာဝနိဗ္ဗတ္တကကမ္မာယူဟနက္ခဏတော သတိ ပုရိမနိဗ္ဗတ္တိယံ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ၊ အသတိ ပန မဂ္ဂေန အသမုဂ္ဃါတိတဘာဝေါယေဝ ကာရဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယတော မဂ္ဂေန အသမုစ္ဆိန္နံ ကာရဏလာဘေ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အတ္တနော ဖလဿ ပစ္စယဘာဝူပဂမနတော ဝိဇ္ဇမာနမေဝါတိ ဥပ္ပန္နတာ အတ္ထိတာ ပရိယာယေဟိ ဝုစ္စတိ ‘‘အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တော အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရောန္တော ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ အန္တရာယေဝ အန္တရဓာပေတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၅၆)၊ ‘‘သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ကာမစ္ဆန္ဒံ ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ကာမစ္ဆန္ဒော’တိ ပဇာနာတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၈၂၊ မ. နိ. ၁.၁၁၅) စ ဧဝမာဒီသု.

ရူပေသု ပုဂ္ဂလဿ၊ ဝိညာဏဿ ဝါ အာဝိဉ္ဆနရသံ. အာဓာရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ နိဿယပစ္စယဘာဝတော. ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနကမ္မဇဘူတပဒဋ္ဌာနံ ယေသံ ဘူတာနံ ပသာဒေါ၊ တေဝဿ အာသန္နကာရဏန္တိ ကတွာ. ဧတ္ထ စ တံတံအတ္တဘာဝနိပ္ဖါဒကသာဓာရဏကမ္မဝသေန ပုရိမံ စက္ခုလက္ခဏံ ဝုတ္တံ ကာရဏဝိသေသဿ အနာမဋ္ဌတ္တာ. ‘‘ဧဝရူပံ နာမ မေ စက္ခု ဟောတူ’’တိ ဧဝံ နိဗ္ဗတ္တိတအာဝေဏိကကမ္မဝသေန ဒုတိယန္တိ ဝဒန္တိ. သတိပိ ပန ပဉ္စန္နံ ပသာဒဘာဝသာမညေ သဝိသယာဝဘာသနသင်္ခါတဿ ပသာဒဗျာပါရဿ ဝသေန ပုရိမံ ဝုတ္တံ. ပသာဒကာရဏဿ သတိပိ ကမ္မဘာဝသာမညေ၊ ဧကတ္တေ ဝါ အတ္တနော ကာရဏဘေဒေန ဘေဒဒဿနဝသေန ဒုတိယန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သောတာဒီနံ လက္ခဏာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧတ္ထာဟ – စက္ခာဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ကိံ ဧကကမ္မုနာ ဥပ္ပတ္တိ၊ ဥဒါဟု နာနာကမ္မုနာတိ? ဥဘယထာပီတိ ပေါရာဏာ. တတ္ထ နာနာကမ္မုနာ တာဝ ဥပ္ပတ္တိယံ စက္ခာဒီနံ ဝိသေသေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ ကာရဏဿ ဘိန္နတ္တာ. ဧကကမ္မုနာ ပန ဥပ္ပတ္တိယံ ကထံ နေသံ ဝိသေသောတိ? ကာရဏဿ ဘိန္နတ္တာ ဧဝ. တံတံဘဝပတ္ထနာဘူတာ ဟိ တဏှာ တံတံဘဝပရိယာပန္နာယတနာဘိလာသတာယ သယံ ဝိစိတ္တရူပါ ဥပနိဿယဘာဝေန တံတံဘဝနိဗ္ဗတ္တကကမ္မဿ ဝိစိတ္တဘေဒတံ ဝိဒဟတိ. ယတော တဒါဟိတဝိသေသံ တံ တထာရူပသမတ္ထတာယောဂေနာနေကရူပါပန္နံ ဝိယ အနေကံ ဝိသိဋ္ဌသဘာဝံ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေတိ. န စေတ္ထ သမတ္ထတာ သမတ္ထဘာဝတော အညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ ကာရဏဝိသေသေန အာဟိတဝိသေသဿ ဝိသိဋ္ဌဖလနိပ္ဖါဒနယောဂျတာမတ္တတော. အယဉ္စ ဧကဿပိ ကမ္မဿ အနေကိန္ဒြိယဟေတုတာဝိသေသယောဂေါ ယုတ္တိတော၊ အာဂမနတော စ ပရတော အာဂမိဿတိ. အပိစ ဧကဿေဝ ကုသလစိတ္တဿ သောဠသာဒိဝိပါကစိတ္တနိဗ္ဗတ္တိဟေတုတာ ဝုစ္စတိ. လောကေပိ ဧကဿေဝ သာလိဗီဇဿ ပရိပုဏ္ဏာပရိပုဏ္ဏတဏ္ဍုလအာတဏ္ဍုလဖလနိဗ္ဗတ္တိဟေတုတာ ဒိဿတေဝ၊ ကိံ ဝါ ဧတာယ ယုတ္တိစိန္တာယ. ယတော ကမ္မဖလံ စက္ခာဒီနိ၊ ကမ္မဝိပါကော စ သဗ္ဗသော ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဉာဏဿ ဝိသယောတိ.

၄၃၄. ကေစီတိ မဟာသံဃိကေသု ဧကစ္စေ. တေသု ဟိ ဝသုဓမ္မော ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘စက္ခုမှိ တေဇော အဓိကံ၊ သောတေ ဝါယု၊ ဃာနေ ပထဝီ၊ ဇိဝှါယ အာပေါ၊ ကာယေ သဗ္ဗေပိ သမာ’’တိ. စက္ခာဒီသု တေဇာဒိအဓိကတာ နာမ တန္နိဿယဘူတာနံ တဒဓိကတာယာတိ ဒဿေန္တော ‘‘တေဇာဓိကာနံ ဘူတာနံ ပသာဒေါ စက္ခူ’’တိအာဒိမာဟ. ကာယော သဗ္ဗေသန္တိ ကော ဧတ္ထ ဝိသေသော၊ နနု တေဇာဒိအဓိကာနဉ္စ ဘူတာနံ ပသာဒါ သဗ္ဗေသံယေဝါတိ? သစ္စမေတံ၊ ဣဒံ ပန ‘‘သဗ္ဗေသ’’န္တိ ဝစနံ သမာနာနန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ အနုဝတ္တမာနဿ ဧကဒေသာဓိကဘာဝဿ နိဝါရဏဝသေန ဝုတ္တတ္တာ. တေဇာဒီနံ ဟိ ပစ္စေကံ အဓိကဘာဝေ ဝိယ ဒွိန္နံ၊ တိဏ္ဏံ ဝါ အဓိကဘာဝေပိ ယထာဝုတ္တာဓိကဘာဝေနေဝ ဧကကာဒိဝသေန လဗ္ဘမာနာယ ဩမတ္တတာယပိ ကာယပ္ပသာဒေါ န ဟောတီတိ ပါကဋောယမတ္ထော. တသ္မာ စတုန္နမ္ပိ ဘူတာနံ သမဘာဝေန ကာယပ္ပသာဒေါ ဟောတီတိ သဗ္ဗသဒ္ဒေါ ဣဓ သမဘာဝဒီပကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေဇာဒီနန္တိ ပဒီပသင်္ခါတဿ တေဇဿ ဩဘာသရူပေန၊ ဝါယုဿ သဒ္ဒေန၊ ပထဝိယာ ဂန္ဓေန၊ ခေဠသင်္ခါတဿ ဥဒကဿ ရသေနာတိ ပုရိမဝါဒေ၊ ပစ္ဆိမဝါဒေ စ ယထာယောဂံ တံတံဘူတဂုဏေဟိ အနုဂ္ဂယှဘာဝတော၊ ရူပါဒီနံ ဂဟဏေ ဥပကာရိတဗ္ဗတောတိ အတ္ထော. အာလောကာဒိသဟကာရီကာရဏသဟိတာနံယေဝ စက္ခာဒီနံ ရူပါဒိအဝဘာသနသမတ္ထတာ၊ ဝိဝရဿ စ သောတဝိညာဏူပနိဿယဘာဝေါ ဂုဏောတိ တေသံ လဒ္ဓိ. တေဇာဒီနံ ဝိယ ပန ဝိဝရဿ ဘူတဘာဝါဘာဝတော ယထာယောဂ-ဂ္ဂဟဏံ. အထ ဝါ ရူပါဒယော ဝိယ ဝိဝရမ္ပိ ဘူတဂုဏောတိ ပရာဓိပ္ပါယေ တေဇဿ အာလောကရူပေန၊ အာကာသသင်္ခါတဿ ဝိဝရဿ သဒ္ဒေန၊ ဝါယုဿ ဂန္ဓေန၊ ဥဒကဿ ရသေန၊ ပထဝိယာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေနာတိ ဧဝံ ယထာယောဂံ တံတံဘူတဂုဏေဟီတိ ယောဇနာ.

ရူပါဒီနံ အဓိကဘာဝဒဿနတောတိ အဂ္ဂိမှိ ရူပဿ ပဘဿရဿ၊ ဝါယုမှိ သဒ္ဒဿ သဘာဝေန သုယျမာနဿ၊ ပထဝိယာ သုရဘိအာဒိနော ဂန္ဓဿ၊ အာပေ စ ရသဿ မဓုရဿာတိ ဣမေသံ ဝိသေသယုတ္တာနံ ဒဿနတော ‘‘ရူပါဒယော တေသံ ဂုဏာ’’တိ ပဌမဝါဒီ အာဟာတိ. တဿေဝ ‘‘ဣစ္ဆေယျာမာ’’တိအာဒိနာ ဥတ္တရမာဟ. ဣမိနာဝ ဥပါယေန ဒုတိယဝါဒိနောပိ နိဂ္ဂဟော ဟောတီတိ. အထ ဝါ ရူပါဒိဝိသေသဂုဏေဟိ တေဇအာကာသပထဝီအာပဝါယူဟိ စက္ခာဒီနိ ကတာနီတိ ဝဒန္တဿ ကဏာဒဿ ဝါဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ တံ နိဂ္ဂဟေတုံ ‘‘အထာပိ ဝဒေယျု’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာသဝေ ဥပလဗ္ဘမာနောပိ ဂန္ဓော ပထဝိယာ အာပေါသံယုတ္တာယ ကပ္ပါသတော ဝိသဒိသာယာတိ န ကပ္ပါသဂန္ဓဿ အဓိကဘာဝါပတ္တီတိ စေ? န၊ အနဘိဘူတတ္တာ. အာသဝေ ဟိ ဥဒကသံယုတ္တာ ပထဝီ ဥဒကေန အဘိဘူတာ၊ န ကပ္ပါသပထဝီတိ တဿ ဧဝ ဂန္ဓေန အဓိကေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဥဏှောဒကသံယုတ္တော စ အဂ္ဂိ ဥပလဗ္ဘနီယော မဟန္တောတိ ကတွာ တဿ ဖဿော ဝိယ ဝဏ္ဏောပိ ပဘဿရော ဥပလဗ္ဘေယျာတိ ဥဏှောဒကေ ဝဏ္ဏတော အဂ္ဂိနာ အနဘိသမ္ဗန္ဓဿ သီတောဒကဿ ဝဏ္ဏော ပရိဟာယေထ. တသ္မာတိ ဧတဿ ဥဘယဿ အဘာဝါ. တဒဘာဝေန ဟိ ရူပါဒီနံ တေဇာဒိဝိသေသဂုဏတာ နိဝတ္တိတာ. တန္နိဝတ္တနေန ‘‘တေဇာဒီနံ ဂုဏေဟိ ရူပါဒီဟိ အနုဂ္ဂယှဘာဝတော’’တိ ဣဒံ ကာရဏံ နိဝတ္တိတန္တိ ဧဝံ ပရမ္ပရာယ ဥဘယာဘာဝေါ ဝိသေသပရိကပ္ပနပဟာနဿ ကာရဏံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တသ္မာ ပဟာယေတ’’န္တိအာဒိ. ဧကကလာပေပိ ရူပရသာဒယော ဝိသဒိသာ၊ ကော ပန ဝါဒေါ နာနာကလာပေ စက္ခာဒယော ဘူတဝိသေသာဘာဝေပီတိ ဒဿေတုံ ရူပရသာဒိနိဒဿနံ ဝုတ္တံ.

ယဒိ ဘူတဝိသေသော နတ္ထိ၊ ကိံ ပန စက္ခာဒိဝိသေသဿ ကာရဏန္တိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ အညမညဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧကမ္ပိ ကမ္မံ ပဉ္စာယတနိကတ္တဘာဝဘဝပ္ပတ္ထနာနိပ္ဖန္နံ စက္ခာဒိဝိသေသဟေတုတာယ အညမညဿ အသာဓာရဏန္တိ စ ကမ္မဝိသေသောတိ စ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ တံ ယေန ဝိသေသေန စက္ခုဿ ပစ္စယော၊ တေနေဝ သောတဿ ပစ္စယော ဟောတိ ဣန္ဒြိယန္တရာဘာဝပ္ပတ္တိတော. ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ မဟဂ္ဂတာ စေတနာ ကဋတ္တာရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၂.၇၈) ဝစနေန ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိဇ္ဇမာနာနံ သဗ္ဗေသံ ကဋတ္တာရူပါနံ ဧကာ စေတနာ ကမ္မပစ္စယော ဟောတီတိ ဝိညာယတိ. နာနာစေတနာယ ဟိ တဒါ ဣန္ဒြိယုပ္ပတ္တိယံ သတိ ပရိတ္တေန စ မဟဂ္ဂတေန စ ကမ္မုနာ နိဗ္ဗတ္တိတံ ကဋတ္တာရူပံ အာပဇ္ဇေယျာတိ. န စေကာ ပဋိသန္ဓိ အနေကကမ္မနိဗ္ဗတ္တာ ဟောတီတိ သိဒ္ဓမေကေန ကမ္မေန အနေကိန္ဒြိယုပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ.

၄၃၅. အနလ္လီနော နိဿယော ဧတဿာတိ အနလ္လီနနိဿယော၊ ရူပသဒ္ဒသင်္ခါတော ဝိသယော. ဂန္ဓရသာနံ နိဿယာ ဃာနဇိဝှါနံ နိဿယေ အလ္လီယန္တီတိ တေ နိဿယဝသေန အလ္လီနာ. ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ သယံ ကာယနိဿယအလ္လီနံ ဘူတတ္တာ. အပရော နယော – စက္ခုသောတာနိ အပ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂါဟကာနိ သာန္တရေ၊ အဓိကေ စ ဝိသယေ ဝိညာဏုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝတော. သောတမ္ပိ သမ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂါဟီတိ ကေစိ. ယဒိ သောတံ သမ္ပတ္တဂ္ဂါဟိ၊ စိတ္တဇော သဒ္ဒေါ သောတဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ န သိယာ. န ဟိ ဗဟိဒ္ဓါ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထိ. ပါဠိယဉ္စ အဝိသေသေန သဒ္ဒါရမ္မဏဿ သောတဝိညာဏာရမ္မဏဘာဝေါ ဝုတ္တော. ကိဉ္စ ဒိသာဒေသဝဝတ္ထာနဉ္စ သဒ္ဒဿ န သိယာ၊ အတ္တနော ဝိသယိပဒေသဿ ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗတော ဂန္ဓော ဝိယ. တသ္မာ ယတ္ထ ဥပ္ပန္နော သဒ္ဒေါ၊ တတ္ထေဝ ဌိတော. သစေ သောတပထေ အာပါထမာဂစ္ဆတိ၊ နနု ဒူရေ ဌိတေဟိ ရဇကာဒိသဒ္ဒါ စိရေန သုယျန္တီတိ? န ဒူရာသန္နာနံ ယထာပါကဋေ သဒ္ဒေ ဂဟဏဝိသေသတော. ယထာ ဟိ ဒူရာသန္နာနံ ဝစနသဒ္ဒေ ယထာပါကဋေ ဂဟဏဝိသေသတော အာကာရဝိသေသာနံ အဂ္ဂဟဏံ၊ ဂဟဏဉ္စ ဟောတိ၊ ဧဝံ ရဇကာဒိသဒ္ဒေပိ အာသန္နဿ အာဒိတော ပဘုတိ ယာဝ အဝသာနာ ကမေန ပါကဋီဘူတေ၊ ဒူရဿ စ အဝသာနေ၊ မဇ္ဈေ ဝါ ပိဏ္ဍဝသေန ပဝတ္တိပါကဋီဘူတေ နိစ္ဆယဂ္ဂဟဏာနံ သောတဝိညာဏဝီထိယာ ပရတော ပဝတ္တာနံ ဝိသေသတော လဟုကံ သုတော ‘‘စိရေန သုတော’’တိ အဓိမာနော ဟောတိ. သော ပန သဒ္ဒေါ ယတ္ထ ဥပ္ပန္နော၊ တန္နိဿိတောဝ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနက္ခဏေ သောတဿ အာပါထမာဂစ္ဆတိ. ယဒိ သဒ္ဒဿ ဘူတပရမ္ပရာယ သမန္တတော ပဝတ္တိ နတ္ထိ၊ ကထံ ပဋိဃောသုပ္ပတ္တီတိ? ဒူရေ ဌိတောပိ သဒ္ဒေါ အညတ္ထ ပဋိဃောသုပ္ပတ္တိယာ၊ ဘာဇနာဒိစလနဿ စ အယောကန္တော ဝိယ အယောစလနဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၄၃၆. ပုဗ္ဗေ လက္ခဏာဒိနာ ဝိဘာဝိတမ္ပိ စက္ခုံ ဌိတဋ္ဌာနာဒိတော ဝိဘာဝေတုံ ‘‘စက္ခု စေတ္ထာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ စက္ခု သာဓယမာနံ တိဋ္ဌတီတိ သမ္ဗန္ဓော. စ-ကာရော ဗျတိရေကတ္ထော၊ တေနဿ ဝုစ္စမာနမေဝ ဝိသေသံ ဇောတေတိ. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌေသု ပဉ္စသု ဥပါဒါရူပေသု. ‘‘သရီရသဏ္ဌာနုပ္ပတ္တိဒေသေ’’တိ ဧတေန အဝသေသံ ကဏှမဏ္ဍလံ ပဋိက္ခိပတိ. သ္နေဟမိဝ သတ္တ အက္ခိပဋလာနိ ဗျာပေတွာ ဌိတာဟေဝ အတ္တနော နိဿယဘူတာဟိ စတူဟိ ဓာတူဟိ ကတူပကာရံ တန္နိဿိတေဟေဝ အာယုဝဏ္ဏာဒီဟိ အနုပါလိတံ ပရိဝါရိတံ တိသန္တတိရူပသမုဋ္ဌာပကေဟိ ဥတုစိတ္တာဟာရေဟိ ဥပတ္ထမ္ဘိယမာနံ တိဋ္ဌတိ. သတ္တအက္ခိပဋလဗျာပနဝစနေနေဝ စက္ခုဿ အနေကကလာပဂတဘာဝံ ဒဿေတိ. ပမာဏတော ဦကာသိရမတ္တန္တိ ဦကာသိရမတ္တေ ပဒေသေ ပဝတ္တနတော ဝုတ္တံ. စက္ခုဝိညာဏဿ ဝတ္ထုဘာဝံ နိဿယဘာဝတော အာဝဇ္ဇနသမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနံ တဒါရမ္မဏာဝသာနာနံ ဒွါရဘာဝံ သမဝသရဋ္ဌာနတော. တံ ပနေတံ စက္ခု အဓိဋ္ဌာနဘေဒတော၊ တတ္ထာပိ ပစ္စေကံ အနေကကလာပဂတဘာဝတော အနေကမ္ပိ သမာနံ သာမညနိဒ္ဒေသေန အာဝဇ္ဇနာယ ဧကတ္တာ၊ ဧကသ္မိံ ခဏေ ဧကဿေဝ စ ကိစ္စကရတ္တာ ဧကံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဧဝမ္ပိ ဗဟူသု ကထမေကဿေဝ ကိစ္စကရတ္တံ. ယံ တတ္ထ ဝိသဒံ ဟုတွာ ရူပါဘိဃာတာရဟံ၊ တံ ဝိညာဏဿ နိဿယော ဟောတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝိသေသော ဝိယ ကာယဝိညာဏဿ အာရမ္မဏဘာဝေ.

မနုပဿတီတိ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော၊ အထ ဝါ မနူတိ မစ္စော.

အင်္ဂုလိဝေဓကံ အင်္ဂုလီယကံ.

ဝိသမဇ္ဈာသယတာယ စက္ခု ဝမ္မိကဆိဒ္ဒါဘိရတသပ္ပေါ ဝိယ၊ ဗိလဇ္ဈာသယတာယ သောတံ ဥဒကဗိလာဘိရတကုမ္ဘီလော ဝိယ၊ အာကာသဇ္ဈာသယတာယ ဃာနံ အဇဋာကာသာဘိရတပက္ခီ ဝိယ၊ ဂါမဇ္ဈာသယတာယ ဇိဝှါ ဂါမာဘိရတကုက္ကုရော ဝိယ၊ ဥပါဒိန္နကဇ္ဈာသယတာယ ကာယော အာမကသုသာနာဘိရတသိင်္ဂါလော ဝိယ ပဿိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝမ္မိ။ပေ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ အာဟ. ဝိသမဇ္ဈာသယတာ စ စက္ခုဿ ဝိသမဇ္ဈာသယံ ဝိယ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တာ၊ စက္ခုမတော ဝါ ပုဂ္ဂလဿ အဇ္ဈာသယဝသေန စက္ခု ဝိသမဇ္ဈာသယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. သဗ္ဗောပိ စ ယထာဝုတ္တော ပပဉ္စော သောတာဒီသုပိ ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၄၃၇. စက္ခုမှိ၊ စက္ခုဿ ဝါ ပဋိဟနနံ စက္ခုပဋိဟနနံ၊ တံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ စက္ခုပဋိဟနနလက္ခဏံ. ပဋိဟနနဉ္စေတ္ထ ယထာဝုတ္တော အဘိဃာတောဝ. ဝိသယဘာဝေါ အာရမ္မဏပစ္စယတာ. ကာမံ သာ ဧဝ ဂေါစရတာ၊ တထာပိ ဝိသယဂေါစရာနံ အယံ ဝိသေသော – အနညတ္ထဘာဝေါ၊ တဗ္ဗဟုလစာရိတာ စ စက္ခုဝိညာဏဿ. ဝိသယဘာဝေ စဿ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ယတ္ထ ပန ကာယဝိညတ္တိအာဒိကေ.

၄၃၈. ဣတ္ထိယာ ဘာဝေါ၊ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ ဝါ ဘဝတိ ဧတေန စိတ္တံ၊ အဘိဓာနဉ္စာတိ ဣတ္ထိဘာဝေါ၊ တံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ ဣတ္ထိဘာဝလက္ခဏံ. တတော ဧဝ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ တံသဟိတံ သန္တာနံ ပကာသေန္တံ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣတ္ထီတိ ပကာသနရသ’’န္တိ. ဝဋ္ဋံသတာ အဝိသဒဟတ္ထပါဒါဒိတာ စ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ. ထနမံသာဝိသဒတာ၊ နိမ္မဿုဒါဌိတာ၊ ကေသဗန္ဓနံ၊ ဝတ္ထဂ္ဂဟဏဉ္စ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ သဉ္ဇာနနဿ ပစ္စယဘာဝတော ဣတ္ထိနိမိတ္တံ. ဒဟရကာလေပိ သုပ္ပကမုသလကာဒီဟိ ကီဠာ၊ မတ္တိကတက္ကေန သုတ္တကန္တနာဒိ စ ဣတ္ထိကုတ္တံ၊ ဣတ္ထိကိရိယာတိ အတ္ထော. အဝိသဒဋ္ဌာနဂမနာဒိကော အာကာရော ဣတ္ထာကပ္ပေါ. အပရော နယော – ဣတ္ထီနံ မုတ္တကရဏံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ. သရာဓိပ္ပါယာ ဣတ္ထိနိမိတ္တံ. အဝိသဒဋ္ဌာနဂမနနိသဇ္ဇာခါဒနဘောဇနာဒိကာ ဣတ္ထိကုတ္တံ. ဣတ္ထိသဏ္ဌာနံ ဣတ္ထာကပ္ပေါ. ဣမာနိ စ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီနိ ယထာသကံ ကမ္မာဒိနာ ပစ္စယေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိပိ ယေဘုယျေန ဣတ္ထိန္ဒြိယသဟိတေ ဧဝ သန္တာနေ တံတဒါကာရာနိ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ တေသံ ကာရဏန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဣတ္ထိလိင်္ဂနိမိတ္တကုတ္တာကပ္ပါနံ ကာရဏဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာန’’န္တိ. ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒီသု ဧဝ စ ကာရဏဘာဝသင်္ခါတေန အဓိပတိဘာဝေန တဿ ဣန္ဒြိယတာ ဝုတ္တာ၊ ဣန္ဒြိယသဟိတေ သန္တာနေ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒိအာကာရရူပပစ္စယာနံ အညထာ အနုပ္ပါဒနတော၊ ဣတ္ထိဂ္ဂဟဏဿ စ တေသံ ရူပါနံ ပစ္စယဘာဝတော.

ယသ္မာ ပန ဘာဝဒသကေပိ ရူပါနံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ န ဇနကံ၊ နာပိ အနုပါလကံ၊ ဥပတ္ထမ္ဘကံ ဝါ၊ န စ အညေသံ ကလာပရူပါနံ၊ တသ္မာ တံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဝိယ သကလာပရူပါနံ၊ အာဟာရော ဝိယ ဝါ ကလာပန္တရရူပါနဉ္စ ‘‘ဣန္ဒြိယအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယော’’တိ ပါဠိယံ န ဝုတ္တံ. ယသ္မာ စ ပစ္စယန္တရာဓီနာနိ လိင်္ဂါဒီနိ၊ တသ္မာ ယတ္ထဿ အာဓိပစ္စံ၊ တံသဒိသေသု မတစိတ္တကတရူပေသုပိ တံသဏ္ဌာနတာ ဒိဿတိ. ဧသ နယော ပုရိသိန္ဒြိယေပိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝိသဒိသံ၊ တံ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တယိဒံ ဒွယံ ယသ္မာ ဧကသ္မိံ သန္တာနေ သဟ န ပဝတ္တတိ ‘‘ယဿ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ပုရိသိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? နော’’တိအာဒိ (ယမ. ၃.ဣန္ဒြိယယမက.၁၈၈) ဝစနတော၊ တသ္မာ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿာပိ ဧကသ္မိံ ခဏေ ဧကမေဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယေ ပန ‘‘သရီရေကဒေသဝုတ္တိ ဘာဝရူပ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တေသမ္ပိ တံ မိစ္ဆာတိ ဒဿေတုံ ‘‘တဒုဘယမ္ပိ။ပေ။ ဗျာပကမေဝါ’’တိ ဝတွာ ယဒိ ဧဝံ ကာယပ္ပသာဒေန သင်္ကရော သိယာတိ အာသင်္ကံ နိဝတ္တေန္တော ‘‘န စ ကာယပ္ပသာဒေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – ယဒိပိ သကလသရီရဗျာပိတာယ ကာယပ္ပသာဒေန အဋ္ဌိတောကာသေ ဌိတန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ နာပဇ္ဇတိ၊ တေန ပန ဘိန္နနိဿယတ္တာ ဌိတောကာသေ ဌိတန္တိပိ ဝတ္တဗ္ဗတံ နာပဇ္ဇတီတိ အယမေဝ စေတ္ထ နိပ္ပရိယာယကထာ. ‘‘ရူပရသာဒယော ဝိယာ’’တိ ဧတေန သမာနနိဿယေသုပိ နာမ သင်္ကရော နတ္ထိ လက္ခဏဘေဒတော၊ ကိမင်္ဂံ ပန ဘိန္နနိဿယသဘာဝေသူတိ ဒဿေတိ.

၄၃၉. သဟဇရူပါနုပါလနလက္ခဏန္တိ အတ္တနာ သဟဇာတရူပါနံ အနုပါလနလက္ခဏံ. ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဧကန္တကမ္မဇတ္တာ သဟဇ-ဂ္ဂဟဏေနေဝ အနုပါလေတဗ္ဗာနမ္ပိ ကမ္မဇဘာဝေါ သိဒ္ဓေါတိ ကမ္မဇ-ဂ္ဂဟဏံ န ကတံ. ယထာသကံ ခဏမတ္တဋ္ဌာယိနောပိ ကမ္မဇရူပဿ ပဝတ္တိဟေတုဘာဝေန တံ အနုပါလကံ၊ တသ္မာ သဟဇရူပါနုပါလနလက္ခဏံ. န ဟိ ကမ္မဇာနံ ကမ္မံယေဝ ဌိတိဟေတု ဘဝိတုံ အရဟတိ အာဟာရဇာဒီနံ အာဟာရာဒိ ဝိယ. ကိံ ကာရဏာ? တင်္ခဏာဘာဝတော. တေသန္တိ သဟဇရူပါနံ. ပဝတ္တနံ ယာပနံ. ဌပနံ ဌိတိဟေတုတာ. အတ္တနာ အနုပါလနဝသေန ယာပေတဗ္ဗာနိ ပဝတ္တေတဗ္ဗာနိ ဘူတာနိ ဧတဿ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ယာပယိတဗ္ဗဘူတပဒဋ္ဌာနံ. အနုပါလနလက္ခဏာဒိမှီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပဝတ္တနရသာဒိမေဝ သင်္ဂဏှာတိ. အတ္ထိက္ခဏေယေဝါတိ အနုပါလေတဗ္ဗာနံ အတ္ထိက္ခဏေယေဝ. အသတိ အနုပါလေတဗ္ဗေ ဥပ္ပလာဒိမှိ ကိံ ဥဒကံ အနုပါလေယျ. ယဒိ ကမ္မဇာနံ ဌိတိဟေတုမန္တရေန ဌိတိ န ဟောတိ၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ကော ဌိတိဟေတူတိ အာဟ ‘‘သယ’’န္တိအာဒိ. ယဒိ ကမ္မဇာနံ ဌာနံ ဇီဝိတိန္ဒြိယပဋိဗဒ္ဓံ၊ အထ ကသ္မာ သဗ္ဗကာလံ န ဌပေတီတိ အာဟ ‘‘န ဘင်္ဂတော’’တိအာဒိ. တဿ တဿ အနုပါလနာဒိကဿ သာဓနတော. တံ သာဓနဉ္စ ဇီဝမာနတာဝိသေသဿ ပစ္စယဘာဝတော. ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓရူပဿ ဟိ မတရူပတော ကမ္မဇဿ၊ တဒနုဗန္ဓဘူတဿ စ ဥတုသမုဋ္ဌာနာဒိတော ဇီဝိတိန္ဒြိယကတော ဝိသေသော၊ န ကေဝလံ ခဏဋ္ဌိတိယာ ဧဝ၊ ပဗန္ဓာနုပစ္ဆေဒဿာပိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကာရဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ဣတရထာ အာယုက္ခယတော မရဏံ န ယုဇ္ဇေယျာတိ.

၄၄၀. မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူနံ နိဿယလက္ခဏံ ဟဒယဝတ္ထူတိ ကထမေတံ ဝိညာတဗ္ဗန္တိ? အာဂမတော၊ ယုတ္တိတော စ. ‘‘ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ပဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၈) ဧဝမာဒိ အာဂမော. ယဒိ ဧဝံ၊ ကသ္မာ ရူပကဏ္ဍေ တံ န ဝုတ္တန္တိ? တတ္ထ အဝစနံ အညကာရဏံ. ကိံ ပန တန္တိ? ဒေသနာဘေဒေါ. ယထာ ဟိ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ဧကန္တတော စက္ခာဒိနိဿယာနိ၊ န ဧဝံ မနောဝိညာဏံ ဧကန္တေန ဟဒယဝတ္ထုနိဿယံ. နိဿိတဝသေန စ ဝတ္ထုဒုကာဒိဒေသနာ ပဝတ္တာ ‘‘အတ္ထိ ရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝတ္ထု၊ အတ္ထိ ရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ န ဝတ္ထူ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၅၈၄). ယမ္ပိ ဧကန္တတော ဟဒယဝတ္ထုနိဿယံ၊ တဿ ဝသေန ‘‘အတ္ထိ ရူပံ မနောဝိညာဏဿ ဝတ္ထူ’’တိအာဒိနာ ဒုကာဒီသု ဝုစ္စမာနေသုပိ န တဒနုဂုဏာ အာရမ္မဏဒုကာဒယော သမ္ဘဝန္တိ. န ဟိ ‘‘အတ္ထိ ရူပံ မနောဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ န မနောဝိညာဏဿ အာရမ္မဏ’’န္တိ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ ဝတ္ထာရမ္မဏဒုကာ ဘိန္နဂတိကာ သိယုန္တိ ဧကရသာ ဒေသနာ န ဘဝေယျ. ဧကရသဉ္စ ဒေသနံ ဒေသေတုံ ဣဓ သတ္ထု အဇ္ဈာသယော. တသ္မာ တတ္ထ ဟဒယဝတ္ထု န ဝုတ္တံ၊ န အလဗ္ဘမာနတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ယုတ္တိ ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – နိပ္ဖန္နဥပါဒါယရူပနိဿယံ ဓာတုဒွယံ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ. တတ္ထ ရူပါယတနာဒီနံ၊ ဩဇာယ စ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓတော ဗဟိပိ ပဝတ္တိဒဿနတော န တံနိဿယတာ ယုဇ္ဇတိ၊ ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယာနမ္ပိ တဒုဘယရဟိတေပိ သန္တာနေ ဓာတုဒွယဒဿနတော န တံနိဿယတာ ယုဇ္ဇတိ၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿာပိ အညကိစ္စံ ဝိဇ္ဇတီတိ န တံနိဿယတာ ယုဇ္ဇတိ ဧဝါတိ ပါရိသေသတော ဟဒယဝတ္ထု၊ တေသံ နိဿယောတိ ဝိညာယတိ. သက္ကာ ဟိ ဝတ္တုံ နိပ္ဖန္နဥပါဒါယရူပနိဿယံ ဓာတုဒွယံ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ရူပပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိဘာဝတော. ယံ ယဉှိ ရူပပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိ၊ တံ တံ နိပ္ဖန္နဥပါဒါယရူပနိဿယံ ဒိဋ္ဌံ ယထာ ‘‘စက္ခုဝိညာဏဓာတူ’’တိ. ‘‘ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ’’တိ စ ဝိသေသနံ မနောဝိညာဏဓာတုဝသေန ကတံ. မနောဓာတု ပန စတုဝေါကာရဘဝေ နတ္ထေဝ. နနု စ ဣန္ဒြိယနိဿယတာယပိ သာဓနတော ဝိရုဒ္ဓေါ ဟေတု အာပဇ္ဇတီတိ? န ဒိဋ္ဌဗာဓနတော. ဒိဋ္ဌံ ဟေတံ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝိယ ဓာတုဒွယဿ ဝတ္ထုနော မန္ဒတိက္ခာဒိအနနုဝိဓာနံ. တထာ ဟိဿ ပါဠိယံ ဣန္ဒြိယပစ္စယတာ န ဝုတ္တာ. တေန တဒနုဝိဓာနသင်္ခါတာ ဣန္ဒြိယနိဿယတာ ဗာဓီယတိ. ဟောတု ဓာတုဒွယနိဿယော ဟဒယဝတ္ထု၊ ဥပါဒါယရူပဉ္စ၊ ဧတံ ပန ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ၊ ပဋိနိယတကိစ္စံ၊ ဟဒယပဒေသေ ဌိတမေဝါတိ ကထံ ဝိညာယတီတိ? ဝုစ္စတေ – ဝတ္ထုရူပဘာဝတော ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ စက္ခု ဝိယ၊ တတော ဧဝ ပဋိနိယတကိစ္စံ၊ ဝတ္ထုရူပဘာဝတောတိ စ ဝိညာဏနိဿယဘာဝတောတိ အတ္ထော. အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗစေတသာ သမန္နာဟရိတွာ ကိဉ္စိ စိန္တေန္တဿ ဟဒယဿ ခိဇ္ဇနတော တတ္ထေတမဝဋ္ဌိတန္တိ ဝိညာယတိ. တာသညေဝ ဓာတူနန္တိ မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူနံယေဝ. နိဿယဘာဝတော ဥပရိ အာရောပေတွာ ဝဟန္တံ ဝိယ ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ ဥဗ္ဗဟနပစ္စုပဋ္ဌာနံ. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

၄၄၁. အဘိက္ကမော အာဒိ ယေသံ တေ အဘိက္ကမာဒီ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပဋိက္ကမသမိဉ္ဇနပသာရဏဥက္ခေပနအဝေက္ခေပနာဒိကာ သဗ္ဗာ ကိရိယာ ပရိဂ္ဂယှတိ. တေသံ အဘိက္ကမာဒီနံ ပဝတ္တကံ စိတ္တံ သမုဋ္ဌာနံ ယဿာ သာ အဘိက္ကမာဒိပ္ပဝတ္တကစိတ္တသမုဋ္ဌာနာ၊ ဝါယောဓာတု. တဿာ ယံ သဟဇရူပကာယဿ ထမ္ဘနသန္ဓာရဏစလနသင်္ခါတံ ကိစ္စံ၊ တဿ သဟကာရီကာရဏဘူတော အာကာရဝိသေသော ကာယဝိညတ္တိ နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဘိက္ကမာဒိ။ပေ။ ကာယဝိညတ္တီ’’တိ.

ကဿ ပန အာကာရဝိကာရောတိ? သာမတ္ထိယတော ဝါယောဓာတုအဓိကာနံ စိတ္တဇမဟာဘူတာနံ. ကိံ တံ သာမတ္ထိယံ? စိတ္တဇတာ၊ ဥပါဒါယရူပတာ စ. အထ ဝါ ဝါယောဓာတုယာ အာကာရဝိကာရော သဟဇ။ပေ။ ပစ္စယောတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ယဒိ ဧဝံ ဝိညတ္တိယာ ဥပါဒါယရူပဘာဝေါ န ယုဇ္ဇတိ. န ဟိ ဥပါဒါယရူပံ ဧကဘူတသန္နိဿယံ အတ္ထိ. ‘‘စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယရူပ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ၊ နာယံ ဒေါသော စတုန္နံ ဝိကာရော စတူသု ဧကဿာပိ ဟောတိ စတုသာဓာရဏဓနံ ဝိယ. ဝါယောဓာတုအဓိကတာယ စ ကလာပဿ ‘‘ဝါယောဓာတုယာ’’တိ ဝစနံ န ဝိရုဇ္ဈတိ. ဧဝံ အဓိကတာ စ သာမတ္ထိယတော၊ န ပမာဏတော. အညထာ ဟိ အဝိနိဗ္ဘောဂဝုတ္တိတာ န ယုဇ္ဇေယျ. ဝါယောဓာတုယာ ဧဝါတိ ကေစိ. တေသံ မတေန ဝိညတ္တိယာ ဥပါဒါယရူပတာ ဒုရုပပါဒါ. န ဟိ ဧကဿ ဝိကာရော စတုန္နံ ဟောတိ. သာ ပနာယံ ဟတ္ထစလနာဒီသု ဖန္ဒမာနဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရမဝိညာယမာနန္တရေန မနောဒွါရဇဝနေန ဂယှတိ. ဖန္ဒမာနဝဏ္ဏဝိနိမုတ္တော ကောစိ ဝိကာရော အတ္ထိ. တဿ စ တဂ္ဂဟဏာနန္တရံ ဂဟဏံ ဟောတီတိ ကထမေတံ ဝိညာယတီတိ အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏတော. န ဟိ ဝိညတ္တိဝိကာရရဟိတေသု ရုက္ခစလနာဒီသု ‘‘ဣဒမေသ ကာရေတိ မညေ’’တိ အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏံ ဒိဋ္ဌံ၊ ဟတ္ထစလနာဒီသု ပန ဒိဋ္ဌံ. တသ္မာ ဖန္ဒမာနဝဏ္ဏဝိနိမုတ္တော ကောစိ ဝိကာရော အတ္ထိ အဓိပ္ပါယဿ ဉာပကောတိ ဝိညာယတိ. ဉာပကော စ ဟေတု ဉာပေတဗ္ဗမတ္ထံ သယံ ဂဟိတော ဧဝ ဉာပေတိ၊ န ဝိဇ္ဇမာနတာမတ္တေနာတိ ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရံ ဝိကာရဂ္ဂဟဏမ္ပိ အနုမာနတော ဝိညာယတိ. တထာ ဟိ ဝဒန္တိ –

‘‘ဝိသယတ္တမနာပန္နာ၊ သဒ္ဒါ နေဝတ္ထဗောဓကာ၊

န သတ္တာမတ္တတော အတ္ထေ၊ တေ အညာတာ ပကာသကာ’’တိ.

ယဒိ ဝိကာရဂ္ဂဟဏမေဝ ကာရဏံ အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏဿ၊ ကသ္မာ အဂ္ဂဟိတသင်္ကေတာနံ အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏံ န ဟောတီတိ? န ကေဝလံ ဝိကာရဂ္ဂဟဏမေဝ အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏဿ ကာရဏံ၊ အထ ခေါ ပုရိမသိဒ္ဓသမ္ဗန္ဓဂ္ဂဟဏဉ္စ ဣမဿ ဥပနိဿယောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ထမ္ဘနသန္ဓာရဏစလနာနိ ဝိညတ္တိဝိကာရသဟိတာယ ဝါယောဓာတုယာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ. ကိံ သဗ္ဗာဝ ဝါယောဓာတူ သဗ္ဗာနိ တာနိ ကရောန္တီတိ? နယိဒမေဝံ. သတ္တမဇဝနသမ္ဘူတာ ဟိ ဝါယောဓာတု ပုရိမဇဝနသမ္ဘူတာ ဝါယောဓာတုယော ဥပထမ္ဘကပစ္စယေ လဘိတွာ ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေန စလယတိ စိတ္တဇရူပံ၊ န ဣတရာ. ဣတရာ ပန သန္ထမ္ဘနသန္ဓာရဏမတ္တံ ကရောန္တိယော တဿာ ဥပကာရာယ ဟောန္တိ. ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိ ဧဝ စလနန္တိ နိမိတ္တေ စ ကတ္တုဘာဝေါ သမာရောပိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညထာ ဓမ္မာနံ အဗျာပါရတာ၊ ခဏိကတာ စ န သိယာ. သတ္တဟိ ယုဂေဟိ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗသကဋမေတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ နိဒဿိတံ. စိတ္တဇရူပေ ပန စလန္တေ တံသမ္ဗန္ဓတာယ ဥတုကမ္မာဟာရဇရူပမ္ပိ စလတိ နဒီသောတေ ပက္ခိတ္တသုက္ခဂေါမယပိဏ္ဍံ ဝိယ ဖန္ဒမာနဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရံ ဝိညတ္တိဂ္ဂဟဏဿ ဝုတ္တတ္တာ. ကိံ စလနကရာ ဧဝ ဝါယောဓာတု ဝိညတ္တိဝိကာရသဟိတာတိ? နယိဒမေဝံ၊ တထာ စလယိတုမသက္ကုဏန္တိယောပိ ထမ္ဘနသန္ဓာရဏမတ္တကရာ ပဌမဇဝနာဒိသမ္ဘူတာပိ ဝါယောဓာတုယော ဝိညတ္တိဝိကာရသဟိတာ ဧဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယေန ဒိသာဘာဂေနာယံ အဘိက္ကမာဒိံ ပဝတ္တေတုကာမော၊ တဒဘိမုခဝိကာရသဗ္ဘာဝတော. အဓိပ္ပါယသဟဘာဝီ ဟိ ဝိကာရော ဝိညတ္တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနဿာပိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကဝစနံ သုဋ္ဌု ယုဇ္ဇတိ. ယထာဝုတ္တဝိကာရဂ္ဂဟဏမုခေန တံသမင်္ဂိနော အဓိပ္ပါယော ဝိညာယတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဓိပ္ပါယပ္ပကာသနရသာ’’တိ.

ကာယဝိပ္ဖန္ဒနဿ ဟေတုဘူတာယ ဝါယောဓာတုယာ ဝိကာရဘာဝတော ပရိယာယေန ဝိညတ္တိ ကာယဝိပ္ဖန္ဒနဟေတုဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝုတ္တာ. စိတ္တသမုဋ္ဌာနဝါယောဓာတုပဒဋ္ဌာနာတိ စ ဝါယောဓာတုယာ ကိစ္စာဓိကတာယ ဝုတ္တံ. ကာယဝိပ္ဖန္ဒနေန အဓိပ္ပါယဝိညာပနဟေတုတ္တာတိ ကာယဝိပ္ဖန္ဒနေန ကရဏဘူတေန အဓိပ္ပါယဿ ဝိညာပနဟေတုဘာဝတော ကာယဝိညတ္တီတိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ဝိညာပေတီတိ ဝိညတ္တိ. ကိံ ဝိညာပေတိ? အဓိပ္ပါယံ. ကေန? ကာယေန. ကီဒိသေန? ဝိပ္ဖန္ဒမာနေနာတိ. ဒုတိယနယေ ပန ယထာဝုတ္တေန ကာယေန ဝိညာယတီတိ ကာယဝိညတ္တိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

အတ္ထာဝဗောဓနသမတ္ထော ဝစီဝိသေသော ဝစီဘေဒေါ. တေန ဝါယုဝနပ္ပတိနဒီဃောသာဒိံ နိဝတ္တေတိ. တဿ ပဝတ္တကံ စိတ္တံ သမုဋ္ဌာနံ ယဿာ သာ ဝစီဘေဒပ္ပဝတ္တကစိတ္တသမုဋ္ဌာနာ၊ ပထဝီဓာတု. တဿာ ယံ ဥပါဒိန္နသင်္ခါတဿ အက္ခရုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဿ ဃဋ္ဋနသညိတံ ကိစ္စံ၊ တဿ သဟကာရီကာရဏဘူတော အာကာရဝိသေသော ဝစီဝိညတ္တိ နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝစီဘေ။ပေ။ ဝစီဝိညတ္တီ’’တိ.

ဣဒါနိ ‘‘ကဿ ပန အာကာရဝိကာရော’’တိအာဒိ ကာယဝိညတ္တိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပန ဝိသေသော – ယထာ တတ္ထ ‘‘ဖန္ဒမာနဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမိဓ ‘‘သုယျမာနသဒ္ဒသဝနာနန္တရ’’န္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣဓ စ ထမ္ဘနာဒီနံ အဘာဝတော ‘‘သတ္တမဇဝနသမ္ဘူတာ’’တိအာဒိနယော န လဗ္ဘတိ. ဃဋ္ဋနေန ဟိ သဒ္ဓိံ သဒ္ဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဃဋ္ဋနဉ္စ ပဌမဇဝနာဒီသုပိ လဗ္ဘတေဝ. ဃဋ္ဋနံ ပစ္စယဝသေန ဘူတကလာပါနံ အညမညံ အာသန္နတရုပ္ပါဒေါ. စလနံ ဧကဿာပိ ဒေသန္တရုပ္ပါဒပရမ္ပရတာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. ယထာ စ ဝါယောဓာတုယာ စလနံ ကိစ္စံ၊ ဧဝံ ပထဝီဓာတုယာ ဃဋ္ဋနံ. တေနေဝါဟ ‘‘ပထဝီဓာတုယာ ဥပါဒိန္နဃဋ္ဋနဿ ပစ္စယော’’တိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ယထာ ဟီတိအာဒိ ကာယဝစီဝိညတ္တီနံ အနုမာနဝသေန ဂဟေတဗ္ဗဘာဝဝိဘာဝနံ. ယထာ ဟိ ဥဿာပေတွာ ဗဒ္ဓဂေါသီသာဒိရူပါနိ ဒိသွာ တဒနန္တရပ္ပဝတ္တာယ အဝိညာယမာနန္တရာယ မနောဒွါရဝီထိယာ ဂေါသီသာဒီနံ ဥဒကသဟစာရိပ္ပကာရသညာဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဥဒကဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝိပ္ဖန္ဒမာနသမုစ္စာရိယမာနဝဏ္ဏသဒ္ဒေ ဂဟေတွာ တဒနန္တရပဝတ္တာယ အဝိညာယမာနန္တရာယ မနောဒွါရဝီထိယာ ပုရိမသိဒ္ဓသမ္ဗန္ဓဂဟဏူပနိဿယသဟိတာယ သာဓိပ္ပါယဝိကာရဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ.

၄၄၂. ရူပါနိ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ၊ သယံ ဝါ တေဟိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ ရူပါနံ ဝါ ပရိစ္ဆေဒမတ္တံ ရူပပရိစ္ဆေဒေါ၊ တံ လက္ခဏံ ဧတိဿာတိ ရူပပရိစ္ဆေဒလက္ခဏာ. အယံ ဟိ အာကာသဓာတု တံ တံ ရူပကလာပံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီ ဝိယ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ရူပပရိယန္တပ္ပကာသနရသာ’’တိ. အတ္ထတော ပန ယသ္မာ ရူပါနံ ပရိစ္ဆေဒမတ္တံ ဟုတွာ ဂယှတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပမရိယာဒပစ္စုပဋ္ဌာနာ’’တိ. ယသ္မိံ ကလာပေ ဘူတာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ၊ တေဟေဝ အသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ. ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဟိ ကလာပန္တရဘူတာနံ ကလာပန္တရဘူတေဟိ သမ္ဖုဋ္ဌဘာဝေ တံတံဘူတဝိဝိတ္တတာ ရူပပရိယန္တော အာကာသောတိ ယေသံ သော ပရိစ္ဆေဒေါ၊ တေဟိ သော အသမ္ဖုဋ္ဌောဝ. အညထာ ပရိစ္ဆိန္နတာ န သိယာ တေသံ ဘူတာနံ ဗျာပိဘာဝါပတ္တိတော. အဗျာပိတာ ဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌတာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အသမ္ဖုဋ္ဌံ စတူဟိ မဟာဘူတေဟီ’’တိ (ဓ. သ. ၆၃၇၊ ၇၂၄). ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒမုခဝိဝရာဒိဝသေန စ ဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ. ယေသံ ရူပါနံ ပရိစ္ဆေဒေါ၊ တတ္ထေဝ တေသံ ပရိစ္ဆေဒဘာဝေန လဗ္ဘတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပရိစ္ဆိန္နရူပပဒဋ္ဌာနာ’’တိ. ‘‘ယာယ ပရိစ္ဆိန္နေသူ’’တိအာဒိနာ အာကာသဓာတုယာ တံတံကလာပါနံ ကလာပန္တရေဟိ အသင်္ကရကာရဏတံ ဒဿေတိ.

၄၄၃. အဒန္ဓတာတိ အဂရုတာ. ဝိနောဒနံ ဝိက္ခိပနံ၊ အပနယနန္တိ အတ္ထော. အထဒ္ဓတာတိ အကထိနတာ. အတ္တနော မုဒုဘာဝေနေဝ သဗ္ဗကိရိယာသု အဝိရောဓိတာ. မုဒု ဟိ ကတ္ထစိ န ဝိရုဇ္ဈတိ. တီသုပိ ဌာနေသု ပဋိပက္ခေ အ-ကာရော ဒန္ဓတာဒိဟေတူနံ ပဋိပက္ခသမုဋ္ဌာနတ္တာ လဟုတာဒီနန္တိ ကေစိ. အပရေ ပန ‘‘သတ္တာပဋိသေဓေ’’တိ ဝဒန္တိ. သရီရေန ကတ္တဗ္ဗကိရိယာနံ အနုကူလတာသင်္ခါတကမ္မညဘာဝေါ လက္ခဏံ ဧတိဿာတိ သရီရကိရိယာနုကူလကမ္မညဘာဝလက္ခဏာ. အကမ္မညံ ဒုဗ္ဗလံ နာမ ဟောတီတိ ကမ္မညတာ အဒုဗ္ဗလဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝုတ္တာ.

လဟုတာဒီနံ အညမညာဝိဇဟနေန ဒုဝိညေယျနာနတ္တတာ ဝုတ္တာတိ တံတံဝိကာရာဓိကရူပေဟိ တံနာနတ္တပ္ပကာသနတ္ထံ ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဓာတုက္ခောဘော ဝါတပိတ္တသေမှပကောပေါ၊ ရသာဒိဓာတူနံ ဝါ ဝိကာရာဝတ္ထာ. ဒွိဓာ ဝုတ္တောပိ အတ္ထတော ပထဝီဓာတုအာဒီနံ ဓာတူနံယေဝ ဝိကာရောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပဋိပက္ခပစ္စယာ သပ္ပါယဥတုအာဟာရာဝိက္ခိတ္တစိတ္တတာ. တေ စ တံတံဝိကာရဿ ဝိသေသပစ္စယဘာဝတော ဝုတ္တာ၊ အဝိသေသေန ပန သဗ္ဗေ သဗ္ဗေသံ ပစ္စယာ. ယတော နေသံ အညမညာဝိဇဟနံ၊ ဣဒ္ဓိဝဠဉ္ဇနာဒီသု ဝိယ ဝသဝတ္တနံ မဒ္ဒဝပ္ပကာရော. သုပရိမဒ္ဒိတစမ္မသုဓန္တသုဝဏ္ဏဂဟဏဉ္စေတ္ထ မုဒုကမ္မညသဒိသရူပနိဒဿနမတ္တံ၊ န တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ မုဒုတာကမ္မညတာသဗ္ဘာဝတော. န ဟိ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓရူပသန္တာနေ လဟုတာဒီနိ သမ္ဘဝန္တိ၊ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓေပိ ရူပဘဝေ န သန္တိ ဒန္ဓတ္တကရာဒိဓာတုက္ခောဘာဘာဝတော. သတိ ဟိ တာဒိသေ ဓာတုက္ခောဘေ တပ္ပဋိပက္ခပစ္စယသမုဋ္ဌာနာဟိ လဟုတာဒီဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ကေစိ၊ တံ အကာရဏံ. န ဟိ ဝူပသမေတဗ္ဗပစ္စနီကာပေက္ခော တဗ္ဗိရောဓိဓမ္မသမုပ္ပါဒေါ၊ တထာ သတိ သဟေတုကကိရိယစိတ္တုပ္ပါဒေသု ကာယလဟုတာဒီနံ အဘာဝေါဝ သိယာ. ကသ္မာ ပန ကမ္မဇရူပေသု လဟုတာဒယော န ဟောန္တီတိ? ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စယာပေက္ခတ္တာ. အညထာ သဗ္ဗဒါဘာဝီဟိ လဟုတာဒီဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ သိယာတိ.

၄၄၄. အာဒိ စယော၊ ဤသံ ဝါ စယောတိ အာစယော၊ ယထာပစ္စယံ တတော တတော အာဂတဿ ဝိယ စယောတိ ဝါ အာစယော၊ တဒုဘယံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ အာစယော လက္ခဏံ ဧတဿာတိ အာစယလက္ခဏော. ရူပဿ ဥပစယော ပဌမုပ္ပါဒေါ၊ ဝဍ္ဎိ စ ‘‘ဥပညတ္တံ ဥပသိတ္တ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ ဥပ-သဒ္ဒဿ ပဌမူပရိအတ္ထဿ နိဒဿနတော. ပုဗ္ဗန္တတောတိ ပုဗ္ဗကောဋ္ဌာသတော၊ အနာဂတဘာဝတောတိ အတ္ထော. ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ ရူပဓမ္မေ ဥပ္ပါဒေါ အနာဂတက္ခဏတော ဥမ္မုဇ္ဇာပေန္တော ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥမ္မုဇ္ဇာပနရသော’’တိ. တထာ သော ‘‘ဣမေ ရူပဓမ္မာ’’တိ နိယျာတေန္တော ဝိယ ဂယှတီတိ အာဟ ‘‘နိယျာတနပစ္စုပဋ္ဌာနော’’တိ. ပရိပုဏ္ဏဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနတာ ‘‘ဥပရိစယော ဥပစယော’’တိ ဣမဿ အတ္ထဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဝတ္တိလက္ခဏာတိ ရူပါနံ ပဝတ္တနန္တိ လက္ခိတဗ္ဗာ. အနုပ္ပဗန္ဓနရသာတိ ပုဗ္ဗာပရဝသေန အနု အနု ပဗန္ဓနကိစ္စာ. တတော ဧဝ အနုပစ္ဆေဒဝသေန ဂဟေတဗ္ဗတော အနုပစ္ဆေဒပစ္စုပဋ္ဌာနာ.

ဥဘယမ္ပီတိ ဥပစယော သန္တတီတိ ဥဘယမ္ပိ. ဇာတိရူပဿေဝါတိ ရူပုပ္ပါဒဿေဝ အဓိဝစနံ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဝိဘဇ္ဇ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘အာကာရနာနတ္တတော’’တိ၊ ဇာတိရူပဿ ပဝတ္တိအာကာရဘေဒတောတိ အတ္ထော. ဝေနေယျဝသေန ဝိဘဇ္ဇကထနေ ကာရဏံ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ကထံ ပနေတံ ဝိညာတဗ္ဗံ၊ ပဝတ္တိအာကာရနာနတ္တတော ဇာတိရူပဿ ဘေဒေါ၊ န သဘာဝတောတိ? နိဒ္ဒေသတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယော အာယတနာနန္တိ ယော အဍ္ဎေကာဒသန္နံ ရူပါယတနာနံ အာဒိစယတ္တာ ‘‘အာစယော’’တိ ဝုတ္တော. သော ဧဝ ဥပစယော ပဌမုပ္ပါဒဘာဝတော ဥပ-သဒ္ဒေါ ပဌမတ္ထောတိ ကတွာ. ယော ပန တတ္ထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ဥပရိ စယတ္တာ ဥပစယော၊ သာ ဧဝ သန္တတိ အနုပဗန္ဓဝသေန ဥပ္ပတ္တိဘာဝတော. အထ ဝါ ယော အာယတနာနံ အာစယော ပဌမဘာဝေန ဥပလက္ခိတော ဥပ္ပါဒေါ၊ သော ပန တတ္ထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ဥပရိ စယတ္တာ ဥပစယော၊ ဝဍ္ဎီတိ အတ္ထော. ဥပစယော ဝဍ္ဎိဘာဝေန ဥပလက္ခိတော ဥပ္ပါဒေါ၊ သာ ဧဝ သန္တတိ ပဗန္ဓာကာရေန ဥပ္ပတ္တိဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘အဋ္ဌကထာယမ္ပီ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ဧဝံ ကိံ ကထိတန္တိ ‘‘ယော အာယတနာနံ အာစယော’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၆၄၁) နိဒ္ဒေသေန ကိံ အတ္ထဇာတံ ကထိတံ ဟောတိ? အာယတနေန အာစယော ကထိတော. အာစယုပစယသန္တတိယော ဟိ နိဗ္ဗတ္တိဘာဝေန အာစယော ဧဝါတိ အာယတနေဟိ အာစယာဒီနံ ပကာသိတတ္တာ တေဟိ အာစယော ကထိတော. အာယတနာနံ အာစယာဒိဝစနေနေဝ အာစယသဘာဝါနိ ဥပ္ပါဒဓမ္မာနိ အာယတနာနီတိ အာစယေန တံပကတိကံ အာယတနံ ကထိတံ. လက္ခဏဉှိ ဥပ္ပါဒေါ၊ န ရူပရူပန္တိ.

ရူပပရိပါကော ရူပဓမ္မာနံ ဇိဏ္ဏတာ. ဥပနယနရသာတိ ဘင်္ဂုပနယနကိစ္စာ. သဘာဝါနပဂမေပီတိ ကက္ခဠတာဒိသဘာဝဿ အဝိဂမေပိ. ဌိတိက္ခဏေ ဟိ ဇရာ၊ န စ တဒါ ဓမ္မော သဘာဝံ ဝိဇဟတိ နာမ. နဝဘာဝေါ ဥပ္ပါဒါဝတ္ထာ၊ တဿ အပဂမဘာဝေန ဂယှတီတိ အာဟ ‘‘နဝဘာဝါပဂမပစ္စုပဋ္ဌာနာ’’တိ. ‘‘အရူပဓမ္မာန’’န္တိ ဣဒံ တေသံ ဇရာယ သုဋ္ဌု ပဋိစ္ဆန္နတာယ ဝုတ္တံ. ရူပဓမ္မာနမ္ပိ ဟိ ခဏိကဇရာ ပဋိစ္ဆန္နာ ဧဝ၊ ယာ အဝီစိဇရာတိပိ ဝုစ္စတိ. ဧသ ဝိကာရောတိ ခဏ္ဍိစ္စာဒိဝိကာရမာဟ. သော ဟိ အရူပဓမ္မေသု န လဗ္ဘတိ. ယာ အဝီစိဇရာ နာမ၊ တဿာပိ ဧသ ဝိကာရော နတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. နတ္ထိ ဧတိဿာ ဇရာယ ဝီစီတိ အဝီစိဇရာ၊ နဝဘာဝတော ဒုဝိညေယျန္တရဇရာတိ အတ္ထော.

ပရိတော သဗ္ဗသော ‘‘ဘိဇ္ဇန’’န္တိ လက္ခိတဗ္ဗာတိ ပရိဘေဒလက္ခဏာ. နိစ္စံ နာမ ဓုဝံ၊ ရူပံ ပန ခဏဘင်္ဂိတာယ ယေန ဘင်္ဂေန န နိစ္စန္တိ အနိစ္စံ၊ သော အနိစ္စဿ ဘာဝေါတိ အနိစ္စတာ. သာ ပန ယသ္မာ ဌိတိပ္ပတ္တံ ရူပံ ဝိနာသဘာဝေန သံသီဒန္တီ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သံသီဒနရသာ’’တိ. ယသ္မာ စ သာ ရူပဓမ္မာနံ ဘင်္ဂဘာဝတော ခယဝယာကာရေနေဝ ဂယှတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ခယဝယပစ္စုပဋ္ဌာနာ’’တိ.

၄၄၅. ဩဇာလက္ခဏောတိ ဧတ္ထ အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ရသဿ သာရော ဥပထမ္ဘဗလကရော ဘူတနိဿိတော ဧကော ဝိသေသော ဩဇာ. ကဗဠံ ကရီယတီတိ ကဗဠီကာရော. အာဟရီယတီတိ အာဟာရော၊ ကဗဠံ ကတွာ အဇ္ဈောဟရီယတီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ပန သဝတ္ထုကံ ဩဇံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ဗာဟိရံ အာဟာရံ ပစ္စယံ လဘိတွာ ဧဝ အဇ္ဈတ္တိကာဟာရော ရူပံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ သော ပန ရူပံ အာဟရတီတိ အာဟာရော. တေနာဟ ‘‘ရူပါဟရဏရသော’’တိ. တတော ဧဝ ဩဇဋ္ဌမကရူပုပ္ပါဒနေန ဣမဿ ကာယဿ ဥပထမ္ဘနပစ္စုပဋ္ဌာနော. ဩဇာယ ရူပါဟရဏကိစ္စံ ဗာဟိရာဓီနန္တိ အာဟ ‘‘အာဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနော’’တိ.

၄၄၆. ဗလရူပန္တိအာဒီသု ဣမသ္မိံ ကာယေ ဗလံ နာမ အတ္ထိ၊ သမ္ဘဝေါ နာမ အတ္ထိ၊ ရောဂေါ နာမ အတ္ထိ၊ ‘‘ဇာတိ သဉ္ဇာတီ’’တိ (ဝိဘ. ၁၉၁) ဝစနတော ဇာတိ နာမ အတ္ထိ၊ တေဟိပိ စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ ဝိနာ အဘာဝတော ဥပါဒါယရူပေဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဧကစ္စာနန္တိ အဘယဂိရိဝါသီနံ. ပဋိက္ခိတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဧဝံ ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – မိဒ္ဓံ ရူပမေဝ န ဟောတိ နီဝရဏေသု ဒေသိတတ္တာ. ယဿ ဟိ နီဝရဏေသု ဒေသနာ၊ တံ န ရူပံ ယထာ ကာမစ္ဆန္ဒော. သိယာ ပနေတံ ဒုဝိဓံ မိဒ္ဓံ ရူပံ၊ အရူပဉ္စာတိ. တတ္ထ ယံ အရူပံ၊ တံ နီဝရဏေသု ဒေသိတံ ‘‘န ရူပ’’န္တိ? တံ န၊ ဝိသေသဝစနာဘာဝတော. န ဟိ ဝိသေသေတွာ မိဒ္ဓံ နီဝရဏေသု ဒေသိတံ၊ တသ္မာ မိဒ္ဓဿ ဒုဝိဓတံ ပရိကပ္ပေတွာပိ န သက္ကာ နီဝရဏဘာဝံ နိဝတ္တေတုံ. သက္ကာ ဟိ ဝတ္တုံ ‘‘ယံ တံ အရူပတော အညံ မိဒ္ဓံ ပရိကပ္ပိတံ၊ တမ္ပိ နီဝရဏံ မိဒ္ဓသဘာဝတ္တာ ဣတရံ မိဒ္ဓံ ဝိယာ’’တိ.

ဘဝတု နီဝရဏံ၊ ကော ဝိရောဓောတိ စေ? နီဝရဏဉ္စ ပဟာတဗ္ဗံ. ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ ‘‘အဒ္ဓါ မုနီသိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ နတ္ထိ နီဝရဏာ တဝါ’’တိ (သု. နိ. ၅၄၆) ဝစနတော. အပ္ပဟာတဗ္ဗဉ္စ ရူပံ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ နေဝ ဒဿနေန န ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ? စတူသု ဘူမီသု ကုသလံ၊ စတူသု ဘူမီသု ဝိပါကော၊ တီသု ဘူမီသု ကိရိယာဗျာကတံ၊ ရူပဉ္စ နိဗ္ဗာနဉ္စ. ဣမေ ဓမ္မာ နေဝ ဒဿနေန န ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၄၀၇) ဝစနတော. န စေတ္ထ တဒါရမ္မဏကိလေသပ္ပဟာနံ အဓိပ္ပေတံ ‘‘ရူပံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န တုမှာကံ၊ တံ ပဇဟထာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၃၄) ဝိယ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ တထာ ပဟာနဿ အနဓိပ္ပေတတ္တာ. တသ္မာ န မိဒ္ဓံ ရူပံ. ယဒိ မိဒ္ဓဿ ရူပဘာဝံ န သမ္ပဋိစ္ဆထ၊ ကထံ ဘဂဝတော နိဒ္ဒါ. မိဒ္ဓဉှိ ‘‘နိဒ္ဒါပစလာယိကာ’’တိအာဒိနာ ဝိဘင်္ဂေ ဝိဘတ္တတ္တာ နိဒ္ဒါတိ? န မိဒ္ဓံ နိဒ္ဒါ၊ နိဒ္ဒါဟေတုဘာဝတော ပန တံ ‘‘နိဒ္ဒါ’’တိ ဝိဘတ္တံ ယထာ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒိ. ဧဝမ္ပိ နိဒ္ဒါဟေတုနော မိဒ္ဓဿ အဘာဝတော ကထံ ဘဂဝတော နိဒ္ဒါတိ? နိဒ္ဒါ ဘဂဝတော သရီရဂိလာနိယာ၊ န မိဒ္ဓေန. သာ စ နတ္ထီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘ပိဋ္ဌိ မေ အာဂိလာယတိ၊ တမဟံ အာယမိဿာမီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၂) ဝစနတော. န စေတ္ထ ဧဝမဝဓာရဏံ မိဒ္ဓမေဝ နိဒ္ဒါဟေတူတိ၊ နိဒ္ဒါဟေတု ဧဝ မိဒ္ဓန္တိ ဧဝမဝဓာရဏာ. တသ္မာ အညောပိ အတ္ထိ နိဒ္ဒါဟေတု၊ ကော ပန သောတိ? သရီရဂိလာနိယာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နိဒ္ဒါ ဘဂဝတော သရီရဂိလာနိယာ၊ န မိဒ္ဓေနာ’’တိ.

နိဒ္ဒါ စ ဘဂဝတော နတ္ထီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ အဂ္ဂိဝေဿန။ပေ။ ဒိဝါ သုပိတာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ဝစနတော. ဣတောပိ န မိဒ္ဓံ ရူပံ သမ္ပယောဂဝစနတော. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏေန နီဝရဏဉ္စေဝ နီဝရဏသမ္ပယုတ္တဉ္စာ’’တိအာဒိ (ဓ. သ. ၁၁၇၆). န စေတ္ထ ယထာလာဘဘဝနံ? သက္ကာ ပစ္စေတုံ ‘‘သက္ခရကထလိကမ္ပိ မစ္ဆဂုမ္ဗမ္ပိ စရန္တမ္ပိ တိဋ္ဌန္တမ္ပီ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၉) ဝိယ အပ္ပသိဒ္ဓတာယ ရူပဘာဝဿ. သိဒ္ဓေ ဟိ တဿ ရူပဘာဝေ သမ္ဘဝတော ယထာလာဘပစ္စယော ယုဇ္ဇေယျာတိ. ဣတောပိ န ရူပံ မိဒ္ဓံ အာရုပ္ပေသု ဥပ္ပဇ္ဇနတော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘နီဝရဏံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ နီဝရဏော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ နပုရေဇာတပစ္စယာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၃.၈.၈) ဣမဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘အာရုပ္ပေ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ပဋိစ္စ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝိတ္ထာရော. တသ္မာ ‘‘န မိဒ္ဓံ ရူပ’’န္တိ ယံ အဋ္ဌကထာသု ပဋိက္ခိတ္တံ၊ တံ သုပဋိက္ခိတ္တမေဝ.

ဣတရေသူတိ ဗလရူပါဒီသု. ကမ္မသမုဋ္ဌာနဿာပိ ရောဂဿ ဝိသဘာဂပစ္စယသမုပ္ပန္နော ဓာတုက္ခောဘော အာသန္နကာရဏံ၊ ပဂေဝ ဣတရဿ. သော စ အတ္ထတော ရူပဓမ္မာနံ ဝိကာရာဝတ္ထာဌိတိဘင်္ဂက္ခဏေသု ဧဝ သိယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ရောဂရူပံ ဇရတာအနိစ္စတာဂဟဏေန ဂဟိတမေဝါ’’တိ. ဥပစယသန္တတိဂဟဏေန ဂဟိတမေဝါတိ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ ရူပုပ္ပါဒဿ အဘာဝတော. ဥပါဒါဝတ္ထာယ စ အညာ ဇာတိ နာမ နတ္ထေဝ. သမ္ဘဝေါ ကာမဓာတုယံ ဧကစ္စိယသတ္တာနံ ဣန္ဒြိယပရိပါကပစ္စယော အာပေါဓာတုယာ ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသောတိ အာဟ ‘‘သမ္ဘဝရူပံ အာပေါဓာတုဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတမေဝါ’’တိ. ကာယဗလံ နာမ အတ္ထတော ဝါယောဓာတုယာ ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသော တဿာ ဝိပ္ဖါရဘာဝတော. ယတော နံ ‘‘ပါဏဗလ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တေနာဟ ‘‘ဗလရူပံ ဝါယောဓာတုဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတမေဝါ’’တိ. ကသ္မာ ပန နေသံ အယထာက္ကမတော ပဋိက္ခေပေါ ကတောတိ? ဝိသုံ နတ္ထီတိ ကတွာ အနုပလဗ္ဘမာနတ္တာ အနာဒရဒဿနတ္ထံ၊ မိဒ္ဓပဋိက္ခေပေါ ဝါ မဟာပဉှောတိ ပဌမံ ကတော. တဒနုသာရေန ပဋိလောမနယေန ဣတရေသမ္ပိ အဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘‘ဣတီ’’တိ ဣဒံ ‘‘အဋ္ဌဝီသတိဝိဓ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ၊ ဣမိနာ ဝုတ္တက္ကမေန အဋ္ဌဝီသတိဝိဓံ ဟောတီတိ. သော စ ခေါ ပါဠိယံ အာဂတနယေနေဝါတိ အနူနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနဓိကဘာဝေါ ပန ဒဿိတော ဧဝ.

၄၄၇. သမ္ပယုတ္တဓမ္မရာသိ ဟိနောတိ ဧတေန ပတိဋ္ဌဟတီဟိ ဟေတု၊ မူလဋ္ဌေန လောဘာဒိကော၊ အလောဘာဒိကော စ၊ တာဒိသော ဟေတု န ဟောတီတိ နဟေတု. နာဿ ဟေတု အတ္ထီတိ အဟေတုကံ၊ သဟေတုကပဋိယောဂိဘာဝတော ဟေတုနာ သဟ န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. အဟေတုကမေဝ ဟေတုနာ ဝိပ္ပယုတ္တတာယ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တံ. ဓမ္မနာနတ္တာဘာဝေပိ ဟိ သဒ္ဒတ္ထနာနတ္တေန ဝေနေယျဝသေန ဒုကန္တရဒေသနာ ဟောတီတိ ဒုကပဒဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ. ပစ္စယာဓီနဝုတ္တိတာယ သဟ ပစ္စယေနာတိ သပ္ပစ္စယံ. အတ္တနော ပစ္စယေဟိ လောကေ နိယုတ္တံ၊ ဝိဒိတန္တိ ဝါ လောကိယံ. အာ ဘဝဂ္ဂံ၊ အာ ဂေါတြဘုံ ဝါ သဝန္တီတိ အာသဝါ၊ သဟ အာသဝေဟီတိ သာသဝံ၊ အာသဝေဟိ အာလမ္ဗိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အာဒိသဒ္ဒေန သံယောဇနီယံ ဩဃနီယံ ယောဂနီယံ နီဝရဏီယံ သံကိလေသိကံ ပရာမဋ္ဌံ အစေတသိကံ စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တံ နရူပါဝစရံ နအရူပါဝစရံ နအပရိယာပန္နံ အနိယတံ အနိယျာနိကံ အနိစ္စန္တိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အာဟိတော အဟံ မာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ၊ အတ္တဘာဝေါ. တံ အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တာ အဇ္ဈတ္တာ၊ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓဓမ္မာ၊ တေသု ဘဝံ အဇ္ဈတ္တိကံ၊ စက္ခာဒိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝုတ္တနယေန အဇ္ဈတ္တမေဝ အဇ္ဈတ္တိကံ ယထာ ဝေနယိကောတိ (အ. နိ. ၈.၁၁၊ ပါရာ. ၈) ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တဘာဝံ အဓိကိစ္စ ပဝတ္တတ္တာ အဇ္ဈတ္တိက’’န္တိ. သေသံ တေဝီသတိဝိဓံ. ‘‘တတော ဗာဟိရတ္တာ’’တိ ဣဒံ အဇ္ဈတ္တိကလက္ခဏာဘာဝတော ဝုတ္တံ. ဃဋ္ဋနဝသေနာတိ ဝိသယီ၊ ဝိသယော စ ဟုတွာ သင်္ဃဋ္ဋနဝသေန. သေသံ သောဠသဝိဓံ. ဝိပရီတတ္တာတိ ဃဋ္ဋနဝသေန အဂဟေတဗ္ဗတော. ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈသဘာဝတ္တာတိ သုခုမဘာဝေန ဒုဝိညေယျသဘာဝတ္တာ. ဉာဏဿ အာသန္နေ န ဟောတီတိ ဒူရေ. တေရသ ဟဒယဝတ္ထုပရိယောသာနာနိ. သဘာဝေနေဝါတိ ‘‘ရူပဿ ပရိစ္ဆေဒေါ၊ ရူပဿ ဝိကာရော၊ ရူပဿ ဥပစယော’’တိအာဒိနာ အဂ္ဂဟေတွာ အတ္တနော သဘာဝေနေဝ ကက္ခဠတ္တာဒိနာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟေတဗ္ဗတော. သေသံ ဒသဝိဓံ. တဗ္ဗိပရီတတာယာတိ သဘာဝေန အပရိဂ္ဂဟိတဗ္ဗတော. သောတာဒီနမ္ပိ စက္ခုနော ဝိယ ပသန္နသဘာဝတ္တာ ဧဝ ယထာသကံ ဝိသယဂ္ဂဟဏပစ္စယတာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘စက္ခာဒိ။ပေ။ ပသာဒရူပ’’န္တိ. ဝိပရီတတ္တာတိ တဗ္ဗိဓုရသဘာဝတ္တာ. အဓိပတိယဋ္ဌေနာတိ ဧတ္ထ စက္ခာဒီနံ တာဝ ပဉ္စန္နံ စက္ခုဝိညာဏာဒီသု အာဓိပတေယျံ တေသံ ပဋုမန္ဒဘာဝါနုဝတ္တနတော၊ ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယဒွယဿ သကိစ္စေ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ သဟဇရူပါနုပါလနေ. တဒုဘယံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ဥပါဒိန္နတ္တာတိ ဂဟိတတ္တာ. ကမ္မနိဗ္ဗတ္တဉှိ ‘‘မမေတံ ဖလံ’’န္တိ ကမ္မုနာ ဂဟိတံ ဝိယ ဟောတိ အပဋိက္ခေပတော.

၄၄၈. သနိဒဿနကမ္မဇာဒီနံ တိကာနန္တိ သနိဒဿနတ္တိကဿ၊ ကမ္မဇာဒိတ္တိကာနဉ္စ. ဩဠာရိကေတိ ဒွါဒသဝိဓေ ဩဠာရိကရူပေ. ရူပန္တိ ရူပါယတနံ. ဒဋ္ဌဗ္ဗဘာဝသင်္ခါတေန သဟ နိဒဿနေနာတိ သနိဒဿနံ၊ ပဋိဟနနဘာဝသင်္ခါတေန သဟ ပဋိဃေနာတိ သပ္ပဋိဃံ၊ သနိဒဿနဉ္စ တံ သပ္ပဋိဃဉ္စာတိ သနိဒဿနသပ္ပဋိဃံ. တတ္ထ ယဿ ဒဋ္ဌဗ္ဗဘာဝေါ အတ္ထိ၊ တံ သနိဒဿနံ. စက္ခုဝိညာဏဂေါစရဘာဝေါဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗဘာဝေါ. တဿ ရူပါယတနတော အနညတ္တေပိ အညေဟိ ဓမ္မေဟိ ရူပါယတနံ ဝိသေသေတုံ အညံ ဝိယ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သဟ နိဒဿနေန သနိဒဿန’’န္တိ. ဓမ္မဘာဝသာမညေန ဟိ ဧကီဘူတေသု ဓမ္မေသု ယော နာနတ္တကရော ဝိသေသော၊ သော အညော ဝိယ ကတွာ ဥပစရိတုံ ယုတ္တော. ဧဝံ ဟိ အတ္ထဝိသေသာဝဗောဓော ဟောတီတိ. ယော သယံ၊ နိဿယဝသေန စ သမ္ပတ္တာနံ၊ အသမ္ပတ္တာနဉ္စ ပဋိမုခဘာဝေါ အညမညံ ပတနံ၊ သော ပဋိဟနနဘာဝေါ၊ ယေန ဗျာပါရာဒိဝိကာရပစ္စယန္တရသဟိတေသု စက္ခာဒီနံ ဝိသယေသု ဝိကာရုပ္ပတ္တိ. သေသံ ဧကာဒသဝိဓံ ဩဠာရိကရူပံ. တဉှိ သနိဒဿနတ္တာဘာဝတော အနိဒဿနံ၊ ဝုတ္တနယေနေဝ သပ္ပဋိဃံ. ဥဘယပဋိက္ခေပေန အနိဒဿနအပ္ပဋိဃံ. ကမ္မတော ဇာတန္တိ ဧတ္ထ ယံ ဧကန္တကမ္မသမုဋ္ဌာနံ အဋ္ဌိန္ဒြိယာနိ၊ ဟဒယဉ္စာတိ နဝဝိဓံ ရူပံ၊ ယဉ္စ နဝဝိဓေ စတုသမုဋ္ဌာနေ ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ နဝဝိဓမေဝ ရူပန္တိ ဧဝံ အဋ္ဌာရသဝိဓမ္ပိ ကမ္မတော ဥပ္ပဇ္ဇနတော ကမ္မဇံ. ယဉှိ ဇာတဉ္စ ယဉ္စ ဇာယတိ ယဉ္စ ဇာယိဿတိ၊ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ‘‘ကမ္မဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ယထာ ဒုဒ္ဓန္တိ. တဒညပစ္စယဇာတန္တိ ကမ္မတော အညပစ္စယတော ဇာတံ ဥတုစိတ္တာဟာရဇံ. နကုတောစိဇာတန္တိ လက္ခဏရူပမာဟ. ဝိညတ္တိဒွယံ၊ သဒ္ဒေါ၊ အာကာသဓာတု၊ လဟုတာဒိတ္တယံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိ အဝိနိဗ္ဘောဂရူပါနီတိ ဧတံ ပဉ္စဒသဝိဓံ ရူပံ စိတ္တဇံ. အာကာသဓာတု၊ လဟုတာဒိတ္တယံ၊ အာဟာရသမုဋ္ဌာနာနိ အဝိနိဗ္ဘောဂရူပါနီတိ ဧတံ ဒွါဒသဝိဓံ ရူပံ အာဟာရဇံ. ဧတ္ထ သဒ္ဒံ ပက္ခိပိတွာ တေရသဝိဓံ ရူပံ ဥတုတော သမုဋ္ဌိတံ ဥတုဇံ. သေသံ ကမ္မဇတိကေ ဝုတ္တနယာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄၄၉. ဒိဋ္ဌာဒိစတုက္ကဝသေန၊ ရူပရူပါဒိစတုက္ကဝသေန၊ ဝတ္ထာဒိစတုက္ကဝသေနာတိ ပါဋေက္ကံ စတုက္ကသဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ယံ ရူပါယတနံ အဒက္ခိ ယံ ပဿတိ ယံ ဒက္ခိဿတိ ယံ ပဿေယျ၊ တံ သဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌံ နာမ ဒိဋ္ဌသဘာဝါနာတိဝတ္တနတော ယထာ ဒုဒ္ဓန္တိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဒဿနဝိသယတ္တာတိ စက္ခုဝိညာဏဝိညေယျတ္တာ. သဝနဝိသယတ္တာတိ သောတဝိညာဏဝိညေယျတ္တာ. ဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗတ္တယန္တိ ဂန္ဓော ရသော ဖောဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဧတံ တယံ. မုတံ နာမ မုတွာ ပတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော. တေနာဟ ‘‘သမ္ပတ္တဂ္ဂါဟကဣန္ဒြိယဝိသယတ္တာ’’တိ.

ကိမိဒံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ နာမာတိ? ပထဝီတေဇောဝါယောဓာတုတ္တယံ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ အာပေါဓာတု အဂ္ဂဟိတာ၊ နနု သီတတာ ဖုသိတွာ ဂယှတိ၊ သာ စ အာပေါဓာတူတိ? သစ္စံ ဂယှတိ၊ န ပန သာ အာပေါဓာတု. ကိဉ္စရဟီတိ? တေဇောဓာတု ဧဝ. မန္ဒေ ဟိ ဥဏှဘာဝေ သီတဗုဒ္ဓိ. န ဟိ သီတံ နာမ ကောစိ ဂုဏော အတ္ထိ၊ ကေဝလံ ပန ဥဏှဘာဝဿ မန္ဒတာယ သီတတာဘိမာနော. ကထမေတံ ဝိညာတဗ္ဗန္တိ စေ? အနဝဋ္ဌိတတ္တာ သီတဗုဒ္ဓိယာ ယထာ ပါရာပါရေ. တထာ ဟိ ဃမ္မကာလေ အာတပေ ဌိတာနံ ဆာယံ ပဝိဋ္ဌာနံ သီတဗုဒ္ဓိ ဟောတိ၊ တတ္ထေဝ ပန ပထဝီဂဗ္ဘတော ဥဋ္ဌိတာနံ ဥဏှဗုဒ္ဓိ. ယဒိ ဟိ သီတတာ အာပေါဓာတု သိယာ၊ ဧကသ္မိံ ကလာပေ ဥဏှဘာဝေန သဒ္ဓိံ ဥပလဗ္ဘေယျ၊ န စ ဥပလဗ္ဘတိ. တသ္မာ ဝိညာယတိ န အာပေါဓာတု သီတတာတိ. ဣဒဉ္စ ဘူတာနံ အဝိနိဗ္ဘောဂဝုတ္တိတံ ဣစ္ဆန္တာနံ ဥတ္တရံ၊ အနိစ္ဆန္တာနမ္ပိ ပန စတုန္နံ ဘူတာနံ ဧကသ္မိံ ကလာပေ ကိစ္စဒဿနေန သဘာဂဝုတ္တိတာယ သာဓိတာယ ဥတ္တရမေဝ. ယေ ပန ‘‘ဝါယောဓာတုယာ လက္ခဏံ သီတတာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တေသမ္ပိ ဣဒမေဝ ဥတ္တရံ. ယဒိ ဟိ ဝါယောဓာတု သီတတာ သိယာ၊ ဧကသ္မိံ ကလာပေ ဥဏှဘာဝေန သဒ္ဓိံ သီတတာ ဥပလဗ္ဘေယျ၊ န စ ဥပလဗ္ဘတိ. တသ္မာ ဝိညာယတိ န ဝါယောဓာတု သီတတာတိ. ယေသံ ပန ဒြဝတာ အာပေါဓာတု၊ သာ စ ဖုသိတွာ ဂယှတီတိ ဒဿနံ. တေ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘ဒြဝဘာဝေါပိ ဖုသီယတီတိ အာယသ္မန္တာနံ အဓိမာနမတ္တံ သဏ္ဌာနံ ဝိယာ’’တိ. ဝုတ္တဉှေတံ ပုရာတနေဟိ –

‘‘ဒြဝတာ သဟဝုတ္တီနိ၊ တီဏိ ဘူတာနိ သမ္ဖုသံ၊

‘ဒြဝတံ သမ္ဖုသာမီ’တိ၊ လောကောယမဘိမညတိ.

‘‘ဖုသံ ဘူတာနိ သဏ္ဌာနံ၊ မနသာ ဂဏှတေ ယထာ၊

‘ပစ္စက္ခတော ဖုသာမီ’တိ၊ ဉာတဗ္ဗာ ဒြဝတာ တထာ’’တိ.

သေသန္တိ ယထာဝုတ္တံ ရူပါဒိသတ္တဝိဓံ ရူပံ ဌပေတွာ အဝသိဋ္ဌံ ဧကဝီသတိဝိဓံ ရူပံ. ဝိညာဏဿေဝါတိ မနောဝိညာဏဿေဝ. အဝဓာရဏေန ရူပါယတနာဒီနမ္ပိ မနောဝိညာဏဝိညေယျတ္တေ နိယမာဘာဝတော န ဝိညာတရူပတာတိ သင်္ကရာဘာဝံ ဒဿေတိ.

နိပ္ဖန္နရူပံ ပနေတ္ထ ရူပရူပံ နာမာတိ ယဒေတ္ထ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓေ ရူပေ ‘‘နိပ္ဖန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ ရူပံ၊ တဒေဝ ရူပလက္ခဏယောဂတော ရူပံ. ရုပ္ပနံ ရူပံ၊ တံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ယထာ အရိသသောတိ၊ ရူပဂုဏယောဂတော ဝါ ယထာ နီလဂုဏယောဂတော နီလံ ဝတ္ထန္တိ. သွာယံ ရူပသဒ္ဒေါ ရုဠှိယာ အတံသဘာဝေပိ ပဝတ္တတီတိ အပရေန ရူပသဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပရူပ’’န္တိ ယထာ တိလတေလံ၊ ဒုက္ခဒုက္ခန္တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၃၉) စ၊ ရုပ္ပနသဘာဝံ ရူပန္တိ အတ္ထော. ယဒိ ဧဝံ၊ အာကာသဓာတုအာဒီနံ ကထံ ရူပဘာဝေါတိ? နိပ္ဖန္နရူပဿ ပရိစ္ဆေဒဝိကာရလက္ခဏဘာဝတော တဂ္ဂတိကမေဝါတိ ‘‘ရူပ’’န္တွေဝ ဝုစ္စတိ.

ဝသန္တိ ဧတ္ထ စိတ္တစေတသိကာ ပဝတ္တန္တီတိ ဝတ္ထု၊ စိတ္တတံသမ္ပယုတ္တာနံ အာဓာရဘူတံ ရူပံ. တံ ပန ဆဗ္ဗိဓံ. တတ္ထ ဟဒယရူပံ ဝတ္ထု ဧဝ မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူနံ နိဿယဘာဝတော. န ဒွါရံ အညနိဿယာနံ စက္ခာဒိ ဝိယ. ယထာ ဟိ စက္ခာဒီနိ သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနံ ပဝတ္တိယာ ဒွါရံ ဟောန္တိ၊ န ဧဝံ ဟဒယဝတ္ထု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယံ ပနေတ္ထ ဟဒယရူပံ နာမ၊ တံ ဝတ္ထု၊ န ဒွါရ’’န္တိ. ဝိညတ္တိဒွယံ ဒွါရံ ကမ္မဒွါရဘာဝတော. တန္နိဿိတဿ စိတ္တုပ္ပါဒဿ အဘာဝတော န ဝတ္ထု. ပသာဒရူပံ ဝတ္ထု စေဝ အတ္တသန္နိဿိတဿ စက္ခုဝိညာဏာဒိကဿ၊ ဒွါရဉ္စ အညနိဿိတဿ သမ္ပဋိစ္ဆနာဒိကဿ. သေသံ ဧကဝီသတိဝိဓံ ရူပံ ဝုတ္တဝိပရိယာယတော နေဝ ဝတ္ထု န စ ဒွါရံ.

၄၅၀. ဧကတော ဧဝ ဇာတံ ဧကဇံ. နနု စ ဧကတော ဧဝ ပစ္စယတော ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထီတိ? သစ္စံ နတ္ထိ၊ ရူပဇနကပစ္စယေသု ဧကတောတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. န ဟိ ရူပုပ္ပတ္တိ ရူပဇနကတော အညံ ပစ္စယံ အပေက္ခတိ. ဒွိဇန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမေသန္တိ ဣမေသံ ပဘေဒါနံ ဝသေန. ကမ္မဇမေဝါတိ ကမ္မတော ဧဝ ဇာတံ. စိတ္တဇမေဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. စိတ္တတော စ ဥတုတော စ ဇာတန္တိ ကာလေန စိတ္တတော၊ ကာလေန ဥတုတောတိ ဧဝံ စိတ္တတော စ ဥတုတော စ ဇာတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တံ ဒွိဇံ ဒွီဟိ ဇာတန္တိ. ပရတော ဒွီသုပိ ဧသေဝ နယော. သဒ္ဒါယတနမေဝါတိ ဧတ္ထ ယံ စိတ္တဇံ သဒ္ဒါယတနံ၊ တံ သဝိညတ္တိကမေဝါတိ ဧကေ. အဝိညတ္တိကောပိ အတ္ထိ ဝိတက္ကဝိပ္ဖါရသဒ္ဒေါတိ ပေါရာဏာ.

ဝိတက္ကဝိပ္ဖါရသဒ္ဒေါ န သောတဝိညေယျောတိ ဟိ ဧဝံ ပဝတ္တမဟာအဋ္ဌကထာဝါဒံ နိဿာယ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ သဒ္ဒဿ ဝိညတ္တိယာ ဝိနာပိ ဥပ္ပတ္တိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. န ဟိ ဝိညတ္တိ ‘‘ကာယဝါစာယ ဝိညတ္တီ’’တိ ဝစနတော အသောတဝိညေယျေန သဒ္ဒေန သဟ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ သန္တေ စိတ္တဇေနာပိ သဒ္ဒနဝကေန ဘဝိတဗ္ဗံ. သော စ ဝါဒေါ ‘‘သဒ္ဒေါ စ ဟောတိ၊ န သောတဝိညေယျော စာ’’တိ ဝိရုဒ္ဓမေဝေတန္တိ မညမာနေဟိ သင်္ဂဟကာရေဟိ ပဋိက္ခိတ္တော. အပရေ ပန မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒံ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ တဿ အဓိပ္ပါယံ ဝဏ္ဏေန္တိ. ကထံ? ‘‘ဇိဝှါတာလုစလနာဒိကံ ဝိတက္ကသမုဋ္ဌိတံ ဝိညတ္တိသဟဇမေဝ သုခုမသဒ္ဒံ ဒိဗ္ဗသောတေန သုတွာ အာဒိသတီ’’တိ သုတ္တေ၊ ပဋ္ဌာနေ စ ဩဠာရိကံ သဒ္ဒံ သန္ဓာယ သောတဝိညာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဝိတက္ကဝိပ္ဖါရသဒ္ဒဿ အသောတဝိညေယျတာ ဝုတ္တာတိ. တံ စတုဇံ. အဝသေသန္တိ အဝိနိဗ္ဘောဂရူပေန သဒ္ဓိံ အာကာသဓာတုမာဟ.

လက္ခဏရူပံ ပန နကုတောစိဇာတန္တိ ကုတောစိပိ ပစ္စယတော န ဇာတံ၊ နာပိ သယမေဝ ဇာတံ ပစ္စယေဟိ ဝိနာ သယမေဝ ဇာတဿ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝတော. ကထံ ပနေတံ ဝိညာတဗ္ဗံ လက္ခဏရူပံ န ဇာယတီတိ? လက္ခဏာဘာဝတော. ဥပ္ပတ္တိမန္တာနံ ဟိ ရူပါယတနာဒီနံ ဇာတိအာဒီနိ လက္ခဏာနိ ဝိဇ္ဇန္တိ၊ န ဧဝံ ဇာတိအာဒီနံ. တသ္မာ ဝိညာတဗ္ဗမေတံ ဇာတိအာဒီနိ န ဇာယန္တီတိ. သိယာ ပနေတံ ‘‘ဇာတိအာဒီနံ ဇာတိအာဒီနိ လက္ခဏာနိ ဝိဇ္ဇန္တီ’’တိ? တံ န၊ ကသ္မာ? တထာ သတိ အနဝဋ္ဌာနာပတ္တိတော. ယဒိ ဟိ ဇာတိအာဒီနိ ဇာတိအာဒိမန္တာနိ သိယုံ၊ တာနိပိ ဇာတိအာဒိမန္တာနိ၊ တာနိပိ ဇာတိအာဒိမန္တာနီတိ အနဝဋ္ဌာနမေဝ အာပဇ္ဇတိ. တသ္မာ သုဋ္ဌု ဝုတ္တံ ‘‘ဇာတိအာဒီနိ န ဇာယန္တီ’’တိ. တေနာဟ ‘‘န ဟိ ဥပ္ပါဒဿ ဥပ္ပါဒေါ အတ္ထိ၊ ဥပ္ပန္နဿ စ ပရိပါကဘေဒမတ္တံ ဣတရဒွယ’’န္တိ၊ ဇရာမရဏန္တိ အတ္ထော.

တတ္ထ ‘‘ဥပ္ပါဒေါ နတ္ထီ’’တိ ဧတေန ဥပ္ပါဒဿ ဇရာမရဏာဘာဝမာဟ. အသတိ ဥပ္ပါဒေ ကုတော ဇရာမရဏန္တိ မတ္တဂ္ဂဟဏေန ဇရာမရဏဿ ဥပ္ပါဒါဘာဝမ္ပိ. ယဒိ ဧဝံ ဇာတိယာ ကုတောစိ ဇာတတာဝစနံ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ယမ္ပီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ကိစ္စာနုဘာဝက္ခဏေ ဒိဋ္ဌတ္တာတိ ယေ တေ စိတ္တာဒယော ရူပါယတနာဒီနံ ရူပါနံ ဇနကပစ္စယာ၊ တေသံ တဒုပ္ပါဒနံ ပတိ အနုပရတဗျာပါရာနံ ယော သော ပစ္စယဘာဝူပလက္ခဏီယော ကိစ္စာနုဘာဝက္ခဏော၊ တဒါ ဇာယမာနာနံ ရူပါယတနာဒီနံ ဓမ္မာနံ ဝိကာရဘာဝေန ဥပလဗ္ဘမာနတံ သန္ဓာယ ဝေနေယျပုဂ္ဂလဝသေန ဇာတိယာ ကုတောစိ ပစ္စယတော ဇာတတ္တံ ပါဠိယံ အနုညာတံ ယထာ တံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနတာဒိ ဝိညတ္တိအာဒီနံ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယေဟိ ပစ္စယဓမ္မေဟိ ရူပါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တေသံ ပစ္စယဘာဝူပဂမနက္ခဏေ ဥပလဗ္ဘမာနာ ရူပါဒယော တတော ပုရေ၊ ပစ္ဆာ စ အနုပလဗ္ဘမာနာ တတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝိညာယန္တိ၊ ဧဝံ ဇာတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယဒိ ဧဝံ နိပ္ပရိယာယတော ဇာတိယာ ကုတောစိ ဇာတတာ သိဒ္ဓါ၊ အထ ကသ္မာ ဝေနေယျပုဂ္ဂလဝသေနာတိ ဝုတ္တန္တိ? နယိဒမေဝံ ဇာယမာနဓမ္မဝိကာရဘာဝေန ဥပလဗ္ဘမာနတ္တာ. ယဒိ ဟိ ဓမ္မော ဝိယ ဥပလဗ္ဘေယျ ဇာတိ၊ နိပ္ပရိယာယောဝ တဿာ ကုတောစိ ဇာတဘာဝေါ၊ န ဧဝမုပလဗ္ဘတိ၊ အထ ခေါ ဝိကာရဘာဝေန. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝေနေယျပုဂ္ဂလဝသေနာ’’တိ.

တဒါ ကိရ သောတူနံ ဧဝံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ‘‘အယံ ဇာတိ သဗ္ဗေသံ ဓမ္မာနံ ပဘဝေါ၊ သယဉ္စ န ကုတောစိ ဇာယတိ ယထာ တံ ပကတိဝါဒီနံ ပကတီ’’တိ၊ တံ နေသံ မိစ္ဆာဂါဟံ ဝိဓမေန္တော သတ္ထာ ‘‘ဥပစယော သန္တတီ’’တိ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ကုတောစိ ပစ္စယတော ဇာတဉ္စ ကတွာ ဒေသေသိ၊ န ပန ဇရာမရဏံ ပစ္စယဓမ္မာနံ ကိစ္စာနုဘာဝက္ခဏေ အဒဿနတော. ယဒိ ဧဝံ ကထံ ‘‘ဇရာမရဏံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၂၀) ဝုတ္တံ? ယသ္မာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနံ ဓမ္မာနံ ပရိပါကဘင်္ဂတာယ တေသု သန္တေသု ဟောန္တိ၊ န အသန္တေသု. န ဟိ အဇာတံ ပရိပစ္စတိ၊ ဘိဇ္ဇတိ ဝါ၊ တသ္မာ တံ ဇာတိပစ္စယတံ သန္ဓာယ ‘‘ဇရာမရဏံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၂၀) ပရိယာယေန သုတ္တေသု ဝုတ္တံ. ယော ပနေတ္ထ ကာမဘဝါဒီသု ကမ္မာဒိနာ ပစ္စယေန ယောနိဝိဘာဂတော ပဋိသန္ဓိယံ၊ ပဝတ္တိယဉ္စ ရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိဘေဒေါ ဝတ္တဗ္ဗော၊ သော ပရတော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာယံ အာဝိ ဘဝိဿတီတိ န ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဣတိ ရူပက္ခန္ဓေ ဝိတ္ထာရကထာမုခဝဏ္ဏနာ.

ဝိညာဏက္ခန္ဓကထာဝဏ္ဏနာ

၄၅၁. ယံ ကိဉ္စီတိ အနဝသေသပရိယာဒါနဒီပကေန ပဒဒွယေန ဝေဒယိတဿ ဗဟုဘေဒတံ ဒဿေန္တော ဝုစ္စမာနံ ရာသဋ္ဌံ ဥလ္လိင်္ဂေတိ. ဝေဒယိတံ အာရမ္မဏရသာနုဘဝနံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ ဝေဒယိတလက္ခဏံ. သဗ္ဗံ တံ ဓမ္မဇာတန္တိ အဓိပ္ပါယော၊ ပုဗ္ဗေ ဝါ ရူပက္ခန္ဓကထာယံ ဝုတ္တံ အဓိကာရတော အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဧကတော ကတွာတိ အတီတာဒိဘေဒဘိန္နံ သဗ္ဗံ တံ ဗုဒ္ဓိယာ ဧကတော ကတွာ. ဧဝဉှိ ရာသဋ္ဌဿ သမ္ဘဝေါ. နီလာဒိဘေဒဿ အာရမ္မဏဿ သဉ္ဇာနနံ၊ ‘‘နီလံ ပီတံ ဒီဃံ ရဿ’’န္တိ (ဓ. သ. ၆၁၅) စ အာဒိနာ သညုပ္ပါဒဝသေန ဇာနနံ ဂဟဏံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ သဉ္ဇာနနလက္ခဏံ. အဘိသင်္ခရဏံ အာယူဟနံ ဗျာပါရာပတ္တိ၊ အဘိသန္ဒဟနံ ဝါ၊ ဥဘယထာပိ စေတနာပဓာနတာယ သင်္ခါရက္ခန္ဓဿ ဧဝံ ဝုတ္တံ ‘‘အဘိသင်္ခရဏလက္ခဏ’’န္တိ. တထာ ဟိ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ သင်္ခါရက္ခန္ဓံ ဝိဘဇန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿဇာ စေတနာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၂၁) စေတနာဝ ဝိဘတ္တာ. မိနိတဗ္ဗဝတ္ထုံ နာဠိယာ မိနမာနော ပုရိသော ဝိယ ယေန သဉ္ဇာနနာကာရဝိသိဋ္ဌေန အာကာရေန ဝိသယံ ဂဏှာတိ၊ တံ အာရမ္မဏူပလဒ္ဓိသင်္ခါတံ ဝိဇာနနံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ ဝိဇာနနလက္ခဏံ. ဣတရေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒယော သုဝိညေယျာ ဟောန္တီတိ ဝိညာဏေန ဧကုပ္ပါဒါဒိဘာဝတော၊ သမာနဇာတိအာဒိဝိဘာဂတော စ.

အတ္တနာ ‘‘ဝိဇာနနလက္ခဏ’’န္တိ ဝုတ္တမတ္ထံ သုတ္တေန သမတ္ထေတုံ ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယထာပစ္စယံ ပဝတ္တိမတ္တမေတံ၊ ယဒိဒံ သဘာဝဓမ္မောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိဇာနနလက္ခဏ’’န္တိ ဘာဝသာဓနဝသေန ဝုတ္တံ. ဓမ္မသဘာဝါ ဝိနိမုတ္တော ကောစိ ကတ္တာ နာမ နတ္ထီတိ တဿေဝ ကတ္တုဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယံ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိညာဏံ၊ တဒေဝ စိန္တနာဒိအတ္ထေန စိတ္တံ၊ မနနဋ္ဌေန မနောတိ ပရိယာယတောပိ နံ ဗောဓေတိ. ဧတ္တာဝတာ စ ခန္ဓတော၊ ဘေဒတော၊ ပရိယာယတော စ ဝိညာဏံ ဝိဘာဝိတံ ဟောတိ.

ဇာယန္တိ ဧတ္ထ ဝိသဒိသာပိ သဒိသာကာရာတိ ဇာတိ၊ သမာနာကာရော. သာ ပနာယံ ဇာတိ ကာမံ အနေကဝိဓာ နာနပ္ပကာရာ၊ တံ ဣဓာဓိပ္ပေတမေဝ ပန ဒဿေန္တော ‘‘ကုသလံ၊ အကုသလံ၊ အဗျာကတဉ္စာ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ကုသလဋ္ဌေန ကုသလံ. ကောယံ ကုသလဋ္ဌော နာမ? အာရောဂျဋ္ဌော အနဝဇ္ဇဋ္ဌော သုခဝိပါကဋ္ဌော. အာရောဂျဋ္ဌေနာပိ ဟိ ကုသလံ ဝုစ္စတိ ‘‘ကစ္စိ နု ဘောတော ကုသလ’’န္တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁၅.၁၄၆၊ ၂.၂၀.၁၂၉). အနဝဇ္ဇဋ္ဌေနာပိ ‘‘ကတမော ပန၊ ဘန္တေ၊ ကုသလော ကာယသမာစာရော? ယော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အနဝဇ္ဇော ကာယသမာစာရော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၃၆၁). သုခဝိပါကဋ္ဌေနာပိ ‘‘ကုသလာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတူ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၈၀). ကုသလစိတ္တဉှိ ရာဂါဒီနံ စေတသိကရောဂါနံ အဝဇ္ဇသဘာဝါနံ ပဋိပက္ခဘာဝတော၊ သုခဝိပါကဝိပစ္စနတော စ အရောဂံ၊ အနဝဇ္ဇံ၊ သုခဝိပါကဉ္စာတိ.

သဒ္ဒတ္ထတော ပန ကုစ္ဆိတေ ပါပဓမ္မေ သလယတိ စလယတိ ကမ္မေတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ ကုသလံ. ကုစ္ဆိတေန ဝါ အာကာရေန သယန္တီတိ ကုသာ၊ ပါပဓမ္မာ၊ တေ ကုသေ လုနာတိ ဆိန္ဒတီတိ ကုသလံ. ကုစ္ဆိတာနံ ဝါ သာနတော တနုကရဏတော ဉာဏံ ကုသံ နာမ၊ တေန လာတဗ္ဗံ ဂဟေတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ကုသလံ. ယထာ ဝါ ကုသော ဥဘယဘာဂဂတံ ဟတ္ထပဒေသံ လုနာတိ၊ ဧဝမိဒံ ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နဝသေန ဥဘယဘာဂဂတံ သံကိလေသပက္ခံ လုနာတိ ဆိန္ဒတိ၊ တသ္မာ ကုသော ဝိယ လုနာတီတိ ကုသလံ. ကုစ္ဆိတာနံ ဝါ သာဝဇ္ဇဓမ္မာနံ သလနတော သံဝရဏတော ကုသလံ. ကုသလဓမ္မဝသေန ဟိ အကုသလာ ပဝတ္တိနိဝါရဏေန၊ အပ္ပဝတ္တိဘာဝါပါဒနေန စ မနစ္ဆဋ္ဌေသု ဒွါရေသု အပ္ပဝတ္တိယာ သံဝုတာ ပိဟိတာ ဟောန္တိ. ကုစ္ဆိတေ ဝါ ပါပဓမ္မေ သလယတိ ကမ္ပေတိ အပနေတီတိ ကုသလံ. ကုစ္ဆိတာနံ ဝါ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ပါပဓမ္မာနံ သာနတော နိသာနတော တေဇနတော ကုသာ၊ ဒေါသလောဘာဒယော. ဒေါသာဒီနဉှိ ဝသေန စေတနာယ တိက္ခဘာဝပ္ပတ္တိယာ ပါဏာတိပါတာဒီနံ မဟာသာဝဇ္ဇတာ၊ တေ ကုသေ လုနာတိ ဆိန္ဒတီတိ ကုသလံ. ကုစ္ဆိတာနံ ဝါ သာနတော အန္တကရဏတော ဝိနာသနတော ကုသာနိ၊ ပုညကိရိယဝသေန ပဝတ္တာနိ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ၊ တေဟိ လာတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ကုသလံ. ‘‘ကု’’ ဣတိ ဝါ ဘူမိ ဝုစ္စတိ၊ အဓိဋ္ဌာနဘာဝေန တံသဒိသဿ အတ္တနော နိဿယဘူတဿ ရူပါရူပပ္ပဗန္ဓဿ သမ္ပတိ၊ အာယတိဉ္စ အနုဒဟနေန ဝိနာသနတော ကုံ သိယန္တီတိ ကုသာ၊ ရာဂါဒယော၊ တေ ဝိယ အတ္တနော နိဿယဿ လဝနတော ဆိန္ဒနတော ကုသလံ. ပယောဂသမ္ပာဒိတာ ဟိ ကုသလဓမ္မာ အစ္စန္တမေဝ ရူပါရူပဓမ္မေ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန သမုစ္ဆိန္ဒန္တီတိ.

န ကုသလန္တိ အကုသလံ၊ ကုသလပဋိပက္ခန္တိ အတ္ထော. န ကုသလန္တိ ဟိ ကုသလပဋိက္ခေပေန အကုသလပဒဿ အဝယဝဘေဒေန အတ္ထေ ဝုစ္စမာနေ ယထာ ယံ ဓမ္မဇာတံ န အရောဂံ၊ န အနဝဇ္ဇံ၊ န သုခဝိပါကံ၊ န စ ကောသလ္လသမ္ဘူတံ၊ တံ အကုသလန္တိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ၊ ဧဝံ ယံ န ကုစ္ဆိတာနံ သလနသဘာဝံ၊ န ကုသာနံ လဝနသဘာဝံ၊ န ကုသေန ကုသေဟိ ဝါ ပဝတ္တေတဗ္ဗံ၊ န စ ကုသော ဝိယ လဝနကံ၊ တံ အကုသလံ နာမာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ကုသလံ အကုသလဿ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘူတံ၊ ယတော စေတသိကရောဂပဋိပက္ခာဒိဘာဝတော အရောဂါဒိပရိယာယေနပိ ဗောဓိတံ၊ တသ္မာ အကုသလံ ပန ကုသလဿ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘူတန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ကုသလပဋိပက္ခန္တိ အတ္ထော’’တိ. တံ ပန ယထာက္ကမံ ပဟာယကပဟာတဗ္ဗဘာဝေနေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

န ဗျာကတန္တိ အဗျာကတံ၊ ကုသလာကုသလဘာဝေန အကထိတန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ကုသလဘာဝေါ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကဋ္ဌော. အကုသလဘာဝေါ သာဝဇ္ဇဒုက္ခဝိပါကဋ္ဌော၊ တဒုဘယဘာဝေန အဝုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတေနေဝ အရောဂသရောဂါဒိဘာဝေန စ အဝုတ္တတာ ဝဏ္ဏိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧတ္ထ စ ‘‘ကုသလံ အကုသလ’’န္တိ စ ဝတွာ ‘‘အဗျာကတ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ကုသလာကုသလဘာဝေနေဝ အဝုတ္တတာ ဝိညာယတိ၊ န ပကာရန္တရေန. အဝုတ္တတာ စေတ္ထ န တထာ အဝတ္တဗ္ဗတာမတ္တေန၊ အထ ခေါ တဒုဘယဝိနိမုတ္တသဘာဝတာယ တေသံ ဓမ္မာနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟေတံ ‘‘အဝိပါကလက္ခဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

၄၅၂. ဘူမိဘေဒတောတိ ဘဝန္တိ ဧတ္ထ ဓမ္မာတိ ဘူမိ၊ ဌာနံ၊ အဝတ္ထာ စ. အဝတ္ထာပိ ဟိ အဝတ္ထာဝန္တာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ ဝိယ ဂယှတိ၊ ဧဝံ နေသံ သုခဂ္ဂဟဏံ ဟောတီတိ. တတ္ထ လောကိယာ ဘူမိ ဌာနဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ လောကုတ္တရာ အဝတ္ထာဝသေန. လောကိယာ ဝါ ဌာနာဝတ္ထာဝသေန၊ လောကုတ္တရာ အဝတ္ထာဝသေနေဝ. ကာမာဝစရန္တိ ဧတ္ထ ဝတ္ထုကာမော ကိလေသကာမောတိ ဒွေ ကာမာ. တေသု ဝတ္ထုကာမော ဝိသေသတော ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ကာမီယန္တီတိ၊ ကိလေသကာမော တဏှာ ကာမေတီတိ. တေ ဒွေပိ သဟိတာ ဟုတွာ ယတ္ထ အဝစရန္တိ၊ တံ ကာမာဝစရံ. ကိံ ပန တန္တိ? ဧကာဒသဝိဓော ကာမဘဝေါ. ဣဒံ ယေဘုယျေန တတ္ထ အဝစရတိ ပဝတ္တတီတိ ကာမာဝစရံ ဧကဿ အဝစရသဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ. ဧဝံ ရူပါရူပါဝစရာနိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ ရူပတဏှာ ရူပံ၊ အရူပတဏှာ အရူပန္တိ ကတွာ. အထ ဝါ ကာမတဏှာ ကာမော ဥတ္တရပဒလောပေန၊ အဝစရတိ ဧတ္ထာတိ အဝစရံ၊ ကာမဿ အဝစရံ ကာမာဝစရံ. ဧဝံ ရူပါဝစရာရူပါဝစရာနိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. လောကတော ဥတ္တရတီတိ လောကုတ္တရံ ကုသလဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဣတရံ ပန လောကတော ဥတ္တိဏ္ဏန္တိ လောကုတ္တရံ.

သောမနဿုပေက္ခာဉာဏသင်္ခါရဘေဒတောတိ ဧတ္ထ သောမနဿုပေက္ခာဘေဒေါ တာဝ ယုတ္တော တေသံ ဘိန္နသဘာဝတ္တာ၊ ဉာဏသင်္ခါရဘေဒေါ ပန ကထန္တိ? နာယံ ဒေါသော ဉာဏသင်္ခါရကတော ဘေဒေါဉာဏသင်္ခါရဘေဒေါ၊ သော စ တေသံ ဘာဝါဘာဝကတောတိ ကတွာ. သောဘနံ မနော၊ သုန္ဒရံ ဝါ မနော ဧတဿာတိ သုမနော၊ သုမနဿ ဘာဝေါ သောမနဿံ၊ မာနသိကသုခါ ဝေဒနာ ရုဠှိယာ၊ သောမနဿေန ဥပ္ပါဒတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဘင်္ဂါ သဟဂတံ ပဝတ္တံ သံသဋ္ဌံ၊ သမ္ပယုတ္တန္တိ အတ္ထော. သောမနဿသဟဂတတာ စဿ အာရမ္မဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ဟိ စိတ္တံ သောမနဿသဟဂတံ ဟောတိ. နနု စ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ လောဘဿ ဝတ္ထု၊ ကထံ တတ္ထ ကုသလံ ဟောတီတိ? နယိဒမေကန္တိကံ ဣဋ္ဌေပိ အာဘောဂါဒိဝသေန ကုသလဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. ယဿ ဟိ စတုသမ္ပတ္တိစက္ကသမာယောဂါဒိဝသေန ယောနိသောဝ အာဘောဂေါ ဟောတိ၊ ကုသလမေဝ စ မယာ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ကုသလကရဏေ စိတ္တံ နိယမိတံ၊ အကုသလပ္ပဝတ္တိတော စ နိဝတ္တေတွာ ကုသလကရဏေ ဧဝ ပရိဏာမိတံ၊ အဘိဏှကရဏဝသေန စ သမုဒါစရိတံ၊ တဿ ဣဋ္ဌေပိ အာရမ္မဏေ အလောဘာဒိသမ္ပယုတ္တမေဝ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န လောဘာဒိသမ္ပယုတ္တံ.

ဉာဏေန သမံ ပကာရေဟိ ယုတ္တန္တိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ. ဧကုပ္ပါဒါဒယော ဧဝ စေတ္ထ ပကာရာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ကမ္မူပပတ္တိဣန္ဒြိယပရိပါကကိလေသဒူရီဘာဝါ ဉာဏသမ္ပယုတ္တတာယ ကာရဏံ. ယော ဟိ ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ အနဝဇ္ဇာနိ သိပ္ပါယတနကမ္မာယတနဝိဇ္ဇဋ္ဌာနာနိ သိက္ခာပေတီတိ ဧဝမာဒိကံ ပညာသံဝတ္တနိယံ ကရောတိ၊ တဿ ကမ္မူပနိဿယဝသေန ကုသလစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ဟောတိ. တထာ အဗျာပဇ္ဇေ လောကေ ဥပ္ပန္နဿ ဥပပတ္တိံ နိဿာယ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘တဿ တတ္ထ သုခိနော ဓမ္မပဒါ ပ္လဝန္တိ၊ ဒန္ဓော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတုပ္ပါဒေါ၊ အထ ခေါ သော သတ္တော ခိပ္ပံယေဝ ဝိသေသဘာဂီ (အ. နိ. ၄.၁၉၁) ဟောတီ’’တိ. တထာ ပညာဒသကပတ္တဿ ဣန္ဒြိယပရိပါကံ နိဿာယ ကုသလံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ဟောတိ. ယေန ပန ကိလေသာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ၊ တဿ ကိလေသဒူရီဘာဝံ နိဿာယ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ယောဂါ ဝေ ဇာယတေ ဘူရိ၊ အယောဂါ ဘူရိသင်္ခယော’’တိ (ဓ. ပ. ၂၈၂). အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ သမုဿာဟဇနိတံ စိတ္တပယောဂသင်္ခါတံ သင်္ခရဏံ သင်္ခါရော၊ သော ဧတဿ နတ္ထီတိ အသင်္ခါရံ. တေန ပန သဟ သင်္ခါရေန ပဝတ္တတီတိ သသင်္ခါရံ. ဉာဏေန ဝိပ္ပယုတ္တံ ဝိရဟိတန္တိ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တံ. ဝိပ္ပယောဂေါတိ စေတ္ထ ဉာဏဿ အဘာဝေါ အပ္ပဝတ္တိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥပေက္ခတီတိ ဥပေက္ခာ၊ ဝေဒယမာနာပိ အာရမ္မဏံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ မဇ္ဈတ္တတာကာရသဏ္ဌိတတ္တာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥပေတာ သုခဒုက္ခာနံ အဝိရုဒ္ဓါ ဣက္ခာ အနုဘဝနန္တိ ဥပေက္ခာ. အထ ဝါ ဣဋ္ဌေ စ အနိဋ္ဌေ စ အာရမ္မဏေ ပက္ခပါတာဘာဝေန ဥပပတ္တိတော ယုတ္တိတော ဣက္ခတိ အနုဘဝတီတိ ဥပေက္ခာ၊ တာယ သဟဂတန္တိ ဥပေက္ခာသဟဂတံ. သေသံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဧဝံ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစိတ္တာနိ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ တေသံ ပဝတ္တိအာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဒါ ဟီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ပဋိဂ္ဂါဟကာဒိသမ္ပတ္တိန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဒေသကာလကလျာဏမိတ္တာဒိသမ္ပတ္တိံ သင်္ဂဏှာတိ. အညံ ဝါ သောမနဿဟေတုန္တိ ဧတ္ထ အညဂ္ဂဟဏေန သဒ္ဓါဗဟုလတာ၊ ဝိသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိတာ၊ ကုသလကိရိယာယ အာနိသံသဒဿာဝိတာ၊ သောမနဿပဋိသန္ဓိကတာ၊ ဧကာဒသ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနိယာ ဓမ္မာတိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော. အာဒိနယပ္ပဝတ္တန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန န ကေဝလံ ‘‘အတ္ထိ ယိဋ္ဌ’’န္တိအာဒီနံ (မ. နိ. ၁.၄၄၁၊ ၂.၉၅) နဝန္နံယေဝ သမ္မာဒိဋ္ဌိဝတ္ထူနံ ဂဟဏံ၊ အထ ခေါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနိယာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပုရက္ခတွာတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ. တဉ္စ ခေါ သဟဇာတပုဗ္ဗင်္ဂမဝသေန ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁-၂) ဝိယ သမ္ပယောဂဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. အသံသီဒန္တောတိ သိလောကမစ္ဆရိယာဒိဝသေန ပုညကိရိယာယံ သံသီဒံ သင်္ကောစံ အနာပဇ္ဇန္တော၊ တေန မုတ္တစာဂတာဒိံ ဒဿေတိ. အနုဿာဟိတောတိ ကေနစိပိ န ဥဿာဟိတော. သရသတော ဟိ ပုညပဋိပတ္တိဒဿနမိဒံ. ပရေဟီတိ ပန ပါကဋုဿာဟနဒဿနံ.

ဒါနာဒီနီတိ ဒါနံ သီလံ ယာဝ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မန္တိ ဣမာနိ ဒါနာဒီနိ ဒသ ပုညာနိ၊ ဒါနာဒီနီတိ ဝါ ဒါနသီလဘာဝနာမယာနိ ဣတရေသမ္ပိ သတ္တန္နံ ဧတ္ထေဝန္တောဂဓတ္တာ. ယတ္ထ သယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တံ သန္တာနံ ပုနန္တိ၊ ပုဇ္ဇံ ဘဝဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ ဝါ ပုညာနိ. အဿ ပုညစေတနာသမင်္ဂိနော. အမုတ္တစာဂတာ ဒေယျဓမ္မေ သာပေက္ခစိတ္တတာ. အာဒိ-သဒ္ဒေန သီလသမာဒါနာဒီသု အနဓိမုတ္တတာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တဒေဝါတိ သောမနဿသဟဂတာဒိနာ သဒိသတာယ ဝုတ္တံ. သဒိသမ္ပိ ဟိ ‘‘တဒေဝါ’’တိ ဝေါဟရီယတိ ယထာ ‘‘သာ ဧဝ တိတ္တိရီ၊ တာနိယေဝ ဩသဓာနီ’’တိ. ဣမသ္မိဉှိ အတ္ထေတိ လီနဿ စိတ္တဿ ဥဿာဟနပယောဂသင်္ခါတေ အတ္ထေ. ဧတန္တိ ‘‘သင်္ခါရော’’တိ ဧတံ ပဒံ. ပုဗ္ဗပယောဂဿာတိ ပုညကိရိယာယံ သင်္ကောစေ ဇာယမာနေ တတော ဝိဝေစေတွာ သမုဿာဟနဝသေန ပဝတ္တဿ စိတ္တပယောဂဿ၊ ပုဗ္ဗဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ တထာပဝတ္တပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဝသေန သော သင်္ခါရော ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ န တဿ သင်္ခါရဿ ပုဗ္ဗကာလိကတ္တာ. ‘‘အတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၄၄၁၊ ၂.၉၅) နယပ္ပဝတ္တာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ အသမ္ဘဝဒဿနတ္ထံ ဗာလ-ဂ္ဂဟဏံ. သံသီဒနုဿာဟနာဘာဝဒဿနတ္ထံ သဟသာ-ဂဟဏံ. သောမနဿရဟိတာ ဟောန္တိ ပုညံ ကရောန္တာတိ အဓိပ္ပါယော. သောမနဿဟေတူနံ အဘာဝံ အာဂမ္မာတိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏတထာရူပစေတောသင်္ခါရာဒယောပိ ဟိ ဥပေက္ခာသဟဂတတာယ ကာရဏံ ဟောန္တိယေဝါတိ.

ဧဝန္တိအာဒိ နိဂမနံ. တယိဒံ အဋ္ဌဝိဓမ္ပိ ကာမာဝစရံ ကုသလစိတ္တံ ရူပါရမ္မဏံ ယာဝ ဓမ္မာရမ္မဏန္တိ ဆသု အာရမ္မဏေသု ယံ ဝါ တံ ဝါ အာလမ္ဗိတွာ ဥပေက္ခာသဟဂတာဟေတုကကိရိယာမနောဝိညာဏဓာတာနန္တရံ ကာယဒွါရာဒီဟိ တီဟိ ဒွါရေဟိ ကာယကမ္မာဒိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဉာဏသမ္ပယုတ္တာနိ စတ္တာရိ ယဒါ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိံ ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ တဒါ သောဠသ ဝိပါကစိတ္တာနိ ဖလန္တိ. ယဒါ ပန ဒုဟေတုကံ၊ တဒါ ဒွါဒသ တိဟေတုကဝဇ္ဇာနိ. အဟေတုကံ ပန ပဋိသန္ဓိံ တိဟေတုကာနိ န ဥပ္ပါဒေန္တေဝ၊ ဒုဟေတုကာနိ ပန ဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိဒါနကာလေ ဒွါဒသ၊ အဟေတုကပဋိသန္ဓိံ ဒါနကာလေ အဋ္ဌ ဖလန္တိ. တိဟေတုကာ ပန ပဋိသန္ဓိ ဒုဟေတုကေဟိ န ဟောတိယေဝ. ‘‘အဋ္ဌ ဖလန္တီ’’တိ စေတံ ပဋိသန္ဓိံ ဇနကကမ္မဝသေန ဝုတ္တံ. အညေန ပန ကမ္မုနာ ‘‘သဟေတုကံ ဘဝင်္ဂံ အဟေတုကဿ ဘဝင်္ဂဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၃.၁.၁၀၂) ဝစနတော သဟေတုကမ္ပိ ဝိပါကစိတ္တံ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကဿ ဟောတိယေဝ. ဣမသ္မိံ စ ပက္ခေ ဗလဝတာ ပစ္စယေန ဥပ္ပန္နံ အသင်္ခါရံ၊ ဒုဗ္ဗလေန သသင်္ခါရန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယေ ပန အာဂမနတော စ ဝိပါကဿ အသင်္ခါရသသင်္ခါရဘာဝံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တေသံ မတေန ဒွါဒသ၊ အဋ္ဌ စ ဖလန္တီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝံ တိဓာ ဖလံ ဒဒန္တဉ္စေတံ ကာမာဝစရသုဂတိယံ ဥပပတ္တိံ၊ သုဂတိဒုဂ္ဂတီသု ဘောဂသမ္ပဒဉ္စ ကရောတိ. နာဂသုပဏ္ဏာဒီနမ္ပိ ဟိ ယံ ဒေဝဘောဂသမ္ပတ္တိသဒိသံ ဘောဂဇာတံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တမ္ပိ ကာမာဝစရကုသလဿေဝ ဖလံ. န ဟိ အကုသလဿ ဣဋ္ဌံ ဖလံ အတ္ထီတိ.

ရူပါဝစရံ ပနာတိ ပန-သဒ္ဒေါ ဝိသေသတ္ထဇောတကော. တေန ယထာ ကာမာဝစရံ ကိလေသာနံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနမတ္တကရံ၊ န ဧဝမိဒံ၊ ဣဒံ ပန ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနကရံ. ယထာ ဝါ တံ ဝေဒနာဉာဏသင်္ခါရဘေဒတော အဋ္ဌဓာ ဘိဇ္ဇတိ၊ န ဧဝမိဒံ၊ ဣဒံ ပန တတော အညထာ ဝါတိ ဝက္ခမာနံ ဝိသေသံ ဇောတေတိ. တံ ပနေတံ သဝတ္ထုကံ၊ သာသဝံ၊ ဝိနီဝရဏဉ္စ ရူပါဝစရန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သဝတ္ထုကံ ဧဝါ’’တိ ဟိ ဣမိနာ အရူပါဝစရံ နိဝတ္တေတိ၊ ‘‘သာသဝ’’န္တိ ဣမိနာ ပဌမမဂ္ဂစိတ္တံ၊ ‘‘ဝိနီဝရဏ’’န္တိ ဣမိနာ ပဋိဃသဟိတဒွယံ. ကတ္ထစိ ပဉ္စ ဈာနင်္ဂါနိ၊ ကတ္ထစိ စတ္တာရိ၊ ကတ္ထစိ တီဏိ၊ ကတ္ထစိ ဒွေ၊ ကတ္ထစိ အပရာနိ ဒွေတိ ဧဝံ ဈာနင်္ဂယောဂဘေဒတော ပဉ္စဝိဓန္တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘သေယျထိဒ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဈာနကထာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၇၉ အာဒယော) ဝုတ္တမေဝ. တယိဒံ ဘာဝနာမယမေဝ ဟုတွာ ဝုတ္တနယေန ပထဝီကသိဏာဒိကံ အာလမ္ဗိတွာ ယထာရဟံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တကုသလာနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဟီနာဒိဘေဒဘိန္နံ ပနေတံ ယထာက္ကမံ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာဒီသု သောဠသသုပိ ဗြဟ္မလောကေသု ဥပပတ္တိနိပ္ဖါဒကန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ရူပသညာသမတိက္ကမာဒိနာ သမဓိဂန္တဗ္ဗံ အရူပါဝစရံ. စတုန္နံ အရူပါနန္တိ ဥပေက္ခာသမာဓိသင်္ခါတေဟိ စတူဟိ အရူပဇ္ဈာနေဟိ. ကရဏေ ဟိ ဧတံ သာမိဝစနံ. အရူပါနံ ဝါ ယော အာရမ္မဏာဒိကတော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေဟိ ယောဂေါ ယောဂဘေဒေါ၊ တဿ ဝသေန. ဝုတ္တပ္ပကာရေနာတိ ဟေဋ္ဌာ အာရုပ္ပကထာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၇၅ အာဒယော) ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ပဌမန္တိ ပဌမံ အရူပါဝစရကုသလစိတ္တံ. ဒုတိယတတိယစတုတ္ထာနီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တာနိမာနိ ဘာဝနာမယာနေဝ ဟုတွာ ယထာနုပုဗ္ဗံ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသံ၊ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏံ၊ နတ္ထိဘာဝံ၊ အာကိဉ္စညာယတနန္တိ ဣမာနိ အာလမ္ဗိတွာ ဥပေက္ခာသဟဂတဉာဏသမ္ပယုတ္တကုသလာနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စတူသု အရူပီဗြဟ္မလောကေသု ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဝိပါကဒါယီနိ. သေသံ ပနေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. ဆဝိသုဒ္ဓိပရမ္ပရာယ သမဓိဂန္တဗ္ဗံ လောကုတ္တရံ. တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ ပရတော အာဂမိဿတိ. စတုမဂ္ဂသမ္ပယောဂတောတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါတိ ဣမေဟိ စတူဟိ အရိယမဂ္ဂေဟိ သမ္ပယောဂတော. စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ စေတံ ဘာဝနာမယမေဝ ဟုတွာ နိဗ္ဗာနံ အာလမ္ဗိတွာ သုညတော ဝိမောက္ခော၊ အနိမိတ္တော ဝိမောက္ခော၊ အပ္ပဏိဟိတော ဝိမောက္ခောတိ နာမေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သတ္တဘဝါဒိဘဝူပပတ္တိနိဝတ္တကန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကဝီသတိဝိဓံ ဟောတိ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရနယေနာတိ အဓိပ္ပါယော.

၄၅၃. ကာမာဝစရမေဝါတိ ဧတ္ထ နိကာယန္တရိယာ ရူပါရူပါဝစရမ္ပိ အကုသလံ ဣစ္ဆန္တီတိ တေသံ မတိနိသေဓနတ္ထံ ကာမာဝစရဂ္ဂဟဏံ. မဟဂ္ဂတဘူမိယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တမ္ပိ တတ္ထ ရူပဓာတုယံ ပဝတ္တိဝိပါကံ ဒေန္တမ္ပိ ဧကန္တေန ကာမာဝစရမေဝါတိ ဒဿနတ္ထံ အဝဓာရဏံ. ယဒိ ဧဝံ၊ ကသ္မာ ကာမာဝစရမေဝါတိ? တတ္ထ ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ. ကထံ ဝုတ္တံ? ‘‘ကာမတဏှာ ကာမော ဥတ္တရပဒလောပတော၊ အဝစရတိ ဧတ္ထာတိ အဝစရံ၊ ကာမဿ အဝစရံ ကာမာဝစရ’’န္တိ. ဧတ္ထ ဟိ ကာမတဏှာဝိသယတာ ‘‘ကာမာဝစရဘာဝဿ ကာရဏံ’’ ဝုတ္တာ ယထာ ရူပါရူပတဏှာဝိသယတာ ‘‘ရူပါရူပါဝစရဘာဝဿ’’. ဧကံသေန စေတံ ဧဝံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. အညထာ ဗျာပိလက္ခဏံ န သိယာ. ယဒိ ဟိ အာလမ္ဗိတဗ္ဗဓမ္မဝသေန ဘူမိဝဝတ္ထာနံ ကရေယျ၊ ဧဝံ သတိ အနာရမ္မဏာနံ သင်္ဂဟော န သိယာ. အထ ဝိပါကဒါနဝသေန၊ ဧဝမ္ပိ အဝိပါကာနံ သင်္ဂဟော န သိယာ. တသ္မာ အာလမ္ဗဏဓမ္မဝသေန ပရိယာပန္နာနံ သာ ကာတဗ္ဗာ၊ အပရိယာပန္နာနံ ပန လောကတော ဥတ္တိဏ္ဏတာယ လောကုတ္တရတာ၊ ဥတ္တရိတရာဘာဝတော အနုတ္တရတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ပရိယာပန္နာတိ စ ပရိစ္ဆေဒကာရိကာယ တဏှာယ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ အာပန္နာ၊ ဂဟိတာတိ အတ္ထော. နနု စေတ္ထ ကာမတဏှာ ကတမာ? ကာမာဝစရဓမ္မာရမ္မဏာ တဏှာ၊ ကာမာဝစရဓမ္မာ ကတမေ? ကာမတဏှာဝိသယာတိ ဣတရေတရသန္နိဿယတာဒေါသောတိ? နယိဒမေဝံ အဝီစိအာဒိဧကအာဒသောကာသနိန္နတာယ ကဉ္စိ တဏှံ ကာမတဏှာဘာဝေန ဂဟေတွာ တံသဘာဝါယ တဏှာယ ဝိသယဘာဝေန ကာမာဝစရဓမ္မာနံ ဥပလက္ခိတဗ္ဗတ္တာ. နိက္ခေပကဏ္ဍေပိ (ဓ. သ. ၉၈၅ အာဒယော) ‘‘ဧတ္ထာဝစရာ’’တိ ဝစနံ အဝီစိပရနိမ္မိတပရိစ္ဆိန္နောကာသာယ ကာမတဏှာယ ဝိသယဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တဒေါကာသတာ စ တဏှာယ တန္နိန္နတာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

မူလတော တိဝိဓန္တိ တီဏိ အကုသလမူလာနိ လောဘာဒီနိ၊ တေသံ ဝသေန တံသဟိတမ္ပိ တိဝိဓန္တိ အတ္ထော. တာနိ ဟိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝကာရဏတ္တာ မူလမိဝါတိ မူလာနိ၊ လောဘော မူလံ ဧတဿာတိ လောဘမူလံ. အသာဓာရဏေန နိဒ္ဒေသော ယထာ ဘေရိသဒ္ဒေါ၊ ယဝင်္ကုရောတိ. တထာ ဒေါသမူလံ. မောဟော ဧဝ မူလံ ဣမဿ၊ နာညန္တိ မောဟမူလံ.

သောမနဿုပေက္ခာဒိဋ္ဌိဂတသင်္ခါရဘေဒတောတိ သောမနဿုပေက္ခာဘေဒတော ဒိဋ္ဌိဂတဘေဒတော သင်္ခါရဘေဒတောတိ ပစ္စေကံ ဘေဒသဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ယဒေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ္တန္တိ ဒိဋ္ဌိယေဝ ဒိဋ္ဌိဂတံ ‘‘ဂူထဂတံ၊ မုတ္တဂတ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၁၁၉၊ အ. နိ. ၉.၁၁) ယထာ. အထ ဝါ ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟတာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဂတမေဝ၊ န ဧတ္ထ ဂန္တဗ္ဗဝတ္ထု တထာ သဘာဝန္တိ ဒိဋ္ဌိဂတံ. တယိဒံ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ၊ မောဃမည’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၇၊ ၂၀၂၊ ၂၀၃၊ ၄၂၇၊ ၃.၂၇-၂၉) အဘိနိဝေသဘာဝတော လောဘေနေဝ သဒ္ဓိံ ပဝတ္တတိ၊ န ဒေါသေန.

ယဒါဟီတိအာဒိ လောဘမူလစိတ္တာနံ ပဝတ္တိအာကာရဒဿနံ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိန္တိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိအာဒိမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ. တာယ ဟိ ဝိပလ္လတ္ထစိတ္တာ သတ္တာ ‘‘ဧတာဝကော ဇီဝဝိသယော ယာဝ ဣန္ဒြိယဂေါစရော’’တိ ပရလောကံ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘နတ္ထိ ကာမေသု အာဒီနဝေါ’’တိ ယထာ တထာ ကာမေသု ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇန္တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဧသ ပန္ထော ပဂေဝ ဝိဟိတော ဒေဝယာနေ၊ ယေန ယန္တိ ပုတ္တဝန္တော ဝိသောကာ. တံ ပဿန္တိ ပသဝေါ၊ ပက္ခိနော စ၊ တေန တေ မာတရိပိ မိထုနံ စရန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပုတ္တမုခဒဿနံ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂေါတိ ဧဝမာဒိကံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ သင်္ဂဏှာတိ.

ကာမေ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ အနိယမတ္ထော၊ တေန ဗြာဟ္မဏာနံ သုဝဏ္ဏဟရဏမေဝ အဒိန္နာဒါနေ သာဝဇ္ဇံ၊ ဣတရံ အနဝဇ္ဇံ. ဂရူနံ၊ ဂုန္နံ၊ အတ္တနော၊ ဇီဝိတဿ၊ ဝိဝါဟဿ စ အတ္ထာယ မုသာဝါဒေါ အနဝဇ္ဇော၊ ဣတရော သာဝဇ္ဇော. ဂရုအာဒီနံ အတ္ထာယ ပေသုညဟရဏံ အနဝဇ္ဇံ၊ ဣတရံ သာဝဇ္ဇံ. ဘာရတယုဒ္ဓသီတာဟရဏာဒိကထာ ပါပဝူပသမာယ ဟောတီတိ ဧဝမာဒိကေ မိစ္ဆာဂါဟေ သင်္ဂဏှာတိ. ဒိဋ္ဌမင်္ဂလာဒီနီတိ ဒိဋ္ဌသုတမုတမင်္ဂလာနိ. သဘာဝတိက္ခေနာတိ လောဘဿ၊ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဿ ဝါ ဝသေန သရသေနေဝ တိခိဏေန ကုရူရေန. မန္ဒေနာတိ ဒန္ဓေန အတိခိဏေန. တာဒိသံ ပန အတ္တနော၊ ပရဿ ဝါ သမုဿာဟနေန ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘သမုဿာဟိတေနာ’’တိ. ပရဘဏ္ဍံ ဝါ ဟရတီတိ ဝါ-သဒ္ဒေန တထာပဝတ္တနကမုသာဝါဒါဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကာမာနံ ဝါ အနုဘုယျမာနာနံ. ဝါ-သဒ္ဒေန ပရသန္တကဿ ဝါ အယထာဓိပ္ပေတတာယ ယံ လဒ္ဓံ၊ တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဂဟဏာဒိကံ သင်္ဂဏှာတိ.

ဒုဝိဓမေဝ ဟောတိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မဝသေန ဘေဒါဘာဝတော. ယဒိ ဧဝံ၊ ကသ္မာ ‘‘ဒေါမနဿသဟဂတံ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ? အသာဓာရဏဓမ္မေဟိ တဿ စိတ္တဿ ဥပလက္ခဏတ္ထံ. ပါဏာတိပါတာဒီသူတိ ပါဏာတိပါတနာဒီသု. အာဒိ-သဒ္ဒေန အဒိန္နာဒါနမုသာဝါဒပေသုညဖရုသသမ္ဖပ္ပလာပဗျာပါဒေ သင်္ဂဏှာတိ. သဘာဝတိက္ခံ ဟုတွာ ပဝတ္တမာနံ စိတ္တံ အသင်္ခါရမေဝ ဟောတိ၊ ဣတရံ သသင်္ခါရန္တိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘တိက္ခမန္ဒပ္ပဝတ္တိကာလေ’’တိ. မန္ဒံ ပန ဟုတွာ ပဝတ္တမာနံ ဧကံသေန သသင်္ခါရမေဝါတိ န သက္ကာ ဝိညာတုံ. ယံ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ပဝတ္တတိ၊ တံ မန္ဒမေဝ ဟောတီတိ ကတွာ တထာဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

မောဟေကဟေတုကံ စိတ္တံ မူလန္တရဝိရဟတော အတိမူဠှံ၊ ဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စယောဂတော စဉ္စလဉ္စာတိ ဥပေက္ခာသဟဂတမေဝ ဟောတိ၊ န တဿ ကဒါစိပိ သဘာဝတိက္ခတာ အတ္ထိ. အာရမ္မဏေ ဟိ သံသပ္ပနဝသေန၊ ဝိက္ခိပနဝသေန စ ပဝတ္တမာနဿ စိတ္တဒွယဿ ကီဒိသေ ကိစ္စေ သဘာဝတိက္ခတာယ၊ ဥဿာဟေတဗ္ဗတာယ ဝါ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ န တတ္ထ သင်္ခါရဘေဒေါ အတ္ထိ. အညေသု အကုသလစိတ္တေသု လဗ္ဘမာနမ္ပိ ဥဒ္ဓစ္စံ ဝိသေသတော ဧတ္ထေဝ ဗလဝံ၊ တတော ဧဝ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ပဓာနံ ဟုတွာ ပဝတ္တတီတိ ဣဒမေဝ ဥဒ္ဓစ္စေန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ္တ’’န္တိ. တထာ ဟိ ပါဠိယံ (ဓ. သ. ၄၂၇) ဣဓ သရူပတော ဥဒ္ဓစ္စံ အာဂတံ၊ ဧဝံ အသာဓာရဏပဓာနဓမ္မဝသေန မောဟမူလံ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တံ၊ ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ္တ’’န္တိ ဒုဝိဓံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အသန္နိဋ္ဌာနံ သံသယော. ဝိက္ခေပေါ အဝူပသမော၊ ဘန္တတာတိ အတ္ထော.

တယိဒံ ဒွါဒသဝိဓမ္ပိ အကုသလစိတ္တံ ဆသု အာရမ္မဏေသု ယံ ဝါ တံ ဝါ အာလမ္ဗိတွာ ဥပေက္ခာသဟဂတာဟေတုကကိရိယာမနောဝိညာဏဓာတာနန္တရံ ကာယဒွါရာဒီဟိ တီဟိ ဒွါရေဟိ ကာယကမ္မာဒိဝသေန ယထာရဟံ ပါဏာတိပါတာဒိကမ္မပထဝသေန စေဝ ကမ္မဝသေန စ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ဌပေတွာ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတံ သေသံ ဧကာဒသဝိဓမ္ပိ စတူသုပိ အပါယေသု ပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ၊ ပဝတ္တိဝိပါကံ သုဂတိယမ္ပိ. ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတံ ပန ပဝတ္တိဝိပါကမေဝါတိ. ဧတ္ထာဟ – ကိံ ပန ကာရဏံ သဗ္ဗဒုဗ္ဗလံ ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တံ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ၊ အဓိမောက္ခသဗ္ဘာဝတော တတော ဗလဝန္တမ္ပိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတံ န ဒေတီတိ? ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗေသု အဝုတ္တတ္တာ. ဣဒံ ဟိ ပဋိသန္ဓိံ ဒေန္တံ အပါယေသု ဒဒေယျ၊ အပါယဂမနီယဉ္စ ဒဿနပဟာတဗ္ဗန္တိ တတ္ထ ဝုစ္စေယျ၊ န စ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ပဋိသန္ဓိံ န ဒေတိ၊ ပဝတ္တိဝိပါကဒါနံ ပနဿ န သက္ကာ ပဋိက္ခိပိတုံ. ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတေ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ၊ တဿ ဝိပါကေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ (ဝိဘ. ၇၃၀ အတ္ထတော သမာနံ) ဝစနတော.

အပရေ ပနာဟု – ပုထုဇ္ဇနဿ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတံ ဒဿနပ္ပဟာတဗ္ဗသဟာယသဗ္ဘာဝတော ဥဘယဝိပါကမ္ပိ ဒေတိ၊ န သေက္ခဿ တဒဘာဝတောတိ. ဣဒမေတ္ထ ဝိစာရေတဗ္ဗံ၊ ယဿ ဝိပါကဒါနံ ဝုတ္တံ၊ ကိံ တံ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗံ၊ ဥဒါဟု နောတိ? ကိဉ္စေတ္ထ – ယဒိ တာဝ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗံ၊ ပဋ္ဌာနေ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗဿ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ. အထ န ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗံ၊ ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗတ္တိကေ ‘‘နေဝဒဿနေနနဘာဝနာယပဟာတဗ္ဗ’’မိစ္စဿ ဝိဘင်္ဂေ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ယဒိ တဗ္ဗိရုဒ္ဓသဘာဝတာယ တတ္ထ န ဝုစ္စေယျ၊ ဧဝမ္ပိ တသ္မိံ တိကေ တဿ နဝတ္တဗ္ဗတာ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ၊ ကိံ ကာရဏံ? စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ (ဓ. သ. ၃၆၅ အာဒယော) အာဂတာနံ ဒွါဒသန္နံ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါနံ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သင်္ဂဟိတတ္တာ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတဗ္ဗဿ နိယောဂတော ကဿစိ စိတ္တုပ္ပါဒဿ အဘာဝါ၊ ယထာ ဥပ္ပန္နတ္တိကေ အတီတာဒီနံ နဝတ္တဗ္ဗတာ န ဝုတ္တာ၊ ဧဝမေတဿာပိ. အထ ဝါ ဘာဝနာယ ပဟာတုံ အသက္ကုဏေယျဿာပိ တဿ ပုထုဇ္ဇနေ ဝတ္တမာနဿ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗသဘာဝသာမညတော၊ သာဝဇ္ဇတော စ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗပရိယာယော ဝိဇ္ဇတီတိ နတ္ထိ နဝတ္တဗ္ဗတာပသင်္ဂဒေါသော. နိပ္ပရိယာယေန စ န ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗန္တိ တဿ ဝသေန နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝေါပိ န ဝုတ္တော. ဒဿနပဟာတဗ္ဗပစ္စယဿာပိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဿ သဟာယဝေကလ္လမတ္တမေဝ ဒဿနေန ကတံ၊ န ကောစိပိ ဘာဝေါ အနုပ္ပါဒဓမ္မတံ တဿ အာပါဒိတောတိ ဧကန္တေန ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ. အထ ဝါ အပါယဂမနီယဘာဝါပေက္ခံ ဒဿနပ္ပဟာတဗ္ဗဝစနန္တိ တဒဘာဝတော တံ ဝိဘဇနံ ဝုတ္တန္တိ.

၄၅၄. ‘‘ဝိညာဏ’’န္တိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ‘‘အဗျာကတံ ဝိပါက’’န္တိ အာဒိကော နပုံသကနိဒ္ဒေသော၊ တတော ဧဝ အဓိကတာဗျာကတာပေက္ခာယ ဒုဝိဓန္တိ ဝုတ္တံ. အညထာ ရူပနိဗ္ဗာနာနမ္ပိ အဗျာကတဘာဝတော တံ စတုဗ္ဗိဓန္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ဝိပါကဿ ကာမာဝစရာဒိဘာဝေါ ကုသလေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဟေတုကတာ သဟေတုကတာ ဝိယ သမ္ပယုတ္တဟေတုဝသေန၊ န နိဗ္ဗတ္တကဟေတုဝသေန. ဝိပါကဿ ဟိ သဟေတုကတာ သဟေတုကကမ္မဝသေန သိဇ္ဈမာနာပိ သမ္ပယုတ္တဟေတုဝသေနေဝ ဝုစ္စတိ၊ အညထာ အဟေတုကာနမ္ပိ သဟေတုကတာ အာပဇ္ဇေယျာတိ. ကသ္မာ ပန သဟေတုကဿ အဟေတုကော ဝိပါကော ဟောတီတိ? တတ္ထ ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ. ကိဉ္စ အာရမ္မဏာဘိနိပါတမတ္တေသု ပဉ္စသု ဝိညာဏေသု ယထာ အလောဘာဒိသမ္ပယောဂေါ န သမ္ဘဝတိ၊ ဧဝံ မန္ဒတရမန္ဒကိစ္စေသု သမ္ပဋိစ္ဆနသန္တီရဏေသူတိ ဟေတူနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အသမ္ဘဝတောပိ နေသံ အဟေတုကတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

မနောဝိညာဏတော ဥပ္ပဇ္ဇနဝိသိဋ္ဌမနနကိစ္စာနံ အဘာဝတော မနောမတ္တာ ဓာတု မနောဓာတု.

စက္ခုသန္နိဿိတံ ဟုတွာ ရူပဿ ဝိဇာနနံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ စက္ခုသန္နိဿိတရူပဝိဇာနနလက္ခဏံ. တတ္ထ စက္ခုသန္နိဿိတဝစနေန ရူပါရမ္မဏံ အညံ ဝိညာဏံ နိဝတ္တေတိ. ဝိဇာနနဂ္ဂဟဏေန စက္ခုသန္နိဿိတေ ဖဿာဒိကေ နိဝတ္တေတိ. စက္ခုရူပဂ္ဂဟဏေန နိဿယတော၊ အာရမ္မဏတော စ ဝိညာဏံ ဝိဘာဝေတိ ဥဘယာဓီနဝုတ္တိကတ္တာ. ယဒိ ဟိ စက္ခု နာမ န သိယာ၊ အန္ဓာပိ ရူပံ ပဿေယျုံ၊ န စ ပဿန္တိ. ယဒိ စ နီလာဒိရူပံ နာမ န သိယာ၊ ဒေသာဒိနိယမေန န ဘဝိတဗ္ဗံ၊ အတ္ထေဝ စ နိယမော၊ ဧကန္တသာရမ္မဏတာ စ စိတ္တဿ ဝုတ္တာတိ ‘‘အာရမ္မဏေန ဝိနာ နီလာဒိအာဘာသံ စိတ္တံ ပဝတ္တတီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တော ဝါဒေါ မိစ္ဆာဝါဒေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄၊ ၄၀၀၊ ၃.၄၂၁၊ ၄၂၅၊ သံ. နိ. ၂.၄၄၊ ၄.၆၀၊ ကထာ. ၄၆၅).

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဝစနဘေဒေါ ကတောတိ? ဧကမ္ပိ စက္ခု ဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ ရူပံ ပန အနေကမေဝ သံဟတန္တိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ. ကိံ ပန ကာရဏံ ဧကမ္ပိ စက္ခု ဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ ရူပံ ပန အနေကမေဝါတိ? ပစ္စယဘာဝဝိသေသတော. စက္ခု ဟိ စက္ခုဝိညာဏဿ နိဿယပုရေဇာတဣန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောန္တံ အတ္ထိဘာဝေနေဝ ဟောတိ၊ တသ္မိံ သတိ တဿ ဘာဝတော၊ အသတိ အဘာဝတော. ယတော တံ အတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝုစ္စတိ၊ တံနိဿယတာ စဿ န ဧကဒေသေန အလ္လီယနဝသေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ အရူပဘာဝတော၊ အထ ခေါ ဂရုရာဇာဒီသု သိဿရာဇပုရိသာဒီနံ ဝိယ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ. ဣတရေ ပန ပစ္စယာ တေန တေန ဝိသေသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. သွာယံ ပစ္စယဘာဝေါ န ဧကသ္မိံ န သမ္ဘဝတီတိ ဧကမ္ပိ စက္ခု ဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စာ’’တိ ဧကဝစနေန နိဒ္ဒေသော ကတော.

ရူပံ ပန ယဒိပိ စက္ခု ဝိယ ပုရေဇာတအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောတိ ပုရေတရံ ဟုတွာ ဝိဇ္ဇမာနက္ခဏေယေဝ ဥပကာရကတ္တာ၊ တထာပိ အနေကမေဝ သံဟတံ ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ အာရမ္မဏဘာဝတော. ယဉှိ ပစ္စယဓမ္မံ သဘာဝဘူတံ၊ ပရိကပ္ပိတာကာရမတ္တံ ဝါ ဝိညာဏံ ဝိဘာဝေန္တံ ပဝတ္တတိ၊ တဒညေသဉ္စ သတိပိ ပစ္စယဘာဝေ သော တဿ သာရမ္မဏသဘာဝတာယ ယံ ကိဉ္စိ အနာလမ္ဗိတွာ ပဝတ္တိတုံ အသမတ္ထဿ ဩလုဗ္ဘ ပဝတ္တိကာရဏတာယ အာလမ္ဗနီယတော အာရမ္မဏံ နာမ. တဿ ယသ္မာ ယထာ တထာ သဘာဝူပလဒ္ဓိဝသေန အာရမ္မဏပစ္စယလာဘော၊ တသ္မာ စက္ခုဝိညာဏံ ရူပံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တမာနံ တဿ သဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တမေဝ ပဝတ္တတိ. သာ စဿ ဣန္ဒြိယာဓီနဝုတ္တိကဿ အာရမ္မဏသဘာဝူပလဒ္ဓိ၊ န ဧကဒွိကလာပဂတဝဏ္ဏဝသေန ဟောတိ၊ နာပိ ကတိပယကလာပဂတဝဏ္ဏဝသေန၊ အထ ခေါ အာဘောဂါနုရူပံ အာပါထဂတဝဏ္ဏဝသေနာတိ အနေကမေဝ ရူပံ သံဟစ္စကာရိတာယ ဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ‘‘ရူပေ စာ’’တိ ဗဟုဝစနေန နိဒ္ဒိသိ.

ယံ ပန ‘‘ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၂) ဝုတ္တံ၊ တံ ကထန္တိ? တမ္ပိ ယာဒိသံ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ၊ တာဒိသမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကီဒိသံ ပန တန္တိ? သမုဒိတန္တိ ပါကဋောယမတ္ထော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ယဒေကေ ဝဒန္တိ ‘‘အာယတနသလ္လက္ခဏဝသေန စက္ခုဝိညာဏာဒယော သလ္လက္ခဏာရမ္မဏာ၊ န ဒဗ္ဗသလ္လက္ခဏဝသေနာ’’တိ၊ တမ္ပိ ယုတ္တမေဝ ဟောတိ. န စေတ္ထ သမုဒါယာရမ္မဏတာ အာသင်္ကိတဗ္ဗာ သမုဒါယာဘောဂဿေဝါဘာဝတော. သမုဒိတာ ပန ဝဏ္ဏဓမ္မာ အာရမ္မဏပစ္စယာ ဟောန္တိ. ကထံ ပန ပစ္စေကံ အသမတ္ထာ သမုဒိတာ အာရမ္မဏာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ န ဟိ ပစ္စေကံ ဒဋ္ဌုံ အသက္ကောန္တာ အန္ဓာ သမုဒိတာ ပဿန္တီတိ? နယိဒမေကန္တိကံ ဝိသုံ ဝိသုံ အသမတ္ထာနံ သိဝိကာဝဟနာဒီသု သမတ္ထတာယ ဒဿနတော. ကေသာဒီနဉ္စ ယသ္မိံ ဌာနေ ဌိတာနံ ပစ္စေကံ ဝဏ္ဏံ ဂဟေတုံ န သက္ကာ၊ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ သမုဒိတာနံ ဝဏ္ဏံ ဂဟေတုံ သက္ကာတိ ဘိယျောပိ တေသံ သံဟစ္စကာရိတာ ပရိဗျတ္တာ. ဧတေန စက္ခုဝိညာဏဿ ပရမာဏုရူပံ အာရမ္မဏံ၊ ဥဒါဟု တံသမုဒါယောတိအာဒိကာ စောဒနာ ပဋိက္ခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘သောတဉ္စ ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စာ’’တိအာဒီသုပိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄၊ ၄၀၀၊ ၃.၄၂၁၊ ၄၂၅၊ ၄၂၆) ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ဥဘယာဓီနဝုတ္တိကတာယ စက္ခုဝိညာဏဿ နိဿယတော၊ အာရမ္မဏတော စ ဝိဘာဝနံ ကတံ၊ ဧဝံ သောတဝိညာဏာဒီသုပိ ယထာရဟံ ဝတ္တဗ္ဗံ.

ရူပမတ္တာရမ္မဏရသန္တိ ရူပါယတနမတ္တဿေဝ အာရမ္မဏကရဏရသံ. မတ္တသဒ္ဒေန ယထာ အာရမ္မဏန္တရံ နိဝတ္တေတိ၊ ဧဝံ ရူပါယတနေပိ လဗ္ဘမာနေ ဧကစ္စေ ဝိသေသေ နိဝတ္တေတိ. န ဟိ စက္ခုဝိညာဏံ ဝဏ္ဏမတ္တတော အညံ ကိဉ္စိ ဝိသေသံ တတ္ထ ဂဟေတုံ သက္ကောတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ပဉ္စဟိ ဝိညာဏေဟိ န ကိဉ္စိ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတိ အညတြ အဘိနိပါတမတ္တာ’’တိ. စက္ခုဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ရူပါရမ္မဏေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတော တဒဘိမုခဘာဝေန ဂယှတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပါဘိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာန’’န္တိ. အတ္တနော အနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အရူပဓမ္မာနံ သမနန္တရဝိဂတာ အရူပဓမ္မာ ပဝတ္တိဩကာသဒါနေန အနန္တရသမနန္တရနတ္ထိဝိဂတပစ္စယေဟိ ဥပကာရကာ နိဿယာရမ္မဏဓမ္မာ ဝိယ အာသန္နကာရဏန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ရူပါရမ္မဏာယ ကိရိယမနောဓာတုယာ အပဂမပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. သောတဝိညာဏာဒီသုပိ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

စက္ခုဝိညာဏာဒိဂဟိတံ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ တဒနန္တရမေဝ အပရိပတန္တံ ကတွာ သမ္ပဋိစ္ဆန္တီ ဂဏှန္တီ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပါဒိသမ္ပဋိစ္ဆနရသာ’’တိ. တထာဘာဝေန သမ္ပဋိစ္ဆနဘာဝေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ တထာဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ.

ဆသု အာရမ္မဏေသု ကဒါစိ ပဉ္စန္နံ၊ တတော ဝါ ကတိပယာနံ ဝိဇာနနသဘာဝါပိ ဆဠာရမ္မဏဝိဇာနနလက္ခဏာ ဝုတ္တာ တံသဘာဝါနတိဝတ္တနတော၊ ဆသွေဝ ဝါ ဣတရေသံ အာရမ္မဏာနံ အန္တောဂဓတ္တာ. သန္တီရဏာဒိကိစ္စာတိ သန္တီရဏတဒါရမ္မဏကိစ္စာ ဝါ၊ သန္တီရဏတဒါရမ္မဏပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂစုတိကိစ္စာ ဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဟဒယဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနာ’’တိ ဣဒံ ဣမာသံ ဒွိန္နံ မနောဝိညာဏဓာတူနံ ဧကန္တေနေဝ ဟဒယဝတ္ထုသန္နိဿယတာယ ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ပန တံတံအနန္တရာတီတဝိညာဏာပဂမပဒဋ္ဌာနာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တဿာ ဘေဒေါတိ တဿာ ဝိပါကမနောဝိညာဏဓာတုယာ ‘‘ဒုဝိဓာ’’တိ ဝုတ္တာယ ဒုဝိဓတာသင်္ခါတော ဘေဒေါ. ဧကန္တမိဋ္ဌာရမ္မဏေတိ ဧကန္တေနေဝ ဣဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ၊ အတိဝိယ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေတိ အတ္ထော. ပဉ္စဒွါရေ စေဝ ဇဝနာဝသာနေ စာတိ ဧတ္ထ ပဉ္စဒွါရေ သမ္ပဋိစ္ဆနဝေါဋ္ဌဗ္ဗနာနံ အန္တရာဠံ ဌာနံ၊ ဣတရတြ ဇဝနဘဝင်္ဂါနန္တိ ဧဝံ ဒွိဌာနာ ဟောတိ. ဣတရာယပိ သန္တီရဏတဒါရမ္မဏကာလေ ယထာဝုတ္တမေဝ ဌာနံ၊ ပဋိသန္ဓိအာဒိကာလေ ပန စုတိဘဝင်္ဂါနံ အန္တရာဠံ ပဋိသန္ဓိယာ၊ ပဋိသန္ဓိအာဝဇ္ဇနာနံ တဒါရမ္မဏာဝဇ္ဇနာနံ ဇဝနာဝဇ္ဇနာနံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနာဝဇ္ဇနာနဉ္စ အန္တရာဠံ ဘဝင်္ဂဿ၊ တဒါရမ္မဏပဋိသန္ဓီနံ ဇဝနပဋိသန္ဓီနံ ဝါ အန္တရာဠံ စုတိယာ ဌာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဆသူတိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာယဿ နိဿယဘူတာနံ နာတိဣဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗဘူတာနံ ပဋိဃဋ္ဋနာနိဃံသဿ ဗလဝဘာဝတော ကာယဝိညာဏံ သုခသမ္ပယုတ္တံ. ဥပါဒါရူပါနံယေဝ ဃဋ္ဋနာ ဒုဗ္ဗလာတိ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ဥပေက္ခာသဟဂတာနိ. တေနာဟ ‘‘သေသံ ဥပေက္ခာယုတ္တ’’န္တိ. သေသံ ဆဗ္ဗိဓမ္ပိ.

အလောဘာဒေါသာမောဟာ စေဝ အလောဘာဒေါသာ စ အလောဘာဒယော၊ တေဟိ အလောဘာဒီဟိ ဝိပါကဟေတူဟိ သမ္ပယုတ္တံ အလောဘာဒိဝိပါကဟေတုသမ္ပယုတ္တံ. ကာမာဝစရကုသလံ ဝိယ သောမနဿာဒိဘေဒတောတိ ယထာ ကာမာဝစရံ ကုသလံ သောမနဿုပေက္ခာဉာဏသင်္ခါရဘေဒတော အဋ္ဌဝိဓံ၊ ဧဝမိဒမ္ပီတိ အဋ္ဌဝိဓတာယ သဒိသတံ ဒဿေတိ. ကာမာဝစရဘာဝတော ဟီနာဒိတော၊ ယောနီသု ဥပ္ပတ္တိတော စ သဒိသမေဝ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မတော ပန အာရမ္မဏတော၊ ပဝတ္တိအာကာရတော စ ဝိသဒိသံ. တထာ ဟိ ကုသလံ ကမ္မဒွါရဝသေန ပဝတ္တတိ၊ န ဣဒံ၊ ဝိပါကာနံ အဝိညတ္တိဇနကတ္တာ. ဥပ္ပတ္တိဒွါရဝသေန ပန ဣမဿာပိ အတ္ထေဝ ပဝတ္တိဘေဒေါ ပဉ္စဒွါရမနောဒွါရေသု မဟာဝိပါကာနံ တဒါရမ္မဏဝသေန ပဝတ္တိသမ္ဘဝတော. ယထာ ပန ကုသလံ ဂတိဝသေန ပဉ္စဝိဓံ၊ ဝိညာဏဋ္ဌိတိဝသေန သတ္တဝိဓဉ္စ၊ န ဧဝမိဒံ တဒေကဒေသေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. တတ္ထ အာရမ္မဏတော၊ ဧကစ္စပဝတ္တိအာကာရတော စ ဝိသဒိသတံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဆသု အာရမ္မဏေသူတိ ပရိတ္တာဒိအတီတာဒိအဇ္ဈတ္တာဒိပ္ပဘေဒေသု ဆသု အာရမ္မဏေသု.

အာဂမနာဒိဝသေနာတိ အာဂမနပစ္စယဝသေန. တတ္ထ ဧကစ္စာနံ အာစရိယာနံ မတေန မုခေ စလိတေ အာဒါသတလေ မုခနိမိတ္တံ စလနံ ဝိယ အသင်္ခါရဿ ကုသလဿ ဝိပါကော အသင်္ခါရော၊ သသင်္ခါရဿ ကုသလဿ ဝိပါကော သသင်္ခါရောတိ ဧဝံ အာဂမနဝသေန. ဧကစ္စာနံ ပန အာစရိယာနံ မတေန ဗလဝန္တေဟိ ဝိဘူတေဟိ ပစ္စယေဟိ ကမ္မာဒီဟိ ဥပ္ပန္နော အသင်္ခါရော၊ ဒုဗ္ဗလေဟိ သသင်္ခါရောတိ ဧဝံ ပစ္စယဝသေန. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနန္တိ ပါဠိယံ သရူပတော အာဂတသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ. တေသံ ဟိ ဝသေန ကုသလတော ဝိပါကဿ ဝိသေသာဘာဝေါ. နိရုဿာဟန္တိ ဧတ္ထ ဥဿာဟော နာမ အနုပစ္ဆိန္နာဝိဇ္ဇာတဏှာမာနသန္တာနေ ဝိပါကုပ္ပါဒနသမတ္ထတာသင်္ခါတော ဗျာပါရော၊ သော ဝိပါကေသု နတ္ထီတိ တံ နိရုဿာဟံ. ကုသလေသု ပန အဘိညာဝသပဝတ္တေသုပိ အတ္ထေဝါတိ တံ သဥဿာဟံ.

လောဘာဒီနံ ဧကန္တသာဝဇ္ဇတာယ အယောနိသောမနသိကာရဟေတုကာနံ နတ္ထိ ဝိပါကဘာဝေါ၊ အလောဘာဒီနမ္ပိ ဧကန္တအနဝဇ္ဇသဘာဝါနံ ကာရဏဿ တဗ္ဗိဓုရတာယ နတ္ထေဝ အကုသလဝိပါကဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘အကုသလဝိပါကံ အဟေတုကမေဝါ’’တိ. ယထာ အတိဣဋ္ဌေ၊ ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တေ စ အာရမ္မဏေ ဝေဒနာဘေဒသဗ္ဘာဝတော ကုသလဝိပါကမနောဝိညာဏဓာတု ဒုဝိဓာ ဟောတိ သောမနဿသဟဂတာ၊ ဥပေက္ခာသဟဂတာတိ၊ န ဧဝံ အတိအနိဋ္ဌေ၊ အနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တေ စ အာရမ္မဏေ ဝေဒနာဘေဒေါ အတ္ထီတိ အကုသလဝိပါကမနောဝိညာဏဓာတု ဧကမေဝါတိ ‘‘သတ္တဝိဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သတိ ဟိ တတ္ထ ဝေဒနာဘေဒေ အတိအနိဋ္ဌေ ဒေါမနဿေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ န စ ပဋိဃေန ဝိနာ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ.

ကာယဝိညာဏဿ ဒုက္ခသဟဂတတာ ကုသလဝိပါကေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥပေက္ခာ ဟီနာတိ ဧကန္တနိဟီနဿ အကုသလဿ ဝိပါကဘာဝတော ဥပေက္ခာပိ သမာနာ ဟီနာ ဧဝ ဒုက္ခသဘာဝတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခံ ဝိယ နာတိတိခိဏာ’’တိ. ယထာ ဒုက္ခံ အတိဝိယ တိခိဏံ ကဋုကံ၊ န ဧဝမယံ၊ တထာပိ ဒုက္ခသဘာဝေနေဝ ပဝတ္တတိ. န ဟိ အကုသလဿ ဝိပါကော အဒုက္ခော ဟောတိ. ဥပေက္ခာဘာဝေါ စဿ ဗလဝတာ ဗာဓိယမာနဿ ပဋိပ္ပဟရိတုံ အသက္ကောန္တဿ ဒုဗ္ဗလဿ ပုရိသဿ တေန ကရိယမာနဗာဓာယ ဥပေက္ခနာ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣတရေသူတိ ကုသလဝိပါကေသု.

ရူပါဝစရန္တိ ရူပါဝစရဝိပါကဝိညာဏံ. ဝိပါကကထာ ဟေသာတိ. ကုသလံ ဝိယာတိ ရူပါဝစရကုသလံ ဝိယ. န ဟိ ရူပါဝစရဝိပါကော တဒညကုသလသဒိသော. အပိစ သမ္ဗန္ဓိသဒ္ဒါ ဧတေ၊ ယဒိဒံ ‘‘ကုသလံ၊ ဝိပါကော’’တိ စ. တသ္မာ ယထာ ‘‘မာတရံ ပယိရုပါသတီ’’တိ ဝုတ္တေ အတ္တနော မာတရန္တိ အဝုတ္တမ္ပိ သိဒ္ဓမေဝေတံ၊ ဧဝံ ဣဓာပီတိ အတ္တနော ကုသလံ ဝိယာတိ အတ္ထော. ကုသလသဒိသတာ စေတ္ထ ဓမ္မတော၊ အာရမ္မဏတော စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ယေ ဖဿာဒယော ကုသလေ လဗ္ဘန္တိ၊ တေ ဝိပါကေပိ လဗ္ဘန္တိ. ယသ္မိံ စ အာရမ္မဏေ ကုသလံ ပဝတ္တတိ၊ တတ္ထေဝ အယံ ဝိပါကောပိ ပဝတ္တတိ. ယံ ပနေတ္ထ ပဉ္စမဇ္ဈာနစိတ္တံ အဘိညာပ္ပတ္တံ၊ တဿ ဝိပါကော ဧဝ နတ္ထိ. ကသ္မာ နတ္ထိ? အသမ္ဘဝတော၊ အာနိသံသဘူတတ္တာ စ. တဉှိ ဝိပါကံ ဒေန္တံ ရူပါဝစရမေဝ ဒဒေယျ. န ဟိ အညဘူမိကံ ကမ္မံ အညဘူမိကံ ဝိပါကံ ဒေတိ. ကမ္မနိမိတ္တာရမ္မဏတာ စ ရူပါဝစရဝိပါကဿ ဝုတ္တာတိ န တံ အညံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တတိ. ပရိတ္တာရမ္မဏာဒိအာရမ္မဏဉ္စ တံ န ဟောတီတိ အယမသမ္ဘဝေါ. ဈာနဿ အာနိသံသဘူတဉ္စ ဒါနာဒီနံ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ပစ္စယလာဘော ဝိယာတိ.

ပဝတ္တိတော ပန ဝိပါကဿ၊ ကုသလဿ စ အတ္ထေဝ ဘေဒေါတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကုသလံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကုသလံ ဝိယ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသာဒိအာရမ္မဏဘေဒတော စတုဗ္ဗိဓံ. ပဝတ္တိဘေဒေါ ဝုတ္တနယောဝ ဇဝနဝသေန၊ ပဋိသန္ဓိအာဒိဝသေန စ ပဝတ္တနတော.

စတုမဂ္ဂယုတ္တစိတ္တဖလတ္တာတိ စတူဟိ အရိယမဂ္ဂေဟိ သမ္ပယုတ္တကုသလစိတ္တဿ ဖလတ္တာ၊ စတုဗ္ဗိဓသာမညဖလသမ္ပယုတ္တဘာဝတောတိ အတ္ထော. မဂ္ဂဝီထိယံ ဒွိက္ခတ္တုံ၊ တိက္ခတ္တုံ ဝါ ဖလသမာပတ္တိယံ အပရိစ္ဆိန္နပရိမာဏံ ပဝတ္တမာနမ္ပိ ဒွီသု ဌာနေသု ပဝတ္တိယာ ‘‘ဒွိဓာ ပဝတ္တတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗမ္ပီတိ တေဝီသတိဝိဓံ ကာမာဝစရဝိပါကံ၊ ပဉ္စဝိဓံ ရူပါဝစရဝိပါကံ၊ စတုဗ္ဗိဓံ အရူပါဝစရဝိပါကံ၊ စတုဗ္ဗိဓမေဝ လောကုတ္တရဝိပါကန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိပါကဝိညာဏံ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရနယေန ဆတ္တိံသဝိဓံ ဟောတိ.

ဘူမိဘေဒတော တိဝိဓံ လောကုတ္တရဿ အဘာဝတော. လောကုတ္တရဉှိ ကိရိယစိတ္တံ နတ္ထိ ဧကန္တေန အနန္တရဝိပါကဒါယိဘာဝတော. ဝုတ္တဉှိ ‘‘သမာဓိမာနန္တရိကညမာဟူ’’တိ (ခု. ပါ. ၆.၅၊ သု. နိ. ၂၂၈). ဟောတု တာဝ သေက္ခာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ အနုတ္တရံ ကုသလံ ပုဂ္ဂလန္တရဘာဝူပနယနတော သဖလံ၊ အရဟတော ပန ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ပုဂ္ဂလန္တရဘာဝူပနယနတော နိပ္ဖလံ၊ တဿ ကိရိယဘာဝေါ ကသ္မာ န ဣစ္ဆိတောတိ? ဣစ္ဆိတဗ္ဗော သိယာ. ယဒိ တဿ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ၊ သကိံယေဝ ပန လောကုတ္တရကုသလံ ပဝတ္တတိ. ယဒိ ဟိ ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တေယျ၊ မဂ္ဂစိတ္တံ အရဟတောပိ ပဝတ္တတီတိ လောကုတ္တရကိရိယစိတ္တံ သိယာ၊ န စေတံ အတ္ထိ ပယောဇနာဘာဝတော. တသ္မာ နတ္ထိ လောကုတ္တရကိရိယဝိညာဏံ. ကိရိယဝိညာဏန္တိ စ ကိရိယာမတ္တံ ဝိညာဏံ၊ ကုသလာကုသလံ ဝိယ ကိဉ္စိ ဝိပါကံ အနုပ္ပါဒေတွာ ကိရိယာမတ္တမေဝ ဟုတွာ ပဝတ္တနကဝိညာဏန္တိ အတ္ထော. ကသ္မာ ပနေတံ ဝိပါကံ န ဥပ္ပါဒေတီတိ? ဝုစ္စတေ – ဧတ္ထ ဟိ ယဒေတံ အာဝဇ္ဇနဒွယံ၊ တံ အနုပစ္ဆိန္နဘဝမူလေပိ သန္တာနေ ပဝတ္တံ အနာသေဝနတာယ ဒုဗ္ဗလဘာဝတော အဗီဇသာမတ္ထိယံ ဝိယ ပုပ္ဖံ အဖလမေဝ ဟောတိ. ယံ ပန ဥစ္ဆိန္နဘဝမူလာယံ သန္တတိယံ ပဝတ္တံ အဋ္ဌာရသဝိဓံ ဝိညာဏံ၊ တံ သမုစ္ဆိန္နမူလာယ လတာယ ပုပ္ဖံ ဝိယ ဖလဒါယိ န ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အညဿ အသမ္ဘဝတော ကိရိယဟေတုနာ နာမ အလောဘာဒိနာဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အလောဘာဒိကိရိယဟေတုဝိရဟိတ’’န္တိ.

စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ပုရေစရာ ဟုတွာ ရူပါဒိအာရမ္မဏာနံ ဝိဇာနနလက္ခဏာ စက္ခုဝိညာဏာဒိပုရေစရရူပါဒိဝိဇာနနလက္ခဏာ. အယံ ပန မနောဝိညာဏတော ဥပ္ပန္နာပိ ဝိသိဋ္ဌမနနကိစ္စာဘာဝေန မနောမတ္တာ ဓာတူတိ မနောဓာတု. တထာ ဟေသာ မနောဝိညာဏဿ ပစ္စယော န ဟောတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဓာတုနိဒ္ဒေသေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၁၇) အာဂမိဿတိ. အာဝဇ္ဇနရသာတိ အာဘောဂရသာ၊ စိတ္တသန္တာနဿ ဝါ ပုရိမာကာရတော အညထာ ဩဏောဇနရသာ. ဘဝင်္ဂဝိစ္ဆေဒပဒဋ္ဌာနာတိ ဘဝင်္ဂသန္တာနဝိစ္ဆေဒပဒဋ္ဌာနာ. အပုဗ္ဗာရမ္မဏာ သကိဒေဝ ပဝတ္တမာနာ သဗ္ဗထာ ဝိသယရသံ အနုဘဝိတုံ န သက္ကောတီတိ ဣဋ္ဌာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ ဥပေက္ခာယုတ္တာဝ ဟောတိ.