၄. သမာသကဏ္ဍ
အထ နာမာနမေဝ အညမညသမ္ဗန္ဓီနံ သမာသောတိ နာမနိဿိတတ္တာ၊ သယဉ္စ နာမိကတ္တာ နာမာနန္တရံ သမာသော ဝုစ္စတေ.
၁. သျာဒိ သျာဒိနေ+ကတ္ထန္တိ
ဣဒ+မဓိကတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဝိဓိဂ္ဂဟဏဉာယေန သျာဒီတိ တဒန္တဿ ဂဟဏံ. သော စ ဘိန္နတ္ထာနံ နာမာန+မေကတ္ထီဘာဝေါ သမာသောတိ ဝုစ္စတေ.
၂. အသင်္ချံ ဝိဘတ္တိ+သမ္ပတ္တိ+သမီပ+သာကလျာ+ဘာဝ+ယထာ+ ပစ္ဆာ+ယုဂပဒတ္ထေ
ပုဗ္ဗဿ+တ္ထပရံ ယဿ၊ အညတ္ထပရမဉ္စ ယံ၊
နပုံသကံ ဘဝေ ယဉ္စ၊ တ+ဒါသံချ+မိဟေ+ဿတေ.
သတ္ထန္တရေ ပသိဒ္ဓံ ယံ၊ အဗျယီဘာဝနာမတော၊
ဥပကုမ္ဘံ တိဋ္ဌဂု စ၊ ပါတမေဃံတိ တံ ယထာ.
အသင်္ချံ သျာဒျန္တံ ဝိဘတျာဒီန+မတ္ထေ ဝတ္တမာနံ သျာဒျန္တေန သဟေ+ကတ္ထံ ဘဝတိ. ‘‘အဝိဂ္ဂဟော နိစ္စသမာသော၊ ပဒန္တရဝိဂ္ဂဟော စေ’’တိ ပဒန္တရဝိဂ္ဂဟော. ဣတ္ထီသု တထာ ပဝတ္တာတိ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဘတျတ္ထေ သမာသေ ကတေ –
၂၊၁၁၉. ဧကတ္ထတာယံ
ဧကော အတ္ထော ယဿ ပကတိပစ္စယာဒိသမုဒါယဿ သော ဧကတ္ထော. တဿ ဘာဝေါ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ ဧကတ္ထတာ၊ ဤယာဒိ+ဏာဒိ+သမာသဝိဓာနံ၊ တသ္မိံ သတိ သျာဒိလောပေါ ဟောတိ.
၉. တံ နပုံသကန္တိ
နပုံသကလိင်္ဂေ စ ‘‘ပုဗ္ဗသ္မာ+မာဒိတော’’တိ သဗ္ဗဝိဘတ္တီနံ လောပေ စ ကတေ အဓိတ္ထိ တိဋ္ဌတိ၊ ဘော အဓိတ္ထိ၊ အဓိတ္ထိ ပဿ၊ အဓိတ္ထိ ကတံ၊ အဓိတ္တိ စရတိ၊ အဓိတ္ထိ ဒေဟိ၊ အဓိတ္ထိ အပေဟိ၊ အဓိတ္ထိ အာယတ္တံ၊ အဓိတ္ထိ ပတိဋ္ဌိတံ. ဧဝံ အဓိကုမာရိ၊ အန္တဘူတဿ အပ္ပဓာနဿ ဃပဿ ‘‘ဃပဿ+န္တဿာ+ပ္ပဓာနဿာ’’တိ ပဿ ရဿော.
သဟ=သမ္ပန္နံ ဗြဟ္မံ သဗြဟ္မံ. ဝုတ္တနယေန ဧတ္ထ စ ဥပရိ စ သမာသာဒယော ဟောန္တိ၊ ဧတ္ထ ‘‘အကာလေ သတတ္ထေ’’တိ သဟဿ သာဒေသော. သျာဒိမှိ ကတေ ‘‘ပုဗ္ဗသ္မာ+မာဒိတော’’တိ သျာဒီနံ လောပေ စ သမ္ပတ္တေ ‘‘နာ+တော+မပဉ္စမိယာ’’တိ အပဉ္စမိယာ ပဋိသေဓော စ အကာရန္တအသံချသမာသတော ပရာသံ သဗ္ဗဝိဘတ္တီနံ အံအာဒေသော စ ဟောတိ. ဧဝ+မုပရိပိ.
ဘိက္ခာနံ သမိဒ္ဓိ သုဘိက္ခံ၊ ဧတ္ထ ဃဿ ရဿော. သုဘိက္ခံ တိဋ္ဌတိ ဘော သုဘိက္ခံ၊ သုဘိက္ခံ ပဿ. နာ+သ္မိံသု ‘‘ဝါ တတိယာ သတ္တမီနံ’’တိ ဝိကပ္ပေန အံ၊ သုဘိက္ခံ သုဘိက္ခေန ဝါ ကတံ၊ သုဘိက္ခံ သုဘိက္ခေန ဝါ စရတိ၊ သုဘိက္ခံ ဒေဟိ. ပဉ္စမိယံ အ+မဗ္ဘာဝါ သုဘိက္ခာ အပဂစ္ဆ၊ သုဘိက္ခ+မာယတ္တံ၊ သုဘိက္ခံ သုဘိက္ခေ ဝါ ပတိဋ္ဌိတံ.
သမီပတ္ထေ-ကုမ္ဘဿ သမီပံ ဥပကုမ္ဘံ၊ ဧဝံ ဥပနဂရံ၊ ဘော ဥပကုမ္ဘံ ဣစ္စာဒိ.
သာကလျေ-တိဏမ္ပိ အသေသေတွာတိ သတိဏံ၊ တိဏမ္ပိ အသေသေတွာ အဇ္ဈောဟရဏီယ+မဇ္ဈောဟရတီတျတ္ထော. သေသံ သဗြဟ္မသမံ. အဂ္ဂိမ္ပိ အသေသေတွာတိ သာဂ္ဂိ၊ အဂ္ဂိဂန္ထံပိ အသေသေတွာ အဓီတေတျတ္ထော. ဝါရဂ္ဂဟဏံ အဓိတ္ထိသမံ.
အဘာဝေါ သမ္ဗန္ဓီဘေဒါ ဗဟုဝိဓော၊ တတြ ဣဒ္ဓါဘာဝေဝိဂတာ ဣဒ္ဓိ=ဝိဘူတိ သဒ္ဒိကာနန္တိ ဒုဿဒ္ဒိကံ. အတ္ထာဘာဝေမက္ခိကာနံ အဘာဝေါ နိမ္မက္ခိကံ၊ နိဒ္ဒရထံ၊ နိမ္မသကံ. အတိက္ကမာဘာဝေ-အတိဂတာနိ တိဏာနိ နိတ္တိဏံ. ဥပဘောဂသမ္ဗန္ဓီဝတ္တမာနကာလဿ အဘာဝေ-အတိဂတံ လဟုပါဝုရဏံ အတိလဟုပါဝုရဏံ၊ လဟုပါဝုရဏဿ နာ+ယံ ဥပဘောဂတာ လောတိ အတ္ထော.
ယထာတ္ထော+နေကဝိဓော၊ တတြ ယောဂ္ဂတာယံ-ယောဂ္ဂံ ရူပ+မနုရူပံ. ဝိစ္ဆာယံ-အဒ္ဓမာသံ အဒ္ဓမာသံ အနု အနွဒ္ဓမာသံ၊ ဧဝံ ပစ္စတ္တံ. အတ္ထာနတိဝတ္တိယံ-သတ္တိံ အနတိက္ကမ္မ ယထာသတ္တိ. ဧဝံ ယထာက္ကမံ၊ ယထာဗလံ. ဗဟုလာဓိကာရာ ယာ ယာ ပရိသာ ယထာပရိသာ. သဒိသတ္ထေ-ကိခိယာ ကဏှဝိစ္ဆိတဓေနုယာ သဒိသော သကိခိ၊ သဟဿ သာဒေသော. အာနုပုဗ္ဗိယံ-ဇေဋ္ဌာနုက္ကမေန အနုဇေဋ္ဌံ.
ပစ္ဆာအတ္ထေ-ရထဿ ပစ္ဆာ အနုရထံ.
ယုဂပဒတ္ထေ-စက္ကေန သဟ=ဧကကာလံ သစက္ကံ၊ စက္ကေန ဧကက္ခဏေ နိဓေတီတိ အတ္ထော.
၃. ယထာ န တုလျေ
ယထာသဒ္ဒေါ တုလျတ္ထေ ဝတ္တမာနော သျာဒျန္တေန သဟေ+ကတ္ထော န ဘဝတိ. ယထာ ဒေဝဒတ္တော၊ တထာ ယညဒတ္တော. ဧတ္ထ ဥပမာနဘူတော ယထာသဒ္ဒေါ ‘တထာ ယညဒတ္တော’တိ ဥပမေယျ+မပေက္ခတိ၊ တသ္မာ ‘‘သာပေက္ခ+မသမတ္ထံ ဘဝတီ’’တိ ဉာယာ အသမာသေ ‘‘န တုလျေ’’တိ ပဋိသေဓော ကိမတ္ထ+မိတိ စေ. ယသ္မာ ‘‘ယထာ ဒေဝဒတ္တော’’တိ သမုဒါယမေဝ ဥပမာနံ ဘဝတိ၊ န ဝိသုံ ယထာသဒ္ဒေါ၊ တသ္မာ သမုဒါယဿေဝ ဥပမေယျသာပေက္ခတ္တေ န အသာမတ္ထိယတာ န ဝိသုံ ယထာသဒ္ဒဿ၊ တသ္မာ သာဒိဿေ ပတ္တသမာသဿ ပဋိသေဓတ္ထ+မိဒံ. တုလျတ္ထေတိ ဝတ္တဗ္ဗေ တုလျံ ဝိနာ တုလျတာ နတ္ထီတိ တုလျတ္ထေတိ အဝတွာ တုလျေတိ ဝုတ္တံ.
ယထာကထဉ္စိ သာဒိဿံ၊ ဉာယတေ ယတ္ထ သမ္ဘဝံ၊
ဥပမာ နာမ သာ တဿာ၊ ပပဉ္စော ဗဟုဓာ ဘဝေ.
၄. ယာဝါ+ဝဓာရဏေ
ယာဝသဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ ဝတ္တမာနော သျာဒျန္တေန သဟေ+ကတ္ထော ဘဝတိ. အဝဓာရဏံ=ဧတ္တကတာပရိစ္ဆေဒေါ. ယာဝန္တာနိ အမတ္တာနိ=ဘာဇနာနိ ယာဝါမတ္တံ၊ ဣမိနာ သမာသေ ကတေ သေသံ ပုဗ္ဗသမံ. ဇီဝဿ ယတ္တကော ပရိစ္ဆေဒေါ ယာဝဇီဝံ. ယာဝတာယုကံ၊ ‘‘သကတ္ထေ’’တိ ကပစ္စယော. ယတ္တကေန အတ္ထော ယာဝဒတ္ထံ.
၅. ပယျပါ ဗဟိ တိရော ပုရေ ပစ္ဆာ ဝါ ပဉ္စမျာ
ပရိအာဒယော ပဉ္စမျန္တေန သဟေ+ကတ္ထာ ဟောန္တိ ဝါ. ပရိ ပဗ္ဗတာ ပရိပဗ္ဗတံ. ဝါဿ ဝါကျဝိကပ္ပတ္ထတ္တာ ပရိ ပဗ္ဗတာ ဣစ္စာဒယောပိ ဟောန္တိ. အပ ပဗ္ဗတာ အပပဗ္ဗတံ၊ အာ ပါဋလိပုတ္တာ အာပါဋလိပုတ္တံ၊ ဗဟိ ဂါမာ ဗဟိဂါမံ၊ တိရော ပဗ္ဗတာ တိရောပဗ္ဗတံ၊ ပုရေ ဘတ္တာ ပုရေဘတ္တံ၊ ပစ္ဆာ ဘတ္တာ ပစ္ဆာဘတ္တံ၊ သဗ္ဗံ ဥပကုမ္ဘသမံ၊ ဣမိနာ သမာသော ဝိသေသော. ဧဝ+မုပရိသုတ္တေပိ.
ဝါတျ+ဓိကာရော –
၆. သမီပါ+ယာမေသွ+နု
‘‘အသံချ’’မိစ္စာဒိနာ နိစ္စသမာသဿ ဝိကပ္ပတ္ထံ သမီပဂ္ဂဟဏံ. အနုသဒ္ဒေါ သာမီပျေ အာယာမေ စ ဝတ္တမာနော သျာဒျန္တေန သဟေ+ကတ္ထော ဝါ ဟောတိ. ဧတ္ထ သမီပဂ္ဂဟဏဿ ဘာဝပ္ပဓာနတ္တာ သာမီပျမေဝ ဂမျတေတိ သာမီပျေတိ ဝုတ္တံ. ဝနဿ အနု=သမီပံ အနုဝနံ၊ ဂင်္ဂါယ အနု=အာယာမော အနုဂင်္ဂံ၊ ဂင်္ဂါယ အနု ဝါ ဗာရာဏသီ.
၇. တိဋ္ဌဂွာဒီနိ
တိဋ္ဌဂုအာဒီနိ အညတ္ထေန သိဒ္ဓါပိ အသ္မိံ အသံချသမာသေ နိပါတိယန္တိ. တိဋ္ဌန္တိ ဂါဝေါ ယသ္မိံ ကာလေတိ တိဋ္ဌန္တသဒ္ဒ+ဂေါသဒ္ဒေဟိ ပဌမာယောမှိ ကတေ ‘‘ဝါ+နေကညတ္ထေ’’တိ သမာသော၊ ဣမိနာ နိပါတနာ လောပေ နပုံသကတ္ထေ စ ကတေ သိမှိ ဂေါဿ ‘‘ဂေါဿု’’တိ ဥကာရေ ‘‘ပုဗ္ဗသ္မာ+မာဒိတော’’တိ ဝိဘတ္တိလောပေါ. ဧဝံ ဝဟန္တီ ဂါဝေါ ယသ္မိံ ကာလေတိ ဝဟဂ္ဂု ဣစ္စာဒိ. ဝေလာပ္ပကာသကပါတောအာဒီနမ္ပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟော၊ ပါတော နဟာနန္တိ သတ္တမီအမာဒိသမာသေ ပါတနဟာနံ၊ ဧဝံ သာယနဟာနံ၊ ပါတကာလံ၊ သာယကာလံ၊ ပါတမေဃံ၊ သာယမေဃံ၊ ပါတမဂ္ဂံ၊ သာယမဂ္ဂံ၊ ဧတ္ထ ‘‘ဧဩန+မ ဝဏ္ဏေ’’တိ အကာရော၊ နိဂ္ဂဟီတဿ လောပေါ စ ဟောတိ.
၈. ဩရေ+ပရိ+ပဋိ+ပါရေ+မဇ္ဈေ+ဟေဋ္ဌု+ဒ္ဓါ+ဓော+န္တော ဝါ ဆဋ္ဌိယာ.
ဩရာဒယော သဒ္ဒါ ဆဋ္ဌိယန္တေန သဟေ+ကတ္ထာ ဝါ ဟောန္တိ. ဩရံ ဂင်္ဂါယ ဩရေဂင်္ဂါ၊ ဥပရိ သိခရဿ ဥပရိသိခရံ၊ ပဋိ=မုခံ သောတဿ ပဋိသောတံ၊ ပါရံ ယမုနာယ ပါရေယမုနံ၊ မဇ္ဈံ ဂင်္ဂါယ မဇ္ဈေဂင်္ဂံ၊ ဟေဋ္ဌာ ပါသာဒဿ ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ၊ ဥဒ္ဓံ ဂင်္ဂါယ ဥဒ္ဓဂင်္ဂံ၊ အဓော ဂင်္ဂါယ အဓောဂင်္ဂံ၊ အန္တော ပါသာဒဿ အန္တောပါသာဒံ. ဣမိနာ နိပါတနာဝ နိဂ္ဂဟီတလောပေ စ ဧကာရေ စ ကတေ ဩရေစ္စာဒိ ဟောတိ.
၁၀. အ+မာဒိ
အ+မာဒိသျာဒျန္တံ သျာဒျန္တေန သဟ ဗဟုလ+မေကတ္တံ ဟောတိ.
ဥတ္တရဿ ပဒဿ+တ္ထော၊ ပဓာနံ လိင်္ဂ+မဿ စ၊
ဒုတိယန္တာဒိပဒေကတ္ထော၊ ဗဟုဓာ တံ ဝိဘဇ္ဇတေ.
ပရေသ+မိဿတေ တဉ္စ၊ ဘိယျော တပ္ပုရိသာ+ချယာ၊
တံ ယထာ+တြ ရာဇာပစ္စံ၊ ကတ္ထစီတိ+မိတီဒိသံ.
အ+မာဒျန္တာနံ ကာရကာနံ အကာရကာနဉ္စ သမာသော ကတ္ထစိမေဝ ဝါ ဟောတိ. တဉ္စ ဗဟုလံဝိဓာနေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.
တတ္ထ ဒုတိယာတပ္ပုရိသော အမာဒိ ဂတ+နိဿိတာ+တီတာ+တိက္ကန္တ+ပတ္တာ+ပန္နာဒီဟိ ဘဝတိ. သရဏံ ဂတောတိ သမာသေ ကတေ ‘‘ဧကတ္ထတာယံ’’တိ ဝိဘတ္တိလောပါဒိ ဥပရိ သဗ္ဗတ္ထ ပုဗ္ဗသမံ. သရဏဂတော၊ သရဏဂတာ. သရဏဂတာ၊ သရဏဂတာယော. သရဏဂတံ ကုလံ၊ သရဏဂတာနိ ကုလာနိ ဣစ္စာဒိ. အရညဂတော၊ ဘူမိဂတော. ဓမ္မံ နိဿိတော ဓမ္မနိဿိတော၊ အတ္ထနိဿိတော. ဘဝံ အတီတော ဘဝါတီတော၊ ကာလာတီတော. ပမာဏံ အတိက္ကန္တံ ပမာဏာတိက္ကန္တံ၊ လောကာတိက္ကန္တံ. သုခံ ပတ္တော သုခပ္ပတ္တော၊ ဒုက္ခပ္ပတ္တော. သောတံ အာပန္နော သောတာပန္နော၊ နိရောဓသမာပန္နော၊ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော. ရထံ အာရုဠှော ရထာရုဠှော. သဗ္ဗရတ္တိံ သောဘဏော သဗ္ဗရတ္တိသောဘဏော၊ မုဟုတ္တသုခံ. အကာရကာနံ သမာသော အစ္စန္တသံယောဂေ. ဝုတ္တိယေဝေါ+ပပဒသမာသေ၊ တဿ နိစ္စတ္တာ. ယထာ ကမ္မံ ကရောတီတိ ကမ္မကာရော၊ ကုမ္ဘကာရော၊ အတ္ထံ ကာမေတီတိ အတ္ထကာမော၊ ဓမ္မကာမော၊ ဓမ္မံ ဓာရေတီတိ ဓမ္မဓရော၊ ဝိနယဓရော. သာနံ ပစတီတိ သပါကော၊ တန္တံ ဝါယတီတိ တန္တဝါယော၊ ဝရံ အာဟရတီတိ ဝရာဟရော. န္တ+မာန+က္တဝန္တေဟိ ဝါကျမေဝ. ဓမ္မံ သုဏန္တော၊ ဓမ္မံ သုဏမာနော၊ ဩဒနံ ဘုတ္တဝါ.
တတိယာတပ္ပုရိသော ကိတက+ပုဗ္ဗ+သဒိသ+သမော+နတ္ထ+ကလဟ+နိပုဏ+မိဿ+သခိလာဒီဟိ. ဗုဒ္ဓေန ဘာသိတော ဗုဒ္ဓဘာသိတော ဓမ္မော၊ ဧဝံ ဇိနဒေသိတော. သတ္ထာရာ ဝဏ္ဏိတော သတ္ထုဝဏ္ဏိတော. ဝိညူဟိ ဂရဟိတော ဝိညုဂရဟိတော၊ ဝိညုပ္ပသတ္ထော၊ ဣဿရကတံ၊ သယံ ကတံ၊ သုကေဟိ အာဟဋံ သုကာဟဋံ၊ ရညာ ဟတော ရာဇဟတော၊ ရာဇပီဠိတော. အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော အဂ္ဂိဒဍ္ဎော၊ သပ္ပေန ဒဋ္ဌော သပ္ပဒဋ္ဌော၊ သလ္လေဟိ ဝိဒ္ဓေါ သလ္လဝိဒ္ဓေါ၊ ဣစ္ဆာယ ပကတော ဣစ္ဆာပကတော၊ သီလသမ္ပန္နော. ဧဝံ သုခသဟဂတံ၊ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ၊ မိတ္တသံသဂ္ဂေါ၊ ပိယဝိပ္ပယောဂေါ၊ ဇာတိထဒ္ဓေါ၊ ဂုဏဟီနော၊ ဂုဏဝုဒ္ဓေါ၊ စတုဝဂ္ဂကရဏီယံ၊ စတုဝဂ္ဂါဒိကတ္တဗ္ဗံ. ကာကေဟိ ပေယျာ ကာကပေယျာ၊ နဒီ. ကွစိ ဝုတ္တိယေဝ၊ ဥရသာ ဂစ္ဆတီတိ ဥရဂေါ၊ ပါဒေန ပိဝတီတိ ပါဒပေါ. ကွစိ ဝါကျမေဝ၊ ဖရသုနာ ဆိန္နဝါ၊ ကာကေဟိ ပါတဗ္ဗာ၊ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ. ပုဗ္ဗာဒိယောဂေ-မာသေန ပုဗ္ဗော မာသပုဗ္ဗော. ဧဝံ မာတုသဒိသော၊ မာတုသမော. ဧကူနဝီသတိ၊ သီလဝိကလော၊ အသိကလဟော၊ ဝါစာနိပုဏော၊ ယာဝကာလိကသမ္မိဿံ၊ ဝါစာသခိလော. သတ္ထာရာ သဒိသော သတ္ထုသဒိသော၊ သတ္ထုကပ္ပေါ၊ ပုညေန အတ္ထိကော ပုညတ္ထိကော၊ ဂုဏာဓိကော. ဒဓိနာ ဥပသိတ္တံ ဘောဇနံ ဒဓိဘောဇနံ၊ ဂုဠေန သံသဋ္ဌော ဩဒနော ဂုဠောဒနော. ကာရကသမ္ဗန္ဓော ကြိယာယ ကတော၊ ဥပသိတ္တာဒိကြိယာနံ အပညာယနေပိ ဝုတ္တိယေဝေါ+ပသိတ္တာဒိကြိယာန+မာချာပနတော နတ္ထာ+ယုတ္တတ္ထတာ. ဧဝံ ခီရောဒနော. အဿေန ယုတ္တော ရထော အဿရထော၊ မဂ္ဂစိတ္တံ၊ ဇမ္ဗုယာ ပညာတော လက္ခိတော ဒီပေါ ဇမ္ဗုဒီပေါ၊ ဧကေန အဓိကာ ဒသ ဧကာဒသ၊ ဇာတိယာ အန္ဓော ဇစ္စန္ဓော၊ ပကတိယာ မေဓာဝီ ပကတိမေဓာဝီ ဣစ္စာဒိ.
စတုတ္ထီတပ္ပုရိသော တဒတ္ထ+အတ္ထ+ဟိတ+ဒေယျာဒီဟိ. တဒတ္ထေ-ကထိနဿ ဒုဿံ ကထိနဒုဿံ၊ ကထိနစီဝရဿာတိ အတ္ထော. ဧဝံ စီဝရဒုဿံ၊ စီဝရမူလံ၊ ယာဂုယာ အတ္ထာယ တဏ္ဍုလာ ယာဂုတဏ္ဍုလာ၊ ဘတ္တတဏ္ဍုလာ၊ သံဃဿ အတ္ထာယ ဘတ္တံ သံဃဘတ္တံ၊ အာဂန္တုကဘတ္တံ၊ ဧဝံ ဂမိကဘတ္တံ၊ ပါသာဒါယ ဒဗ္ဗံ ပါသာဒဒဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စာ+ယံ နိစ္စသမာသော၊ တဿ တိလိင်္ဂတာ စ-ဘိက္ခုသံဃဿ အတ္ထော ဝိဟာရော ဘိက္ခုသင်္ဃတ္ထော ဝိဟာရော၊ ဘိက္ခုသင်္ဃတ္ထာ ယာဂု၊ ဘိက္ခုသင်္ဃတ္ထံ စီဝရံ. ယဿ အတ္ထော ယဒတ္ထော၊ ယဒတ္ထာ၊ ယဒတ္ထံ. ဧဝံ တဒတ္ထော၊ တဒတ္ထာ၊ တဒတ္ထံ. တထာ လောကဟိတော. ဗုဒ္ဓဿ ဒေယျံ ဗုဒ္ဓဒေယျံ ပုပ္ဖံ. သံဃဒေယျံ စီဝရံ. ဣဓ န ဟောတိ ‘‘သံဃဿ ဒါတဗ္ဗံ’’.
ပဉ္စမီတပ္ပုရိသော အပဂမန+ဘယ+ဝိရတိ+မောစနတ္ထာဒီဟိ. မေထုနသ္မာ အပေတော မေထုနာပေတော၊ ဧဝံ ပလာပဂတော၊ နဂရနိဂ္ဂတော၊ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော၊ ကာမတော နိက္ခန္တံ ကာမနိက္ခန္တံ၊ ရုက္ခဂ္ဂါ ပတိတော ရုက္ခဂ္ဂပတိတော၊ သာသနစ္စုတော၊ အာပတ္တိ- ဝုဋ္ဌာနံ၊ ဓရဏီတလဂ္ဂတော၊ သဗ္ဗဘဝေဟိ နိဿဋော သဗ္ဗဘဝနိဿဋော. ဘယတာဒိယောဂေ-ရာဇတော ဘယံ ရာဇဘယံ၊ စောရဘယံ၊ အမနုဿဘယံ၊ အဂ္ဂိဘယံ၊ ပါပဘီတော၊ ပါပဘီရုကော. အကတ္တဗ္ဗတော ဝိရတိ အကတ္တဗ္ဗဝိရတိ၊ ဧဝံ ကာယဒုစ္စရိတဝိရတိ၊ ဝစီဒုစ္စရိတဝိရတိ. ဗန္ဓနာ မုတ္တော ဗန္ဓနမုတ္တော၊ ဝနမုတ္တော၊ ဗန္ဓနမောက္ခော. ကမ္မသမုဋ္ဌိတံ၊ ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌံ၊ ဩမကောမကံ. ကွစိ ဝုတ္တိယေဝ၊ ကမ္မတော ဇာတံ ကမ္မဇံ၊ ဧဝံ စိတ္တဇံ၊ ဥတုဇံ၊ အာဟာရဇံ. ဣဓ န ဟောတိ ‘ပါသာဒါ ပတိတော’.
ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသော ရညော ပုတ္တော ရာဇပုတ္တော၊ ဧဝံ ရာဇပုရိသော၊ အာစရိယပူဇကော၊ ဗုဒ္ဓသာဝကော၊ ဗုဒ္ဓရူပံ၊ ဇိနဝစနံ၊ သမုဒ္ဒဃောသော၊ ဓညာနံ ရာသိ ဓညရာသိ၊ ပုပ္ဖဂန္ဓော၊ ဖလရသော၊ ကာယဿ လဟုတာ ကာယလဟုတာ. မရဏဿတိ၊ ရုက္ခမူလံ၊ အယဿ ပတ္တော အယောပတ္တော၊ ဧတ္ထ ‘‘မနာဒျာပါဒီန+မော မယေ စေ’’တိ ဩ. ဧဝံ သုဝဏ္ဏကဋာဟံ၊ ပါနီယထာလကံ၊ သပ္ပိကုမ္ဘော၊ ဒေဝါနံ ရာဇာ ဒေဝရာဇာ. ပုမဿ လိင်္ဂံ ပုလ္လိင်္ဂံ၊ ‘‘ပုံ ပုမဿဝါ’’တိ ပုမဿ ပုံ၊ နိဂ္ဂဟီတလောပေါ၊ လဿ ဒွိဘာဝေါ စ. ဟတ္ထိပဒံ၊ ဣတ္ထိရူပံ၊ ဘိက္ခုနိသံဃော၊ ဇမ္ဗုသာခါ၊ ဧတ္ထ ဤကာရူကာရာနံ ရဿော. ဗဟုလာဓိကာရာ န္တ+မာန+နိဒ္ဓါရိယ+ပူရဏ+ဘာဝ+တိတ္တတ္ထေဟိ န ဟောတိ. မမာ+နုကုဗ္ဗံ၊ မမာ+နုကုရုမာနော၊ ဂုန္နံ ကဏှာ သမ္ပန္နခီရတမာ၊ သိဿာနံ ပဉ္စမော၊ ပဋဿ သုတ္တတာ. ကွစိ ဟောတေဝ ‘ဝတ္တမာနသာမီပျံ’. ဗြာဟ္မဏဿ သုက္ကာ ဒန္တာတိ သာပေက္ခတာယ န ဟောတိ. ဖလာနံ တိတ္တော၊ ဖလာန+မာသိတော၊ ဖလာနံ သုဟိတော. ‘‘ဗြာဟ္မဏဿ ဥစ္စံ ဂေဟံ’’တိ သာပေက္ခတာယ န ဟောတိ. ‘‘ရညော ပါဋလိပုတ္တကဿ ဓနံ’’တိ ဓနသမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌီတိ ပါဋလိပုတ္တကေန သမ္ဗန္ဓာဘာဝါ န ဟောတိ. ‘‘ရညော ဂေါ စ အဿော စ ပုရိသော စာ’’တိ ဘိန္နတ္ထတာယ ဝါကျမေဝ. ရညော ဂဝဿပုရိသာ ရာဇဂဝဿပုရိသာတိ ဝုတ္တိ ဟောတေဝ၊ ဧကတ္ထီဘာဝါ. သမ္ဗန္ဓီသဒ္ဒါနံ ပန နိစ္စသာပေက္ခတ္တေပိ ဂမကတ္တာ သမာသော၊ ဂမကတ္တမ္ပိ ဟိ သမာသဿ နိဗန္ဓနံ၊ ယထာ ဒေဝဒတ္တဿ ဂုရုကုလံ၊ ဘဂဝတော သာဝကသံဃောတိအာဒိ.
သတ္တမီတပ္ပုရိသော ရူပေ သညာ ရူပသညာ၊ ဧဝံ ရူပသဉ္စေတနာ၊ သံသာရဒုက္ခံ. စက္ခုမှိ သန္နိဿိတံ ဝိညာဏံ စက္ခုဝိညာဏံ. ဓမ္မေ ရတော ဓမ္မရတော၊ ဓမ္မာဘိရတိ၊ ဓမ္မရုစိ၊ ဓမ္မဂါရဝေါ၊ ဓမ္မေသု နိရုတ္တိ ဓမ္မနိရုတ္တိ၊ ဒါနာဓိမုတ္တိ၊ ဘဝန္တရကတံ. ဒဿနေ အဿာဒေါ ဒဿနဿာဒေါ. အရညေ ဝါသော အရညဝါသော၊ ဝိကာလဘောဇနံ၊ ကာလဝဿံ၊ ဝနပုပ္ဖံ၊ ဝနမဟိသော၊ ဂါမသူကရော၊ သမုဒ္ဒမစ္ဆာ၊ အာဝါဋကစ္ဆပေါ၊ အာဝါဋမဏ္ဍူကော၊ ကူပမဏ္ဍူကော၊ တိတ္ထနာဝါ. ဣတ္ထီသု ဓုတ္တော ဣတ္ထိဓုတ္တော၊ အက္ခဓုတ္တော. ဆာယာယံ သုက္ခော ဆာယာသုက္ခော၊ အင်္ဂါရပက္ကံ၊ စာရကဝနော. ကွစိ ဝုတ္တိယေဝ၊ ဝနေ စရတီတိ ဝနစရကော၊ ကုစ္ဆိမှိ သယန္တီတိ ကုစ္ဆိသယာ၊ ထလေ တိဋ္ဌတီတိ ထလဋ္ဌော၊ ဇလဋ္ဌော၊ ပဗ္ဗတဋ္ဌော၊ မဂ္ဂဋ္ဌော. ပင်္ကေ ဇာတံ ပင်္ကဇံ၊ သရောရုဟ+မိစ္စာဒိ. ဣဓ န ဟောတိ၊ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ၊ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ၊ အာသနေ နိသိန္နော၊ အာသနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ.
၁၁. ဝိသေသန+မေကတ္ထေန
ဝိသေသနံ သျာဒျန္တံ ဝိသေဿေန သျာဒျန္တေန သမာနာဓိကရဏေနသဟေ+ကတ္ထံ ဟောတိ.
သမာနတ္ထေ ပဒေ ယတ္ထ၊ ဘေဒျဘေဒကဝါစကေ၊
ဝိသေသနသမာသော+ယံ၊ ဝိသေဿတ္ထပဓာနတော.
ဝိသေဿဂတ+မေဝ+တြ၊ လိင်္ဂ+မေတံ ပရံ တတော၊
ကမ္မဓာရယ+မိစ္စေ+သ၊ သမာသော+ညေဟိ သညိတော.
သုတ္တေ ဝိသေဿေနာတိ အဝုတ္တေပိ ဝိသေသနဿ သမ္ဗန္ဓီသဒ္ဒတ္တာ သာမတ္ထိယတော လဗ္ဘမာနအာကဍ္ဎိတသဒ္ဒံ ပတိ ‘‘ဝိသေဿေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉ္စ –
သာမညဝတ္ထု ယာ ဝတ္ထ+န္တရတော တု ဝိသေသိယ၊
ဧကပ္ပကာရေ ဌပနာ၊ ဝိသေသန+မိတီ+ရိတံ.
ဧကပ္ပကာရဂံ ဝတ္ထု၊ ဝိသေဿန္တိ ပဝုစ္စတိ၊
ပဒါနိ ယာနိ ယာနေဝ၊ သမ္ဗန္ဓ+မုပယန္တိ+ဟ၊
ဂမျတေ ကာမစာရေန၊ ဝိသေသန+ဝိသေဿတာတိ.
ဧတ္ထ စ ဥပ္ပလဒဗ္ဗံ ရတ္တုပ္ပလာဒိတော ဝိသေသယတီတိ နီလသဒ္ဒေါ ဝိသေသနံ. တေန ဝိသေသိယတီတိ ဥပ္ပလသဒ္ဒေါ ဝိသေဿံ. အပိ စ ဘမရ+င်္ဂါရာဒိသာမည နီလတ္ထတော ဝိသေသိယတီတိ နီလံ ဝိသေဿံ. န ဝတ္ထာဒီနံ၊ ဥပ္ပလဿေဝါတိ ဝိသေသနတော ဥပ္ပလံ ဝိသေသနံတိ ကာမစာရေနေတိ ဝုတ္တံ. အပိ စ –
ပရိတော အယန္တျ+နေန+တ္ထာ၊ ပရိယာယောတိ ဝုစ္စတိ၊
ဂေါဝါစာတိ ပဝုတ္တေ တု၊ ဝါစတ္ထော တု ဝိသေသနံ.
ဝိသေဿေ ဒိဿမာနာ ယာ၊ လိင်္ဂ+သံချာ+ဝိဘတ္တိယော၊
တုလျာဓိကရဏေ ဘိယျော၊ ကတ္တဗ္ဗာ တာ ဝိသေသနေတိ –
ဝုတ္တတ္တာ မဟန္တော+စ္စာဒီသု သမာနလိင်္ဂါဒယော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဘိယျောတိ ကိံ၊ ဒေဝါ ပမာဏံ ဣစ္စာဒိ.
သော စ ဆဗ္ဗိဓော ဝိသေသနပုဗ္ဗပဒေါ၊ ဝိသေသနုတ္တရပဒေါ၊ ဝိသေသနောဘယပဒေါ၊ ဥပမာနုတ္တရပဒေါ၊ သမ္ဘာဝနာပုဗ္ဗပဒေါ၊ အဝဓာရဏပုဗ္ဗပဒေါတိ.
တတ္ထ ဝိသေသနပုဗ္ဗပဒေ တာဝ-မဟန္တော စ သော ပုရိသော စာတိ ဝါကျေ ဣမိနာ သုတ္တေန သမာသော. ‘‘ဋ န္တ+န္တူနံ’’တိ န္တဿ ဋာဒေသေ ဒီဃော ဟောတိ၊ မဟာပုရိသော၊ မဟာပုရိသာ ဣစ္စာဒိ.
ဝါကျေ တုလျာဓိကရဏဘာဝ ပကာသနတ္ထံ စ+တ-သဒ္ဒပယောဂေါ. ဝုတ္တိယန္တု သမာသေနေဝ တပ္ပကာသနတော န တပ္ပယောဂေါ. ဧဝ+မညတြာပိ ဝုတ္တတ္ထာန+မပ္ပယောဂေါ. ဧဝံ မဟာဝီရော၊ မဟာမုနိ. မဟန္တဉ္စ တံ ဗလဉ္စာတိ မဟာဗလံ၊ မဟဗ္ဘယံ. သန္တော စ သော ပုရိသော စာတိ သပ္ပုရိသော. တထာ ပုဗ္ဗပုရိသော၊ အပရပုရိသော၊ ပဌမပုရိသော၊ မဇ္ဈိမပုရိသော၊ ဥတ္တမပုရိသော၊ ပရပုရိသော၊ သေတဟတ္ထီ၊ ကဏှသပ္ပေါ၊ နီလုပ္ပလံ၊ ရတ္တုပ္ပလံ၊ လောဟိတစန္ဒနံ. ကွစိ န ဟောတိ၊ ပုဏ္ဏော မန္တာနီပုတ္တော၊ စိတ္တော ဂဟပတိ. ပုမာ စ သော ကောကိလော စာတိ ပုင်္ကောကိလော၊ ဥတ္တရပဒေ ပုမဿ ပုံ ဟောတိ. ဧဝံ ပုန္နာဂေါ.
ခတ္တိယာ စ သာ ကညာ စာတိ ခတ္တိယကညာ.
၆၇. ဣတ္ထိယံ ဘာသိတပုမိ+တ္ထီ ပုမေဝေ+ကတ္ထေတိ
ဘာသိတပုမာ ဣတ္ထီ ပုမေဝ ဟောတီတိ ပုမ္ဘာဝါ ဣတ္ထိပစ္စယာနံ နိဝတ္တိ ဟောတိ. ဧဝံ ရတ္တလတာ၊ ဒုတိယဘိက္ခာ. ဗြာဟ္မဏီ စ သာ ဒါရိကာ စာတိ ဗြာဟ္မဏဒါရိကာ၊ နာဂမာဏဝိကာ. ဣတ္ထိယန္တိ ကိံ၊ ကုမာရိရတနံ၊ သမဏိပဒုမံ. ဘာသိတပုမာတိ ကိံ၊ ဂင်္ဂါနဒီ၊ တဏှာနဒီ၊ ပထဝီဓာတု. ပုရတ္ထိမော စ သော ကာယော စာတိ ပုရတ္ထိမကာယော. ဧတ္ထ စ ကာယေကဒေသေ ကာယသဒ္ဒေါ. ဧဝံ ပစ္ဆိမကာယော၊ ဥပရိမကာယော၊ ဟေဋ္ဌိမကာယော၊ သဗ္ဗကာယော၊ နဝါဝါသော၊ ကတရနိကာယော၊ ဟေတုပစ္စယော. ဇီဝိတပ္ပဓာနံ နဝကံ ဇီဝိတနဝက+မိစ္စာဒိ.
ဝိသေသနုတ္တရပဒေ ထေရာ+စရိယ+ပဏ္ဍိတာ ဝိသေသနံ ပရဉ္စ ဘဝတိ. ယထာ သာရိပုတ္တော စ သော ထေရော စာတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော၊ ဧဝံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော၊ မဟာကဿပတ္ထေရော၊ ဗုဒ္ဓဃောသာစရိယော၊ ဓမ္မပါလာစရိယော၊ အာစရိယဂုတ္တိလော ဝါ. မဟောသဓော စ သော ပဏ္ဍိတော စာတိ မဟောသဓပဏ္ဍိတော၊ ဧဝံ ဝိဓုရပဏ္ဍိတော.
ဝိသေသနောဘယပဒေ ယထာ-သီတဉ္စ တံ ဥဏှဉ္စာတိ သီတုဏှံ၊ သိနိဒ္ဓေါ စ သော ဥဏှော စာတိ သိနိဒ္ဓုဏှော မာသော. ခဉ္ဇော စ သော ခုဇ္ဇော စာတိ ခဉ္ဇခုဇ္ဇော၊ ဧဝံ အန္ဓဗဓိရော၊ ကတာကတံ၊ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ၊ ဥစ္စာဝစံ၊ ဆိန္နဘိန္နံ၊ ဂတပစ္စာဂတံ. ကွစိ ပုဗ္ဗကာလဿာပိ ပရနိပါတော၊ ဝါသိတော စ သော လိတ္တော စာတိ လိတ္တဝါသိတော၊ ဧဝံ နဂ္ဂမူသိတော၊ သိတ္တသမ္မဋ္ဌော၊ ဘဋ္ဌလုဉ္ဇိတော.
ဥပမနုတ္တရပဒေ ဥပမာနဘူတံ ဝိသေသနံ ပရံ ဘဝတိ၊ ယထာ သီဟောတိ ဝုတ္တေ ဥပစရိတာ+နုပစရိတသီဟာနံ သာမညပ္ပတီတိယံ မုနိသဒ္ဒေါ ဝိသေသေတိ. ဧတ္ထ စ –
ဥပမာနော+ပမေယျာနံ၊ သဓမ္မတ္တံ သိယော+ပမာ.
သာ စ ဝတ္ထု+ဝဏ္ဏ+အာကာရာနံ သာမျေန ဟောတိ. သီဟောဝ သီဟော၊ မုနိ စ သော သီဟော စာတိ မုနိသီဟော၊ မုနိဝသဘော၊ မုနိပုင်္ဂဝေါ၊ ဗုဒ္ဓနာဂေါ၊ ဗုဒ္ဓါဒိစ္စော. ရံသီ ဝိယ ရံသီ၊ သဒ္ဓမ္မော စ သော ရံသီ စာတိ သဒ္ဓမ္မရံသီ၊ ဧဝံ ဝိနယသာဂရော. ပုဏ္ဍရိကမိဝ ပုဏ္ဍရိကော၊ သမဏော စ သော ပုဏ္ဍရိကော စာတိ သမဏပုဏ္ဍရိကော၊ သမဏပဒုမော. စန္ဒော ဝိယ စန္ဒော၊ မုခဉ္စ တံ စန္ဒော စာတိ မုခစန္ဒော၊ မုခပဒုမံ ဣစ္စာဒိ.
သမ္ဘာဝနာပုဗ္ဗပဒေ ယထာ-ဓမ္မောတိ ဗုဒ္ဓိ ဓမ္မဗုဒ္ဓိ၊ ဧဝံ ဓမ္မသညာ၊ ဓမ္မသင်္ခါတော၊ ဓမ္မသမ္မတော၊ ပါဏသညိတာ၊ အသုဘသညာ၊ အနိစ္စသညာ၊ ဓာတုသညာ၊ အတ္တသညာ၊ အတ္တဒိဋ္ဌိ ဣစ္စာဒိ.
အဝဓာရဏပုဗ္ဗပဒေ ယထာ-ဂုဏော ဧဝ ဓနံ ဂုဏဓနံ၊ ဧဝံ သဒ္ဓါဓနံ၊ သီလဓနံ၊ ပညာရတနံ၊ စက္ခု ဧဝ ဣန္ဒြိယံ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ ဧဝံ စက္ခာယတနံ၊ စက္ခုဓာတု၊ စက္ခုဒွါရံ၊ ရူပါရမ္မဏ+မိစ္စာဒိ.
ဝိသေသန+ဝိသေဿေဟိ၊ ကြိယာယ စ သဟေ+ရိတော၊
တေသံ ဘာဝံ ဝိဝေစေတာ၊ နိပါတော ဗျဝစ္ဆိန္ဒတိ.
အယောဂ+မညယောဂဉ္စ၊ အစ္စန္တာယောဂ+မေဝိ+တိ၊
ဝိဝက္ခာတော ပယုတ္တောပိ၊ ဧဝတ္ထော ဉာယတေ ယတော.
ဗျဝစ္ဆေဒဖလံ ဝါကျံ၊ တတော စိတ္တော ဓနုဒ္ဓရော၊
ပါတ္ထော ဓနုဒ္ဓရော နီလု+ပ္ပလ+မတ္ထီတိ တံ ယထာ.
ဧတ္ထ နိပါတောတိ ဧဝ-ဣတိနိပါတော၊ အပ္ပယုတ္တောပိ ဧဝသဒ္ဒေါ ဧဝံ ယောဇေတဗ္ဗော – ‘‘စိတ္တော ဓနုဒ္ဓရော ဧဝါ’’တိ ဝိသေသနေန ယုတ္တော အယောဂဝိဝစ္ဆေဒကော၊ ဓနုနာ ယောဂေ ပတိဋ္ဌာပနတော ‘‘ပါတ္ထော ဧဝ ဓနုဒ္ဓရော’’တိ ဝိသေဿေန ယုတ္တော အညယောဂဝိဝစ္ဆေဒကော၊ ဓနုဒ္ဓရတ္တဿ ပါတ္ထသံခါတအဇ္ဇုနေ ဧဝ ပတိဋ္ဌာပနတော. ‘‘နီလုပ္ပလ+မတ္ထေဝါ’’တိ ကြိယာယ ယုတ္တော အစ္စန္တာယောဂဝိဝစ္ဆေဒကော၊ နီလုပ္ပလဿ သဗ္ဘာဝေယေဝ ပတိဋ္ဌာပနတော.
၂၁. သံချာဒိ
ဧကတ္ထေ သမာဟာရေ သံချာဒိ နပုံသကလိင်္ဂံ ဘဝတိ. တယော လောကာ သမာဟဋာ=စိတ္တေန သမ္ပိဏ္ဍိတာ၊ တိဏ္ဏံ လောကာနံ သမာဟာရောတိ ဝါ ဝါကျေ ဝိသေသနသမာသေ ကတေ ဣမိနာ နပုံသကတ္တံ ဘဝတိ. သမာဟာရဿေ+ကတ္တာ ဧကဝစနမေဝ၊ တိလောကံ၊ ဘော တိလောက၊ တိလောကံ၊ တိလောကေန ဣစ္စာဒိ. ဧဝံ တယော ဒဏ္ဍာ တိဒဏ္ဍံ၊ တီဏိ မလာနိ သမာဟဋာနိ၊ တိဏ္ဏံ မလာနံ သမာဟာရောတိ ဝါ တိမလံ၊ တိလက္ခဏံ၊ စတုသစ္စံ၊ ပဉ္စသိက္ခာပဒံ၊ ဆဋ္ဌာယတနံ၊ သတ္တာဟံ၊ အဋ္ဌသီလံ၊ နဝလောကုတ္တရံ၊ ဒသသီလံ၊ သတယောဇနံ. ဒွေ ရတ္တိယော သမာဟဋာ ဒွိရတ္တံ.
၁၂. နဉ
နဦစ္စေတံ သျာဒျန္တံ သျာဒျန္တေန သဟေ+ကတ္ထံ ဟောတိ. ညကာရော ‘‘ဋ နဉဿာ’’တိ ဝိသေသနတ္ထော ‘ပါမနပုတ္တာဒီသု နဿ ဋော မာ ဟောတူ’တိ. န ဗြာဟ္မဏော အဗြာဟ္မဏော၊ ‘‘ဋ နဉဿာ’’တိ နဿ ဋာဒေသော. ည-ကာရော ဧတ္ထေဝ ဝိသေသနတ္ထော.
န-နိသေဓော သတော ယုတ္တော၊ ဒေသာဒိနိယမံ ဝိနာ၊
အသတော ဝါ+ဖလော တသ္မာ၊ ကထ+မဗြာဟ္မဏောတိစေ.
နိသေဓတ္ထာနုဝါဒေန၊ ပဋိသေဓဝိဓိ ကွစိ၊
ပရဿ မိစ္ဆာဉာဏတ္တာ+ချာပနာယော+ပပဇ္ဇတေ.
ဒုဝိဓော စ+ဿ နဿ အတ္ထော ပသဇ္ဇပဋိသေဓ+ပရိယုဒါသဝသေန. တတ္ထ ယော ‘‘အသူရိကပဿာရာဇဒါရာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဥတ္တရပဒတ္ထဿ သဗ္ဗဒါ အဘာဝံ ဒီပေတိ၊ သော ပသဇ္ဇပဋိသေဓဝါစီ နာမ. ယော ပန ‘‘အဗြာဟ္မဏ+မာနယာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဥတ္တရပဒတ္ထံ ပရိယုဒါသိတွာ ပဋိက္ခိပိတွာ တံသဒိသေ ဝတ္ထုမှိ ကာရိယံ ပဋိပါဒယတိ၊ သော ပရိယုဒါသဝါစီ နာမ. ဝုတ္တဉ္စ –
ပသဇ္ဇပဋိသေဓဿ၊ လက္ခဏံ ဝတ္ထုနတ္ထိတာ၊
ဝတ္ထုတော+ညတြ ယာ ဝုတ္တိ၊ ပရိယုဒါသလက္ခဏံ.
ယတြ အဗြာဟ္မဏာဒီသု၊ ဝတ္ထုံ ပရိယုဒဿတိ၊
တကြိယာယုတ္တရာဇာဒိံ၊ ဝဒေ သော ပရိယုဒါသကော.
ပသဇ္ဇပဋိသေဓော တု၊ ဝတ္ထန္တရ+မနာဒိယ၊
ကိဉ္စိဝတ္ထုနိသေဓဿ၊ ပသင်္ဂေါ န ဘဝေယျ သော.
တဒညော စ တံဝိရုဒ္ဓေါ၊
တဒဘာဝေါ စ နညတ္ထော.
တဒညတ္ထေ – အဗြာဟ္မဏော၊ ဗြာဟ္မဏတော အညော တံသဒိသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ အမနုဿော၊ အဿမဏော၊ န ဗျာကတာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ. တဗ္ဗိရုဒ္ဓတ္ထေ-န ကုသလာ အကုသလာ၊ ကုသလပဋိပက္ခာတိ အတ္ထော. ဧဝံ အလောဘော၊ အမိတ္တော၊ အယံ ပရိယုဒါသနယော. တဒဘာဝေ-န ကတွာ အကတွာ၊ အကာတုန ပုညံ၊ အကရောန္တော၊ အဘာဝေါ ဘဝတိ. အယံ ပသဇ္ဇပဋိသေဓနယော.
ဧတ္ထ စ ဥဘောသု ပရိယုဒါသေ ဗြာဟ္မဏာ အညော ဗြာဟ္မဏဓမ္မေ အပ္ပတိဋ္ဌိတော ခတ္တိယာဒိ ဗြာဟ္မဏသဒိသောဝ အဗြာဟ္မဏောတိ ဝုတ္တေ ပတီယတေ. ဣတရသ္မိံ ပန ပက္ခေ ကေနစိ သံသယနိမိတ္တေန ခတ္တိယာဒေါ ဗြာဟ္မဏောတိ ဝုတ္တဿ မိစ္ဆာဉာဏနိဝုတ္တိ ကရီယတိ ‘‘ဗြာဟ္မဏော+ယံ န ဘဝတိ အဗြာဟ္မဏော’’တိ၊ ဗြာဟ္မဏတ္တဇ္ဈာသိတော န ဘဝတီတျတ္ထော. တတ္ထ သဒိသတ္တံ ဝိနာ မိစ္ဆာဉာဏာသမ္ဘဝါ ပယောဂသာမတ္ထိယာ စ သဒိသပဋိပတ္တိ၊ တဂ္ဂတာ စ လိင်္ဂ+သင်္ချာ ဘဝန္တိ. အတောယေဝ ဥစ္စတေ ‘‘နညိဝယုတ္တ+မညသဒိသာဓိကရဏေ၊ ကထာ ဟိ အတ္ထသမ္ပစ္စယော’’တိ.
၇၅. အန သရေတိ
နဉသဒ္ဒဿ သရေ အန၊ န အဿော အနဿော၊ န အရိယော အနရိယော. ဧဝံ အနိဿရော၊ အနိဋ္ဌော၊ အနာသဝေါ. န အာဒါယ အနာဒါယ၊ အနောလောကေတွာ ဣစ္ဆာဒိ. ဗဟုလာဓိကာရာ အယုတ္တတ္ထေဟိ ကေဟိစိ ဟောတိ. ပုန န ဂီယန္တီတိ အပုနဂေယျာ ဂါထာ၊ အနောကာသံ ကာရေတွာ၊ အမူလာမူလံ ဂန္တွာ၊ အစန္ဒမုလ္လောကိကာနိ မုခါနိ၊ အသဒ္ဓဘောဇီ၊ အလဝဏဘောဇီ.
၁၃. ကုပါဒယော နိစ္စ+မသျာဒိဝိဓိမှိ
ကုသဒ္ဒေါ ပါဒယော စ သျာဒျန္တေန သဟေ+ကတ္ထာ ဟောန္တိ နိစ္စံ သျာဒိဝိဓိဝိသယတော+ညတ္ထ. ဧတ္ထ အဗျဘိစာရိပါဒိသဟစရဏတ္ထေန ကုဣတိ နိပါတောဝ၊ န ပထဝီဝါစကော ကုသဒ္ဒေါ. သျာဒိဝိဓိဝိသယော နာမ ‘‘လက္ခဏိတ္ထမ္ဘူတာ’’ ဒိနာ ပတိအာဒီနံ ဝိသယေ ကတဒုတိယာ၊ တဉ္စ အနွဒ္ဓမာသန္တိ အသံချသမာသ+မိဝ မာ ဟောတူတိ ‘‘အသျာဒိဝိဓိမှီ’’တိ နိသေဓော. ကုစ္ဆိတော ဗြာဟ္မဏော ကုဗြာဟ္မဏော၊ နိစ္စသမာသတ္တာ အသပဒေန ဝိဂ္ဂဟော.
၁၀၇. သရေ ကဒ ကုဿု+တ္တရတ္ထေ
ကုဿု+တ္တရတ္ထေ ဝတ္တမာနဿ သရာဒေါ ဥတ္တရပဒေ ကဒါဒေသော ဟောတိ. ဤသကံ ဥဏှံ ကဒုဏှံ၊ ကုစ္ဆိတံ အန္နံ ကဒန္နံ၊ ကဒသနံ. သရေတိ ကိံ၊ ကုပုတ္တာ၊ ကုဒါရာ၊ ကုဒါသာ၊ ကုဒိဋ္ဌိ.
၁၀၈. ကာ+ပ္ပတ္ထေ
အပ္ပတ္ထေ ဝတ္တမာနဿ ကုဿ ကာ ဟောတု+တ္တရပဒေ. အပ္ပကံ လဝဏံ ကာလဝဏံ. ဧဝံ ကာပုပ္ဖံ.
၁၀၉. ပုရိသေ ဝါတိ
ကုဿ ကာ ဝါ. ကုစ္ဆိတော ပုရိသော ကာပုရိသော၊ ကုပုရိသော ဝါ. ပကဋ္ဌော နာယကော ပနာယကော၊ ပဓာနံ ဝစနံ ပါဝစနံ ဘုသံ ဝဒ္ဓံ ပဝဒ္ဓံ သရီရံ၊ သမံ သမ္မာ ဝါ အာဓာနံ သမာဓာနံ၊ ဝိဝိဓာ မတိ ဝိမတိ၊ ဝိဝိဓော ဝိသိဋ္ဌော ဝါ ကပ္ပေါ ဝိကပ္ပေါ၊ အဓိကော ဒေဝေါ အတိဒေဝေါ၊ ဧဝံ အဓိဒေဝေါ၊ အဓိသီလံ. သုန္ဒရော ဂန္ဓော သုဂန္ဓော၊ ကစ္ဆိတော ဂန္ဓော ဒုဂ္ဂန္ဓော၊ သုဋ္ဌု ကတံ သုကတံ၊ ဒုဋ္ဌု ကတံ ဒုက္ကတံ အဘိ သိဉ္စနံ အဘိသေကောတိ သနန္တော၊ အတိသယေန ကတွာ၊ ကတံ ပကရိတွာ၊ ပကတံ၊ အတိသယေန ထုတံ အတိတ္ထုတံ၊ အတိက္ကမ္မ ထုတံ အတိတ္ထုတံ၊ ဤသံ ကဠာရော အာကဠာရော၊ သုဋ္ဌု ဗဒ္ဓေါ အာဗဒ္ဓေါ.
ပါဒယော ဂတာဒျတ္ထေ ပဌမာယ
ပဂတော အာစရိယော ပါစရိယော၊ ဧဝံ ပန္တေဝါသီ.
အစ္စာဒယော ကန္တာဒျတ္ထေ ဒုတိယာယ
အတိက္ကန္တော မဉ္စံ အတိမဉ္စော. အတိမာလော၊ ‘‘ဃပဿ+န္တဿာ+ပ္ပဓာနဿာ’’တိ မာလာသဒ္ဒေ ဃဿ ရဿော. ဧဝ+မုပရိပိ ဃပါနံ ရဿော.
အဝါဒယော ကုဋ္ဌာဒျတ္ထေ တတိယာယ
အဝကုဋ္ဌံ ကောကိလာယ ဝနံ အဝကောကိလံ၊ အဝမယူရံ. အဝကုဋ္ဌန္တိ ပရိစ္စတ္တံ.
ပရိယာဒယော ဂိလာနာဒျတ္ထေ စတုတ္ထိယာ
ပရိဂိလာနော+ဇ္ဈေနာယ ပရိယဇ္ဈေနော.
နျာဒယော ကန္တာဒျတ္ထေ ပဉ္စမိယာ
နိက္ခန္တော ကောသမ္ဗိယာ နိက္ကောသမ္ဗိ. အသျာဒိဝိဓိမှီတိ ကိံ၊ ရုက္ခံ ပတိ ဝိဇ္ဇောတတေ.
၁၄. စီ ကြိယတ္ထေဟိ
စီပစ္စယန္တော ကြိယတ္ထေဟိ သျာဒျန္တေဟိ သဟေ+ကတ္ထော ဟောတိ. အမလီနံ မလီနံ ကရိတွာတိ ဝိဂ္ဂယှ ‘‘အဘူတတဗ္ဘာဝေ ကရာ+သ+ဘူယောဂေ ဝိကာရာစီ’’တိ စီပစ္စယေကတေ ဣမိနာ သမာသော. ဧတ္ထ စ-ကာရော ‘‘စီ ကြိယတ္ထေဟီ’’တိ ဝိသေသနတ္ထော. ‘‘ပျော ဝါ တွာဿ သမာသေ’’တိ ပျ ဟောတိ၊ ပ-ကာရော ‘‘ပျေ သိဿာ’’တိ ဝိသေသနတ္ထော. မလိနီကရိယ.
၁၅. ဘူသနာ+ဒရာ+နာဒရေသွ+လံ+သာ+သာတိ
ဘူသနာဒီသွ+တ္ထေသွ+လ+မာဒယော သဒ္ဒါ ဧကတ္ထာ ဟောန္တိ. အလံ ကရိတွာ သက္ကရိတွာ အသက္ကရိတွာတိ ဝိဂ္ဂယှ သမာသေ ကတေ ပျေ စ ‘‘သာ သာဓိကရာ စ စရိစ္စာ’’တိ စာဒေသော ပရရူပဉ္စ. အလံကရိယ၊ သက္ကစ္စ၊ အသက္ကစ္စ.
၁၆. အညေစာ+တိ သုတ္တေန သမာသေ ကတေ။ ဧတ္ထ ယထာ ဒွါရံ ဝိဝရာတိ ဝုတ္တေ ပကရဏတော အဂ္ဂလ+မိတိ ဝိညာယတိ၊ ဧဝ+မိဓာပိ နိပါတပဘာဝေ အညေ စာတိ သာမညံ စေ+တိ အာဂမာနုသာရေန လဗ္ဘမာနဝိဘတျန္တပဋိရူပနိပါတာဝ ဝိညာယန္တိ. အဂ္ဂတော ဘဝိတွာ ပုရောဘုယျ၊ အန္တရဟိတော ဟုတွာ တိရောဘူယ၊ အန္တရဓာနံ ကတွာ တိရောကရိယ၊ ဥရသိ ကတွာ ဥရသိကရိယ၊ မနသိ ကတွာ မနသိကရိယ၊ မဇ္ဈေ ကတွာ မဇ္ဈေကရိယ၊ တုဏှီ ဘဝိတွာ တုဏှီ ဘူယ.
၁၇. ဝါ+နေက+ညတ္ထေ
အနေကံ သျာဒျန္တံ အညဿ ပဒဿ အတ္ထေ ဧကတ္ထံ ဝါ ဟောတိ.
ပဒန္တရဿ ယဿ+တ္ထော၊ ပဓာနံ လိင်္ဂ+မဿ စ၊
သမာသော သော+ယ+မညတ္ထော၊ ဗဟုဗ္ဗီဟိပရဝှယော.
သော စ နဝဝိဓော ဒွိပဒေါ၊ ဘိန္နာဓိကရဏော၊ တိပဒေါ၊ န-နိပါတပုဗ္ဗပဒေါ၊ သဟပုဗ္ဗပဒေါ၊ ဥပမာနပုဗ္ဗပဒေါ၊ သင်္ချောဘယပဒေါ၊ ဒိသန္တရာလတ္ထော၊ ဗျတိဟာရလက္ခဏော စာတိ.
၁. တတ္ထ ဒွိပဒေါ တုလျာဓိကရဏော ကမ္မာဒီသု ဆသု ဝိဘတျတ္ထေသု ဘဝတိ.
(က) တတ္ထ ဒုတိယတ္ထေ တာဝ-အာဂတာ သမဏာ ဣမံ သံဃာရာမန္တိ အာဂတသမဏော သံဃာရာမော. သော စ ဒုဝိဓော တဂ္ဂုဏာ+တဂ္ဂုဏဝသေန. ဝုတ္တဉှိ –
တဂ္ဂုဏော+တဂ္ဂုဏော စေ+တိ၊
သော သမာသော ဒွိဓာ မတော.
တံ ယထာ ‘နီယတံ လမ္ဗ-
ကဏ္ဏော+’ ‘ယံ ဒိဋ္ဌသာဂရော’.
တေသု ယတ္ထ ဝိသေသနဘူတော အတ္ထော အညပဒတ္ထဂ္ဂဟဏေန ဂယှတိ၊ သော တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏော၊ ယထာ ‘လမ္ဗကဏ္ဏ+မာနယာ’တိ. ယတ္ထ ပန န ဂယှတိ၊ သော အတဂ္ဂုဏသံဝိညာဏော၊ ယထာ ‘ဗဟုဓန+မာနယာ’တိ.
ဣဓ ဝိသေသနဿ ပုဗ္ဗနိပါတော. ဧတ္ထ စ အာဂတသဒ္ဒေါ စ သမဏသဒ္ဒေါ စ အတ္တနော အတ္ထေ အဋ္ဌတွာ ဒုတိယာဝိဘတျတ္ထဘူတေ သံဃာရာမသင်္ခါတေ အညပဒတ္ထေ ဝတ္တန္တိ၊ တတော သမာသေနေဝ ကမ္မတ္ထဿ အဘိဟိတတ္တာ ပုန ဒုတိယာ န ဟောတိ. တထာ အာဂတသမဏာ သာဝတ္ထိ၊ အာဂတသမဏံ ဇေတဝနံ. ပဋိပန္နာ အဒ္ဓိကာ ယံ ပဋိပန္နဒ္ဓိကော ပထော၊ အဘိရူဠှာဝ၊ ဏိဇာယံ နာဝံ သာ အဘိရူဠှဝါဏိဇာ နာဝါ.
(ခ) တတိယတ္ထေ-ဇိတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ယေန သော ဇိတိန္ဒြိယော သမဏော၊ ဧဝံ ဒိဋ္ဌဓမ္မော၊ ပတ္တဓမ္မော၊ ကတကိစ္စော. ဝိဇိတာ မာရာ အနေနာတိ ဝိဇိတမာရော ဘဂဝါ၊ ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗဓမ္မော. ကရဏတ္ထေ-ဆိန္နော ရုက္ခော ယေန သော ဆိန္နရုက္ခော ဖရသု.
(ဂ) စတုတ္ထိယတ္ထေ-ဒိန္နော သုင်္ကော ယဿ သော ဒိန္နသုင်္ကော ရာဇာ၊ ဒိန္နံ ဘောဇနံ အဿာတိ ဒိန္နဘောဇနော.
(ဃ) ပဉ္စမိယတ္ထေ-နိဂ္ဂတာ ဇနာ ယသ္မာ သော နိဂ္ဂတဇနော ဂါမော၊ နိဂ္ဂတော အယော=သုခံ ယသ္မာတိ နိရယော၊ နိက္ကိလေ- သော. အပေတံ ဝိညာဏံ အသ္မာတိ အပေတဝိညာဏော မတကာယော၊ အပဂတဘယဘေရဝေါ အရဟာ.
(င) ဆဋ္ဌိယတ္ထေ-ဆိန္နာ ဟတ္ထာ ယဿ သော ဆိန္နဟတ္ထော. ဧဝံ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပေါ ခီဏာသဝေါ၊ ဝီတော ရာဂေါ အဿာတိ ဝီတရာဂေါ. ဒွေ ပဒါနိ အဿာတိ ဒွိပဒေါ၊ ဒွိဟတ္ထော ပဋော. တေဝိဇ္ဇောတိ ဧတ္ထ တိဝိဇ္ဇော ဧဝါတိ သကတ္ထေ ဏော ဝုဒ္ဓိ စ. စတုပ္ပဒေါ၊ ပဉ္စ စက္ခူနိ အဿာတိ ပဉ္စစက္ခု ဘဂဝါ၊ ဆဠဘိညော၊ ‘‘ဃပဿာ’’ဒိနာ ရဿတ္တံ. နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ. ဒသဗလော၊ အနန္တဉာဏော. တီဏိ ဒသ ပရိမာဏ+မေသံတိ တိဒသာ ဒေဝါ၊ ဣဓ ပရိမာဏသဒ္ဒသန္နိမာနတော ဒသသဒ္ဒေါ သင်္ချာနေ ဝတ္တတေ. အယံ ပစ္စယော ဧတေသန္တိ ဣဒပ္ပစ္စယာ၊ ဥတ္တရပဒေ ‘‘ဣမဿိ+ဒံ ဝါ’’တိ ဣမဿ ဣဒံ. ကော ပဘဝေါ အဿာတိ ကိံ ပဘဝေါ ကာယော. ဝိဂတံ မလံ အဿာတိ ဝိမလော၊ သုန္ဒရော ဂန္ဓော အဿာတိ သုဂန္ဓံ စန္ဒနံ၊ ဧဝံ သုသီလော၊ သုမုခေါ၊ ကုစ္ဆိတော ဂန္ဓော အဿာတိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ကုဏပံ၊ ဒုမ္မုခေါ၊ ဒုဋ္ဌု မနော အဿာတိ ဒုမ္မနော၊ ဧဝံ ဒုဿီလော. တပေါ ဧဝ ဓနံ အဿာတိ တပေါဓနော. ခန္တိသင်္ခါတံ ဗလံ အဿာတိ ခန္တိဗလော. ဣန္ဒောတိ နာမံ ဧတဿာတိ ဣန္ဒနာမော.
ဆန္ဒဇာတာဒီသု ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗာနံ ယထိစ္ဆိတတ္တာ ဥဘယံ ပုဗ္ဗံ နိပတတိ၊ ကမာတိက္ကမေ ပယောဇနာဘာဝါ. ဇာတော ဆန္ဒော အဿာတိ ဇာတဆန္ဒော၊ ဧဝံ ဆန္ဒဇာတော. သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿော၊ ပီတိသောမနဿသဉ္ဇာတော. မာသဇာတော၊ ဇာတမာသော. ဆိန္နဟတ္ထော၊ ဟတ္ထဆိန္နော.