သမ္မသနဉာဏကထာ

၆၉၂. အယံ မဂ္ဂေါ၊ အယံ န မဂ္ဂေါတိ ဧဝံ မဂ္ဂဉ္စ အမဂ္ဂဉ္စ ဉတွာ ဌိတံ ဉာဏံ ပန မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နာမ.

တံ သမ္ပာဒေတုကာမေန ကလာပသမ္မသနသင်္ခါတာယ နယဝိပဿနာယ တာဝ ယောဂေါ ကရဏီယော. ကသ္မာ? အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ဩဘာသာဒိသမ္ဘဝေ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏသမ္ဘဝတော. အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ဟိ ဩဘာသာဒီသု သမ္ဘူတေသု မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏံ ဟောတိ၊ ဝိပဿနာယ စ ကလာပသမ္မသနံ အာဒိ. တသ္မာ ဧတံ ကင်္ခါဝိတရဏာနန္တရံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ. အပိစ ယသ္မာ တီရဏပရိညာယ ဝတ္တမာနာယ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တီရဏပရိညာ စ ဉာတပရိညာနန္တရာ၊ တသ္မာပိ တံ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိံ သမ္ပာဒေတုကာမေန ကလာပသမ္မသနေ တာဝ ယောဂေါ ကာတဗ္ဗော.

၆၉၃. တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – တိဿော ဟိ လောကိယပရိညာ ဉာတပရိညာ တီရဏပရိညာ ပဟာနပရိညာ စ. ယာ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အဘိညာပညာ ဉာတဋ္ဌေ ဉာဏံ. ပရိညာပညာ တီရဏဋ္ဌေ ဉာဏံ. ပဟာနပညာ ပရိစ္စာဂဋ္ဌေ ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၇၅). တတ္ထ ‘‘ရုပ္ပနလက္ခဏံ ရူပံ၊ ဝေဒယိတလက္ခဏာ ဝေဒနာ’’တိ ဧဝံ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ပစ္စတ္တလက္ခဏသလ္လက္ခဏဝသေန ပဝတ္တာ ပညာ ဉာတပရိညာ နာမ. ‘‘ရူပံ အနိစ္စံ၊ ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ နယေန တေသံယေဝ ဓမ္မာနံ သာမညလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ပဝတ္တာ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာ ပညာ တီရဏပရိညာ နာမ. တေသုယေဝ ပန ဓမ္မေသု နိစ္စသညာဒိပဇဟနဝသေန ပဝတ္တာ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာ ပညာ ပဟာနပရိညာ နာမ.

တတ္ထ သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟာ ဉာတပရိညာယ ဘူမိ. ဧတသ္မိံ ဟိ အန္တရေ ဓမ္မာနံ ပစ္စတ္တလက္ခဏပဋိဝေဓဿေဝ အာဓိပစ္စံ ဟောတိ. ကလာပသမ္မသနတော ပန ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ တီရဏပရိညာယ ဘူမိ. ဧတသ္မိံ ဟိ အန္တရေ သာမညလက္ခဏပဋိဝေဓဿေဝ အာဓိပစ္စံ ဟောတိ. ဘင်္ဂါနုပဿနံ အာဒိံ ကတွာ ဥပရိ ပဟာနပရိညာယ ဘူမိ. တတော ပဋ္ဌာယ ဟိ အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ၊ ဒုက္ခတော အနုပဿန္တော သုခသညံ၊ အနတ္တတော အနုပဿန္တော အတ္တသညံ၊ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိံ၊ ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ၊ နိရောဓေန္တော သမုဒယံ၊ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတီတိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၂) ဧဝံ နိစ္စသညာဒိပဟာနသာဓိကာနံ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ အာဓိပစ္စံ. ဣတိ ဣမာသု တီသု ပရိညာသု သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒဿ စေဝ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဿ စ သာဓိတတ္တာ ဣမိနာ ယောဂိနာ ဉာတပရိညာဝ အဓိဂတာ ဟောတိ၊ ဣတရာ စ အဓိဂန္တဗ္ဗာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယသ္မာ တီရဏပရိညာယ ဝတ္တမာနာယ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တီရဏပရိညာ စ ဉာတပရိညာနန္တရာ၊ တသ္မာပိ တံ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိံ သမ္ပာဒေတုကာမေန ကလာပသမ္မသနေ တာဝ ယောဂေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ.

၆၉၄. တတြာယံ ပါဠိ –

‘‘ကထံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဓမ္မာနံ သင်္ခိပိတွာ ဝဝတ္ထာနေ ပညာ သမ္မသနေ ဉာဏံ? ယံကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ။ပေ။ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ ရူပံ အနိစ္စတော ဝဝတ္ထပေတိ၊ ဧကံ သမ္မသနံ. ဒုက္ခတော ဝဝတ္ထပေတိ၊ ဧကံ သမ္မသနံ. အနတ္တတော ဝဝတ္ထပေတိ၊ ဧကံ သမ္မသနံ. ယာ ကာစိ ဝေဒနာ။ပေ။ ယံကိဉ္စိ ဝိညာဏံ။ပေ။ အနတ္တတော ဝဝတ္ထပေတိ၊ ဧကံ သမ္မသနံ.

‘‘စက္ခုံ။ပေ။ ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စတော ဝဝတ္ထပေတိ၊ ဧကံ သမ္မသနံ. ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝဝတ္ထပေတိ၊ ဧကံ သမ္မသနံ.

‘‘ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန၊ ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန၊ အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ သင်္ခိပိတွာ ဝဝတ္ထာနေ ပညာ သမ္မသနေ ဉာဏံ. ဝေဒနံ။ ဝိညာဏံ။ စက္ခုံ။ပေ။ ဇရာမရဏံ။ပေ။ သမ္မသနေ ဉာဏံ.

‘‘ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ သင်္ခိပိတွာ ဝဝတ္ထာနေ ပညာ သမ္မသနေ ဉာဏံ. ဝေဒနံ။ ဝိညာဏံ။ စက္ခုံ။ ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ သင်္ခတံ။ပေ။ နိရောဓဓမ္မန္တိ သင်္ခိပိတွာ ဝဝတ္ထာနေ ပညာ သမ္မသနေ ဉာဏံ.

‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ၊ အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏန္တိ သင်္ခိပိတွာ ဝဝတ္ထာနေ ပညာ သမ္မသနေ ဉာဏံ. အတီတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ၊ အနာဂတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ၊ အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏန္တိ သင်္ခိပိတွာ ဝဝတ္ထာနေ ပညာ သမ္မသနေ ဉာဏံ. ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ။ပေ။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ အသတိ အဝိဇ္ဇာယ နတ္ထိ သင်္ခါရာတိ သင်္ခိပိတွာ ဝဝတ္ထာနေ ပညာ သမ္မသနေ ဉာဏံ. အတီတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ၊ အနာဂတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ အသတိ အဝိဇ္ဇာယ နတ္ထိ သင်္ခါရာတိ သင်္ခိပိတွာ ဝဝတ္ထာနေ ပညာ သမ္မသနေ ဉာဏံ.

‘‘တံ ဉာတဋ္ဌေန ဉာဏံ. ပဇာနနဋ္ဌေန ပညာ. တေန ဝုစ္စတိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဓမ္မာနံ သင်္ခိပိတွာ ဝဝတ္ထာနေ ပညာ သမ္မသနေ ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၄၈).

ဧတ္ထ စ စက္ခုံ။ပေ။ ဇရာမရဏန္တိ ဣမိနာ ပေယျာလေန ဒွါရာရမ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွါရပ္ပဝတ္တာ ဓမ္မာ၊ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ဆ ဒွါရာနိ၊ ဆ အာရမ္မဏာနိ၊ ဆ ဝိညာဏာနိ၊ ဆ ဖဿာ၊ ဆ ဝေဒနာ၊ ဆ သညာ၊ ဆ စေတနာ၊ ဆ တဏှာ၊ ဆ ဝိတက္ကာ၊ ဆ ဝိစာရာ၊ ဆ ဓာတုယော၊ ဒသ ကသိဏာနိ၊ ဒွတ္တိံသကောဋ္ဌာသာ၊ ဒွါဒသာယတနာနိ၊ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော၊ ဗာဝီသတိ ဣန္ဒြိယာနိ၊ တိဿော ဓာတုယော၊ နဝ ဘဝါ၊ စတ္တာရိ ဈာနာနိ၊ စတဿော အပ္ပမညာ၊ စတဿော သမာပတ္တိယော၊ ဒွါဒသ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂါနီတိ ဣမေ ဓမ္မရာသယော သံခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဝုတ္တံ ဟေတံ အဘိညေယျနိဒ္ဒေသေ –

‘‘သဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘိညေယျံ. ကိဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗံ အဘိညေယျံ? စက္ခု၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘိညေယျံ. ရူပါ။ စက္ခုဝိညာဏံ။ စက္ခုသမ္ဖဿော။ ယမ္ပိဒံ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ၊ တမ္ပိ အဘိညေယျံ. သောတံ။ပေ။ ယမ္ပိဒံ မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ၊ တမ္ပိ အဘိညေယျံ.

‘‘ရူပံ။ပေ။ ဝိညာဏံ။ စက္ခု။ပေ။ မနော။ ရူပါ။ပေ။ ဓမ္မာ။ စက္ခုဝိညာဏံ။ပေ။ မနောဝိညာဏံ။ စက္ခုသမ္ဖဿော။ပေ။ မနောသမ္ဖဿော။.

‘‘စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ။ပေ။ မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ။ ရူပသညာ။ပေ။ ဓမ္မသညာ။ ရူပသဉ္စေတနာ။ပေ။ ဓမ္မသဉ္စေတနာ။ ရူပတဏှာ။ပေ။ ဓမ္မတဏှာ။ ရူပဝိတက္ကော။ပေ။ ဓမ္မဝိတက္ကော။ ရူပဝိစာရော။ပေ။ ဓမ္မဝိစာရော။.

‘‘ပထဝီဓာတု။ပေ။ ဝိညာဏဓာတု။ ပထဝီကသိဏံ။ပေ။ ဝိညာဏကသိဏံ။ ကေသာ။ပေ။ မုတ္တံ။ မတ္ထလုင်္ဂံ။.

‘‘စက္ခာယတနံ။ပေ။ ဓမ္မာယတနံ။ စက္ခုဓာတု။ပေ။ မနောဓာတု။ မနောဝိညာဏဓာတု။ စက္ခုန္ဒြိယံ။ပေ။ အညာတာဝိန္ဒြိယံ။.

‘‘ကာမဓာတု။ ရူပဓာတု။ အရူပဓာတု။ ကာမဘဝေါ။ ရူပဘဝေါ။ အရူပဘဝေါ။ သညာဘဝေါ။ အသညာဘဝေါ။ နေဝသညာနာသညာဘဝေါ။ ဧကဝေါကာရဘဝေါ။ စတုဝေါကာရဘဝေါ။ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ။.

‘‘ပဌမံ ဈာနံ။ပေ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ။ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ။ပေ။ ဥပေက္ခာစေတောဝိမုတ္တိ။ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိ။ပေ။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိ။ အဝိဇ္ဇာ အဘိညေယျာ။ပေ။ ဇရာမရဏံ အဘိညေယျ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၃၊ သံ. နိ. ၄.၄၆).

တံ တတ္ထ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန ဝုတ္တတ္တာ ဣဓ သဗ္ဗံ ပေယျာလေန သံခိတ္တံ. ဧဝံ သံခိတ္တေ ပနေတ္ထ ယေ လောကုတ္တရာ ဓမ္မာ အာဂတာ၊ တေ အသမ္မသနုပဂတ္တာ ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ န ဂဟေတဗ္ဗာ. ယေပိ စ သမ္မသနုပဂါ၊ တေသု ယေ ယဿ ပါကဋာ ဟောန္တိ သုခေန ပရိဂ္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တေသု တေန သမ္မသနံ အာရဘိတဗ္ဗံ.

၆၉၅. တတြာယံ ခန္ဓဝသေန အာရဗ္ဘဝိဓာနယောဇနာ – ယံကိဉ္စိ ရူပံ။ပေ။ သဗ္ဗံ ရူပံ အနိစ္စတော ဝဝတ္ထပေတိ၊ ဧကံ သမ္မသနံ. ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝဝတ္ထပေတိ၊ ဧကံ သမ္မသနန္တိ. ဧတ္တာဝတာ အယံ ဘိက္ခု ‘‘ယံကိဉ္စိ ရူပ’’န္တိ ဧဝံ အနိယမနိဒ္ဒိဋ္ဌံ သဗ္ဗမ္ပိ ရူပံ အတီတတ္တိကေန စေဝ စတူဟိ စ အဇ္ဈတ္တာဒိဒုကေဟီတိ ဧကာဒသဟိ ဩကာသေဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ သဗ္ဗံ ရူပံ အနိစ္စတော ဝဝတ္ထပေတိ၊ အနိစ္စန္တိ သမ္မသတိ.

ကထံ? ပရတော ဝုတ္တနယေန. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၄၈).

တသ္မာ ဧသ ယံ အတီတံ ရူပံ၊ တံ ယသ္မာ အတီတေယေဝ ခီဏံ၊ နယိမံ ဘဝံ သမ္ပတ္တန္တိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန.

ယံ အနာဂတံ အနန္တရဘဝေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ၊ တမ္ပိ တတ္ထေဝ ခီယိဿတိ၊ န တတော ပရံ ဘဝံ ဂမိဿတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန.

ယံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပံ၊ တမ္ပိ ဣဓေဝ ခီယတိ၊ န ဣတော ဂစ္ဆတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန.

ယံ အဇ္ဈတ္တံ၊ တမ္ပိ အဇ္ဈတ္တမေဝ ခီယတိ၊ န ဗဟိဒ္ဓါဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန.

ယံ ဗဟိဒ္ဓါ။ပေ။ ဩဠာရိကံ။ပေ။ သုခုမံ။ပေ။ ဟီနံ။ပေ။ ပဏီတံ။ပေ။ ဒူရေ။ပေ။ သန္တိကေ၊ တမ္ပိ တတ္ထေဝ ခီယတိ၊ န ဒူရဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိ သမ္မသတိ.

ဣဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ‘‘အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတဿ ဝသေန ဧကံ သမ္မသနံ. ဘေဒတော ပန ဧကာဒသဝိဓံ ဟောတိ.

သဗ္ဗမေဝ စ တံ ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန. ဘယဋ္ဌေနာတိ သပ္ပဋိဘယတာယ. ယဉှိ အနိစ္စံ၊ တံ ဘယာဝဟံ ဟောတိ သီဟောပမသုတ္တေ (သံ. နိ. ၃.၇၈၊ အ. နိ. ၄.၃၃) ဒေဝါနံ ဝိယ. ဣတိ ဣဒမ္ပိ ‘‘ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတဿ ဝသေန ဧကံ သမ္မသနံ. ဘေဒတော ပန ဧကာဒသဝိဓံ ဟောတိ.

ယထာ စ ဒုက္ခံ၊ ဧဝံ သဗ္ဗမ္ပိ တံ အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေန. အသာရကဋ္ဌေနာတိ ‘‘အတ္တာ နိဝါသီ ကာရကော ဝေဒကော သယံဝသီ’’တိ ဧဝံ ပရိကပ္ပိတဿ အတ္တသာရဿ အဘာဝေန. ယဉှိ အနိစ္စံ၊ ဒုက္ခံ၊ တံ အတ္တနောပိ အနိစ္စတံ ဝါ ဥဒယဗ္ဗယပီဠနံ ဝါ ဝါရေတုံ န သက္ကောတိ၊ ကုတော တဿ ကာရကာဒိဘာဝေါ. တေနာဟ – ‘‘ရူပဉ္စ ဟိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တာ အဘဝိဿ. နယိဒံ ရူပံ အာဗာဓာယ သံဝတ္တေယျာ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၃.၅၉). ဣတိ ဣဒမ္ပိ ‘‘အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတဿ ဝသေန ဧကံ သမ္မသနံ. ဘေဒတော ပန ဧကာဒသဝိဓံ ဟောတိ. ဧသ နယော ဝေဒနာဒီသု.

၆၉၆. ယံ ပန အနိစ္စံ၊ တံ ယသ္မာ နိယမတော သင်္ခတာဒိဘေဒံ ဟောတိ. တေနဿ ပရိယာယဒဿနတ္ထံ၊ နာနာကာရေဟိ ဝါ မနသိကာရပ္ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ ‘‘ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ပုန ပါဠိ ဝုတ္တာ. ဧသ နယော ဝေဒနာဒီသူတိ.