၁. တတ္ထ ဒွိပဒေါ တုလျာဓိကရဏော ကမ္မာဒီသု ဆသု ဝိဘတျတ္ထေသု ဘဝတိ.

(က) တတ္ထ ဒုတိယတ္ထေ တာဝ-အာဂတာ သမဏာ ဣမံ သံဃာရာမန္တိ အာဂတသမဏော သံဃာရာမော. သော စ ဒုဝိဓော တဂ္ဂုဏာ+တဂ္ဂုဏဝသေန. ဝုတ္တဉှိ –

တဂ္ဂုဏော+တဂ္ဂုဏော စေ+တိ၊

သော သမာသော ဒွိဓာ မတော.

တံ ယထာ ‘နီယတံ လမ္ဗ-

ကဏ္ဏော+’ ‘ယံ ဒိဋ္ဌသာဂရော’.

တေသု ယတ္ထ ဝိသေသနဘူတော အတ္ထော အညပဒတ္ထဂ္ဂဟဏေန ဂယှတိ၊ သော တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏော၊ ယထာ ‘လမ္ဗကဏ္ဏ+မာနယာ’တိ. ယတ္ထ ပန န ဂယှတိ၊ သော အတဂ္ဂုဏသံဝိညာဏော၊ ယထာ ‘ဗဟုဓန+မာနယာ’တိ.

ဣဓ ဝိသေသနဿ ပုဗ္ဗနိပါတော. ဧတ္ထ စ အာဂတသဒ္ဒေါ စ သမဏသဒ္ဒေါ စ အတ္တနော အတ္ထေ အဋ္ဌတွာ ဒုတိယာဝိဘတျတ္ထဘူတေ သံဃာရာမသင်္ခါတေ အညပဒတ္ထေ ဝတ္တန္တိ၊ တတော သမာသေနေဝ ကမ္မတ္ထဿ အဘိဟိတတ္တာ ပုန ဒုတိယာ န ဟောတိ. တထာ အာဂတသမဏာ သာဝတ္ထိ၊ အာဂတသမဏံ ဇေတဝနံ. ပဋိပန္နာ အဒ္ဓိကာ ယံ ပဋိပန္နဒ္ဓိကော ပထော၊ အဘိရူဠှာဝ၊ ဏိဇာယံ နာဝံ သာ အဘိရူဠှဝါဏိဇာ နာဝါ.

(ခ) တတိယတ္ထေ-ဇိတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ယေန သော ဇိတိန္ဒြိယော သမဏော၊ ဧဝံ ဒိဋ္ဌဓမ္မော၊ ပတ္တဓမ္မော၊ ကတကိစ္စော. ဝိဇိတာ မာရာ အနေနာတိ ဝိဇိတမာရော ဘဂဝါ၊ ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗဓမ္မော. ကရဏတ္ထေ-ဆိန္နော ရုက္ခော ယေန သော ဆိန္နရုက္ခော ဖရသု.

(ဂ) စတုတ္ထိယတ္ထေ-ဒိန္နော သုင်္ကော ယဿ သော ဒိန္နသုင်္ကော ရာဇာ၊ ဒိန္နံ ဘောဇနံ အဿာတိ ဒိန္နဘောဇနော.

(ဃ) ပဉ္စမိယတ္ထေ-နိဂ္ဂတာ ဇနာ ယသ္မာ သော နိဂ္ဂတဇနော ဂါမော၊ နိဂ္ဂတော အယော=သုခံ ယသ္မာတိ နိရယော၊ နိက္ကိလေ- သော. အပေတံ ဝိညာဏံ အသ္မာတိ အပေတဝိညာဏော မတကာယော၊ အပဂတဘယဘေရဝေါ အရဟာ.

(င) ဆဋ္ဌိယတ္ထေ-ဆိန္နာ ဟတ္ထာ ယဿ သော ဆိန္နဟတ္ထော. ဧဝံ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပေါ ခီဏာသဝေါ၊ ဝီတော ရာဂေါ အဿာတိ ဝီတရာဂေါ. ဒွေ ပဒါနိ အဿာတိ ဒွိပဒေါ၊ ဒွိဟတ္ထော ပဋော. တေဝိဇ္ဇောတိ ဧတ္ထ တိဝိဇ္ဇော ဧဝါတိ သကတ္ထေ ဏော ဝုဒ္ဓိ စ. စတုပ္ပဒေါ၊ ပဉ္စ စက္ခူနိ အဿာတိ ပဉ္စစက္ခု ဘဂဝါ၊ ဆဠဘိညော၊ ‘‘ဃပဿာ’’ဒိနာ ရဿတ္တံ. နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ. ဒသဗလော၊ အနန္တဉာဏော. တီဏိ ဒသ ပရိမာဏ+မေသံတိ တိဒသာ ဒေဝါ၊ ဣဓ ပရိမာဏသဒ္ဒသန္နိမာနတော ဒသသဒ္ဒေါ သင်္ချာနေ ဝတ္တတေ. အယံ ပစ္စယော ဧတေသန္တိ ဣဒပ္ပစ္စယာ၊ ဥတ္တရပဒေ ‘‘ဣမဿိ+ဒံ ဝါ’’တိ ဣမဿ ဣဒံ. ကော ပဘဝေါ အဿာတိ ကိံ ပဘဝေါ ကာယော. ဝိဂတံ မလံ အဿာတိ ဝိမလော၊ သုန္ဒရော ဂန္ဓော အဿာတိ သုဂန္ဓံ စန္ဒနံ၊ ဧဝံ သုသီလော၊ သုမုခေါ၊ ကုစ္ဆိတော ဂန္ဓော အဿာတိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ကုဏပံ၊ ဒုမ္မုခေါ၊ ဒုဋ္ဌု မနော အဿာတိ ဒုမ္မနော၊ ဧဝံ ဒုဿီလော. တပေါ ဧဝ ဓနံ အဿာတိ တပေါဓနော. ခန္တိသင်္ခါတံ ဗလံ အဿာတိ ခန္တိဗလော. ဣန္ဒောတိ နာမံ ဧတဿာတိ ဣန္ဒနာမော.

ဆန္ဒဇာတာဒီသု ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗာနံ ယထိစ္ဆိတတ္တာ ဥဘယံ ပုဗ္ဗံ နိပတတိ၊ ကမာတိက္ကမေ ပယောဇနာဘာဝါ. ဇာတော ဆန္ဒော အဿာတိ ဇာတဆန္ဒော၊ ဧဝံ ဆန္ဒဇာတော. သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿော၊ ပီတိသောမနဿသဉ္ဇာတော. မာသဇာတော၊ ဇာတမာသော. ဆိန္နဟတ္ထော၊ ဟတ္ထဆိန္နော.

ဒီဃာဇင်္ဃာ အဿာတိ ဒီဃဇင်္ဃော၊ ဧတ္ထ ပုမ္ဘာဝေါ၊ ‘‘ဃပဿာ’’ဒိနာ ရဿော စ. တထာ ပဟူတဇိဝှေါ. မဟန္တီ ပညာ အဿာတိ မဟာပညော. ‘‘ဣတ္ထိယံ ဘာသိတပုမိ+တ္ထီ ပုမေ+ဝေ+ကတ္ထေ’’တိ ဝီပစ္စယာဘာဝေန္တဿ ဋာဒေသော ရဿတ္တဉ္စ. ဣတ္ထိယန္တိ ကိံ၊ ခမာဓနော. ဘာသိတပုမာတိ ကိံ၊ သဒ္ဓါဓုရော. ပညာပကတိကော၊ ပညာဝိသုဒ္ဓိကော၊ ဧတ္ထ ‘‘လ္တွိတ္ထိယူဟိ ကော’’တိ ကော. ဂဏ္ဍီဝဓနွာတိ ပကတန္တရေန သိဒ္ဓံ.

နာနာ=ပ္ပကာရာ ဒုမာ နာနာဒုမာ၊ နာနာဒုမေဟိ ပတိတာနိ နာနာဒုမပတိတာနိ၊ နာနာဒုမပတိတာနိ စ တာနိ ပုပ္ဖါနိ စေတိ နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖါနိ၊ တေဟိ ဝါသိတာ နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတာ၊ နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတာသာနုယဿသော နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတသာနု ပဗ္ဗတော၊ အယံ ဝိသေသန+အမာဒိသမာသဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏအညပဒတ္ထော.

(စ) သတ္တမျတ္ထေ-သမ္ပန္နာနိ သဿာနိ ယသ္မိံ သော သမ္ပန္နသဿော ဇနပဒေါ. သုလဘော ပိဏ္ဍော ဣမသ္မိန္တိ သုလဘပိဏ္ဍော ဒေသော. အာကိဏ္ဏာ မနုဿာ ယဿံ သာ အာကိဏ္ဏမနုဿာ ရာဇဓာနီ. ဗဟဝေါ တာပသာ ဧတသ္မိန္တိ ဗဟုတာပသော အဿမော. ဥပစိတံ မံသလောဟိတံ အသ္မိန္တိ ဥပစိတမံသလောဟိတံ သရီရံ. ဗဟဝေါ သာမိနော အသ္မိန္တိ ဗဟုသာမိကံ နဂရံ၊ ဗဟူ နဒိယော အသ္မိန္တိ ဗဟုနဒိကော၊ ဤကာရန္တတ္တာ ကပစ္စယော. ဧဝံ ဗဟုဇမ္ဗုကံ ဝနံ၊ ဗဟဝေါ ကတ္တာရော အသ္မိံ အဿ ဝါတိ ဗဟုကတ္တုကော ဒေသော၊ ဧဝံ ဗဟုဘတ္တုကော၊ ‘‘လ္တွိတ္ထိယူဟိ ကော’’တိ ကော.

၂. ဘိန္နာဓိကရဏော ယထာ-ဧကရတ္တိံ ဝါသော အဿာတိ ဧကရတ္တိဝါသော၊ သမာနေန ဇနေန သဒ္ဓိံ ဝါသော အဿာတိ သမာနဝါသော ပုရိသော. ဥဘတော ဗျဉ္ဇန+မဿာတိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကော၊ ဝိဘတျလောပေါ ‘‘ဝါ+ညတော’’တိ ကော စ၊ ဆတ္တံ ပါဏိမှိ အဿာတိ ဆတ္တပါဏိ၊ ဧဝံ ဒဏ္ဍပါဏိ၊ သတ္ထပါဏိ၊ ဝဇိရပါဏိ၊ ခဂ္ဂဟတ္ထော၊ ပတ္တဟတ္ထော၊ ဒါနေ အဇ္ဈာသယော အဿာတိ ဒါနဇ္ဈာသယော ဒါနာဓိမုတ္တိကော၊ ဗုဒ္ဓဘတ္တိကော၊ သဒ္ဓမ္မဂါရဝေါ ဣစ္စာဒိ.

၃. တိပဒေါ ယထာ-ပရက္ကမေနာ+ဓိဂတာ သမ္ပဒါ ယေဟိ တေ ပရက္ကမာဓိဂတသမ္ပဒါ မဟာပုရိသာ. ဧဝံ ဓမ္မာဓိဂတဘောဂါ. ဩနီတော ပတ္တတော ပါဏိ ယေန သော ဩနီတပတ္တပါဏိ. သီဟဿ ပုဗ္ဗဒ္ဓမိဝ ကာယော အဿာတိ သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓကာယော. မတ္တာ ဗဟဝေါ မာတင်္ဂါ အသ္မိန္တိ မတ္တဗဟုမာတင်္ဂံ ဝနံ.

၄. န-နိပါတပုဗ္ဗပဒေါ ယထာ-နတ္ထိ ဧတဿ သမောတိ အဿမော၊ ‘‘ဋ နဉဿာ’’တိ နဿ ဋော. ဧဝံ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော၊ အပုတ္တကော၊ အဟေတုကော၊ ကပစ္စယော၊ ဧဝ+မုပရိပိ ဉေယျံ. နတ္ထိ သံဝါသော ဧတေနာတိ အသံဝါသော၊ န ဝိဇ္ဇတေ ဝုဋ္ဌိ ဧတ္ထာတိ အဝုဋ္ဌိကော ဇနပဒေါ၊ အဘိက္ခုကော ဝိဟာရော. ဧဝံ အနုတ္တရော ‘‘အန သရေ’’တိ အန၊ ဧဝံ အနန္တံ၊ အနာသဝေါ.

၅. ပဌမာတ္ထေ သဟပုဗ္ဗပဒေါ ယထာ-သဟ ဟေတုနာ ဝတ္တတိ သော သဟေတုကော သဟေတု ဝါ၊ ‘‘သဟဿ သော+ညတ္ထေ’’တိ သဟဿ သော၊ ဧဝံ သပ္ပီတိကာ၊ သပ္ပစ္စယာ၊ သကိလေသော၊ သဥပါဒါနော၊ သပရိဝါရော သဟပရိဝါရော ဝါ၊ သဟ မူလေန ဥဒ္ဓဋော သမူလုဒ္ဓဋော ရုက္ခော.

၆. ဥပမာနောပမေယျဇောတကဣဝယုတ္တော ဥပမာနပုဗ္ဗပဒေါ ပဌမာယ ယထာ-နိဂြောဓော ဣဝ ပရိမဏ္ဍလော ယော သော နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော. သင်္ခေါ ဝိယ ပဏ္ဍရော အယန္တိ သင်္ခပဏ္ဍရော၊ ကာကော ဝိယ သူရော အယန္တိ ကာကသူရော. စက္ခု ဣဝ ဘူတော အယံ ပရမတ္ထဒဿနတောတိ စက္ခုဘူတော ဘဂဝါ. ဧဝံ အတ္ထဘူတော၊ ဓမ္မဘူတော၊ ဗြဟ္မဘူတော၊ အန္ဓဘူတော. မုဉ္ဇပဗ္ဗဇမိဝ ဘူတာ အယံ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇဘူတာ ကုဒိဋ္ဌိ. တန္တာကုလမိဝ ဇာတာ အယံတိ တန္တာကုလဇာတာ.

ဆဋ္ဌျတ္ထေ-သုဝဏ္ဏဿ ဝဏ္ဏော ဝိယ ဝဏ္ဏော ယဿ သော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဘဂဝါ၊ မဇ္ဈပဒလောပေါ. နာဂဿ ဂတိ ဝိယ ဂတိ အဿာတိ နာဂဂတိ. ဧဝံ သီဟဂတိ၊ နာဂဝိက္ကမော၊ သီဟဝိက္ကမော၊ သီဟဟနု. ဧဏိဿ ဝိယ ဇင်္ဃာ အဿာတိ ဧဏိဇင်္ဃော. ဗြဟ္မုနော ဝိယ သရော အဿာတိ ဗြဟ္မဿရော.

၇. ဝါသဒ္ဒတ္ထေ သင်္ချာဥဘယပဒေါ ယထာ-ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဒွတ္တိ၊ ဒွတ္တယော စ တေ ပတ္တာ စေတိ ဒွတ္တိပတ္တာ၊ ‘‘တိသွ’’ဣတိ တိသဒ္ဒေ ပရေ ဒွိဿ အတ္တံ. ဒွီဟံ ဝါ တီဟံ ဝါ ဒွီဟတီဟံ၊ ဆ ဝါ ပဉ္စ ဝါ ဝါစာ ဆပ္ပဉ္စဝါစာ၊ ဧဝံ သတ္တဋ္ဌမာသာ၊ ဧကယောဇနဒွိယောဇနာနိ.

၈. ဒိသန္တရာလတ္ထော ယထာ-ပုဗ္ဗဿာ စ ဒက္ခိဏဿာ စ ဒိသာယ ယဒန္တရာလံ သာ ပုဗ္ဗဒက္ခိဏာ ဝိဒိသာ. ဧတ္ထ –