၄. တုံသ္မာ

တုံသ္မာတီဟ ပစ္စယဂ္ဂဟဏမာစိက္ခတိ ‘တုံတာယေ’စ္စာဒိနာ. တတော စေတိ ယတော တုံသ္မာတိ ပစ္စယဿေဝ ဂဟဏံ ယတော စ ဝိသေသန နိဒ္ဒေသော၊ တတောတိ အတ္ထော. ပစ္စယဂ္ဂဟဏေ တဒါဒိဂ္ဂဟဏံ ဝိညာယတေ။ ‘‘ပစ္စယဂ္ဂဟဏေ ယသ္မာ သော ဝိဟိတော တဒါဒိနော ဂဟဏ’’န္တိ ဉာယတော. ဝိသေသနတ္တေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္တာ တဒန္တဂ္ဂဟဏံ။ ‘‘ဝိဓိဗ္ဗိသေသနန္တဿာ’’တိ (၁-၁၃) ဝစနာဘိ မနသိ နိဓာယာဟ- ‘ယတော ကိရိယတ္ထာ’ဣစ္စာဒိ. သော ကိရိယတ္ထော အာဒိ ယဿ သမုဒါယဿ သော တဒါဒိ သော ပစ္စယောန္တေ တဿ (သော တဒန္တော). တဒါဒိတဒန္တသမုဒါယဝိသေသဿ ဂဟဏံ၊ (နတု) တဒန္တမတ္တဿေ တျတ္ထော. နနု စ တုံသ္မာဣတိ ဝိသေသနတ္တေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတေ ဘဝတု ‘‘ဝိဓိဗ္ဗိသေသနန္တဿေ’’တိ တဒန္တဂ္ဂဟဏံ ပစ္စယဂ္ဂဟဏေ တု ကထံ တဒါဒိနော ဂဟဏံ ဝစနာဘာဝတောစ္စာဟ- ‘တဒဝိနာဘာဝိတ္တာ’တိ. ယတော ဝိဟိတော တေန ဝိနာ န ဘဝတိ သီလေနေတိ တဒဝိနာဘာဝီ တဿ ဘာဝေါ တသ္မာ. ဣမာယ ယုတ္တိယာ ဝိညာယတေ-တ္ထော၊ ယမာချာယတေ ‘ပစ္စယဂ္ဂဟဏေ ယသ္မာ သော ဝိဟိတော တဒါဒိနော ဂဟဏ’န္တိ. ဘဝတွေဝံ တဒါဒိနော တဒန္တဿ စ ဂဟဏံ၊ တတော ကိပ္ဖလံတျာဟ- ‘တေနေ’စ္စာဒိ.

သပါဒိတောတိ ပါဒိသဟိတတော. ခ ဆ သုပ္ပတ္တာဘာဝါတိ ခ ဆ သာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အဘာဝါ. ဝုတ္တပ္ပကာရဿေဝ တုံပ္ပစ္စယန္တဿ ပကတိဘာဝေန ဂဟဏာ သပါဒိတော ခ ဆ သာနမနုပ္ပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော. ဝိပုဗ္ဗာ ‘ဇိ-ဇယေ’ဣစ္စသ္မာ တုံပစ္စယန္တာ ‘ဝိဇေတုမိစ္ဆတီ’တိ အတ္ထေ ‘‘တုံသ္မာ’’ဣစ္စာဒိနာ(သော)၊ တုံဿစ လောပေါ၊ နေမိတ္တိကေ ဧကာရေ နိဝတ္တေ ‘ဇိသ ဇိသ ဣတိ ဒွိတ္တေ အနာဒိဗျဉ္ဇနလောပေါ ‘‘ဇိဟရာနံ ဂီ’’တိ (၅-၁၀၂) ဂီ. ဇိဂီသပ္ပကတိတော ‘‘ဘူတေ ဤဦံ’’ဣစ္စာဒိနာ (၆-၄) ဤ. တသ္မိံ အဉ. ‘‘အာ ဤ ဦ မှာ ဿာ ဿမှာနံ ဝါ’’တိ (၆-၃၃) ဤဿ ရဿေ ဗျဇိဂီသိ. ယဒိ တု သပါဒိတော သဿ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ၊ တဒါ ဗျဇိဂီသီတိ ဧတ္ထ ဒွိဗ္ဗစနံ ကရီယမာနံ သပ္ပစ္စယန္တဿ ပဌမဿေကဿရဿ ဒွိဗ္ဗစနံ ဘဝတီတိ ‘‘ခ ဆ သာန’’မိစ္စာဒိနာ (၅-၆၉) ဝိဇိယ ဣတိ သမုဒါယေ အာဒိဘူတဿ ဝိသဒ္ဒဿ သိယာ ဤမှိ စ ဝိဟိတေ သပါဒိနော ပကတိဘာဝေါတိ ဝိသဒ္ဒ ပုဗ္ဗေ အဉာဂမော သိယာ၊ တတော စ အဝိဝိဇိသီတိ အနိဋ္ဌမ္ပသဇ္ဇေယျ.

တုံသ္မာ ဣစ္ဆာယန္တိ စ ပကတိပ္ပစ္စယတ္ထာနမုပဒိဋ္ဌတ္တာ တေန သဘာဝ လိင်္ဂေန ခ ဆ သပ္ပစ္စယာ တဒန္တော စ အနုမိတော န ပန တုံ၊ တုမိဟ သုတောတိ အာဟ- ‘န တဒန္တော၊ နာပိ ဆ ဆသာ’တိ. ဇိဃစ္ဆာဣစ္စတြ ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ ဃဿ ‘‘စတုတ္ထ ဒုတိယာနံ တတိယပဌမာ’’တိ (၅-၇၈) ဂေါ. တဿ ‘‘ကဝဂ္ဂဟာနံ စဝဂ္ဂဇာ’’တိ (၅-၇၉) ဇော. ပါဏိနိနာပီဟ သပ္ပစ္စယ ဝိဓာယကေ သုတ္တေ ဝါကျမ္ပိ ယထာ သိယာတိ ဝါဝစနံ ကတံ၊ တဒယုတ္တန္တိ နိရာကတ္တုမာဟ- ‘ဝါကျမ္ပိ’စ္စာဒိ. ပကတျာဒိတျတြ အာဒိ သဒ္ဒေန အတ္ထဝိသေသော ဂဟေတဗ္ဗော၊ ပကတိ ဝိသေသော တုမန္တော၊ ဣစ္ဆတ္ထော-တ္ထဝိသေသော. ဣဒံ လက္ခဏန္တိ ‘‘တုံသ္မာ လောပေါ စိစ္ဆာယံ တေ’’ဣတိ ဣဒံ လက္ခဏံ. နိယောဂတောတိ နိယမေန. အာသင်္ကာယမုပသင်္ချာန’’န္တိ (၃-၁-၇) ဝါကျကာရေန ဝုတ္တံ နိရာကတ္တုမာဟ- ‘အာသင်္ကာယ’မိစ္စာဒိ.

အစေတနတ္တာ ကူလဿ ဣစ္ဆာယာသမ္ဘဝေါတိ ‘ကူလပ္ပတိတုမိစ္ဆတီ’တိ ဝါကျမေဝေစ္ဆာပကာသနမသိဒ္ဓံ၊ တေနာသိဒ္ဓေန ဝါကျေနာသိဒ္ဓါနံ ခ ဆ သာနံ သာဓနံ အသိဒ္ဓေနာသိဒ္ဓသာဓနံ. ဣစ္ဆာဝစနိစ္ဆာတိ ဣစ္ဆာယ ဝတ္တုမိစ္ဆာ. ဣစ္ဆာယပဝတ္တိတော ဥပလဒ္ဓီတိ ဣစ္ဆာယ ဥပလဒ္ဓိ ဥပါလမ္ဗော ပရိဇာနနံ ပဝတ္တိတောတိ အတ္ထော. စေတနာဝတိစာတိ ဝုတ္တံ တသ္မာ စေတနာဝတိ ပဝတ္တိတော ဥပလဒ္ဓိံ ဒဿေတွာ တဒပဒေသေ နာစေတနေပိ ဒဿေတုံ ‘ယောပေသာ’တိအာဒိမာဟ. ဒေဝဒတ္တေ ရဇ္ဇု ခီလာဒိပါဏိနာ ဥယျောဂေါ၊ ကူလေ မတ္တိကာဝိကီရဏာဒိ. ရဇ္ဇု ဂုဏော. ခီလော [ကီလ (ပဉ္စိကာ)] သံကွာဒိ.

ပုလော တိဏာဒီနံ သင်္ဃာတော. သာ သုနခေါ မိမရိသတီတိ မရ=ပါဏစာဂေ’ဣစ္ဆာယံ တုမန္တာ သော. ‘‘ဉိ ဗျဉ္ဇနဿေ’’တိ (၅-၁၇၀) ဉိ. ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗတော-ညဿ လောပေါ ‘‘ခ ဆ သေသွီ’’တိ (၅-၇၆) ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿာဿ ဣမိမရိသတိ. တထာ ပိပတိသတီတိ ‘ပတပထ=ဂမေန’ ဣစ္စဿ. သာ မိမရိသတီတိ သတိပိ သစေတနတ္တေ ဝိသတ္တဇီဝိတဿ သုနခဿ မရဏိစ္ဆာ သမ္ဘဝတီတိ ပဋိပါဒိတံ. ‘‘ဣစ္ဆာသန္တာ ပဋိသေဓော ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ (၃-၁-၇) ပါဏိနီယဝါတ္တိကကာရေန ဝုတ္တံ၊ တန္နိရာကတ္တုမာဟ- ‘ဗုဘုက္ခိတု’မိစ္စာဒိ. ဇာတိပဒတ္ထနိဿယေန နိဝုတ္တိမ္ပဋိပါဒယမာဟ- ‘ဇာတိပဒတ္ထေ’စ္စာဒိ. ဣတရော ဣစ္ဆတ္ထော.