၆၁. တုံတာ

နနု စ ဘာဝေဣတိ ဘဝတိနာယံ ဃဏန္တေန နိဒ္ဒေသော ကရီယတီတိ ဘဝတိဝိသယောဝ ပစ္စယတ္ထနိဒ္ဒေသော ကတော ဘဝတိ၊ တတော စ ဘဝတိနော ယော ဘာဝေါ တသ္မိံယေဝ ဝါစ္စေ ပစ္စယော သိယာ၊ သော စ ဘဝတိတော ယေဝုပ္ပဇ္ဇမာနေန ပစ္စယေန သက္ကာဘိဓာတုံ တတော တသ္မာဝ ပစ္စယေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ကထံ ပစိတုံ ပါကော စာဂေါ ရာဂေါတိပစာဒီဟိဘဝတိ စ္စာဟ- ‘ဘဝနံဘာဝေါ ကိရိယာဓာတွတ္ထော’တိ.

ကိရိယာသာမညဉှိ သဗ္ဗဓာတွတ္ထာနုဂတံ ဘဝတိဿတ္ထော၊ တေန ကိရိယာသာမညဝါစိနာတ္ထနိဒ္ဒေသော ကရီယမာနော သဗ္ဗဓာတုဝိသယေ ကတော ဘဝတိ တသ္မာ ပစာဒီဟိပိ ဘဝတီတျဓိပ္ပါယော.

နနု စာတြ တုမာဒယော ဘာဝေ ဘဝန္တီတိ ဝုတ္တေ န ဝိညာယတေ ကိံဝိသေသိတေ ဘာဝေ တုမာဒယော ဘဝန္တိစ္စာဟ- ‘ယတော’စ္စာဒိ. တဿာတိ ဓာတုနော. ယော ဝတ္တဗ္ဗော ဘာဝေါတိ ယော ဝါစ္စော ဘာဝေါ. ကုတောစ္စာဟ- ‘သမ္ဗန္ဓာ’တိ. တုမာဒီနံ ယာ ပကတိ တာယ ဝါစ္စေနေဝ ဘာဝေန သဟ သမ္ဗန္ဓာတိ အတ္ထော. ဌာတဗ္ဗန္တိ ဘာဝေ တဗ္ဗော. အထ ကြိယာယံတျနေန တဗ္ဗာဒျဘိဟိတဿ ဒဗ္ဗရူပါပန္နဿ ဘာဝဿ ကထံ ဂဟဏံတျာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ. သကနိဿယကိရိယာဗျပဒေသောတိ ဒဗ္ဗ ရူပဿ အတ္တနော နိဿယဘူတာယ ကိရိယာယ ဗျပဒေသော ဒဋ္ဌုံ စက္ခုစ္စာဒေါ ဘဝနကိရိယာယ ပတီယမာနတ္တာ တုမာဒယော ဘဝန္တေဝ.

နနု စ တုမာဒီနံ ဘာဝေ ဝိဟိတတ္တာ ကိရိယာယေဝ ပဓာနတ္တန္တိ ကမ္မ ကာရကံ နပ္ပတီယတေတိ ကထံ ‘ကဋံ ကာတုံ ဂစ္ဆတီ’တိ သိယာစ္စာ သင်္ကိယ ပဋိပါဒေတုမာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ. ဓာတွတ္ထကတော ကိရိယာသင်္ခါတေန ဓာတွတ္ထေန ကတော. အတ္ထီတိ ဣမိနာ ယတ္ထ ‘သုပျတေ ဒေဝ ဒတ္တေနေ’စ္စာဒေါ နတ္ထိ၊ တတ္ထ န ကမ္မမ္ပတီယတေတိ ဒဿေတိ.

‘‘ဣစ္ဆတ္ထေသု သမာနကတ္တုကေသု တဝေတုံ ဝါ’’တိ (၄-၂-၁၂) ကစ္စာနေန အတဒတ္ထာယမ္ပိကိရိယာယံ တုမာဒယော ယထာသိယုန္တိ ဝိသုံ သုတ္တိတံ၊ တေနာဟ- ‘ဣစ္ဆတ္ထေသ္မိ’စ္စာဒိ. ယထာ ‘ဘောတ္တုံ ပစတီ’တျာဒေါ ဘောဇနကိရိယာ ပယောဇနာ ပစနကိရိယာ ဟောတိ၊ နေဝမေတ္ထ တပ္ပ ယောဇနာ ဣစ္ဆာ။ ပစနကိရိယာယဝိယတပ္ပယောဇနတ္တာဘာဝတောတိ အယမဿာဓိပ္ပါယော. ပုနေစ္စာဒိနာ ဝုတ္တာနိဋ္ဌပါတဿာသင်္ကံ ဝိရစယမာဟ- ‘အတဒတ္ထာယမ္ပိ’စ္စာဒိ.

ဣစ္ဆတ္ထဿ ဓာတုနော ပယောဂါတိ ဣမိနာ ‘ဣစ္ဆန္တော ကရောတီ’တိ ဧတ္ထ ဣစ္ဆန္တောတိ ဣစ္ဆတ္ထဿ ဓာတုနော ပယောဂတ္ထမေဝ၊ န ဣစ္ဆာယ ပယောဇနံ ကရဏန္တိ ဒီပေတိ. ဒေဝဒတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနမိစ္ဆတီတေတ္ထ ဘောတ္တုန္တိ န ဟောတိ သမာနကတ္တုကေသူတိ ဝစနတော၊ ဘောဇနဿ ဒေဝဒတ္တော ကတ္တာ၊ ဣစ္ဆတိဿ အညောယေဝါတိပိ သုတ္တဿ ဝိသုံ ပယောဇနံ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ- ‘ဒေဝဒတ္တ’မိစ္စာဒိ.

ဣစ္ဆတိဿာတိ’ဒေဝဒတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနမိစ္ဆတီ’တိ ဧတ္ထ ဣစ္ဆတီတိ ဝုတ္တဣသိဿ. သာဓနံ ‘ဒေဝဒတ္တံ ဘုဉ္ဇမာန’န္တိ ဝုတ္တကမ္မသင်္ခါတံ အတ္ထော ပယောဇနံ ယဿ သော သာဓနတ္ထော-ဣစ္ဆတိ. တဿ ဘာဝေါ တတ္တံ၊ တသ္မာ. ကမ္မမေဝိစ္ဆာယ ပယောဇနဘာဝေ ဌိတန္တိ ဘာဝေါ. နိရတ္ထကန္တိ ဧတဒတ္ထမေဝ သမာနကတ္တုကဂ္ဂဟဏံ ကတံ တဉ္စ ယထာဝုတ္တေန ပသင်္ဂါဘာဝါ နိရတ္ထကန္တိ အဓိပ္ပါယော.

သကာဒျတ္ထေသု ဓာတူ သူပပဒေသု ဓာတု မတ္တာ တုမာဒယော သုတ္တန္တရေန ဝိဟိတာ ပါဏိနိယေဟိ၊ တေနာဟ- ‘သကာဒိဓာတုပ္ပယောဂေ’တိအာဒိ. သိဒ္ဓါတိ တုမာဒယော သိဒ္ဓါ. ဘုဇိကိရိယတ္ထာတိ ဘုဇိကိရိယာ အတ္ထော ယဿာ သတ္တိယာ သာ ဘုဇိကိရိယတ္ထာ ပတီယတေ. ပတီယ မာနတ္တေ ကာရဏမာဟ- ‘အသတောပိ ဟိ’စ္စာဒိ. ပရေဟေတ္ထ အကိရိယတ္ထောပပဒတ္ထော ပုနာရဗ္ဘောတိ ဝဏ္ဏိတံ. တဒေတံ ဝိဃဋယိတုမာဟ- ‘တေနေ’စ္စာဒိ. ပရေသမယမဓိပ္ပါယော ‘‘သက္ကောတိ ဘောတ္တုံတျာဒေါ ကောသလျံ ဂမျတေ. ဂိလာယတိ ဘောတ္တုံတိ တဒသတ္တိ. ဃဋတေ ဘောတ္တုံတျာဒေါ ယောဂျတာ. အာရဘတေ ဘောတ္တုံတျာဒေါဘုဇိဿေ ဝါဒျဝတ္ထာကိရိယန္တရံ. လဘတေ ဘောတ္တုံတိ အပ္ပစ္စက္ခာနံ. အတ္ထိ ဘောတ္တုန္တိအာဒီသု သမ္ဘဝမတ္တံ. ဝဋ္ဋတိ ဘောတ္တုံတျာဒေါ ဒေါသာ ဘာဝေါ ဂမျတေ. သက္ကောတိစ္စာဒိနော ဥပပဒဿ ဘောဇနာဒိကိရိယတ္ထတာ န ဂမျတေ တသ္မာ အကိရိယတ္ထေသုပိ သကာဒီသူပပဒေသု တုမာဒယော ဘဝန္တီ’’တိ.

ပတီယမာနေသွပျေတေသွတ္ထန္တရေသု တာဒတ္ထိယမတ္ထိယေဝါတိ ပုဗ္ဗေန ဝိဟိတဿ တုမာဒိနောတြ န ဗာဓေတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ. တာဒတ္ထိယမတ္ထိယေဝါတိ ဘောဇနကိရိယတ္ထတာ သက္ကောတိအာဒီနံ အတ္ထိ ယေဝါတိ အတ္ထော သိဒ္ဓါယေဝ ‘‘တုံတာယေ’’စ္စာဒိနာ. အလမတ္ထဝိသိဋ္ဌေသု ပရိယတ္တိဝစနေသူပပဒေသု ဓာတုတော တုမာဒယော ဝိဟိတာ ပရေဟိ၊ တတ္ထာဟ ‘အလမတ္ထဝိသိဋ္ဌေ’ဣစ္စာဒိ. ပဟုသဒ္ဒမ္ပိ အန္တောဂဓံ ကတွာ ‘သမတ္ထာဒီ’တိ ဝုတ္တံ၊ ဘဝတိဿ သမ္ဘဝေါ ‘‘ပုဗ္ဗေကကတ္တုကာန’’န္တိ (၅-၆၃) ဧတ္ထ ဗျာချာယိဿတေ. အဘိမတာတိ ကစ္စာယနေန ‘‘အရဟသက္ကာဒီသု စေ’’တိ (၄-၂-၁၃) စသဒ္ဒေန အဘိမတာ ဣမဿာတိ ‘ကာလော ဘောတ္တုံ’တိအာဒိနော. ယထာ ဘောတ္တုမနောတိအာဒိနာ ပရေသမ္ပိ အယမေဝ နိပ္ဖတ္တိက္ကမောတိ ဒီပေတိ. အဗျဘိစာရတောတိ အဝိနာဘာဝတော၊ ဘဝတိ ဘောဇနံ ဘာဝေါတိ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇနံ ဘာဝေါ ဘဝတီတိ အတ္ထော. နတုဂမိဿကိရိယာတဒတ္ထာတိ ဂမနကိရိယာ ဘောဇနတ္ထာ န ဟောတီတိ အတ္ထော. အတ္ထသဒ္ဒေါဟျယံ ပယောဇနဝစနော ယဉ္စ ယမုဒ္ဒိဿ ပဝတ္တတိ၊ တံ တဿ ပယောဇနံ ဘဝတိ. နစာယံ ဘောဇနမုဒ္ဒိဿ ဂမိဿတိ၊ ကိဉ္စရဟိ ကာရိယန္တရံ၊ ကေဝလံ တေန နိမိတ္တေန သမ္ဘာဝီယတေ. ယဒါ တု ဘောဇနတ္ထမေဝါရဗ္ဘတေ ဂမနကိရိယာ၊ တဒါ ဘဝတျေဝ’ဂမိဿတိ ဘောတ္တု’န္တိ.

တုံဝိသယေ ဏကောပိ ဝိဟိတော ပါဏိနိယေဟိ၊ တတြာဟ- ‘ကာရကော ဝဇတိ’စ္စာဒိ. ပရိဟာရမာဟ- ‘ပုဗ္ဗေ’စ္စာဒိနာ. ‘ကတ္တရိလ္တု’စ္စာဒိနာ ယောယံ ဏကော တီသုပိ ကာလေသု သာမညေန ဝိဟိတော၊ ကြိယတ္ထာ ယံ ကြိယာယံ ဥပပဒေ ကတ္တုနော-ဘိဓာနံ သိဒ္ဓံ၊ န စာဿ ဝိသေသဝိဟိတေန တုံပစ္စယေန ဗာဓာ ဘိန္နတ္တာ၊ တုံပစ္စယဿ ဟိ ဘာဝေ ဝိဓာနံ ဏကဿ တု ကတ္တရီတိ. ပုဗ္ဗဏကေနေဝ သိဒ္ဓေပိ လ္တွာဒိနိဝတ္တိယာ သော ဝိဓေယျောဝ၊ နော စေ လ္တွာဒယောပိ သိယုန္တိ စောဒကပ္ပသင်္ဂမာသင်္ကိယာဟ- ‘နစေဝ’မိစ္စာဒိ. အဝဂမာဘာဝမေဝ ဖုဋယိတုမာဟ- ‘နဟိံ’စ္စာဒိ. ဟိ ယသ္မာတျတ္ထေ ယော ဧသော ဝဇတိ သော ကတ္တာ၊ ယော ဧသော ဝဇတိ သော ဝိက္ခိပေါတျယမတ္ထော-တြ ဂမျတေ၊ န ပန တေဟိ တာဒတ္ထိယံ ဂမျတေတိ အတ္ထော. စောဒကော လ္တွာဒီဟိ သာမျမာပါဒယိတုံ သာမရိသံ ဝုတ္တဝိဓိနေဝါပ္ပတ္တိံ ဏကဿာပျာဟ- ‘ဏကောပိ’စ္စာဒိ. အဂတ္ထံ [အပကတတ္ထံ (ပေါတ္ထကေ)] ယဒိပိ ဏကေန တာဒတ္ထိယံ န ဂမျတေ ပကရဏတော ဂမျတေတိ ဏကော ဘဝိဿတီတျာသင်္ကိယ စောဒကော အာဟ- ‘အထေ’စ္စာဒိ. ပုဗ္ဗေစ္စာဒိနာ ဝုတ္တော-ယံ ‘ဏကော န ဝိဓေယျော’စ္စဿ န ပရိဟာရော။ သောတ္တရတ္တာ ယထာဝုတ္တေန၊ ကိန္တု‘တသ္မာ နေဝိ’စ္စာဒိနာ ဣမိနာ ဝုစ္စမာနောဝပရိဟာရောတိဝိညာတဗ္ဗံ. တဒေဝံလ္တွာဒီနမ္ပိပတ္တိတောဏကလ္တွာဒီဟိ တာဒတ္ထိယာနဝဂမေ ဝိနိစ္ဆိတေ တာဒတ္ထိယဝိသေသေန တေသံ သမ္ဘဝေါတိ အနတ္ထကံ ‘‘ဏကဿ ကိရိယတ္ထောပပဒဿဝိဓာနံ လ္တွာဒိပဋိသေဓနတ္ထ’’န္တိ ဝါကျကာရဝစနန္တိ သတ္ထကာရော နိဂမယမာဟ- ‘တသ္မာ’’စ္စာဒိ. ဘဝတု ပကရဏတောဝ [စာပစ္စယဘောဝ] တာဒတ္ထိယာဝဂမော၊ တထာပိဏကော ပရော ဝိဓေယျောတျဓိပ္ပါယေနာဟ- ‘အထာပိ’စ္စာဒိ. ဂတတ္တံ. ဘဝိဿတိ ကာလေ ကြိယတ္ထာယံ ကြိယာယမုပပဒေ ဘာဝေ စ ဏပ္ပစ္စယာဒယော ဝိဟိတာ၊ တတြာဟ- ‘ပါကာယ ဝဇတိ’စ္စာဒိ. အဝိဟိတေသုပိ တာဒတ္ထိယာ သိဒ္ဓမေဝေတိ အဓိပ္ပါယော.