အရူပသတ္တကသမ္မသနကထာ

၇၁၇. ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘အရူပသတ္တကဝသေနာ’’တိ၊ တတ္ထ အယံ မာတိကာ – ကလာပတော၊ ယမကတော၊ ခဏိကတော၊ ပဋိပါဋိတော၊ ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနတော၊ မာနသမုဂ္ဃါဋနတော၊ နိကန္တိပရိယာဒါနတောတိ.

တတ္ထ ကလာပတောတိ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ. ကထံ ကလာပတော သမ္မသတီတိ? ဣဓ ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘ယေ ဣမေ ‘ကေသာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ’တိ သမ္မသနေ ဥပ္ပန္နာ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ၊ ယေ စ ‘လောမာ။ပေ။ မတ္ထလုင်္ဂံ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’တိ သမ္မသနေ ဥပ္ပန္နာ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ ဣတရီတရံ အပ္ပတွာ ပဗ္ဗံပဗ္ဗံ ဩဓိဩဓိ ဟုတွာ တတ္တကပါလေ ပက္ခိတ္တတိလာ ဝိယ တဋတဋာယန္တာ ဝိနဋ္ဌာ၊ တသ္မာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ’’တိ. အယံ တာဝ ဝိသုဒ္ဓိကထာယံ နယော.

အရိယဝံသကထာယံ ပန ‘‘ဟေဋ္ဌာ ရူပသတ္တကေ သတ္တသု ဌာနေသု ‘ရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’တိ ပဝတ္တံ စိတ္တံ အပရေန စိတ္တေန ‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’တိ သမ္မသန္တော ‘ကလာပတော သမ္မသတီ’တိ’’ ဝုတ္တံ၊ တံ ယုတ္တတရံ. တသ္မာ သေသာနိပိ တေနေဝ နယေန ဝိဘဇိဿာမ.

၇၁၈. ယမကတောတိ ဣဓ ဘိက္ခု အာဒါနနိက္ခေပရူပံ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သမ္မသိတွာ တမ္ပိ စိတ္တံ အပရေန စိတ္တေန ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သမ္မသတိ. ဝယောဝုဍ္ဎတ္ထင်္ဂမရူပံ၊ အာဟာရမယံ၊ ဥတုမယံ၊ ကမ္မဇံ၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ၊ ဓမ္မတာရူပံ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သမ္မသိတွာ တမ္ပိ စိတ္တံ အပရေန စိတ္တေန ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သမ္မသတိ. ဧဝံ ယမကတော သမ္မသတိ နာမ.

၇၁၉. ခဏိကတောတိ ဣဓ ဘိက္ခု အာဒါနနိက္ခေပရူပံ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သမ္မသိတွာ တံ ပဌမစိတ္တံ ဒုတိယစိတ္တေန၊ ဒုတိယံ တတိယေန၊ တတိယံ စတုတ္ထေန၊ စတုတ္ထံ ပဉ္စမေန ‘‘ဧတမ္ပိ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သမ္မသတိ. ဝယောဝုဍ္ဎတ္ထင်္ဂမရူပံ၊ အာဟာရမယံ၊ ဥတုမယံ၊ ကမ္မဇံ၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ၊ ဓမ္မတာရူပံ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သမ္မသိတွာ တံ ပဌမစိတ္တံ ဒုတိယစိတ္တေန၊ ဒုတိယံ တတိယေန၊ တတိယံ စတုတ္ထေန၊ စတုတ္ထံ ပဉ္စမေန ‘‘ဧတမ္ပိ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သမ္မသတိ. ဧဝံ ရူပပရိဂ္ဂါဟကစိတ္တတော ပဋ္ဌာယ စတ္တာရိ စတ္တာရိ စိတ္တာနိ သမ္မသန္တော ခဏိကတော သမ္မသတိ နာမ.

၇၂၀. ပဋိပါဋိတောတိ အာဒါနနိက္ခေပရူပံ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သမ္မသိတွာ တံ ပဌမစိတ္တံ ဒုတိယစိတ္တေန၊ ဒုတိယံ တတိယေန၊ တတိယံ စတုတ္ထေန။ပေ။ ဒသမံ ဧကာဒသမေန ‘‘ဧတမ္ပိ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သမ္မသတိ. ဝယောဝုဍ္ဎတ္ထင်္ဂမရူပံ၊ အာဟာရမယံ၊ ဥတုမယံ၊ ကမ္မဇံ၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ၊ ဓမ္မတာရူပံ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ သမ္မသိတွာ တံ ပဌမစိတ္တံ ဒုတိယစိတ္တေန၊ ဒုတိယံ တတိယေန၊ တတိယံ စတုတ္ထေန။ပေ။ ဒသမံ ဧကာဒသမေန ‘‘ဧတမ္ပိ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ ဧဝံ ဝိပဿနာ ပဋိပါဋိယာ သကလမ္ပိ ဒိဝသဘာဂံ သမ္မသိတုံ ဝဋ္ဋေယျ. ယာဝ ဒသမစိတ္တသမ္မသနာ ပန ရူပကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ အရူပကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ ပဂုဏံ ဟောတိ. တသ္မာ ဒသမေယေဝ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သမ္မသန္တော ပဋိပါဋိတော သမ္မသတိ နာမ.

၇၂၁. ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနတော မာနဥဂ္ဃါဋနတော နိကန္တိပရိယာဒါနတောတိ ဣမေသု တီသု ဝိသုံ သမ္မသနနယော နာမ နတ္ထိ. ယံ ပနေတံ ဟေဋ္ဌာ ရူပံ၊ ဣဓ စ အရူပံ ပရိဂ္ဂဟိတံ၊ တံ ပဿန္တော ရူပါရူပတော ဥဒ္ဓံ အညံ သတ္တံ နာမ န ပဿတိ. သတ္တဿ အဒဿနတော ပဋ္ဌာယ သတ္တသညာ ဥဂ္ဃါဋိတာ ဟောတိ. သတ္တသညံ ဥဂ္ဃါဋိတစိတ္တေန သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှတော ဒိဋ္ဌိ နုပ္ပဇ္ဇတိ. ဒိဋ္ဌိယာ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာယ ဒိဋ္ဌိ ဥဂ္ဃါဋိတာ နာမ ဟောတိ. ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋိတစိတ္တေန သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှတော မာနော နုပ္ပဇ္ဇတိ. မာနေ အနုပ္ပဇ္ဇန္တေ မာနော သမုဂ္ဃါဋိတော နာမ ဟောတိ. မာနသမုဂ္ဃါဋိတစိတ္တေန သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှတော တဏှာ နုပ္ပဇ္ဇတိ. တဏှာယ အနုပ္ပဇ္ဇန္တိယာ နိကန္တိ ပရိယာဒိဏ္ဏာ နာမ ဟောတီတိ ဣဒံ တာဝ ဝိသုဒ္ဓိကထာယံ ဝုတ္တံ.

အရိယဝံသကထာယံ ပန ‘‘ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနတော မာနသမုဂ္ဃါဋနတော နိကန္တိပရိယာဒါနတော’’တိ မာတိကံ ဌပေတွာ အယံ နယော ဒဿိတော.

‘‘အဟံ ဝိပဿာမိ၊ မမ ဝိပဿနာ’’တိ ဂဏှတော ဟိ ဒိဋ္ဌိသမုဂ္ဃါဋနံ နာမ န ဟောတိ. ‘‘သင်္ခါရာဝ သင်္ခါရေ ဝိပဿန္တိ သမ္မသန္တိ ဝဝတ္ထပေန္တိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီ’’တိ ဂဏှတော ပန ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနံ နာမ ဟောတိ.

‘‘သုဋ္ဌု ဝိပဿာမိ၊ မနာပံ ဝိပဿာမီ’’တိ ဂဏှတော မာနသမုဂ္ဃါဋော နာမ န ဟောတိ. ‘‘သင်္ခါရာဝ သင်္ခါရေ ဝိပဿန္တိ သမ္မသန္တိ ဝဝတ္ထပေန္တိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီ’’တိ ဂဏှတော ပန မာနသမုဂ္ဃါဋော နာမ ဟောတိ.

‘‘ဝိပဿိတုံ သက္ကောမီ’’တိ ဝိပဿနံ အဿာဒေန္တဿ နိကန္တိပရိယာဒါနံ နာမ န ဟောတိ. ‘‘သင်္ခါရာဝ သင်္ခါရေ ဝိပဿန္တိ သမ္မသန္တိ ဝဝတ္ထပေန္တိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီ’’တိ ဂဏှတော ပန နိကန္တိပရိယာဒါနံ နာမ ဟောတိ.

သစေ သင်္ခါရာ အတ္တာ ဘဝေယျုံ၊ အတ္တာတိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋေယျုံ၊ အနတ္တာ စ ပန အတ္တာတိ ဂဟိတာ၊ တသ္မာ တေ အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန အနတ္တာ၊ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ၊ ဥပ္ပါဒဝယပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဒုက္ခာတိ ပဿတော ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနံ နာမ ဟောတိ.

သစေ သင်္ခါရာ နိစ္စာ ဘဝေယျုံ၊ နိစ္စာတိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋေယျုံ၊ အနိစ္စာ စ ပန နိစ္စာတိ ဂဟိတာ၊ တသ္မာ တေ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ၊ ဥပ္ပါဒဝယပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဒုက္ခာ၊ အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန အနတ္တာတိ ပဿတော မာနသမုဂ္ဃါဋော နာမ ဟောတိ.

သစေ သင်္ခါရာ သုခါ ဘဝေယျုံ၊ သုခါတိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋေယျုံ၊ ဒုက္ခာ စ ပန သုခါတိ ဂဟိတာ၊ တသ္မာ တေ ဥပ္ပါဒဝယပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဒုက္ခာ၊ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ၊ အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန အနတ္တာတိ ပဿတော နိကန္တိပရိယာဒါနံ နာမ ဟောတိ.

ဧဝံ သင်္ခါရေ အနတ္တတော ပဿန္တဿ ဒိဋ္ဌိသမုဂ္ဃါဋနံ နာမ ဟောတိ. အနိစ္စတော ပဿန္တဿ မာနသမုဂ္ဃါဋနံ နာမ ဟောတိ. ဒုက္ခတော ပဿန္တဿ နိကန္တိပရိယာဒါနံ နာမ ဟောတိ. ဣတိ အယံ ဝိပဿနာ အတ္တနော အတ္တနော ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတီတိ.

ဧဝံ အရူပသတ္တကဝသေနာပိ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသတိ. ဧတ္တာဝတာ ပနဿ ရူပကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ အရူပကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ ပဂုဏံ ဟောတိ.

၇၂၂. သော ဧဝံ ပဂုဏရူပါရူပကမ္မဋ္ဌာနော ယာ ဥပရိ ဘင်္ဂါနုပဿနတော ပဋ္ဌာယ ပဟာနပရိညာဝသေန သဗ္ဗာကာရတော ပတ္တဗ္ဗာ အဋ္ဌာရသ မဟာဝိပဿနာ၊ တာသံ ဣဓေဝ တာဝ ဧကဒေသံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော တပ္ပဋိပက္ခေ ဓမ္မေ ပဇဟတိ.

အဋ္ဌာရသ မဟာဝိပဿနာ နာမ အနိစ္စာနုပဿနာဒိကာ ပညာ. ယာသု အနိစ္စာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ၊ ဒုက္ခာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော သုခသညံ ပဇဟတိ၊ အနတ္တာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော အတ္တသညံ ပဇဟတိ၊ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနံ ဘာဝေန္တော နန္ဒိံ ပဇဟတိ၊ ဝိရာဂါနုပဿနံ ဘာဝေန္တော ရာဂံ ပဇဟတိ၊ နိရောဓာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော သမုဒယံ ပဇဟတိ၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနံ ဘာဝေန္တော အာဒါနံ ပဇဟတိ၊ ခယာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော ဃနသညံ ပဇဟတိ၊ ဝယာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော အာယူဟနံ ပဇဟတိ၊ ဝိပရိဏာမာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော ဓုဝသညံ ပဇဟတိ၊ အနိမိတ္တာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော နိမိတ္တံ ပဇဟတိ၊ အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော ပဏိဓိံ ပဇဟတိ၊ သုညတာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော အဘိနိဝေသံ ပဇဟတိ၊ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနံ ဘာဝေန္တော သာရာဒါနာဘိနိဝေသံ ပဇဟတိ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ ဘာဝေန္တော သမ္မောဟာဘိနိဝေသံ ပဇဟတိ၊ အာဒီနဝါနုပဿနံ ဘာဝေန္တော အာလယာဘိနိဝေသံ ပဇဟတိ၊ ပဋိသင်္ခါနုပဿနံ ဘာဝေန္တော အပ္ပဋိသင်္ခံ ပဇဟတိ၊ ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော သံယောဂါဘိနိဝေသံ ပဇဟတိ.

တာသု ယသ္မာ ဣမိနာ အနိစ္စာဒိလက္ခဏတ္တယဝသေန သင်္ခါရာ ဒိဋ္ဌာ၊ တသ္မာ အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တာနုပဿနာ ပဋိဝိဒ္ဓါ ဟောန္တိ. ယသ္မာ စ ‘‘ယာ စ အနိစ္စာနုပဿနာ ယာ စ အနိမိတ္တာနုပဿနာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ’’. တထာ ‘‘ယာ စ ဒုက္ခာနုပဿနာ ယာ စ အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ’’. ‘‘ယာ စ အနတ္တာနုပဿနာ ယာ စ သုညတာနုပဿနာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာန’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၂၇) ဝုတ္တံ. တသ္မာ တာပိ ပဋိဝိဒ္ဓါ ဟောန္တိ.

အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာ ပန သဗ္ဗာပိ ဝိပဿနာ. ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိယာ ဧဝ သင်္ဂဟိတံ. ဣတိ ဣဒမ္ပိ ဒွယံ ပဋိဝိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. သေသေသု ဝိပဿနာဉာဏေသု ကိဉ္စိ ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ ကိဉ္စိ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ တေသံ ဝိဘာဂံ ပရတော အာဝိကရိဿာမ.

ယဒေဝ ဟိ ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ တံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ပဂုဏရူပါရူပကမ္မဋ္ဌာနော ယာ ဥပရိ ဘင်္ဂါနုပဿနတော ပဋ္ဌာယ ပဟာနပရိညာဝသေန သဗ္ဗာကာရတော ပတ္တဗ္ဗာ အဋ္ဌာရသ မဟာဝိပဿနာ. တာသံ ဣဓေဝ တာဝ ဧကဒေသံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော တပ္ပဋိပက္ခေ ဓမ္မေ ပဇဟတီ’’တိ.