ရူပနိဗ္ဗတ္တိပဿနာကာရကထာ

၇၀၀. သေယျထိဒံ – ဣဒံ ရူပံ နာမ ကမ္မာဒိဝသေန စတူဟိ ကာရဏေဟိ နိဗ္ဗတ္တတိ. တတ္ထ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ရူပံ နိဗ္ဗတ္တမာနံ ပဌမံ ကမ္မတော နိဗ္ဗတ္တတိ. ပဋိသန္ဓိက္ခဏေယေဝ ဟိ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ တာဝ တိသန္တတိဝသေန ဝတ္ထု-ကာယ-ဘာဝဒသကသင်္ခါတာနိ တိံသ ရူပါနိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ တာနိ စ ခေါ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေယေဝ. ယထာ စ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ၊ တထာ ဌိတိက္ခဏေပိ ဘင်္ဂက္ခဏေပိ.

တတ္ထ ရူပံ ဒန္ဓနိရောဓံ ဂရုပရိဝတ္တိ၊ စိတ္တံ ခိပ္ပနိရောဓံ လဟုပရိဝတ္တိ. တေနာဟ – ‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ၊ ယံ ဧဝံ လဟုပရိဝတ္တံ ယထယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တ’’န္တိ (အ. နိ. ၁.၄၈). ရူပေ ဓရန္တေယေဝ ဟိ သောဠသဝါရေ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ. စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏောပိ ဌိတိက္ခဏောပိ ဘင်္ဂက္ခဏောပိ ဧကသဒိသာ. ရူပဿ ပန ဥပ္ပါဒဘင်္ဂက္ခဏာယေဝ လဟုကာ၊ တေဟိ သဒိသာ. ဌိတိက္ခဏော ပန မဟာ၊ ယာဝ သောဠသ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တာဝ ဝတ္တတိ. ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ ဌာနပ္ပတ္တံ ပုရေဇာတံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ဒုတိယံ ဘဝင်္ဂံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နံ ဌာနပ္ပတ္တံ ပုရေဇာတံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ တတိယံ ဘဝင်္ဂံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣမိနာ နယေန ယာဝတာယုကံ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာသန္နမရဏဿ ပန ဧကမေဝ ဌာနပ္ပတ္တံ ပုရေဇာတံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ သောဠသ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ.

ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ ရူပံ ပဋိသန္ဓိစိတ္တတော ဥဒ္ဓံ သောဠသမေန စိတ္တေန သဒ္ဓိံ နိရုဇ္ဈတိ. ဌာနက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ သတ္တရသမဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေန သဒ္ဓိံ နိရုဇ္ဈတိ. ဘင်္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ သတ္တရသမဿ ဌာနက္ခဏံ ပတွာ နိရုဇ္ဈတိ. ယာဝ ပဝတ္တိ နာမ အတ္ထိ၊ ဧဝမေဝ ပဝတ္တတိ. ဩပပါတိကာနမ္ပိ သတ္တသန္တတိဝသေန သတ္တတိ ရူပါနိ ဧဝမေဝ ပဝတ္တန္တိ.

၇၀၁. တတ္ထ ကမ္မံ၊ ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ၊ ကမ္မပစ္စယံ၊ ကမ္မပစ္စယစိတ္တသမုဋ္ဌာနံ၊ ကမ္မပစ္စယအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ၊ ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနန္တိ ဧသ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ကမ္မံ နာမ ကုသလာကုသလစေတနာ. ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ နာမ ဝိပါကက္ခန္ဓာ စ၊ စက္ခုဒသကာဒိ သမသတ္တတိရူပဉ္စ. ကမ္မပစ္စယံ နာမ တဒေဝ၊ ကမ္မံ ဟိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနဿ ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယောပိ ဟောတိ. ကမ္မပစ္စယစိတ္တသမုဋ္ဌာနံ နာမ ဝိပါကစိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ. ကမ္မပစ္စယအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ နာမ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပေသု ဌာနပ္ပတ္တာ ဩဇာ အညံ ဩဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ တတြာပိ ဩဇာ ဌာနံ ပတွာ အညန္တိ ဧဝံ စတဿော ဝါ ပဉ္စ ဝါ ပဝတ္တိယော ဃဋေတိ. ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနံ နာမ ကမ္မဇတေဇောဓာတု ဌာနပ္ပတ္တာ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ ဩဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ တတြာပိ ဥတု အညံ ဩဇဋ္ဌမကန္တိ ဧဝံ စတဿော ဝါ ပဉ္စ ဝါ ပဝတ္တိယော ဃဋေတိ. ဧဝံ တာဝ ကမ္မဇရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာ.

၇၀၂. စိတ္တဇေသုပိ စိတ္တံ၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ၊ စိတ္တပစ္စယံ၊ စိတ္တပစ္စယအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ၊ စိတ္တပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနန္တိ ဧသ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ စိတ္တံ နာမ ဧကူနနဝုတိစိတ္တာနိ.

တေသု ဒွတ္တိံသ စိတ္တာနိ၊ ဆဗ္ဗီသေကူနဝီသတိ၊

သောဠသ ရူပိရိယာပထဝိညတ္တိဇနကာ မတာ.

ကာမာဝစရတော ဟိ အဋ္ဌ ကုသလာနိ၊ ဒွါဒသာကုသလာနိ၊ မနောဓာတုဝဇ္ဇာ ဒသ ကိရိယာ၊ ကုသလကိရိယတော ဒွေ အဘိညာစိတ္တာနီတိ ဒွတ္တိံသ စိတ္တာနိ ရူပံ၊ ဣရိယာပထံ၊ ဝိညတ္တိဉ္စ ဇနေန္တိ. ဝိပါကဝဇ္ဇာနိ သေသဒသရူပါဝစရာနိ၊ အဋ္ဌ အရူပါဝစရာနိ၊ အဋ္ဌ လောကုတ္တရစိတ္တာနီတိ ဆဗ္ဗီသတိ စိတ္တာနိ ရူပံ၊ ဣရိယာပထဉ္စ ဇနယန္တိ၊ န ဝိညတ္တိံ. ကာမာဝစရေ ဒသ ဘဝင်္ဂစိတ္တာနိ၊ ရူပါဝစရေ ပဉ္စ၊ တိဿော မနောဓာတုယော၊ ဧကာ ဝိပါကာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတုသောမနဿသဟဂတာတိ ဧကူနဝီသတိ စိတ္တာနိ ရူပမေဝ ဇနယန္တိ၊ န ဣရိယာပထံ၊ န ဝိညတ္တိံ. ဒွေပဉ္စဝိညာဏာနိ၊ သဗ္ဗသတ္တာနံ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ၊ ခီဏာသဝါနံ စုတိစိတ္တံ၊ စတ္တာရိ အာရုပ္ပဝိပါကာနီတိ သောဠသ စိတ္တာနိ နေဝ ရူပံ ဇနယန္တိ၊ န ဣရိယာပထံ၊ န ဝိညတ္တိံ. ယာနိ စေတ္ထ ရူပံ ဇနေန္တိ၊ တာနိ န ဌိတိက္ခဏေ၊ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဝါ၊ တဒါ ဟိ စိတ္တံ ဒုဗ္ဗလံ ဟောတိ. ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ပန ဗလဝံ၊ တသ္မာ တံ တဒါ ပုရေဇာတံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ.

စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ နာမ တယော အရူပိနော ခန္ဓာ၊ ‘‘သဒ္ဒနဝကံ၊ ကာယဝိညတ္တိ၊ ဝစီဝိညတ္တိ၊ အာကာသဓာတု၊ လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ၊ ဥပစယော၊ သန္တတီ’’တိ သတ္တရသဝိဓံ ရူပဉ္စ. စိတ္တပစ္စယံ နာမ ‘‘ပစ္ဆာဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၁) ဧဝံ ဝုတ္တံ စတုသမုဋ္ဌာနရူပံ. စိတ္တပစ္စယအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ နာမ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပေသု ဌာနပ္ပတ္တာ ဩဇာ အညံ ဩဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဧဝံ ဒွေ တိဿော ပဝတ္တိယော ဃဋေတိ. စိတ္တပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနံ နာမ စိတ္တသမုဋ္ဌာနော ဥတု ဌာနပ္ပတ္တော အညံ ဩဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဧဝံ ဒွေ တိဿော ပဝတ္တိယော ဃဋေတိ. ဧဝံ စိတ္တဇရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာ.

၇၀၃. အာဟာရဇေသုပိ အာဟာရော၊ အာဟာရသမုဋ္ဌာနံ၊ အာဟာရပစ္စယံ၊ အာဟာရပစ္စယအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ၊ အာဟာရပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနန္တိ ဧသ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ အာဟာရော နာမ ကဗဠီကာရော အာဟာရော. အာဟာရသမုဋ္ဌာနံ နာမ ဥပါဒိဏ္ဏံ ကမ္မဇရူပံ ပစ္စယံ လဘိတွာ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာယ ဌာနပ္ပတ္တာယ ဩဇာယ သမုဋ္ဌာပိတံ ဩဇဋ္ဌမကံ၊ အာကာသဓာတု၊ လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ၊ ဥပစယော၊ သန္တတီတိ စုဒ္ဒသဝိဓံ ရူပံ. အာဟာရပစ္စယံ နာမ ‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၅) ဧဝံ ဝုတ္တံ စတုသမုဋ္ဌာနရူပံ. အာဟာရပစ္စယအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ နာမ အာဟာရသမုဋ္ဌာနေသု ရူပေသု ဌာနပ္ပတ္တာ ဩဇာ အညံ ဩဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ တတြာပိ ဩဇာ အညန္တိ ဧဝံ ဒသဒွါဒသဝါရေ ပဝတ္တိံ ဃဋေတိ. ဧကဒိဝသံ ပရိဘုတ္တာဟာရော သတ္တာဟမ္ပိ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ. ဒိဗ္ဗာ ပန ဩဇာ ဧကမာသံ ဒွေမာသမ္ပိ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ. မာတရာ ပရိဘုတ္တာဟာရောပိ ဒါရကဿ သရီရံ ဖရိတွာ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. သရီရေ မက္ခိတာဟာရောပိ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. ကမ္မဇာဟာရော ဥပါဒိဏ္ဏကာဟာရော နာမ. သောပိ ဌာနပ္ပတ္တော ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ တတြာပိ ဩဇာ အညံ သမုဋ္ဌာပေတီတိ ဧဝံ စတဿော ဝါ ပဉ္စ ဝါ ပဝတ္တိယော ဃဋေတိ. အာဟာရပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနံ နာမ အာဟာရသမုဋ္ဌာနာ တေဇောဓာတု ဌာနပ္ပတ္တာ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ ဩဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တတြာယံ အာဟာရော အာဟာရသမုဋ္ဌာနာနံ ဇနကော ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ သေသာနံ နိဿယာဟာရအတ္ထိအဝိဂတဝသေနာတိ ဧဝံ အာဟာရဇရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာ.

၇၀၄. ဥတုဇေသုပိ ဥတု၊ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ၊ ဥတုပစ္စယံ၊ ဥတုပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနံ၊ ဥတုပစ္စယအာဟာရသမုဋ္ဌာနန္တိ ဧသ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဥတု နာမ စတုသမုဋ္ဌာနာ တေဇောဓာတု၊ ဥဏှဥတု သီတဥတူတိ ဧဝံ ပနေသ ဒုဝိဓော ဟောတိ. ဥတုသမုဋ္ဌာနံ နာမ စတုသမုဋ္ဌာနော ဥတု ဥပါဒိဏ္ဏကံ ပစ္စယံ လဘိတွာ ဌာနပ္ပတ္တော သရီရေ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တံ သဒ္ဒနဝကံ၊ အာကာသဓာတု၊ လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ၊ ဥပစယော၊ သန္တတီတိ ပန္နရသဝိဓံ ဟောတိ. ဥတုပစ္စယံ နာမ ဥတု စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပါနံ ပဝတ္တိယာ စ ဝိနာသဿ စ ပစ္စယော ဟောတိ. ဥတုပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနံ နာမ ဥတုသမုဋ္ဌာနာ တေဇောဓာတု ဌာနပ္ပတ္တာ အညံ ဩဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ တတြာပိ ဥတု အညန္တိ ဧဝံ ဒီဃမ္ပိ အဒ္ဓါနံ အနုပါဒိဏ္ဏပက္ခေ ဌတွာပိ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ ပဝတ္တတိယေဝ. ဥတုပစ္စယအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ နာမ ဥတုသမုဋ္ဌာနာ ဌာနပ္ပတ္တာ ဩဇာ အညံ ဩဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ တတြာပိ ဩဇာ အညန္တိ ဧဝံ ဒသဒွါဒသဝါရေ ပဝတ္တိံ ဃဋေတိ. တတြာယံ ဥတု ဥတုသမုဋ္ဌာနာနံ ဇနကော ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ သေသာနံ နိဿယအတ္ထိအဝိဂတဝသေနာတိ ဧဝံ ဥတုဇရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ ရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိံ ပဿန္တော ကာလေန ရူပံ သမ္မသတိ နာမ.